Truyen ngan Bao Van nghe_11

Mục lục

Gam màu lạ_ 2

Vết sẹo_ 8

Thằng bé và con rắn_ 9

Gió vùng gò thì thùng_ 14

Hoa dã quỳ vàng_ 19

Mặt đất vững chãi 23

Đồng hồ công sở_ 31

Hoa mía_ 37

Mùa trăng khuyết 43

Con họa mi nông nổi 48

Món tái dê 51

Chính danh_ 55

Bộ xà tích bạc 59

Rượu cần đêm mưa_ 64

Không đợi đến ngày mai 69

Con dại cái mang_ 72

Giá lạnh_ 76

Đạo yêu_ 80

Chuyện của hai gã đàn ông_ 84

Lão_ 94

Nhạc công ống nước 97

Một cơ duyên_ 104

Tìm trầm_ 110

Nhà không có đàn ông_ 113

Hai cuốc xe ôm_ 115

Bên hồ sen trắng_ 119

Ông gác cổng Bộ X_ 122

Giếng cạn_ 127

Anh em sinh đôi 131

Chợ_ 136

Vợ chồng_ 139

Người xưa_ 140

Một buổi sáng_ 147

Tháng bảy ở chùa làng_ 152

Gam màu lạ

Hà học kinh tế, nhưng lại rất đam mê hội hoạ. Nhiều khi, em làm cho tôi bất ngờ vì cảm nhận về một bức tranh nào đó. Nhất là với những tác phẩm của tôi, Hà mẫn cảm lắm. Đến cả những bức vẽ mà tôi bỏ dở cũng làm Hà phải nuối tiếc. Tôi tự hỏi, không hiểu em yêu tôi hay yêu tranh của tôi. Một lần, tôi nửa đùa nửa thật hỏi Hà về điều đó. Hà tròn xoe mắt, hết nhìn tôi lại nhìn bức tranh đang phác thảo rồi mỉm cười, thả một câu hết sức ngắn gọn nhưng cũng ý nhị vô cùng: “Cả hai”. Thế đấy. Làm sao mà cái thằng tôi không chết lịm đi trong hạnh phúc. Tôi đâu biết rằng chẳng bao lâu sau ngày cưới, chúng tôi phải bơi trong cái vòng luẩn quẩn của cuộc sống gia đình.

Thời bao cấp vốn đã khổ, chúng tôi lại lấy nhau vào thời kỳ rệu rạo nhất của nó nên càng khổ gấp bội phần.

Sau lễ cưới, hai đứa quên cả “tuần trăng mật”, xem đó là chuyện xa hoa dành cho các cặp uyên ương trong phim, trong tiểu thuyết để đối mặt ngay với trăm thứ khó khăn của cuộc sống đời thường mà trước đây, tôi chẳng mảy may nghĩ tới. Khốn khổ nhất là chỗ ở. Chúng tôi phải “cải tiến” chỗ ở “bốn hộ” thành “bốn tổ ấm” của từng đôi. Bốn góc bốn  gia đình trong căn buồng hai mươi mét vuông. Cao điểm nhất là sau ngày làm việc ở cơ quan, cả bốn gia đình cùng tưng bừng khói lửa. Bốn bếp dầu thi nhau nhả khói. Bốn cái thớt, dẫu ít khi có thịt cá, nhưng vẫn rôm rả tiếng  dao băm. Cả căn phòng căng ních đến nghẹt thở không khí của ẩm thực. Như thế hãy còn tốt chán. ít ra thì chúng tôi còn có chỗ ăn, chỗ ở. Chứ mấy đứa bạn cùng lớp, sau khi  lấy vợ chẳng tìm được một mét vuông nào riêng, đành ở lại cơ quan. Hết giờ làm việc dọn dẹp và nghỉ luôn trên bàn, chúng nó còn tếu táo bảo nhau: “Đang sống mà  đã được lên Niết Bàn rồi… sướng không?”.

Sau này nghĩ lại, tôi cũng  không hiểu nổi tại sao hồi đó, mình có thể “hồn nhiên” đến thế. Trong hoàn cảnh khốn khó đó mà tôi cứ suốt ngày mơ mộng, bỏ mặc Hà xoay sở lo hai bữa ăn để lang thang đi tìm cảm hứng nghệ thuật. Rồi một hôm, phấn chí lên, tôi nghỉ phép, ở nhà tháo ri đô, dựng giường bày biện đồ nghề ra để vẽ. Hà về, thấy vậy đã sững lại:

- Liều… Anh liều quá. Cứ như người hành tinh khác vậy… Thôi… Dẹp… Dẹp cái nghiệp vẽ của anh lại đã.

Tôi tưởng Hà đùa không đúng lúc, làm tôi mất cả cảm hứng nên xị mặt, lấy làm khó chịu rồi vùng vằng bỏ ra quán rượu để “giải sầu”. Nào ngờ, khi tôi trở về, Hà đã dọn dẹp đồ vẽ lỉnh kỉnh lại và gọi xích lô, chở sang bên ngoại gửi. Tôi sững sờ nhìn Hà vừa ngạc nhiên vừa như bị xúc phạm. Hà nhẹ nhàng giải thích là để đỡ chật chội và lấy chỗ chuẩn bị tìm việc làm thêm. Như để kéo tôi ra khỏi cõi mộng mơ của thằng nghệ sĩ về với thực tế, Hà bảo thời buổi này, chỉ nhìn vào đồng lương có mà chết đói. Hà chứng minh bằng thực tế vô cùng sống động chẳng đâu xa mà ngay trong phòng tập thể của chúng tôi. Một ông chồng là nhà báo, sau giờ làm việc lao ngay vào dán các bao ny lông bé xíu để đựng lạc rang cho vợ đi rải các quán bia, quán rượu. Tiền công được bao nhiêu không rõ, nhưng bà vợ đùa vui là làm  cả đêm cũng đủ mua một bát  phở mọc đầu phố Lê Văn Hưu. Một ông chồng khác nhỉnh hơn tôi vài ba tuổi, là một nhà sử học đàng hoàng, chẳng rõ bà vợ liên hệ ở đâu được mối may gia công quần áo hàng chợ, vải, dây chun được cắt sẵn, chỉ việc may sáp vào. Nhà sử học còng lưng đạp loạch xoạch, phá trật tự hàng xóm đến tận khuya thì ngoài tự túc được tiền thuốc lá còn đủ mua rau. Còn một  đức lang quân nữa, biên tập viên của một nhà xuất bản, có khá hơn. Anh tìm được nguồn gia công đóng xén sách. Gớm. Cứ bày biện la liệt khắp cả phòng ở, thậm chí  cả hành lang… Và đến lượt tôi? Theo ý Hà thì chẳng có việc gì phù hợp hơn là vẽ tranh “bờ hồ”. Tôi choáng váng, chưa kịp  phản ứng thì Hà đã lôi ra một loạt mẫu, toàn loại chim cò, chỉ mới nhìn tôi đã ngán đến tận cổ. Thì ra Hà đã chuẩn bị từ trước. Tôi giận Hà và bắt đầu nghi ngờ vợ mình là thực dụng, là thiển cận. Càng nghĩ, tôi càng thấy khổ cho cái thân mình. Bao hoài bão lớn lao, bao ước mơ cháy bỏng được ấp ủ, hun đúc từ thuở chập chững bước vào nghề hội hoạ, nay có gia đình, tưởng được dồn sức để thực hiện thì… Mà sao em không thông cảm, động viên như khi đang yêu để tôi thể hiện hết mình, tạo ra những tác phẩm hội hoạ, dù nhỏ thôi, nhưng là của riêng tôi, và biết đâu đấy, có khi gửi lại cho mai sau thì sao… Vậy mà Hà dám bắt tôi phải làm cái việc chẳng một người nghệ sĩ nào chấp nhận nổi. Đó là kiếm tiền. Trời ôi! Tiền… Tiền! Tôi muốn gào lên, muốn đập phá một cái gì đó. Lần đầu tiên tôi  giận Hà. Và trong lúc giận dỗi, tôi đã nói thẳng những suy nghĩ của mình. Âu cũng là “cái sự” cần phải bộc lộ mình như thế.. May là lúc tôi nóng, Hà chỉ nghe, chẳng hề cãi lại và cũng chẳng tỏ ra mảy may sợ hãi hay tự ái. Chờ cho tôi “hạ hoả”, Hà mỉm cười, cầm bàn tay tôi, âu yếm xoa lên cái bụng bắt đầu lùm lủm của mình: “Thì đây… tác phẩm của anh, của - riêng - anh đây”. Hà vừa đai lại, vừa đưa cặp mắt trìu mến nhìn tôi, thì thào: “Chúng mình phải làm tất cả cho tác phẩm tuyệt vời này đã, phải không anh?…”. Nàng đã nói đúng. Nhưng lúc đó tôi chưa cảm nhận hết hạnh phúc lớn lao cũng như sự vất vả, thiếu thốn đến kinh hoàng sau khi “tác phẩm” của hai chúng tôi ra đời. Hầu như toàn bộ tem phiếu, tiền lương, tiền thưởng và sức lực của hai vợ chồng tôi đều dồn cho đứa con đầu lòng. Tất nhiên, cả tình cảm và niềm vui nữa. Tôi như quên cái thằng hoạ sĩ trong tôi, biến thành cái máy, sản xuất lia lịa từng tập “tranh  bờ hồ”, vẽ đủ các loại bưu thiếp để gửi bán, nhận gia công cho các nhà hàng truyền thần. Việc gì làm ra tiền là tôi lao vào mà vẫn cứ thiếu thốn, chật vật. Hai vợ chồng chúng tôi, sức dài vai rộng, bằng cấp đàng hoàng, tất bật suốt ngày mà nuôi mỗi đứa con cũng chật vật. Đã thế, khi thằng cu đầu đang chập chững tập đi thì thằng thứ hai ra đời. “Tác phẩm này” lại ra đời do “vỡ kế hoạch”, mới cách “tác phẩm” đầu có hai năm, chứ không phải năm năm như quy định thời bấy giờ, nên bị cơ quan, đoàn thể phản đối kịch liệt. Và tất nhiên, hai “tác giả” của nó phải lãnh đủ. Cơ quan nàng đang vào cao trào giảm biên chế, nhân cơ hội này nàng được giải quyết theo chế độ “về một cục”. Còn tôi, cơ quan không đuổi, nhưng hết công đoàn lại tổ chuyên môn họp hành, kiểm điểm, tiện thể, họ còn lôi ra một lô, một lốc khuyết điểm khác như xem thường kỷ luật, hay đi chậm về sớm, nói năng bừa bãi… làm tâm tưởng của tôi vừa mệt, vừa nản. Vốn dĩ chẳng ham hố lắm chuyện công sở, lại đang thiếu thời gian để làm cho kịp mẫu tranh, bưu thiếp người ta đặt hàng, tôi xin nghỉ theo tiêu chuẩn “về một cục” cho nhẹ chuyện.

Rồi thời thế cũng thay đổi. Cuộc sống đang bằng lặng trong mệt mỏi và thiếu thốn bỗng sôi dần lên. Cơ chế thị trường làm đảo tung bao giá trị đã được an bài qua nhiều thế hệ. Đan xen vào đó là một mớ hổ lốn của mặt trái mang tính chụp giật, xỏ xiên làm cho những người đang đứng trong vòng xoáy như vợ chồng tôi chóng mặt. Nhưng rồi dần dần, người ta cũng nhận ra những cái được, cái mất và chẳng ai phủ nhận là đời sống kinh tế khá dần lên, kéo theo cả dân trí và thị hiếu. Đám  “tranh bờ hồ” chẳng rõ tồn tại từ bao đời nay đã rút dần vào quên lãng, nhường chỗ cho thị trường tranh nghệ thuật. Các cuộc triển lãm ngày một nhiều. Các Gallery mọc lên khắp nơi. Lại còn truyền hình, báo chí ầm ĩ lăng xê hết “tài năng mới” này lại đến “niềm hy vọng khác”. Thị trường tranh ngày một sôi động. Tranh dễ bán lại rất được giá. Thời kỳ đầu, khách mua tranh chủ yếu là Tây. Tây chính khách. Tây là ông chủ, là nhà sưu tập tranh. Tây du lịch. Tây “balô”, cơm bụi… đủ loại. Họ lượn lờ các phòng tranh, sục sạo vào tận nhà riêng của hoạ sĩ, ưng ý mua “cả mảng”, cả phòng với giá giật mình, cứ như cổ tích. Các tác phẩm của các “cây đa, cây đề” trong làng vẽ nước mình giá leo thang vùn vụt và lần lượt, theo chân các nhà sưu tập đi khắp nơi trên thế giới. Các hoạ sĩ trẻ đang sung sức tha hồ tung hoành. Xưa, cái nghề vẽ sao mà bạc bẽo thì nay lại là nghề hái ra tiền. Đến cả những người chưa biết cầm cọ cũng nổi hứng, xắn tay vào vẽ. Nếu họ không vẽ được tĩnh vật, chân dung hoặc phong cảnh thì vẽ tranh trừu tượng vậy. Mà  vẽ để triển lãm, để bán chứ không phải chuyện đùa. Cứ trương nó lên, người này chê thì có người khác khen. Người này xem không hiểu thì có người lại tung hô lên tận mây xanh, phân tích hàng trang báo cũng chưa hết “cái hay, cái mới, cái độc đáo” của nó. Cái gì chứ thẩm định tranh đâu có dễ. Xấu đẹp, hay dở có khi không ở trong bức tranh. Đến cả những ông Tây, là những người đến từ xứ sở có truyền thống chơi tranh nghệ thuật, có khi còn nhầm nữa là. Thì đấy thôi, có một ông Tây, chẳng hiểu sục sạo ở đâu ra được một bức sơn dầu 80x120 vẽ hai thằng đàn ông đang thè lưỡi quấn  vào nhau, hai “cái của đàn ông cũng dài ngoẵng xoắn vào nhau như cặp rắn hổ mang trong đêm tân hôn. Một bức vẽ bệnh hoạn thế mà người mua mừng ra mặt. Chuyện có thật như đùa, anh em kể cho nhau nghe mà cười chảy cả nước mắt.

Trước tình hình đó tôi làm sao có thể ngồi yên? Nhất là vợ tôi đã trở thành bà giám đốc của một công ty trách nhiệm hữu hạn chuyên kinh doanh hàng mỹ nghệ, phất lên như diều. Còn tôi, thoát được việc sản xuất tranh hàng loạt đã sướng lắm rồi. Tôi lao vào vẽ như  để bù lại cho những năm tháng không có điều kiện vẽ… Nhưng cái nghiệp vẽ cũng đến lạ, lúc có điều kiện tung hoành bút thì lại không cho ra đời được bức tranh nào ra hồn. Tôi hoang mang và bắt đầu thấy luyến tiếc cái thời nghèo khổ, đói dài mà không hiểu sao vẫn say, tràn đầy cảm hứng. Còn bây giờ, tôi vẽ trong điều kiện vật chất đầy đủ thì tôi như tay của người khác, phá không biết bao nhiêu hoạ phẩm mà chẳng có tác phẩm thành công. Tranh nào cũng mang dáng dấp mỹ nghệ hơn là nghệ thuật. Chẳng lẽ bao  năm thói quen vẽ tranh rẻ tiền đã làm tôi quen. Tôi buồn bã và chán chường vô cùng. Tính khí cũng trở nên thất thường, lại còn hay cáu gắt, nhiều khi tự mình cũng thấy vô lý.

Vẽ không được. Việc nhà đã có “ôsin”. Tôi  như người thừa, tháng ngày trôi đi trong sự vô vị, nhàm chán. Trong lúc tôi đang khủng hoảng, Hà mở một Gallery khá rộng ở trung tâm thành phố, để tôi “đỡ buồn, đỡ cáu bẳn với mọi người và nhất là để giao lưu với bạn lấy  cảm hứng sáng tác…”. “Nhưng… anh không vẽ được nữa”. “Anh sẽ vẽ được. Có khi còn hơn xưa. Chẳng qua là anh chưa lấy lại được cảm xúc đó thôi…”.

Được Hà động viên tôi cũng thấy vui vui và hy vọng. Việc làm của Hà khiến cho đám bạn đồng nghiệp của tôi phải nể, thậm chí phát ghen lên vì tôi có một người vợ tuyệt vời. Kể cũng đúng thôi, trong đám hoạ sĩ bạn tôi, có ai được người vợ như vậy? Hà chẳng những biết quý trọng nghệ thuật mà còn tạo mọi điều kiện và động viên chồng sáng tác. Còn cứ như lời họ kể thì “sư tử nhà” rặt một phường xem thường nghệ thuật, chẳng đoái hoài gì đến tài năng của chồng mà chỉ biết có tiền… Những đề tài đó cứ được lặp đi lặp lại và kèm theo những chuỗi cười thoải mái, rất nhộn, rất vui. Tất nhiên, tôi cũng cười, thấy khuây khoả nhưng để vui với chúng bạn thì quả là khó. Bởi chính tôi mới là người phải ghen với họ. Tại sao ai cũng trải qua một thời khốn khó như mình và ai cũng vượt qua, tranh của họ ngày một khá hơn. Còn tôi, thật là trớ trêu…

Rồi tôi cũng khuây khoả với công việc ở phòng tranh. Nó không những lấp bớt những tháng ngày trống trải, chơi vơi, trả lại không khí tươi vui cho gia đình mà còn đem lại hiệu quả kinh tế thật đáng giật mình. Lúc đầu tôi cũng chẳng mấy để ý, nhưng về sau, tôi bị cuốn hút vào những con số, tưởng như vô hồn nhưng đầy quyến rũ. Mấy tháng đầu, phòng tranh của tôi lặng như tờ, ế xưng ế xỉa. Hà liên tục phải bù lỗ. Nhưng sau đó, cảnh mua bán rộ lên ngày một sôi động, và tất nhiên tiền lãi dăm bảy chục đô, thậm chí có hôm gặp duyên, trúng lớn, lãi cả chục vé, đếm  mát lịm cả tay. Những ngày mới mở phòng tranh, tôi là “ông chủ” thật đấy,  nhưng miễn cưỡng lắm. Mọi công việc tôi đều khoán trắng  cho cô phiên dịch, kiêm bán tranh của tôi. Của  đáng tội, cô bé phiên dịch chẳng rõ vợ tôi tầm ở đâu ra, tuy hình thức rất khiêm nhường và sẽ chẳng bà vợ nào phải ghen, nhưng bù lại rất nhiệt tình và sớm bộc lộ  là một phụ nữ tháo vát, có  khi đến là táo tợn trong công việc kinh doanh.

Có làm “ông chủ” tôi mới thực sự cảm phục vợ mình tinh đời, chọn thuê phòng tranh ở một địa điểm lý tưởng. Tranh bán rất chạy. Các nhà sưu tập tranh, du khách chơi tranh tìm đến ngày một nhiều. Những hoạ sĩ  tiếng tăm cũng dành những tác phẩm tâm huyết nhất trình làng ở chỗ chúng tôi. Chẳng bao lâu, phòng tranh của tôi trở nên chật chội, không còn chỗ treo, tranh xếp la liệt chân tường. Đến cả cái bàn nhỏ để tiếp khách cũng trở nên vướng víu. Theo “tham mưu” của cô bé phiên dịch, chúng tôi thuê luôn cả diện tích phía sau, làm nơi đàm  đạo của anh em hoạ sĩ, khách hàng mua tranh. Cửa hàng bán đồ lưu niệm bên cạnh làm ăn thua lỗ, cũng bị chúng tôi “nuốt” luôn… Thế là phòng tranh của tôi được mở rộng, trở thành câu lạc bộ “Những người yêu tranh” thu hút giới văn nghệ sĩ ngày một đông. Các nhà sưu tập tha hồ tuyển chọn vì ở đây góp mặt hầu hết các tác giả tên tuổi thuộc lớp  đàn anh, đàn chị. Các hoạ sĩ  đang nổi tiếng hoặc muốn nổi tiếng cũng về đây để trình một tác phẩm mới hoặc gặp gỡ bạn bè, giãi bày tâm sự, tìm cảm hứng sáng tác. Ngoài các phòng trưng bày tranh còn có khu  vườn phía sau dành riêng cho giới văn nghệ sĩ gặp gỡ, chuyện trò. Ai đã vào đó, dù chỉ một lần hẳn không quên. Giữa trung tâm thủ đô ồn ào, chộn rộn mà có một khu vườn nhỏ thanh bình, êm dịu với khóm trúc, khóm mai và nhạc nền êm ả thì quả là lý tưởng. Bạn sẽ được thưởng thức những ly cà phê nhỏ, ấm trà mạn được những cô sinh viên xinh đẹp phục vụ. Một thú vị bất ngờ nữa là tất cả những thứ trong thế giới mơ mộng đó đều được miễn phí. Bạn đừng ngại đến nhiều vì những chi phí ấy có là bao so với tiền hoả hồng bán tranh. Âu cũng là một cách tiếp thị, vừa sang trọng lại hiệu quả không ngờ. Và tôi đã trở thành một nhà kinh doanh từ lúc nào không biết. Hồi đầu tôi cũng tưởng mình chỉ “đá gà, đá vịt”, nào ngờ nó có sức hút khiến tôi không sao cưỡng lại được. Đầu óc tôi lạc sâu vào mê hồn trận với những con số, suốt ngày tính toán, làm mọi cách để tăng doanh số và tất nhiên, đi kèm với nó là lãi. Cô bé phiên dịch kiêm bán tranh lúc này đã thành trợ thủ đắc lực của tôi. Công  việc của  cô ta được thay bằng một loạt các nữ sinh viên, vừa xinh đẹp, giỏi ngoại ngữ lại cũng rất thích hợp cho việc bán hàng, phục vụ khách hàng. Điều làm tôi thích thú nhất là thời kỳ công việc kinh doanh tranh  có hiệu quả nhất lại đúng vào thời kỳ vợ tôi đang du học lớp quản trị kinh doanh tại Mỹ. Nàng về, ngạc nhiên đến tròn cả mắt trước kết quả kinh doanh của tôi. Điều đó làm tôi vừa thú vị pha chút kiêu hãnh. Nhưng nàng chỉ ngạc nhiên chứ không tỏ ra vui mừng như tôi tưởng. Tôi đề nghị nàng đầu tư vốn để mở rộng thêm một số đại lý, với tham vọng thu phục dần thị trường tranh ở Hà Nội. Nàng thở dài, tỏ ra không vui: “Tưởng là mở phòng tranh để tạo môi trường cho anh trở lại với nghề chứ ai ngờ anh lại trở thành người kinh doanh…”.

Nàng lại chạm vào nỗi đau mà tôi cố  giấu kín tròng đáy lòng mình. Nào tôi có phải quá đam mê kiếm tiền để từ giã thế giới hội hoạ đâu. Tôi phải thú thật rằng, mình cũng dằn vặt, trăn trở nhưng cái thằng hoạ sĩ trong tôi chỉ chập chờn, lúc ẩn, lúc hiện. Có lúc cảm xúc sáng tác bỗng trào dâng, nhưng nó chỉ loé lên rồi lại tắt ngấm. Hai bức hoạ tôi hoàn thành trong thời gian này chỉ là sự chắp nối của những cảm xúc đứt đoạn, gãy nát, thế mà vợ tôi lại khen đẹp và tỏ ra vui mừng vì tôi đang trở lại với nghệ thuật. Hà bảo, kinh doanh là việc của nàng. Mọi cố gắng kiếm tiền của tôi trong thời gian qua không bằng một hợp đồng nhỏ của nàng đâu. Hà còn nói một câu rất thuyết phục: “Tại sao anh lại bỏ cái nghề cao sang mà thiên hạ chẳng mấy ai làm được để theo cái nghề mà thiên hạ có vô thiên ủng người làm”. Anh có biết anh cũng chỉ là học trò hạng bét trong cái nghề này mà thôi?”.

Nói vậy nhưng phòng tranh của tôi vẫn được duy trì, chủ yếu đặt dưới sự quản lý của vợ. Như đứa trẻ được khích lệ, tôi lại lao vào sáng tác. Tác phẩm tôi tạo ra không ít nhưng càng vẽ, tôi càng thấy tranh mình thiếu một cái gì đó. Không hiểu vợ tôi qua bao sự chà xát của kinh tế thị trường có còn đủ mẫn cảm như thủa xưa không mà dám treo một loạt tranh của tôi bên cạnh những bức tranh của các tác giả có tên tuổi. Quả là tôi có ngại. Nhưng nàng lại quả quyết rằng tranh của tôi rất ấn tượng, rất riêng. Chẳng qua là tôi bị mất lòng tin đó thôi. Lúc đầu tôi cũng phân vân, nhưng càng ngắm tranh mình, tôi càng thấy Hà có lý. Tôi lại hăm hở vẽ. Và lại phấp phỏng hy vọng. Những lúc có khách đang đứng trước tranh của  mình, tôi nén thở, theo dõi từng cử chỉ, từng thay đổi trên nét mặt họ, cố đoán xem họ đang nghĩ gì. Nhưng sự háo hức của tôi cũng nguội dần khi mà tranh của bạn bè tôi cứ lần lượt theo khách ra đi, còn những bức tranh của tôi vẫn nằm nguyên. Đúng lúc đang chán chường đó thì bức tranh sơn dầu tôi đặt giá cao nhất là hai ngàn đô-la Mỹ được một “bà tây trẻ” mê quá, mua rất gọn, chỉ mặc cả lấy lệ. Bà ta còn hứa lần sau trở lại sẽ còn mua nữa. Khỏi phải nói bạn cũng biết tôi hạnh phúc thế nào. Vợ tôi cũng vậy. Tôi lại lao vào để vẽ, toàn loại sơn dầu cỡ lớn. Bức nào vợ tôi cũng khen là có hồn.

Sau gần một năm miệt mài sáng tác, tranh tôi vẽ đã kha khá, đủ treo kín phòng, dẫu thi thoảng vẫn có khách hỏi mua, nhưng theo ý vợ tôi là dứt khoát không bán. Hà đã có dự định chuẩn bị cho một cuộc triển lãm. Theo Hà, đó sẽ là cuộc triển lãm, có tiếng vang lớn không những trong nước mà còn vọng ra cả nước ngoài. Để chắp cánh cho những tác phẩm của tôi, Hà sẽ nhờ cánh báo đài tuyên truyền, quảng cáo thật rầm rộ. Sau cuộc triển lãm đó, tôi sẽ trở thành người nổi tiếng, trở thành “ngôi sao” trong làng vẽ, tiếng tăm để đời. Thật chẳng có gì mỹ mãn hơn. Chẳng hiểu Hà nhờ ai “cố vấn” mà chọn cho cuộc triển lãm một cái tít cực kêu - ấn tượng thế kỷ - Lúc đầu tôi cực lực phản đối, bảo Hà nên chọn tên  giản dị hơn. Nhưng vợ tôi đã nói là làm. Đúng theo ngày giờ mà Hà nhờ một “thầy” nào đó “bấm”, cuộc triển lãm được khai trương. Không khí thật “hoành tráng”. Dư luận, báo chí rùm beng, ca ngợi tôi hết lời. Có báo cao hứng, gọi cuộc triển lãm của tôi là “điểm nhấn thế kỷ”, “là cái hích đầy khích lệ cho nền hội hoạ nước nhà”… Dẫu là người không thích hợm mình, nhưng… thú thực, tôi cũng ngây ngất hạnh phúc.  Thậm chí, có lúc, tôi quên luôn những gì mình còn băn khoăn, mà cũng tin đó là do tài năng hội hoạ thực sự của mình. Niềm tin đó được củng cố thêm là đến ngày cuối cùng của cuộc triển lãm, có đoàn khách từ Bắc Âu sang Việt Nam, biết được cuộc triển lãm của tôi qua mạng Internet, vừa xuống sân bay Nội Bài liền đến chúc mừng tôi và mua luôn nửa phòng tranh để cho vào bộ sưu tập của họ. Quả là hạnh phúc hiếm có của một hoạ sĩ. Đến lúc này chẳng cần một đài, báo nào đưa tin mà cuộc triển lãm của tôi đã thành “thông tin nóng”, đâu đâu người ta cũng bàn.

Trong lúc tôi đang ngây ngất hạnh phúc của sự thành công thì thằng lớn nhà tôi từ Châu Âu, cùng mấy đứa bạn Tây của nó về chúc mừng bố. Chẳng là vợ tôi, khi đã thành bà chủ, ngoài việc động viên tôi trở lại với nghệ thuật đã mạnh dạn đầu tư cho hai con du học nước ngoài. Thằng sau, theo zen mẹ, có khiếu kinh doanh, vợ tôi gửi sang Mỹ học từ mấy năm cuối phổ thông hy vọng sẽ cho vào một trường nào đó trở thành nhà doanh nghiệp. Hình như tốn kém lắm, nhưng vợ tôi bảo, đó là sự đầu tư “đẹp” nhất cho tương lai của con cái. Còn thằng đầu, chắc sẽ khổ vì từ bé đã thể hiện có “máu nghệ thuật”, vợ tôi gởi nó sang một nước có nền hội hoạ phát triển của Châu Âu để học, những hy vọng mai ngày thành tài, vừa đóng góp cho nghệ thuật nước nhà lại làm vẻ vang gia đình. Thằng cả về thăm quê hương thì có gì lạ khi mà năm nào nó cũng về. Cái chính là lần này, nó “chúc mừng bố” bằng một cuộc triển lãm ngay tại Hà Nội, rất có khả năng gây “cú sốc” cho giới nghệ thuật. Chà chà… Tôi thực sự cảm phục mấy mẹ con - Dù không quảng cáo và khai mạc hơi muộn vào 8 giờ tối, nhưng người dự rất đông. Khác hẳn với những cuộc triển lãm tranh theo truyền thống, không hề có một bức vẽ nào được treo trên tường, ngoài ba chữ: “Gam màu lạ” chiếu lấp lánh trên tường từ chiếc đèn chiếu. Sau lời khai mạc cực kỳ đơn giản vọng qua loa của tác giả, một tốp thiếu nữ cả ta và tây, cao loàn soàn bằng nhau, đội nón, mặc áo dài, khoác những tấm lụa dài thướt tha, bước ra chào khách theo một điệu quan họ quen thuộc. Tất thảy mọi người đang ngỡ ngàng, tưởng đang xem biểu diễn thời trang thì một bản nhạc rất lạ rộn lên. Cả mười cô gái bỗng quay cuồng theo nhịp điệu giần giật của ban nhạc. ánh sáng cũng chuyển màu, loang loáng, chập chờn. Trong phút chốc các thiếu nữ trút bỏ hết áo quần và khăn quàng, để lộ toàn thân  loang lổ những sắc màu. Trong lúc mọi người đang ồ lên, chẳng hiểu khen hay chê, tán đồng hay phản đối thì thằng con tôi nhảy ra với bộ trang phục com lê rất lịch sự nhưng chẳng ăn nhập gì với búi tóc dài  màu vàng sau gáy. Nó vừa nhảy thụt lùi theo điệu nhạc vừa gào vào micro: “Chủ đề thứ nhất: sắc màu  quê hương”.

Người ta đang dáo dác nhìn quanh tìm tác phẩm thì bản nhạc :”Quê hương tôi” rất nền nã thay bản nhạc giậm giật kia. Người ta thấy các cô gái dàn thành hàng ngang và ánh sáng tập trung chiếu vào họ. Tất cả vẫn ngơ ngác nhìn các cô gái thân trần nhuộm đủ màu mè như những chú chẫu chuộc khổng lồ. Đâu? Đâu? Tranh đâu? Nhiều tiếng cười, tiếng xì xào lại rộ lên. Tác giả giơ tay vừa đi lùi từ đầu đến cuối hàng vừa nói như hét: “Bộ Tứ bình thời hiện đại - bức thứ nhất - mùa xuân”. Tiếng ồ, à nhiều dần vì người ta đã nhìn thấy “tác phẩm” qua nét vẽ sông, núi, hoa chim trên thân hình các thiếu nữ. “Và đây! Mùa hè”. Sau tiếng giới thiệu, các cô gái chuyển chỗ cho nhau như chơi xếp hình đồng diễn thể dục. Rồi mùa Thu, mùa Đông cũng được người ta hình dung ra theo kiểu kỳ quái đó. Hết chủ điểm thứ nhất, các cô gái chạy một vòng rồi đứng nghiêng hông về người xem. Tác giả chưa kịp giới thiệu thì  người ta cũng đoán được một con sông xanh biếc và những cánh buồm do lưng, hông và đùi các cô ghép lại. Nhiều tiếng cười, tiếng huýt sáo vang lên.

“Quý vị đang thưởng thức tác phẩm Dòng sông mơ ước… Và bây giờ là tác phẩm Khát vọng tuổi xuân…”. Cứ thế, các “tác phẩm” hiện ra loang loáng bằng những màu mè trên người các cô gái và sự hình dung tưởng tượng của người xem. Nhiều “tác phẩm” người ta chưa kịp hình dung ra thì các cô gái  đã đổi vị trí để “biến” thành “tác phẩm” khác. Từ chỗ đang hào hứng, kỳ vọng tôi thực sự choáng váng. Nghệ thuật gì ba thứ nhăng nhít đó kia chứ. Tôi cố kiềm chế. Dẫu vậy, đến “Tác phẩm chủ đạo” của triển lãm - Tự do của sắc màu thì tôi không làm chủ được nữa. Mặt tôi nóng bừng. Hình như lúc đó, khi mười cô gái cúi gập người rồi quay lưng, chổng mông về người xem và chập chờn lên, xuống, tạo thành vệt dài uốn lượn, xanh xanh đỏ  đỏ giống như sóng nước thì vợ tôi cũng quá bất ngờ, quên cả kiềm chế tôi. Tôi điên tiết, nhảy ra giữa sàn diễn, túm lấy cổ áo thằng con, gào lên: “Dẹp! Dẹp ngay!…” Tất cả bỗng câm bặt trong giây lát. Thằng con nhìn tôi trừng trừng, như đang nhìn một cái gì đó kỳ quái lắm chứ không phải bố nó. Vợ tôi và mấy ai đó kéo tôi ra ngoài. “Anh điên à?”. Vợ tôi rít lên. “Kệ nó, đừng làm mất thể diện… Người ta lại cười cho…”.

Tôi buồn rũ, muốn gục luôn. Vợ tôi lại tỷ tê phân tích. Nào là nó còn trẻ, sự nghiệp mới bắt đầu, tất cả còn ở phía trước. Nào là nó có quyền khám phá tìm tòi, chứ sao bắt phải giống mình. Và chắc gì nó sai hay mình cổ hủ, lạc hậu… Vợ tôi còn nói gì nhiều lắm. Đến nỗi tai tôi ù lên mà lòng dạ rối bời. Đã thế, thằng con tôi lại tỏ ra hãnh diện với cuộc triển lãm quái gở của nó. Với tôi, nó “quên” luôn, coi như không có chuyện gì xảy ra. Hà khuyên tôi chủ động làm lành với con. Kệ! Tôi là bố nó, sao phải như thế? Chúng nó sung sướng quá, hoá rồ. Tuổi nó, tôi khốn khổ trăm chiều, hy sinh cả niềm đam mê hội hoạ, lao vào kiếm tiền nuôi con, đến nỗi đánh mất cả mình! Thế mà… Cho đến lúc tiễn nó ra sân bay, tôi  cũng không đi. Nó đi rồi tôi vẫn chưa hết buồn.

Bỗng tôi nhận được tin xấu. Vợ con tôi đang bị hải quan tạm giữ vì nghi có liên can đến vụ buôn đồ cổ. Và người ta khám xét tất cả từ nhà riêng đến công ty. Tôi vốn nhút nhát, cứ nói đến công an, pháp luật là đã thót cả ruột gan, cầu mong sự việc qua đi, cho dù thu hết của cải nhưng trả vợ con tôi về với cuộc đời thường. Hai ngày trôi qua, những người khám xét tỏ ra bực dọc vì chẳng tìm thấy những cái họ cần tìm. Có thế chứ, tôi hiểu vợ tôi đâu phải người làm ăn phi pháp. Trước khi kết thúc cuộc khám xét, người ta mời tôi làm chứng khi khám một căn phòng nhỏ, được gọi là kho lưu trữ của riêng giám đốc. Căn phòng không rộng, sặc mùi ẩm mốc. Thoạt đầu tôi nhận ra một loạt những con rối bằng gỗ, bằng vải xếp từng thùng. Chắc là sản phẩm ế thừa từ thời đầu nàng mới tập kinh doanh. Thứ đến là từng tập tranh bờ hồ bó lại như để kỷ niệm một thời khốn khó. Rồi đồ mỹ nghệ bị hỏng… Và cuối cùng, tôi không tin được vào mắt mình nữa: đó là một kho lưu giữ tranh của tôi! Chúng được xếp khá cẩn thận như chờ đóng thùng xuất ra nước ngoài. Hay là người ta gửi? Không phải. Tất cả tranh của tôi đã bán được bấy lâu nay đều tập trung vào đây cả. Hoá ra vợ tôi mua tranh của tôi qua bàn tay của người khác! Thì ra tài năng nghệ thuật của tôi được vợ tôi khích lệ và tung lên mây xanh như thế này đây! Không thể như thế được. Sự việc bất ngờ như ném tôi từ đỉnh cao xuống vực thẳm của sự bẽ bàng. Tôi có cảm giác xung quanh mình đang sụp đổ. Cuộc kiểm tra kết thúc. Vợ tôi được tự do, nhưng hoãn chuyến đi. Tưởng là ở lại để động viên tôi, nào ngờ Hà suy sụp hơn. Bây giờ lại đến lượt tôi phải động viên vợ. Hà buồn về bị vỡ lở chuyện nhờ người mua tranh của tôi một nhẽ, nhẽ khác, ở thằng con. Sau những chuyện vừa xảy ra, nó đã nhất quyết đòi cưới vợ “bên ấy” và xin nhập quốc tịch nơi đất khách quê người. Hà nghẹn ngào, vừa giận vừa thương con. Giận là chúng mình đã hy sinh hết cho nó, mà bây giờ nó lại bỏ đi một cách nhẹ như không… Nhưng mà nó là con mình. Dù đi đâu, làm gì thì nó vẫn mãi mãi là con mình…

(Báo Văn nghệ)

Vết sẹo

-Em đấy ư? Thanh đấy ư? Lại đây, lại đây cho chị xoa đầu em một chút.

Chị Non, một bà già gần 70 tuổi, mù loà, đang đưa tay sờ mặt sờ đầu đứa em là tôi đã gần 50 tuổi khi tôi về thăm chị.

- Em ở xa về đây, đi lại có mệt không? Chị không làm sao hái dừa cho em uống. Các cháu ở riêng cả rồi, chỉ còn mình chị.

- Chị vừa nói vừa đưa ống tay áo quệt mồ hôi trên mặt.

Tôi nhìn lên trán chị và thấy một vết sẹo trắng to như đồng xu. Bỗng nhiên tim tôi như có ai bóp mạnh.

Chị Non là người giúp việc của gia đình tôi. Chuyện ấy có duyên cớ như thế này: Trước đó, chị bị một chứng ghẻ gọi là ghẻ hòm, khắp người đầy những mụn mưng mủ, hôi thối, cả làng không ai dám đến gần. Ba tôi là thầy thuốc, đã chữa cho chị hết bệnh. Khi ba tôi đi công tác, má đẻ em bé, chúng tôi còn nhỏ dại, chị xin đến giúp đỡ. Từ đó, chị như người nhà  quán xuyến mọi công việc gia đình. Chị giúp má làm đồng, đi chợ, nấu ăn, chăm sóc chúng tôi. Trong thời gian ấy, nhiều người muốn lấy chị nhưng chị từ chối vì không muốn xa gia đình tôi. Sau này, má kể rằng, khi tôi và ba đi tập kết, chị vẫn ở với gia đình đến lúc các em tôi lớn lên, đi học xa, má giục mãi chị mới lấy anh Tốt ở xóm dưới từ lâu vẫn để ý chị. Nhưng đó là chuyện sau này. Còn lúc ấy tôi lên 8, 9 tuổi, đã xảy ra một chuyện liên quan đến vết sẹo trên trán chị.

Lần ấy, tôi đang say mê chơi trận giả với các bạn thì chị kêu tôi về tắm. Tôi không chịu mà còn chạy trốn xa hơn. Chị đuổi theo, tay cầm một nhánh dâu doạ đánh nếu tôi không quay về. Sẵn cầm hòn đá trên tay, tôi ném đại về phía trước. Hòn đá vút đi, tôi sợ hãi nhắm mắt lại. Thì kia, hòn đã đã trúng trán chị…

Chị bị sốt mấy ngày vì vết thương khá sâu, máu ra nhiều. Nhưng chị không nói chuyện đó cho má tôi hay. Má hỏi, chị chỉ nói bị vấp ngã. Má gặng hoài, vì má không tin chị ngã. Chị đành khai:

- Tụi con nít đánh trận giả, chúng ném nhau, em đi ngang qua lỡ trúng ấy mà.

Má tôi gọi tôi lại và tôi khai… Má đánh tôi một trận. Chị khóc lóc xin má tha rồi đến ôm tôi, lấy dầu khuynh diệp xoa vào các vết roi… Từ đấy, chị càng thương tôi hơn trước. Chị cứ bảo vì chị mà em bị đánh…

Giờ đây…

- Em sống có đủ không? Có hay đau ốm gì không? Vợ em và các cháu ra sao? - Chị hỏi tôi liên hồi.

- Dạ tạm đủ chị ạ! Tôi vừa trả lời vừa nhìn ngôi nhà như cái chòi rách của chị. Trong nhà chị có một cái chõng tre đã cũ và một chiếc võng xơ xác, chợt nhớ nhà mình có cả ti vi, tủ lạnh, cát sét…

- Em xin lỗi chị vì bận công việc nên nay mới về thăm. Tôi nói để tránh trớ cái lỗi gần 20 năm nay mới ghé về. Chị đọc được ý nghĩ của tôi:

- Lỗi phải gì em. Em bận công việc thì làm sao mà về được - Chị dừng lại sụt sịt khóc rồi tiếp - Chỉ tiếc là… tiếc là… giá em về trước đây hai năm, chị chưa bị mù, chị nhìn thấy được em thì chị thoả nguyện biết bao nhiêu. Còn bây giờ thì…

Chị đột ngột dừng lại, đưa hai bàn tay lên bưng mặt.

Tôi ôm chầm lấy chị. Hai bàn tay chị rờ lên trán, lên đầu tôi hồi lâu. Rồi chị buông tôi ra, nói:

- Em về… chị mừng quá… vậy là chị cũng thoả nguyện rồi.

(Báo Văn nghệ)

Thằng bé và con rắn

Tôi cố nhào đất thật nhuyễn, đắp lên bàn xoay cho anh rồi đến trước mặt anh thành kính:

- Anh xem đã đủ đất chưa?

- Sao cô không đi đi. Cô muốn chứng kiến sự sụp đổ của tôi phải không?

Tôi câm lặng đi vào góc khuất, ngồi và nhìn.

Trước bàn xoay anh như một con người khác hẳn. Mặt anh thanh thản nhưng đôi mắt thì sáng như mắt cú đêm. Chiếc vồ trên tay anh thật chuẩn xác. Không lâu hình hài bức tượng đã hình thành. Tượng một thằng bé đứng. Tôi đi ra khỏi góc khuất, đến bên nắm chặt tay anh, mắt nhìn thẳng vào mắt anh:

- Anh có muốn em phá nó đi không?

Tôi nhìn quanh quất, nó kia, chiếc búa bổ củi. Tôi nhào đến vơ chiếc búa và thẳng tay bổ vào bức tượng. Cái đầu tượng văng ra khỏi cổ. Mặt anh trắng bệch. Anh ngồi phệt xuống đất hai tay ôm lấy mặt, vai rũ xuống. Tôi nhặt cái đầu tượng cho vào đống đất, đổ thêm một tí nước, nhào thật kỹ. Xong việc tôi rửa tay, phẩy quần áo rồi đi ra khỏi nhà anh. Tôi thò tay qua chốt để cài kỹ cửa lại.

Đó là người đàn ông tôi yêu đến thờ phụng. Cái thuở anh chỉ là một chàng sinh viên trường hoạ, còn tôi là một cô gái trong trắng đến dại khờ. Anh yêu tôi nhưng lại chọn người con gái khác làm vợ.

Anh bảo:

- Tôi là nghệ sĩ mà em thì đơn giản quá, không thể thúc đẩy quá trình sáng tạo của tôi.

Anh và người con gái đó hạnh phúc với nhau được bốn năm. Họ sinh được một thằng con trai kháu khỉnh. Sự đau khổ của tôi biến thành sự dửng dưng từ bao giờ. Tôi cần mẫn trong  sự dửng dưng đó.

Sau đó họ chia tay nhau. Đứa con nhỏ được toà quyết định ở với mẹ. Anh bảo với tôi:

- Anh rất muốn nuôi thằng bé nhưng trong tay chưa có gì cả. Anh sẽ giàu có, khi đó anh sẽ mang nó về nuôi.

Anh làm việc với tốc độ phi thường và anh cũng gặt hái được nhiều thành công. Thì ra sự cần mẫn sống của tôi không phải trong sự dửng dưng mà là vì tôi bị ám ảnh bởi những bức tượng của anh. Tôi không có kiến thức về hội hoạ. Tôi chỉ biết cảm nhận từ trái tim, nhận lấy việc đánh nhuyễn đất sét cho anh để có niềm vui là người đầu tiên được ngắm bức tượng khi nó hoàn thành. Và tôi đã yêu anh trở lại.

Những bức tượng được bán với giá rất đắt. Anh trở nên giàu có. Vì yêu anh tôi hay lui tới chăm sóc thằng bé.

Mẹ thằng bé là một người đàn bà đẹp và lẳng lơ. Cô ta không thể sống xa những người đàn ông. Cái căn hộ 15 mét vuông trên tầng ba kê hai chiếc giường. Một chiếc giường to và một chiếc giường bé. Ngăn giữa hai giường là chiếc ri đô màu xanh. Có lắm bận tôi đến thăm thằng bé giữa ban ngày mà chiếc ri đô vẫn được buông xuống. Căn phòng đông đặc mùi khí luyến ái. Thằng bé ngồi bình thản trên giường của nó. Nó rủ tôi chơi cùng. Có bận nó hỏi tôi rất trịnh trọng:

- Cô có biết họ đang làm gì không?

- Không.

- Họ đang yêu nhau đấy.

Tôi nhắc anh việc của thằng bé:

- Đã đến lúc anh nên đón thằng bé về nuôi dạy cho nó thành người.

- Cô lại định dạy khôn cho tôi đấy hẳn. Cô có biết nếu cứ nhúng mũi vào việc của người khác tôi sẽ đuổi cô đi không?

Chỉ một chút tự ái còn sót lại cũng đủ cho tôi từ bỏ anh mà ra đi. Nhưng tôi chỉ lặng lẽ đến bệnh viện để  tháo bỏ cái thai, một “bức tượng” mà anh đã tặng cho tôi. Tôi dường như đã thấm nhuần cái triết lý của anh: một thứ triết lý trái với lẽ thông thường nhưng lại có sức quyến rũ tôi, khiến tôi mụ mị:

- Cái đẹp không đồng hành với cái thiện. Muốn có cái đẹp đôi khi phải biết hy sinh cái thiện. Tôi là nghệ sĩ, làm ra cái đẹp thì đừng có đòi hỏi tôi phải có trách nhiệm làm người với cuộc đời này.

Anh làm hai bức tượng, một bức thằng con trai với đầy đủ hình hài, anh bảo đấy là bức tượng thằng bé. Một bức tượng nữa chỉ có cái đầu, anh tặng nó cho tôi. Cả hai bức tượng đều rất đẹp. Đêm nào không có anh bên cạnh tôi mang bức tượng ra ấp vào ngực và khóc. Tôi bắt đầu biết thương thân.

Năm thằng bé mười ba tuổi có lần nó bảo tôi:

- Cháu đã nghĩ kỹ rồi, cháu muốn cưới cô làm vợ.

- Nhưng cô không thể lấy cháu được.

- Thế thì cô sẽ phải ân hận đấy.

Lúc đó thằng bé đã bỏ học. Nhưng nó đã tỏ ra rất am hiểu sự đời. Nó nói chuyện rất có duyên.

Để bù lại sự thiệt thòi bấy lâu cho con, anh đã mua cho thằng bé một căn nhà đẹp với đầy đủ tiện nghi. Cái việc bỏ học giữa chừng của thằng bé cũng không làm cho anh quan tâm. Triết lý của anh là:

- Nếu nó là thằng có trí nó ắt học được cái hay cái đẹp của đời. Nếu nó là thằng bỏ đi dẫu có hai hay ba bằng đại học cũng sẽ là thằng bỏ đi.

Năm mười lăm tuổi, một hôm thằng bé bảo với tôi:

- Cô có biết con rất cô đơn không?

- Cô biết. Cô rất thương con nhưng không biết làm thế nào để con nghe thấu những lời cô muốn khuyên.

- Không cần nữa đâu cô ạ. Con sẽ tự sắp xếp cuộc đời mình.

Thằng bé rất giống anh, đẹp và có những ý nghĩ khác người.

Anh lại lao vào một cuộc sáng tạo mới. Anh đã đuổi tôi ra khỏi căn nhà tượng của anh. Anh bảo, bây giờ anh làm tượng đồng, không cần người nhào đất nữa.

Tôi tuyệt vọng nhưng vẫn cần mẫn sống. Tôi sống trong bóng tối.

Anh mở một cuộc triển lãm tượng đồng. Tôi hoá trang mặt thật kỹ lưỡng và giả làm người theo đạo Hồi che kín mặt đến triển lãm của anh. Những bức tượng của anh lại làm tôi run rẩy. Tôi đứng lặng bên một bức có tên là “cô đơn”.Tôi khóc một cách câm lặng. Một bàn tay đặt nhẹ lên vai tôi. Tôi quay lại thằng bé nhận ra tôi và nó an ủi:

- Cô đừng khóc. Cô có đi chơi với cháu không?

Thằng bé đã mười chín tuổi nom rất ra dáng.

Nó đèo tôi trên chiếc xe phân khối lớn ra vùng ngoại ô, đến một quán cà phê vườn rất đẹp. Giọng nó từng trải:

- Cô sống ra sao?

- Chẳng có gì đáng kể. Thế còn con?

Nó rút thuốc lá ra hút. Từ cổ tay áo cài kín của nó có một cái gì đó động đậy. Một cái đầu con rắn hổ mang từ từ chui ra. Tôi sợ chết khiếp. Thằng bé phun một luồng khói thuốc vào mặt con rắn:

- Mày làm cô sợ rồi. Tạ lỗi với cô đi.

Con rắn chui hẳn ra khỏi ống tay áo của thằng bé, quấn chặt cái đuôi vào cổ tay nó rồi đứng thẳng người lên múa may cái đầu.

- Thôi được rồi đấy. Nằm xuống đi.

Con rắn từ từ chui vào tay áo của thằng bé.

- Con đã mua quả trứng rắn về rồi ấp cho nó ra một con rắn con. Con nuôi và dạy nó thành bạn. Với con rắn này thì con có thể kiếm được rất nhiều tiền của thiên hạ như bỡn. Nhưng cái đẹp của bố con làm ra lại nhiều tiền quá, con phải hưởng thụ đã.

Nó lại rít một hơn thuốc dài.

Một thoáng trầm ngâm làm mặt nó già đi hàng chục tuổi.

- Cô ơi con nghiện ma tuý rồi.

Tôi câm lặng nhìn thằng bé trân trối.

- Đừng nhìn con thế, cô. Chính cô cũng là một con nghiện đấy. Cô cũng sẽ chết mòn nếu như cô cứ yêu ông ấy.

- Bây giờ con với cô cưới nhau có được không? Tôi nghẹn ngào hỏi thằng bé:

- Muộn rồi cô ạ. Con đã có con rắn này rồi, nó cũng nghiện như con.

Sau cuộc nói chuyện ấy với thằng bé, tôi lao đến nhà anh. Anh đon đả:

- Anh lại chán làm tượng đồng rồi em ạ. Em nhào đất cho anh nhé.

Tôi câm lặng nhào đất cho anh.

Đêm ấy tôi trổ hết bản năng của một người đàn bà để cho một mong ước, nó được kết thành thai. Tôi muốn tự cứu chuộc mình.

- Chó cái, em hăng quá.

Dẫu có là chó cái tôi cũng sẽ sinh ra một đàn chó con. Tôi nhủ thầm trong lòng.

Nhưng cơ hội đã không đến với tôi lần nữa.

Năm thằng bé hai mốt tuổi, anh giục nó lấy vợ:

- Con ra đời sớm, hai mốt tuổi là đủ già dặn để có một cuộc sống gia đình rồi đấy. Vả lại bố bắt đầu thấy thích bọn trẻ con.

- Nhưng con không muốn lấy vợ nữa đâu.

- Tại sao thế?

- Con đã có vợ đây rồi.

Thằng bé mang con rắn ra khoe. Anh có vẻ rất thích thú với con rắn. Anh bảo:

- Thằng bé thật lạ, nó lại bầu bạn được cả với cái ác.

Hình ảnh thằng bé với con rắn ám ảnh anh. Anh say sưa thể hiện những ý tưởng. Hàng chục phác thảo thằng bé với con rắn ra đời nhưng chẳng cái nào làm anh ưng ý cả. Tôi cần mẫn đánh nhuyễn đất. Đôi khi có những cục đất được đánh nhuyễn bằng nước mắt của tôi.

Anh vẫn không hề hay biết con trai mình bị nghiện ma tuý.

Anh bảo với tôi:

- ý tưởng cuối cùng của anh là cái tượng thằng bé với con rắn, mà sao anh không thể hiện nổi. Thì ra anh đã rất yêu nó em ạ. Ban đầu anh cứ nghĩ rằng các bức tượng kia mới là cái đẹp vĩnh cửu. Nhưng bây giờ nhìn nó xem, đó mới là cái đẹp thực sự của tạo hoá. Anh sẽ thể hiện bằng được cái đẹp đó. ừ mà thằng bé cũng có trí tuệ thật độc đáo. Quả là nếu bỏ công dạy dỗ nó một chút thôi, nó sẽ thành người tử tế. Anh phải thú nhận rằng cái máu ăn chơi đã ngấm sâu vào từng tế bào của nó rồi.

Một chiều đông mẹ thằng bé đến gọi tôi:

- Nó rất cần gặp chị.

Thằng bé đón tôi vào nhà rồi bảo với mẹ:

- Con cần nói chuyện riêng với cô.

Nó ngồi xuống bên cạnh tôi vén tay áo lên cho tôi xem. Con rắn của nó đang thoi thóp. Cái lưỡi đen chẻ hai của nó thè ra thụt vào. Cái đầu mềm oặt của nó dựa vào tay thằng bé. Thằng bé ấy tay vuốt đầu con rắn:

- Mày sống đã hết kiếp chưa? Rồi quay sang tôi:

- Cô ơi, chắc là đời con cũng sắp kết thúc như con rắn này rồi.

- Không con ơi, vẫn còn kịp. Cô sẽ đưa con đi cai nghiện.

- Để làm gì hả cô? Cho dù có cai nghiện được rồi thì con cũng không thể làm được điều gì tốt đẹp hơn cho chính con và mọi người. Bố con vẫn chưa biết con bị nghiện ma tuý phải không? Cứ để cho ông ấy sáng tạo cái đẹp cô ạ. Nếu ông ấy biết con bị nghiện ngập, ông ấy sẽ chán đời lắm. Ông ấy sẽ không làm ra cái đẹp nữa. Mà cái đẹp cần cho cuộc đời này hơn những đứa con như con.

- Không phải thế đâu con. Cái đẹp rất cần cho tất cả chúng ta. Cần cho cả con nữa. Nhưng riêng con thì rất cần cho ông ấy, cho mẹ con và cho cả cô nữa. Con hãy cố gắng lên.

- Thôi cô về đi. Con sẽ cố gắng. Cô đừng buồn nhé. Thằng bé lưỡng lự một lúc rồi nói tiếp:

- à cô ơi, con nói với cô điều bí mật này. Con chết, hai họ sẽ buồn trong ba tháng, một năm, ba năm là xong. Nhưng biết con nghiện ma tuý họ sẽ buồn cả cuộc đời. Cám ơn cô đã giữ điều bí mật cho con. Con sẽ cố gắng cô ạ.

Tôi lê bước về nhà, buồn chưa bao giờ thế. Một giờ sau mẹ thằng bé lại đến. Mặt chị ta không một cảm xúc:

- Thằng bé chết rồi.

Tôi và anh cùng đến. Thằng bé nằm trên giường, cao 1m80, da mặt trắng hồng, môi vẫn còn thắm. Da thịt nó còn ấm. Con rắn nằm vắt ngang ngực thằng bé.

Anh gầm lên:

- Tôi đã bảo với cô rồi, cái ác không bao giờ thuần hoá được. Đây là hình ảnh mà tôi cần ư ?

Tôi câm lặng. Tôi muốn bỏ anh mà đi vĩnh viễn nhưng thằng bé đã nói với tôi điều này:

- Cô ơi, con cứ tưởng cô sống mỏi mòn như cái bóng bên cạnh ông ấy. Nhưng bây giờ thì con biết cô cũng đã hy sinh cho cái đẹp. Cô hãy ở bên cạnh ông ấy nhé.

Tôi đứng bên anh lặng lẽ nhìn ngắm thằng bé lần cuối.

(Báo Văn nghệ)

Gió vùng gò thì thùng

1.

Âm thanh vang vọng rõ nhất vào lúc ấy là giọng giảng bài của cô giáo và tiếng ngòi bút của học trò cạo trên giấy. Rồi những đôi mắt lại nhìn lên chiếc sa bàn đắp bằng xốp, được tô màu theo địa hình núi non, sông suối, thung lũng, làng mạc. Người làm chiếc sa bàn rất khéo tay và chỉ để phục vụ cho một tiết ngoại khoá, nhưng cái giọng giảng bài và kiến thức của cô giáo làm cho người nghe còn hấp dẫn hơn. Cô đang mô tả lại trận đánh diệt Mỹ đã diễn ra mấy mươi năm trước ở vùng Gò Thì Thùng.

Có người trong Ban giám khảo đã loáng thoáng nghe theo câu chuyện này ở vùng núi An Xuân, ở đấy có một hệ thống địa đạo chống Mỹ. Cũng có người mới biết lần đầu. “Thì ra quê hương họ cũng có một thời từng bẻ gãy một trong năm mũi tiến công trong kế hoạch “tìm và diệt” của Bộ Chỉ huy liên quân Mỹ ngụy và Đại Hàn vào mùa hè 1966 nóng bỏng”. Dân An Xuân từng đào địa đạo dài hàng ngàn mét trong lòng đất đỏ.

Lớp học ắng đi một lúc cô giáo ngưng lời. Rồi bùng lên bằng một loạt vỗ tay. Bắt đầu từ hàng ghế của Ban Giám khảo. Cô giáo lúng túng trong giây lát. Gương mặt đỏ bừng, không giấu nổi vẻ xúc động.

ở phòng Hội đồng của nhà trường, ông Vận - Trưởng Ban Giáo dục huyện - đi lại chỗ cô gái vừa dạy xong tiết thao giảng, đang ngồi uống nước. “Tú ạ, vậy là bác đã thua cháu rồi đó nghe”. Ông Vận vỗ nhẹ vào vai cô gái vẻ thân tình. “Có chuyện chi  vậy bác?”. Cô gái bẽn lẽn, đưa tay gạt món tóc phủ xoà xuống một bên má - “Cháu giảng tệ lắm phải không bác?”. “Giờ giảng của cháu hay lắm! Bác nói chuyện khác kia… Nói đúng hơn là một cuộc thi. Cuộc thi ấy chỉ có bác và cháu… Và kết quả là bác thua cuộc”. “Cháu không hiểu!”. “Có gì không hiểu đâu đồng chí hiệu phó của tôi. Thời gian đối với bác cũng là một  tiêu chuẩn để kiểm chứng con người. Cháu đã chứng minh cho bác thấy đủ sức bám trụ ở vùng gò đèo heo hút gió ấy gấp năm lần số thời gian bác nghĩ. Cháu chẳng phải là người thắng cuộc à?”.

Ông Vận nói xong cười khà khà. Ông giơ bàn tay chai sần, rám nắng siết chặt tay Tú. “Bác còn thua cháu hoài a. Cháu chưa có ý định rời bỏ má nuôi của cháu đâu nghe bác. Má cháu gởi lời hỏi thăm bác đó”. “Cô Hoan trách bác ư? Ông Vận cười hiền lành - Sẽ có ngày bác lên chơi thăm má con cháu!”.

2. Thặng - Phó Ban Giáo dục phụ trách công tác tổ chức huyện T. ngồi chăm chú đọc tập công văn của Sở. Cô văn thư, kiêm đánh máy của Ban ý tứ gõ cửa: “Thưa thầy, có cô Tú giáo sinh Cao đẳng Sư phạm mới tốt nghiệp ra trường xin được gặp thầy”. “à… a… xin cô nói giùm cô ấy chờ tôi một lát nhé. Tôi đang bận chút việc cần giải quyết. Cô ấy đã tới rồi hả?”. Ông hỏi với theo.

Cái cô giáo Tú mới ra trường đã gây cho ông một cảm giác khó chịu. Ông Thặng chưa gặp mặt Tú, nhưng trong danh sách quyết định cô đã được sắp xếp về một trường ở ngay thị trấn huyện. Ông Thặng cấn cá với ông Vận ở điểm đó. Ông Thặng muốn xếp Tú về một trường khác, cách huyện 4 cây số. Còn ông Vận, trưởng ban thì bảo để cô ta ở lại thị trấn, đưa về trường điểm dạy môn lịch sử và làm tổng phụ trách đội. Lý lẽ rất đơn giản, Tú là con em thuộc diện chính sách. Hơn nữa, cô ta đỗ thủ khoa kỳ thi tốt nghiệp ra trường. Ông Thặng phải chấp hành theo ý kiến của trưởng ban.

Lúc ông Thặng bước ra, Tú đang ngồi đọc sách, chiếc va li đen để bên cạnh. Cô gái giật mình, ngẩng lên và vội lùa cuốn sách vào chiếc túi xách tay. “Chào bác ạ…”. Cô nói giọng nhỏ nhẹ, rụt rè. “Chào cô. Cô tên là Tú hả?”. “Dạ. Cháu được Sở phân công về đây…”. “Chúng tôi đã nhận được quyết định của Sở… nhưng chờ cô lâu quá. Tôi cứ ngỡ là cô không ra nữa”. Giọng nói của ông Thặng tỏ rõ sự trách móc. “Dạ. Xin lỗi bác… Gia đình cháu có chuyện. Ông nội cháu bị bệnh, không ai chăm sóc. Cháu  có xin giấy xác nhận của bệnh viện thành phố đây ạ”.

Cô gái loay hoay có ý lục tìm giấy tờ. “Thôi, biết vậy. Bạn bè của cô về đây đều đã xuống các trường điểm. Còn cô, theo quyết định của Ban sẽ về làm công tác tổng phụ trách đội của một trường điểm ngay tại thị trấn huyện. Chúng tôi xét đến trường hợp cô là con liệt sĩ”. Giọng ông Thặng nói với vẻ kể cả. Tú hơi nhíu  đôi lông mày, nét mặt băn khoăn. Mãi sau cô mới ngập ngừng nói:

- Thưa bác, ở An Xuân có thiếu giáo viên dạy sử không?

- Thiếu. Thiếu chớ. Chợt ông Thặng sốt sắng, vẻ mặt linh động hẳn lên. ở trên ấy mới có một anh giáo viên dạy địa lý, vậy mà anh ta dạy luôn cả sử, cả văn cho hai khối bảy và tám cơ đấy. Cậu Toàn khoá 2, cô có biết không nhỉ?

Tú suýt phì cười khi nghe ông phó ban ngợi ca anh chàng Toàn nào đó, học địa mà dạy cả văn và sử. Nhưng cô sợ…

- Nếu lãnh đạo Ban đồng ý, bác cho cháu chuyển lên An Xuân, Tú rụt rè đề nghị.

- Cô không đùa chớ, cô Tú?

- Dạ không ạ. Đây là nguyện vọng của cháu. Nhìn đôi mắt mở to rạng rỡ của cô gái. Ông Thặng mới tin là cô ta nói thật.

-  Thôi được. Việc này để tôi bàn lại với bác Vận đã cô nhé… Nhưng để cho sau này khỏi điều tiếng gì, bảo rằng chúng tôi thiếu quan tâm. Và cũng để cho chắc ăn, cô làm ơn ghi giùm tôi mấy chữ vào mảnh giấy. Gọi là nguyện vọng của cô muốn vậy. Bây giờ cô xuống phòng khách tạm nghỉ đi… Cô Thân ơi! Tôi nhờ cô chút nào… Ông Thặng gọi to và bước tới nhìn  sang phòng bên. Cô văn thư đã bỏ đi đâu từ bao giờ.

3. Mới bước sang đầu tháng năm những đợt gió Tây đã tràn qua cao nguyên Sơn Hoà lồng lộn, phóng túng. Đầu lá tranh hoe vàng, ngã đổ rạp từng vạt. Con đường băng qua triền Gò Thì Thùng mùa mưa bùn đất nhão nhoẹt. Mỗi chuyến ô tô chạy qua, vệt bánh xe hằn sâu xuống nền đường, đất vun cao như rãnh cầy. Sang mùa khô hanh, đất bở tơi như bột. Chỉ cần một trận gió thổi mạnh, bụi cuốn thành lốc, mù mịt cả một vùng. Tường nhà ở An Xuân mới quét vôi chỉ được ít bữa đã đỏ quạch. Cây lá không giữ nổi màu xanh non mỡ màng của mùa xuân và những cơn mưa đầu hạ, thấm bụi đỏ. Và nóng, cái nóng hầm hập oi ả, bức bối đến khó  chịu kéo dài từ 9 giờ sáng đến 4 giờ chiều. Chập tối, không khí mát mẻ dễ chịu, quãng từ nửa đêm về sáng trời trở lạnh, người yếu phải kéo tấm chăn đơn đắp bụng. Còn vòm trời ở đây ban ngày xanh ngằn ngặt, ban đêm vằng vặc sao giăng. Lâu lắm mới gặp được một trận mưa “ban ơn” - người dân ở vùng An Xuân gọi vậy để tạ ơn trời đất. Những trận mưa đánh thức cho cây lá tỉnh lại sau những ngày dài say  nắng, rửa đi lớp bụi đỏ bám quanh mình.

Ngôi trường phổ thông cơ sở nơi Tú về dạy học chỉ có sáu phòng học dành cho học trò tiểu học và trung học cơ sở, nhưng số học trò  theo học lên tới cấp II ít lắm. Người dân vùng núi An Xuân nghèo khó. Họ chỉ mới lo được cho đám trẻ nít đến trường biết đọc, biết viết, biết cộng trừ nhân chia. Lớn thêm chút nữa đám trẻ đã phải theo cha mẹ làm nương, phát rẫy đi chăn bò, hái củi.

Lớp học đã tan lâu rồi mà Tú còn ngồi lại. Không phải sự mệt mỏi sau mấy tiếng cô trò đưa nhau leo núi, băng qua các vạt tranh để tới cửa địa đạo, vẽ hoạ những đường hào, bãi đỗ máy bay. Cô bị xúc động khi nhắc lại cho học trò của mình nghe về những gì đã xảy ra với làng quê của chúng trong những ngày đánh Mỹ. “Có thiệt là có đường hầm không, cô  giáo? Con Xíu hỏi Tú khi chính nó đang đứng trên miệng một giếng đào cũ còn lại để dẫn xuống lòng địa đạo”. “Thiệt chứ”. Tú đáp vui vẻ. “Nội của em là ông Sáu Bựng đó cô”. Bé Hoa bảo với Tú như vậy. Nó còn nói thêm - “Có phải ông em chết vì không chịu chỉ cửa hầm cho lính Mỹ không cô giáo? Em về hỏi lại má em nghe cô?”.

- “Ha ha! Ba thằng Đản là xã đội trưởng tụi bay ơi? Oai ghê Đản. Mấy đứa con trai la to, thích thú”.

Chỉ có một người Tú không nhắc tên. Nhưng suốt bao năm tháng  hình ảnh người đó luôn ám ảnh trong tâm chí cô. Đó là ba cô. Một người lính giải phóng của trung đoàn Trần Hưng Đạo đã hy sinh trong trận diệt Mỹ ở đỉnh Gò Thì Thùng năm 1966.

“Chỗ này chắc hẳn ba ta đã ra tắm”. Tú nghĩ lúc cô xuống giặt ở con suối Bướm. Con suối lớn nhất và còn nước vào mùa khô.

“Ba ơi! Bước chân của con đang đi trùng lên  bước chân của ba đây. Bà con dân làng biểu dưới gốc gạo này, ngày xưa là căn hầm của ba ở. Tảng đá dưới gốc cây vẫn còn. Đứng trên đó con nhìn thấu tận biển. Những dải làng xanh của An Lĩnh, An Nghiệp… Con sông Kỳ Lộ như một dải lụa trắng chạy vòng quanh sát núi. Thằng Mỹ đổ quân lên An Xuân càn quét cũng chọn Gò Thì Thùng làm bãi đậu trực thăng. Đó ba coi! Con chỉ là một giáo viên dạy sử thôi nhé, con có  con mắt của nhà quân sự nữa đó ba”.

Những đêm vắng trong gian nhà dành cho nữ giáo viên của trường, ở lại đây, chỉ có mình Tú. Cô nằm nghe gió lùa trong đám lá chuối ngoài vườn. Nhiều bữa cô không sao ngủ nổi, trở dậy đọc những dòng nhật ký đã viết vào cuốn sổ bìa đỏ, cất kỹ  dưới đáy  va ly.

“Ngày…

Vậy là tôi đã chui xuống lòng đất của địa đạo Gò Thì Thùng. Bác Tâm, người  du kích của xã An Xuân năm xưa, nay đã bước sang tuổi bảy mươi, nhưng vẫn còn khoẻ mạnh và tính tình rất vui vẻ tự nguyện đưa tôi đi. Con đường mòn cắt qua những vạt tranh. Thỉnh thoảng lại có gai sắc đâm vào da thịt đau nhói. Bác Tâm bảo tôi: “Địa đạo có tới hai mươi cửa lên xuống. Lâu ngày đất sụp lở lấp dần. Cũng chẳng ai xuống đây làm chi nữa cháu à”. “Địa đạo có dài không, bác?”. Tôi hỏi. “Hàng ngàn mét ấy chớ ít à cháu. Dân quân mấy xã đào hàng tháng trời. Chia khoảnh, chia vùng mà đào… Ba người một kíp thay nhau, vậy mà chỉ dùng cho một trận diệt Mỹ năm “sáu sáu”. “Sao vậy bác?”. Tôi ngạc nhiên.

Bác Tâm cười hiền lành, tay vấn thuốc, bảo tôi:

- “Mỹ cũng chỉ lên An Xuân có mấy lần thôi, rồi là cút. Cút thẳng. Còn thằng ngụy nhử kẹo cũng chẳng dám lên đây”.

Địa đạo Gò Thì Thùng không còn thông nữa. Hơi nóng lùa ra, tôi cảm thấy ngột ngạt, khó  chịu.

Hay thật, đất quê mình cũng có địa đạo. Địa đạo diệt Mỹ hẳn hoi, mà chưa có một nhà sử học nào tìm hiểu và ghi nhận.

Ba tôi đã hy sinh tại đây”.

“Ngày…

Ba ơi, con không biết con đã xứng là con gái của ba chưa? Sao ba không để lại một dòng chữ, một lời nào gửi lại cho con gái của ba. Má  trước lúc bỏ con đi cũng không nói lại một điều gì. Mặc dù con  ghét, con giận má… Bạn bè bảo con dại. Tại sao con không theo má sang Canada mà ở cho sướng… Con cứ nghĩ hoài. Con có dại thiệt không ba? Sao ba không còn sống để trả lời giúp con câu hỏi ấy. Con thương quý  ba mà con tới đây. Con tới đây còn vì tò mò nữa. Con muốn tới nơi chính ba đã ngã xuống để xem, để tự đi tìm câu trả lời cho mình. Vì lẽ gì mà ba bỏ con, bỏ má, bỏ cả ông nội già nua, bỏ cả chú Kỳ, bỏ cả thành phố để ra đi… Cô giáo chủ nhiệm con năm lớp 12 thương con lắm. Nhân một lần tâm sự, cô bảo - Ba tham gia bộ đội giải phóng là vì ba yêu nước, ba ghét Mỹ. Ngày đó con không tin. Khi con đã là một cô sinh viên Cao đẳng sư phạm, các thầy cô giáo và sách vở cách mạng đã dạy cho con nhiều điều nhưng con chưa thoả mãn. Con muốn có một câu trả lời cụ thể hơn nữa kia. Con muốn  chiêm nghiệm ở chính mình”.

Ngày…

“Ba ơi! Đêm nay con nằm nghe gió vùng Gò Thì Thùng hú gọi, nghe tiếng mưa rơi đổ sầm sập xuống mái tôn lạnh lẽo, hoang vắng… Những buổi lên lớp đầu tiên… Bữa cơm chỉ có rau khoai lang nấu muối cho thêm chút mì chính. Cái khổ hành hạ thể xác con nhưng con được bù lại là sự no đủ cho tâm hồn con lâu nay trống rỗng, cô độc.

Hoá  ra thím Hai Lộng khi xưa đã từng nấu cơm cho ba ăn bây giờ lại nấu cơm cho con ăn. Thím Hai bảo: “Cô giống ba cô lắm. Chỉ cần nhìn vào cặp mắt của cô là tôi nghĩ ngay tới anh Hai Phụng”.

Con run lên khi nghe cô Lộng nói vậy ba à. Còn bà má nuôi của ba ở xóm Cây Gạo hay tin con là con gái của Hai Phụng cứ bắt con về ở với bà cho vui. Kẹt nỗi nhà của bà ở xa trường quá, con ở đấy không tiện cho việc đi lại”.

Ngày…

“Hôm nay học trò lớp con lao động. Các em đào được ở góc trường một chiếc xẻng đã cũ. Lưỡi xẻng han rỉ và bị mảnh pháo làm sứt một miếng”.

Ngày…

“Chú Chiểu lên kiểm tra nông trường chè, chẳng biết ai mách, chú sang tìm con. Chú Chiểu ngày trước đã ở huyện đội, chú ấy có biết ba. Chú Chiểu ngồi hỏi chuyện con rồi bảo rằng: Cháu giống ba cháu lắm Tú à. Chú nói thêm. Ba nghiện thuốc dữ lắm. Thuốc rê của đồng bào nặng vậy, ba hút liên miên”.

Ngày…

Má năm kể một tin động trời. Con khóc hoài một mình. Thật có chuyện ấy không ba? Con không tin! Ba thương con nhất phải không ba?

Con muốn giữa ba và con, ngoài má ra - dù má đã phụ bạc ba con mình, không có thêm một người đàn bà thứ ba nào nữa xen vào. Con biết “người ấy”. Cô ấy bây   giờ là Bí  thư chi bộ xã. Bữa 20 tháng 11 cô ấy có đến trường con dự lễ và phát biểu ý kiến. Ngó bộ cũng dễ gần. Mặc dù không đẹp bằng má. Con nghe nói sáu phòng học tụi con có bây  giờ để dạy học trò, có công lớn của cô bí thư xã. Cô vận động dân xuống tận Bình An chở gạch, xi măng lên xây dựng.

Tự dưng, bây giờ biết chuyện ba quen với cô Bí thư con thấy tưng tức trong mình. Con có ích kỷ không ba?

Cô Bí thư vẫn chưa lấy chồng, nuôi một đứa con nuôi. Hai má con ở với nhau trong một căn nhà nhỏ, có vườn rộng ở ngay kề con suối Bướm. Một lần anh hiệu trưởng của trường nhờ con viết lại hồ sơ của học sinh cho khối cấp I. Con gặp được một cái tên của một em trùng tên với ba. Con dò tìm. Đứa trẻ ấy là con nuôi của  cô Bí thư xã. Cũng vì tò mò mà con lần ra manh mối… Hèn chi mà ít ngày sau khi con đến trường, cô ta đã đến nơi con ở, ghé vào chơi. “Cháu là con gái của anh Phụng ư?”. “Dạ”. “Cháu ở Nha Trang mới lên?”. “…”. “Cô biết ba cháu?”. “Anh Hai Phụng cả xã này đều biết cháu à. Hồi sáu sáu anh về đây ở hàng năm trời. Chỉ tiếc anh không còn sống tới ngày hôm nay”.

Giọng cô Bí thư xúc động. Rồi cô bỏ về đột ngột. Con ngờ ngợ về hỏi má Năm. Có thật là ba đã yêu “người ta” không ba?

Cô Thảo sống trong một ngôi nhà đất nhỏ bao bọc xung quanh là vườn mít, đồi chè. Lúc Tú đến, như thể cô đã có ý chờ… “Cháu uống nước trà đi. Trà tự cô sao lấy đó”.

Tú đỡ chén trà nóng trên tay cô Thảo. Màu nước trà vàng rệu như mật ong, toả mùi thơm. Tú chưa biết mở đầu câu chuyện như thế nào cho phải… Chợt cô Thảo nhìn thẳng vào mắt Tú: “Vậy má cháu đã đi nước ngoài?”. “Đi Canada cùng chồng và hai đứa con hả?”. “Má cháu biểu nếu cháu muốn, thì cùng đi. ở mảnh đất này chẳng có lý do gì có thể giữ chân cháu”. Dừng một lát, Tú nói ngập ngừng: “Cháu bảo với má cháu rằng - con đã lớn rồi và con sẽ tự chọn cho mình một cách sống. Vả lại má cũng đã tìm thấy đường đi riêng cho mình từ khi con mới 4 tuổi đó thôi! Má cháu khóc. Và cho cháu tiền, vàng, nhưng cháu không nhận. “Còn ông nội?” Thảo hỏi và nghiêm nét mặt tránh ánh sáng  ngọn đèn chiếu thẳng. “Nội đã cấm cửa má cháu từ lâu rồi cô. Hôm ấy má cháu tới lén”.

Tú sửa lại tư thế ngồi trên chiếc ghế băng. Cô cảm nhận rất rõ tim mình đập mạnh.

- Cô Thảo à. Cháu muốn hỏi cô chuyện… Tú không nói được hết câu.

Một khoảng trống im lặng kéo dài giữa hai người. Họ đều nghe thấy ở ngoài đồi, trong khoảng không gian rộng rãi tiếng gió ào ào. Một tấm tôn lỏng đinh thỉnh thoảng lập bập đập vào sàn gỗ.

- Chuyện ấy có  thật, Tú a - Mãi sau Thảo mới nói. Chị nhìn chăm chú vào ngọn đèn dầu đặt trên bàn lập loè lúc sáng, lúc tối - Đã có lúc cô tự hỏi: không biết cô có lỗi với cháu hay không? Nhưng thực lòng cô yêu Hai Phụng. Đây là người đàn ông đầu tiên đến với cuộc đời cô… Và mãi mãi. Cô đã ngoài bốn mươi tuổi rồi. Cô đã có thằng Tèo, cô chẳng còn mong gì nữa… Ngày ấy cô không biết anh Hai Phụng đã có con. Chỉ nghe ảnh nói, vợ ảnh bỏ đi lấy người khác sau  lúc anh bị lộ ở thành phố phải rút lên xanh. Hẳn cháu không biết chuyện này. Trước ngày Mỹ  và Đại Hàn đổ quân lên càn An Xuân vài tháng, ba cháu nhớ ông nội cháu lắm. Cô lén đi Nha Trang, tìm cách chuyển thư của ba cháu cho ông nội. Bữa ấy, cô phải cải trang làm người bán cá…

Chợt cô Thảo đứng lên, mở tủ. Cô tìm một lát rồi chìa ra trước mặt Tú tấm hình của một bé gái, mặc áo đầm trắng ôm con búp bê.

- Cháu có nhận ra ai đây không? - Cô Thảo cười.

- Hình của cháu! Sao cô lại có tấm hình này? - Tú ngạc nhiên đến sững sờ.

- Hôm cô tới nhà cháu đưa thư cho ông nội, cô đã ngồi xem tập album và lén mang đi tấm hình này. Cô muốn ba cháu được nhìn thấy con gái… Trước lúc  mất, ba cháu trao lại tấm hình của cháu, giữ làm kỷ niệm. Tú ơi! Cháu có biết không? Khi nhìn thấy cháu lần đầu, bữa cháu đứng chào cờ giữa sân trường xuýt nữa cô đã không kiềm được gọi to tên ba cháu. Cô đã bỏ chạy, và cô tránh mặt cháu. Chẳng phải vì xấu hổ với cháu. Gặp cháu, dường như mọi kỷ niệm về ba cháu lại quẫy đạp trong tâm trí cô, làm cho cô băn khoăn tự hỏi? Tại sao cái chết đến không phải là mình, là ai khác mà lại là ba cháu? Thực vô lý. Ba cháu chỉ huy một tiểu đội trinh sát đánh giải toả cho trung đội súng cối của trung đoàn bị bao vây rồi trúng mảnh lựu đạn. Lúc đưa được xuống địa đạo, ba cháu vẫn tỉnh. Tới đêm là mất. Bữa đó địch  đang càn, cô và các chú các bác ở xã đã chôn Hai Phụng ngay trong lòng đất địa đạo Gò Thì Thùng cháu à.

Thảo với tay che bớt gió cho ngọn đèn. Tú nhận ra một gương mặt đẫm lệ.

- Cô chẳng có lỗi gì trong việc này. Người có lỗi là cháu cơ. Mãi sau, Tú nói và bật khóc.

- Hay tin con gái anh Hai Phụng về đây, cô nghĩ bụng: Vậy là cháu đang đi trên con đường của ba cháu đã đi rồi đó. ở vùng Gò Thì Thùng này, mỗi ngọn cỏ tranh, mỗi gốc mít, hẻm núi, ghềnh đá đều thấm máu của anh Hai Phụng và những người lính giải phóng. Tú ơi, chỉ ý nghĩ ấy thôi, đã giúp cô níu bám mảnh đất này, kể cả những lúc vất vả, cơ cực.

Đêm  đã khuya, cô Thảo ép Tú ngủ lại  nhưng Tú xin về. Nếu Tú ở lại, Tú biết mình cũng không thể nào ngủ được.

Trăng treo lơ lửng trên đỉnh rừng ở đầu dãy nũi Thành Trung. Con đường băng giữa vạt tranh và những đồi chè của nông trường An Xuân. Những cây chè non cao quá đầu gối xanh sẫm. Hồi chiều, trời mới đổ mưa dưới gốc chè còn in dấu nước.

Đứng trên đỉnh Gò Thì Thùng, Tú nghe rõ tiếng con nước đổ từ trên thác cao của con suối Bướm.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Hoa dã quỳ vàng

Tôi lên Đà Lạt vào những ngày cuối xuân. Thành phố còn nguyên không khí se lạnh và phảng phất đâu đây mùi thơm của những cánh hoa dã quỳ vàng rực mọc quanh bên những hàng rào dọc theo các căn nhà cửa đóng im ỉm. Buổi chiều như chìm vào trong sương và tôi cứ lớ ngớ quẩn quanh đi tìm nhà dì Hạnh, người phụ nữ đã có lần đi vào cuộc đời của ba tôi rồi sau khi ba mất, vẫn ở vậy nuôi con, thờ chồng. Là tôi cũng chỉ nghe mẹ tôi nói thế! Cái tự ái của người đàn bà có thời xem dì Hạnh như tình địch đã ngăn không cho mẹ tôi gặp dì dù thời gian đã tròm trèm hai mươi năm. Tôi chỉ biết là dì Hạnh đẹp lắm! Không biết bao nhiêu người đàn ông ở thành phố hoa vàng này ngấp nghé xin cưới dì làm vợ nhưng hình như trái tim dì đã đóng chặt từ ngày ba tôi mất. Đứa con trai là kết quả của những ngày yêu nhau say đắm của dì và ba tôi, lúc bấy giờ còn là tổ trưởng tổ trinh sát nội thành Đà Lạt. Chuyện có hơi dài vì mối tình của dì và ba tôi đã âm ỉ từ nhiều năm, trước lúc ba tôi vào chiến trường, khi hai người còn học chung ở trường đại học. Đến khi ba tôi thoát ly ra căn cứ hoạt động thì hai người chia tay. Ba tôi lấy vợ vì chìu ý nội trước khi vào Cứ để nội tôi yên lòng có cháu ẵm bồng và mẹ sinh ra tôi. Dì đau đớn nhưng lặng thinh chịu đựng. Rồi sau đó, không biết lý do gì, dì lại gặp ba tôi, đâu như hồi Mậu Thân, lúc đơn vị ba tôi được lệnh vào thành phố nhưng bị đánh bật ra phải tá túc ở nhà dì lánh nạn. Run rủi thế nào, họ lại nối tình xưa trong những ngày chiến tranh ác liệt. Có lẽ hai người hiểu rằng khó lòng gặp được nhau nữa nên mới quyết định sống với nhau và đứa con trai ra đời. Sau đó ba tôi hy sinh. Dì Hạnh vẫn ở vậy trên một ngôi nhà nhỏ nơi xứ Đà Lạt sương mù cùng đứa con trai năm nay cũng tròm trèm tuổi tôi: hai mươi... Chuyến đi của tôi lên đây tìm dì cũng bắt nguồn từ cái chết của ba tôi, cái chết đến bây giờ vẫn chưa tìm ra manh mối...

Sự việc bắt đầu từ lúc bên Sở Lao động Thương binh chuyển hồ sơ liệt sĩ của ba tôi đi xác minh có thật ba tôi hy sinh trong lúc làm nhiệm vụ hay không. Khi đó ba tôi là tổ trưởng trinh sát nội tuyến ở Đơn Dương, Đà Lạt. Chuyện cũng sẽ dừng lại ở đó vì nhiều đồng đội của ba tôi hãy còn sống. Họ có thể xác nhận rằng ba tôi hy sinh trong lúc tiếp cận vẽ sơ đồ một chi khu của địch ven ngoại ô thành phố Đà Lạt. Nhưng có một số người lại cho rằng việc ba tôi mất không liên quan gì đến chuyến đi trinh sát định mệnh ấy mà là do hàng địch rồi bị thủ tiêu. Và cái thủ tục hành chính rùa bò, quan liêu trong những năm sau hòa bình, hồ sơ liệt sĩ của ba tôi bị găm lại, chuyển hết nơi này đến nơi khác vẫn chưa có kết luận nào cụ thể. Cái chính không phải nằm ở chỗ nhận phần tử tuất ít ỏi từ sổ liệt sĩ của ba tôi mà là nỗi đau của nội tôi, mẹ tôi và tôi, đứa con gái ruột thịt ra đời chỉ thấy mặt ba mình trên ảnh cho đến ngày nghe tin ba mất. Hồ sơ, giấy tờ đi học của tôi vẫn còn trống ở chỗ con liệt sĩ không biết khi nào mới lấp đầy, bao nhiêu rắc rối nhiêu khê từ đây. Có thật ba tôi hy sinh hay trong một phút yếu lòng nào đó đã phản bội lý tưởng của mình, ra hàng rồi bị địch thủ tiêu? Không ai biết điều đó! Một lần nhận nhiệm vụ ra đi rồi không về nữa, xác cũng không tìm thấy, đơn vị hồi đó cử người đi dò hỏi, chỉ biết ba rời khỏi tổ ba người sau khi hoàn thành công việc ở nội thành rồi sau đó mất tích. Hai người đồng đội kia sau đó cũng hy sinh nên sự mất tích của ba vẫn trong vòng bí ẩn. Ba tôi về đâu và cớ gì lại không tìm lại đơn vị nếu ông còn sống? Nội tôi cứ như người mộng du, tuổi già vẫn không yên, nhiều đêm trằn trọc không ngủ được vì câu hỏi bỏ ngõ này. Gia đình nội có truyền thống cách mạng, làng trên xóm dưới ai cũng biết và trọng vọng. Vậy rồi đùng một cái, nghe tin ba tôi bị giết vì ra hàng địch, hỏi làm sao nội không hụt hẫng, đớn đau. Ngay cả những người thân trong gia đình tôi cũng tin rằng lời đồn đãi là có thật! Thiếu gì người trong chiến tranh, không chịu nổi cảnh chết chóc, ác liệt đành ra hàng địch nhưng sau đó bị chúng lừa, thủ tiêu mất xác luôn, họ nói vậy để an ủi nội tôi. Có biết đâu những lời an ủi đó lại càng làm cho vết thương lòng của nội tấy lên, nhức buốt. Còn mẹ tôi!  Bà không nói gì, chỉ thỉnh thoảng thở dài.... Nước mắt của bà giờ như chảy ngược vào trong. Mang tiếng vợ liệt sĩ mà mẹ chẳng nhận được một đền bù nào xứng đáng, lại còn nghe tiếng đời cạnh khóe, chua ngoa, hỏi làm sao không uất, không nghẹn...

Rồi nghe chỉ dẫn của người bạn chiến đấu một thời của ba, mẹ bảo tôi đi tìm dì Hạnh. Chỉ dì là biết đích xác ba mất trong trường hợp nào, mẹ nói vậy. Là vì mẹ biết ba tôi yêu thương dì Hạnh lắm. Đám cưới với mẹ chỉ là để làm vừa lòng nội tôi trước lúc vào Cứ. Ba không hề yêu mẹ, chỉ gặp nhau đâu vài lần, chưa có kỷ niệm nào đáng nhớ. òn dì Hạnh thì khác! Năm sáu năm trời học chung với ba, giữa hai người có biết bao điều gắn bó. Mẹ tôi tin rằng ba có đến nhà dì khi làm xong nhiệm vụ trong thành phố. Cũng chỉ là phỏng đoán vậy thôi nhưng nhìn vào mắt mẹ tôi hiểu điều lớn hơn mẹ muốn nói: Khi yêu nhau người ta có thể hy sinh về nhau, bất cứ lúc nào… Điều mẹ tin là có cơ sở…

*

Loanh quanh mãi, cuối cùng tôi cũng tìm đến được nhà dì Hạnh ở cái thành phố không lấy gì rộng và đầy sương. Mở chiếc cổng rào bằng tre ọp ẹp, chung quanh có những đoá dã quỳ vàng rực là một phụ nữ luống tuổi, nếp nhăn đã hằn sâu trên đuôi mắt nhưng vẫn còn đẹp một cách kỳ lạ. Người đàn bà mở to mắt và chợt kêu lên thảng thốt khi nhận ra tôi là con gái của ba. Gương mặt bà như bừng sáng lấp lánh, hai cánh tay run lên và đôi môi giần giật tỏ vẻ xúc động lắm. Không ngờ cháu lại đến tận đây, dì mừng quá. Người đàn bà vừa hấp tấp mở cửa cho tôi vừa nghẹn lời và hình như trên đôi mắt đã thấy ngấn lệ. Tôi lặng nhìn theo cái dáng thon thả và yếu đuối của bà, bất giác nghĩ về mẹ tôi. Quả là ba tôi có cặp mắt tinh đời. Cả hai người đàn bà ba yêu đều đẹp, đều tha thiết yêu ba. Dù sao, tôi cũng không còn cái cảm giác trẻ con để không thích bất kỳ ai là mẹ kế của mình. Tôi là phụ nữ, tôi hiểu trái tim họ. Người đàn bà nào cũng chỉ muốn trong lòng người đàn ông họ yêu duy nhất hình bóng của mình. Thương cho mẹ tôi những ngày vắng ba. Nỗi đau về sự cách xa thì ít mà lòng quặn thắt về trái tim ba đã có người khác thì nhiều. Mẹ tôi thường ôm tôi vào lòng những buổi tối, cứ thầm thì câu hát: “Chiều chiếu bóng ngả về tây...” nghe buồn não nuột...

Ngôi nhà có vẻ lạnh lẽo, nhỏ nhắn nhưng dễ thương. Treo trên chiếc bàn thờ là di ảnh của ba tôi, bên cạnh chưng lọ hoa mà trong đó là từng chùm dã quỳ vàng đến nhức mắt. Dì Hạnh ngồi đối diện tôi, thầm thì:

- Cháu tên Huyên, phải không? Có lần ba cháu có nói với dì về người vợ trước và cháu. Không sao, cháu đừng ngại! Dì nói nhỏ nhẹ khi tôi đứng lên xin phép thắp cho ba mình nén nhang. Ba cháu đã đúng khi nói rằng cháu rất xinh đẹp… Chỉ tiếc rằng ông không còn sống để nhìn thấy con gái của mình….

- Cả đứa con trai ba nữa chứ! Tôi mỉm cười nói. Mẹ cháu vẫn thường nhắc đến dì. Bà cũng chưa bao giờ biết mặt dì và đứa con trai của ba. Mẹ bảo có dịp nhất định sẽ ghé thăm. Dù sao, chúng ta cũng như một nhà, phải không dì?

Dì Hạnh gật đầu thay cho câu trả lời. Từ đôi mắt đẹp của dì phảng phất nét rạng rỡ, trông bớt héo úa. Chúng tôi bắt đầu câu chuyện có vẻ dễ chịu hơn và thỉnh thoảng dì mỉm cười, nụ  cười buồn mà tôi hay bắt gặp trong tranh của những họa sĩ Ý thời Phục hưng.

- Ba cháu đã là một phần đời của dì! Hai mươi năm trôi qua mà dì không có cảm giác thời gian nầy dài lắm. Kể cũng lạ, lạ hơn nữa là dì cảm thấy không thể yêu ai được nữa ngoài ba cháu kể từ sau cái chết của ông ấy. Niềm hy vọng duy nhất của dì là thằng Huy, nó chắc sắp về tới. Dù sao, nó cũng là em cháu, đứa em cùng cha khác mẹ… Dì mong hai đứa sẽ nhận ra nhau, cảm thông nhau để vong linh ba cháu đỡ buồn tủi… Giọng dì như gió thoảng, ngậm ngùi.

Tôi không biết phải nói gì thêm, rơm rớm nước mắt. Định mệnh, tin hay không tin, tôi hiểu, đã sắp đặt cả. Ba người đàn bà, kể cả tôi đành cuốn theo dòng chảy của nó. Phải thương người mình không thương, cay nghiệt lắm chứ. Nhưng làm sao khác được! Dì Hạnh, cả Huy nữa, dù sao, cũng là một phần đời ba tôi… Mà ba thì đã không còn…

Cuối cùng thì tôi cũng nói ý định mình đến thăm dì: Tìm nguyên nhân cái chết của ba tôi. Tôi không rào đón:

- Thật tình, đến bây giờ nhiều người vẫn chưa rõ về cái chết của ba cháu, kể cả những người thân.  Tôi nói sau khi kể cho dì Hạnh nghe những rắc rối nhiêu khê từ những lời đồn đại, đàm tiếu sau khi ba tôi mất tích trong chiến dịch Mậu Thân. Cả phần học tập, công tác của cháu cũng gặp không ít khó khăn. Thật ra là ba cháu mất trong trường hợp nào ? Dì  có biết không ?

Trong không gian lạnh lẽo của buổi chiều sắp tàn, không trả lời tôi, dì Hạnh đứng lên mở chiếc cửa sổ đóng hờ và đứng nhìn hồi lâu những đoá dã quỳ vàng giờ đã dịu sắc thắm. Như không nghe tôi nói, không nhìn thấy tôi, dì cứ đứng lặng im như thế. Hệt như một bức tượng cô đơn, quạnh quẽ đến nao lòng! Và sau đó cố nén tiếng thở dài, dì như lẩm bẩm một mình:

- Tôi biết sẽ có lúc phải nói lên điều nầy nhưng không ngờ là hôm nay, bây giờ! Cháu Huyên, dù sao thì người đầu tiên dì nói về cái chết của ba cháu là cháu. Nó cũng làm dì nguôi ngoai với vong linh của người đàn ông mà dì yêu thương hơn bất cứ điều gì trên đời… ừ! Dì biết và chứng kiến cái chết của ba cháu...

Tôi ngồi im lặng bởi biết đây là thời khắc thiêng liêng  nhất trong đời mình. Cái màn bí ẩn về cái chết của ba tôi cuối cùng cũng hé mở. Cả không gian lặng lẽ đến mức nghe  cả tiếng gió thổi rì rào  quanh ngôi nhà và  những đoá dã quỳ rung rinh trong gió.

- Tết  Mậu Thân năm 68, dì Hạnh nói khó nhọc, ba cháu nhận lệnh đưa tổ trinh  sát từ Đơn Dương vào thành phố. Mấy ngày sau, khi đã hoàn thành nhiệm vụ trinh sát và chuẩn bị rút lui thì thay vì cùng đồng đội ra về, ba cháu lại ghé đây, tại ngôi nhà này với dì. Không biết cái mãnh lực ghê gớm nào đã xui ông ấy làm một việc tưởng chừng không thể. Vượt qua bao nhiêu là đồn bót, đối chọi biết bao hiểm nguy, cầm chắc bị phát hiện vì thời gian này, bọn địch đã hay tin tiến công của cách mạng. Khó hơn nữa, ông bỏ cả đồng đội để một mình về đây với dì là chấp nhận mọi rủi ro, mọi nghi ngờ. Có lẽ một mình dì hiểu vì sao. Đó chỉ duy nhất là tiếng gọi của tình yêu. Khi tình yêu lên tiếng thì không ai cưỡng được lòng mình, phải không cháu... Và sau đó...

Nói đến đây dì Hạnh như nghẹn lời, rấm rức khóc. Tôi biết dì đang trong cơn xúc động dữ dội. Nhìn cánh tay run rẩy, đôi bờ vai run lên và nhịp thở gấp gáp, tự nhiên tôi thấy thương dì quá. Tình thương mà mới cách đây chỉ vài tiếng đồng hồ khi mới đặt chân vào nhà dì còn một chút gì đó là đắn đo, ích kỷ thì giờ đã trôi tuột trong suy nghĩ của tôi. Tình yêu! Sự nhiệm mầu của nó chỉ có người trong cuộc mới hiểu, không ai có thể nói cùng ai, không ngôn ngữ nào diễn đạt được!

Tiếng của dì thầm thì như loãng vào tiếng gió khi nói câu sau cùng cất lên mà tôi cố phải dựa sát vào người dì để nghe cho rõ:

- Sau đó thì ba cháu ở lại đây với dì. Chỉ hai đêm! Hai đêm hạnh phúc nhất trong đời một người đàn bà mà mà dì đã có. Chính hai đêm đó đã tạo nên thằng Huy và đó là tất cả những gì ba cháu để lại. Ông ấy định về Cứ theo đơn vị vào ngày thứ ba nhưng rồi….. Ngay đêm hôm ấy bọn lính xét nhà dì. Bằng mọi cách dì che giấu ba cháu nhưng không được. Cuối cùng rồi bọn chúng cũng biết ba cháu là ai …. Rồi mặc cho bao lời van xin, lạy lục của dì, chúng vẫn bắt ba cháu đi cùng chúng. Nhưng chỉ ra mới đến cổng, chỗ những đám quỳ vàng mà cháu thấy đó, dì nghe tiếng súng nổ. Khi chạy ra thì đã nhìn thấy xác ba cháu nằm bất động, máu thắm đỏ cả hàng rào hoa quỳ trước ngõ….

Kể đến đây, dì Hạnh như quỵ hẳn xuống. Tôi cố đỡ tấm thân mềm nhũn của dì lên ghế và lấy dầu nóng xức khắp người cho dì tỉnh lại. May sao, đúng lúc ấy Huy về. Thoạt nhìn, Huy giống ba tôi như đúc. Cái dáng cao lênh khênh, đôi lông mày rậm, chiếc cằm vuông…

Tôi kể cho Huy nghe về những chuyện đã xảy ra và đẫm nước mắt ôm đứa em trai cùng cha vào lòng. Ngước nhìn lên, tôi nghe môi mình mặn chát. Hình như Huy cũng khóc! Những giọt nước mắt đàn ông lần đầu tiên rơi lã chã trên mặt mũi, trên vai tôi...

*

…. Chiều hôm sau, trong cái lạnh sắt se của phố núi cao nguyên và sắc màu vàng rực của những vạt hoa dã quỳ, có ba người lặng lẽ đi dọc theo con đường dẫn ra nghĩa trang thành phố. Một thiếu phụ và đôi trai gái trạc tuổi hai mươi. Họ đến một ngôi mộ gần cuối nghĩa trang và thành kính thắp nhang khấn vái, đặt trên mộ người đã khuất những đóa dã quỳ vàng rực…. Người đàn ông trong ảnh như nhìn họ, mỉm cười. Người đàn ông có cái dáng lênh khênh, chiếc cằm vuông và đôi mày rậm …

(Báo Văn nghệ)

Mặt đất vững chãi

Năm lên 8 tuổi, chú bé Lượm được chị Hai Nhiên đưa đến chùa Bích Sơn cho quy y với thầy Khô Mộc. Thầy Khô Mộc đặt pháp danh cho chú là Chân Quả. Từ đó chú có thêm một tên nữa là Chân Quả. Chùa Bích Sơn ở tận bên kia đèo, phải đi hai chặng xe, một chặng đi bộ mỏi rời chân theo con đường men chân núi mấp mô trồi sụt, đến nơi thì đã gần trưa. Sau khi tắm gội làm lễ xong, chú vừa mệt vừa đói xuống bếp ngồi chờ cơm, nghe chị Hai thủ thỉ: “Chân Quả. Từ nay em phải biết chuyện nầy. Em có phước được mẹ chúng ta mang về nuôi. Mẹ chúng ta vì thương em mà nuôi em, chứ không phải mẹ muốn tạo phước để mong đời sau thọ hưởng, không cần em trả ơn, nên phước đức của mẹ là vô lượng. Còn những người cha người mẹ  sanh ra em vốn kiếp trước là một loài súc sanh, kiếp này đã được mang thân người nhưng nghiệp tội còn nặng. Vậy nên em phải ráng tu tập  sao cho đạt kết quả mới mong cứu cha mẹ em thoát khỏi địa ngục được. Pháp của thầy Khô Mộc hay lắm, gặp được thầy là em có phước lớn em biết không?”

Chú Chân Quả gật đầu, nhìn đôi đũa trong tay chị Hai đang đảo món nấm xào măng trên chảo. Mắt chú sáng lên khi nhìn thấy chén cơm nóng hổi  toả mùi thơm chín tới vừa được chị đặt xuống trước mặt. Phần thức ăn cho chú chỉ có một đũa chao mặn và một gắp măng, vẫn ngon. Chú ngồi xúc một mạch hết chén cơm, rửa miệng uống nước vội vàng rồi về phòng vì cơn buồn ngủ đã kéo tới. Vậy mà khi đã leo lên chiếc đơn nằm  dang tay xoải chân rồi chú vẫn không sao ngủ được. Căn phòng lạ, mùi gối chiếu lạ, ý nghĩ từ nay sẽ phải ở lại đây xa nhà làm chú lo lắng. Đang nằm lăn qua trở lại thì nghe có tiếng người bên ngoài, chú Chân Quả nhỏm ngay dậy, hớn hở chạy ra mở rộng cánh cổng. Hai người khách lạ chắp tay chào chú: “A Di Đà Phật”, xong họ xách giỏ thanh long chín đỏ tiếp tục đi thẳng qua sân. Chú Chân Quả đi theo một đoạn thì đứng lại. Chẳng có ai. Thầy Khô Mộc đang ngồi công phu. Chị Hai đang bận dọn dẹp dưới bếp, chẳng có ai chơi với chú. Hồi sáng chú háo hức tưởng được đi chơi ở đâu, ai ngờ lại đến cái nơi buồn hiu buồn hắt này. Chú té nước hồ lên làm mưa, cầm cuống hoa rung rung cho những cánh sen trắng rơi lả tả xuống mặt hồ. Cũng chán, chú tha thẩn theo lối đi lát đá dẫn xuống vườn cây có những  ô vuông trồng cỏ và rải sỏi. ồ sỏi! Những hòn sỏi tròn dẹt nhẵn nhụi dễ ghét quá. Chú ngồi thụp xuống lượm đầy một tay, thấy thương sỏi hơn bất cứ món đồ chơi nào. Ta sẽ mang mấy hòn  sỏi này về chơi một mình, nó sẽ là của ta. Bỗng chú nhìn thấy giữa đám sỏi có một hòn sỏi mẹ  lớn hơn hẳn, trông như một mẹ gà nằm giữa bầy con. Chú ngồi ngẩn ra nhớ bầy gà mới nở ở nhà. Những lời nói lơ mơ của chị Hai bỗng chốc trở lại rành rõ. Vậy là những người cha người mẹ của chú kiếp trước không là sỏi, cũng không là gà… Lâu nay mọi người trong xóm đều biết chú vốn là thằng bé con nằm la khóc ngọ ngoạy trong cái bọc tã kiến bâu dưới chân hàng rào ven đường, có nhiều người nhìn thấy nhưng cuối cùng thì mẹ mang chú về nuôi. Vậy đời trước mẹ là gì? Sao chị Hai  cũng phải tu? Chợt thấy một đàn kiến đang leo thành một vệt dài trên bức tường trước mặt, chú bỏ vội những hòn sỏi xuống, đứng lên trật quần ra định phun cho lũ kiến tan tác một trận chơi, nhưng chưa kịp gây tội thì nghe tiếng chị Hai gọi. Chú kéo vội quần lên, không quên cúi lượm mấy hòn sỏi rồi mới chạy lại. Chị Hai đã đội nón xách giỏ đang đứng trên sân, nhìn chú vẻ phiền trách:

- Sao không ngủ ra đó làm gì vậy?

Rồi chị nhíu mày chăm chăm nhìn xuống tay tiểu em. Chú Chân Quả vội thả tay ra cho mấy hòn sỏi rơi xuống đất, yên chí vì vẫn còn mấy viên nữa trong túi áo. Vừa lúc thầy Khô Mộc đi ra, thầy nhìn chú rồi cúi xuống lượm các hòn sỏi lên đưa lại cho chú. Thầy nói:

- Đạo hữu thích thì cứ giữ lấy mà chơi. Nếu ta từ bỏ chúng mà vẫn còn thấy luyến tiếc đau đớn thì dù có liệng đi xa mấy chúng cũng vẫn  còn trong tâm nhớ tiếc của ta, càng làm ta khổ hơn. Có phải vậy không?

- Dạ - Chú Chân Quả rụt rè nhìn chị rồi xoè tay ra đón lấy.

Sau khi chị Hai về rồi, bữa cơm chiều của hai thầy trò chỉ có một đĩa rau luộc chấm xì  dầu, tô canh chua nấu đậu khuôn với lá me non và lưng hũ chao ăn dở. Chú Chân Quả gắp một ngọn rau khoai, định nói: “ở nhà con ăn rau này phải có nước mắm tỏi”, nhưng thầy Khô Mộc đã giơ tay ra hiệu im lặng. Lát sau, đợi chú ăn một bụng no, bỏ chén xuống, thầy Khô Mộc mới hỏi:

- Đạo hữu có biết vì sao chúng ta im lặng ăn cơm không?

- Thưa thầy không - Chú lắc đầu.

- Để chúng ta biết là mình đang ăn. Khi ăn cơm ta phải luôn biết mình đang ăn cơm. Vậy có biết cơm gạo này ở đâu mình có không?

- Thưa, con không biết.

- Đây là cơm gạo của các chúng phật tử gom góp cúng dường, có cả gạo của Chân Tâm cư sĩ là chị Hai con. Vậy nên chúng ta ăn cơm này phải nỗ lực tu tập, nếu không nợ này có ngày phải trả. ở trường học, nếu có bạn hữu nào mời ta ăn một ly chè, một cây kem hay một bữa cơm thì ta chỉ nợ một người đó thôi. Còn ở chùa, ăn một chén cơm là nợ không biết bao nhiêu người. Thôi con đi rửa chén đũa đi. Rửa chén có cần luôn biết mình đang rửa chén không?

- Dạ… cần.

Thầy Khô Mộc đứng dậy, cùng đi ra bể nước dạy chú rửa chén.

Buổi tối, chú Chân Quả về phòng mình. Có tới ba phòng liền nhau bỏ không, chú tha hồ chọn lựa. Trong phòng lại có tới hai chiếc đơn bỏ không, nghĩa là đã có những vị tăng đến ở đây rồi ra đi. Chú vặn đèn sáng lên cho bớt sợ, bày mấy hòn sỏi ra chơi, vừa dỏng tai lắng nghe tiếng gió bên ngoài vừa nhắc lại lời chị Hai: “Chẳng có gì đáng sợ hết, chỉ có ta là đáng sợ nhất với ta thôi”. Thế nhưng vừa thấy bóng thầy Khô Mộc bước vào, chú đã giật mình gạt vội các hòn sỏi vào một góc, gạt luôn phải ly nước làm cái ly lăn tròn rồi rớt choang xuống nền nhà. Chú đứng ngây người sợ hãi nhìn thầy Khô Mộc cúi dọn những mảnh ly vỡ. Dọn xong thầy đứng thẳng lên, mỉm cười nói:

- Có sao đâu, không có ly thì uống nước bằng chén cũng được, phải không?

- Dạ.

Chú Chân Quả ngỏn ngẻn cười, bớt sợ. Nhưng thầy lại hỏi:

- Tại sao cái ly bị bể?

- Thưa thầy, tại nó rớt xuống.

- Tại nó rớt hay tại ta hoảng hốt không yên? Cái ly rớt xuống thì tan, vậy mấy hòn sỏi này mang đập có tan không?

- Thưa thầy… có… ó - Chú Chân Quả đáp, lo lắng liếc nhìn đám sỏi.

- Như vậy  đạo hữu đã thấy chúng vô thường chưa. Khi nào ta nhìn thấy chúng đẹp, biết là chúng đẹp, vậy thôi, không  khởi lên ý muốn chiếm giữ chúng cho riêng mình, thì  dù chúng có bị đập nát hay bị ai  lấy mất, ta cũng vẫn an nhiên tự tại không đau khổ. Có phải vậy không?

- Dạ…

- ừ. Trưa nay con có ngủ được không?

- Thưa thầy không.

- Con muốn ngủ, định đi ngủ một giấc để chiều dậy học bài, nhưng lại không ngủ được,  nó không cho con ngủ, nên con phải dậy ra vườn chơi, đúng không?

-  Dạ - Chú Chân Quả ngạc nhiên.

- Vậy cái gì làm con không ngủ được?

- Thưa, con không biết.

- Nó là cái tâm cuồng loạn của ta. Khi thân này đã nằm yên một chỗ rồi mà nó vẫn không ngừng lăng xăng nghĩ này nghĩ nọ. Chừng nào ta chưa trị được nó, chưa hàng phục được nó, thì ta chưa làm chủ được mình, con có hiểu không?

- Dạ…

- ừ. Muốn hàng phục nó ta phải làm sao?

- Thưa… Con không biết.

- Phải trị bệnh cho nó. Mỗi khi thân này bị bệnh chúng ta liền uống  thuốc để chữa trị, nhưng trong tâm đầy bệnh sân hận, tham đắm, si mê, đố kỵ, buồn phiền,  nhớ nhung, đủ thứ hết thì chúng ta không muốn trị, phải vậy không?

- Dạ…

-  ừ. Nói vậy chứ con chưa hiểu được đâu. Không sao. Bây giờ chưa hiểu cũng không sao.

Chú Chân Quả lại ngồi im, hai tay thừa thãi nắm lấy nhau. Thầy Khô Mộc hỏi:

- Con có muốn hỏi gì không?

Cái nhìn của thầy như khuyến khích, chú ngập ngừng rồi mạnh dạn hỏi:

- Thưa thầy, những người cha  người mẹ sanh ra con là ai?

- Là ai? Thầy không biết những người đó là ai, tên gì. Nhưng thầy biết họ đang ở trong con. Họ cũng có ông Bụt trong lòng như con, nhưng vì mê muội phủ dày quá nên chưa  thấy được.

- Vậy hở thầy? - Chú Chân Quả cười phô hai chiếc răng cửa to tướng mới mọc - Vậy thì con sẽ cứu cha mẹ con. Thầy ơi, khi nào thì ta biết mình thành Bụt?

- Muôn dặm không mây muôn dặm trời. Khi nào tâm ta hoàn toàn rỗng lặng, dừng bặt mọi sự nghĩ ngợi, ta sẽ thấy ông Bụt ở trong ta hiện ra…

- Vậy…Thưa thầy, thầy thành Bụt chưa?

- Chưa, thầy đã thấy chứng được  nhưng chưa thành được.

- Thưa thầy, chị Hai nói bây giờ người tu như lông mà người đạt đạo như rừng là sao?

- Người tu như lông mà người đạt đạo như sàng, chứ không phải như rừng. Nghĩa là người tu thì nhiều mà người đạt đạo không bao nhiêu, bởi vì chúng ta sinh vào thời mạt pháp. Cái này không cần biết. Khi nào con lớn có trí lực rồi, thầy sẽ trao truyền cho con một pháp tu Thẳng Mau Rõ Đúng, nếu lúc đó vô thường nó chưa đến với thầy. Được chưa?

Chú Chân Quả liền nghĩ chuyện để hỏi, vì nếu chú không  hỏi thì thầy sẽ đứng dậy về phòng, chú lại chỉ còn một mình.

- Thưa thầy, thầy… ở chùa mấy năm rồi?

- Năm mươi năm.

- Hễ mình ở chùa nào năm mươi năm thì chùa đó linh hở thầy?

- Ai nói với con như vậy?

- Hồi chiều có hai người tới cúng chùa, con nghe họ nói chùa nầy linh lắm.

- Tội nghiệp. Đó là những người đi chùa mà không biết đạo Bụt. Họ đi lễ chùa mà tham hơn cả người không đi. Con có thấy vậy không?

- Dạ không.

- Con có thấy họ mang tới lễ Bụt một  đĩa trái cây, một bó nhang rồi đứng cầu cả hai mươi phút đồng hồ không. Họ cầu đủ thứ, tiền bạc, sức khoẻ, danh lợi, con cái. Đi lễ Bụt như vậy có hết khổ được không?

- Dạ không.

- ừ. Tu ngoài tâm thì làm sao mà hết khổ được. Đừng tựa vào ai khác ngoài ta.

Chú Chân Quả nghênh đầu không hiểu, thầy Khô Mộc lại nói không sao, bây giờ chưa hiểu cũng không sao. Chỉ cần con biết lúc này thầy đang nói những lời này.

*

Kể từ buổi tối đầu tiên đó đã chín năm trôi  qua. Chú Chân Quả đã học lớp 12 - lớp cuối cùng của bậc phổ thông. Bây giờ chú đã có thể thay thầy đọc kệ và thỉnh chuông vào các thời sáng và tối mỗi ngày. Chú đã tự biết  dừng lại khi vẫn còn muốn ăn, tự ngồi dậy khi vẫn còn muốn ngủ. Biết thở nhịp thở bình thường khi đi qua vườn trường ngát hương hoa, hay một quán ăn toả mùi xào nấu  vào giờ tan học buổi trưa. Biết bình thản không xao xuyến khi nghe bản nhạc buồn vọng ra từ ngôi nhà bên đường. Cả những lời nói hay dở, những vui buồn, yêu ghét của mọi người đều không làm chú phóng tâm chạy theo. Chú biết phải cố gắng không phân biệt đối đãi, dù ở lớp học của chú mọi người đều phân biệt đối đãi. Có lẽ chú sẽ cứ vậy tiến tu nếu không có một lần cô bạn ngồi cùng bàn rủ chú đi ăn kem.

Cô bạn đẹp nhất lớp nhưng lại có  cái tên là Hận. Trong lúc Hận ngồi ngả người vào lưng ghế, duỗi chân thoải mái chờ kem, thì chú vẫn một thế ngồi không đổi. Hận như chợt phát hiện ra, hỏi chú:

- Sao không khi nào thấy Lượm ngồi dựa lưng vào đâu cả, sao vậy?

- Tôi muốn  được tự do.

- Là sao?

- Là khi mình không thấy thiếu nó thì sẽ được tự do đối với nó. Người khác khi có thì tựa, khi không có cũng không thấy thiếu, nhưng tôi chưa được như vậy. Tốt nhất là không bao giờ ăn thịt rồng thì không thèm thịt rồng.

- Ra vậy… Lượm thích kem gì? Sầu riêng hay cà phê?

- Kem nào cũng được. Tôi không thích gì cũng không ghét gì.

- Vậy thì còn nói làm gì. Nếu không thích kem sao Lượm không nói trước?

- Không phải vậy. Tôi muốn nói cái gì người ta ăn được thì  tôi ăn được. Ăn thấy ngon cũng không vui thích rồi thèm, thấy dở cũng không buồn phiền rồi ghét. Ăn để sống mà thôi.

- Đúng là người không biết thưởng thức. Lượm này, sao Lượm lại đi tu?

- Tôi phải giải thoát được cho mình rồi mới có thể giúp những người sanh ra tôi thoát khỏi địa ngục được.

- Mắc gì phải cứu với giúp. Cứ để họ ở trong địa ngục với tội lỗi của họ.

- Nhưng ngày nào họ còn sống trong địa ngục thì ngày đó họ còn tự làm khổ mình rồi làm khổ người khác. Chúng ta cứ vậy làm khổ nhau.

- Nhưng sao Lượm không ở chùa khác mà lại đến ở chùa Bích Sơn buồn vậy? ở đó đâu có nhiều phật tử đâu?

- Tại vì chỉ ở Bích Sơn tự mới có thầy Khô Mộc.  Thầy Khô Mộc là một dòng sông lớn ẩn trong rừng. Sông sâu vốn lặng im, nhưng nước thấm vào nhiều cây cỏ. Khi nào buồn Hận cứ đến gặp thầy thì biết, Hận sẽ cảm thấy được yên ổn ngay.

- Gặp Lượm cũng được vậy. Hễ hôm nào có Lượm ngồi bên là Hận cũng thấy yên ổn, nhưng sắp hết năm học rồi… Sau đây Lượm định làm gì?

- Tôi  không định gì cả. Tôi có đường đi của mình rồi.

- Nhưng sao Lượm lại phải khổ như vậy? Chả lẽ cứ ở chùa đến hết đời sao? Hận nghĩ mình cứ sống bình thường như mọi người, miễn mình làm ăn lương thiện, không hại ai là được.

- Nhưng như vậy thì mình vẫn đời đời kiếp kiếp trôi lăn trong biển khổ. Hận phải biết là thân người khó được. Đời này chúng ta được thân người đã là may phước lắm, vậy mà không biết tu thì uổng, vì chỉ làm người mới có trí tuệ, mới biết suy tư…

- Hận không biết. Hận chỉ biết đời người sống có một lần, nay còn chưa biết mai nói gì đến kiếp sau. Mà kiếp sau nếu mình còn gặp lại nhau kìa, chứ kiếp sau mà sống bằng một cuộc đời khác thì cũng bằng không.

- Ta không biết ngày mai của ta ra sao là vì ta bị nghiệp lực lôi đi. Chỉ khi nào sạch hết nghiệp, thoát khỏi sinh tử, ta mới được tự do làm chủ mình. Hay là… Hận không cần phải cắt tóc đi ở chùa, cứ  tu  tại nhà như chị Hai tôi cũng được.

- Rồi không biết tình yêu là gì, không biết du lịch là gì, không biết chinh phục đỉnh cao là gì. Không xem kịch, không nghe nhạc, không biết thế nào là buồn vui sướng khổ. Vậy thì sống còn có ý nghĩa gì nữa!

- Vậy ý nghĩa của cuộc đời Hận là gì?

- Hận… chưa nghĩ tới. Nhưng Hận phải làm được những gì mình muốn. Trước tiên Hận sẽ là nhà kinh doanh. Hận phải là người thật giàu có.

- Rồi sao nữa?

- Khi có tiền là phương tiện rồi, Hận sẽ có cách để đạt được những cái mình muốn.

- Nhưng Hận có biết được hết những cái mình muốn không, có biết bao nhiêu là đủ không? Có luôn được an  lành thảnh thơi trong lòng không? Chưa kể nếu kinh doanh vào những ham thích bản năng của người đời, có thể Hận sẽ rất giàu tiền, nhưng không giàu phước đức.

- Nếu vậy Hận sẽ đem tiền đó cúng chùa, cứu giúp người nghèo để làm phước yên ổn một đời. Như bữa trước Hận xả thân can gián hai người đánh nhau chẳng bằng làm cho họ thương nhau. Còn đem tiền làm  phước để cầu được hưởng quả phước thì đó là tính toán của lòng tham. Tôi có một phương tiện nầy muốn trao cho Hận lắm, nếu biết sử dụng nó Hận sẽ có tất cả mà không cần đến tiền. Hận có biết phương tiện quý báu đó là gì không?

-  Thôi được rồi đó Lượm, đừng thuyết giáo nữa. Hận chỉ muốn Lượm được sống một cuộc sống như mọi người. Chỉ vì Hận… thương Lượm. Lượm có biết ý nghĩa của cuộc đời Hận là gì không? Là Lượm, Lượm biết chưa! Nếu không có Lượm thì đời Hận chẳng còn nghĩa lý gì nữa.

- Không phải đâu, Hận. ý nghĩa của cuộc đời ta đúng ra chỉ có hai thứ thôi, một là cái túi tiêu hoá lủng hai đầu, hai là…

Nhưng Hận đã đứng bật dậy kêu trả tiền và liền đó chú Chân Quả thấy hai má mình nóng ran vì sự đụng chạm với bàn tay ấm nóng của Hận. Hận ấp hai tay vào má chú rồi buông vội ra, xô ghế đi nhanh ra cửa. Hình như trong mắt Hận có nước.

Chú Chân Quả ngồi sững, bối rối như vừa bị chạm điện, cảm giác mà chú chưa từng biết đến bao giờ. Bên kia đường lao xao tiếng cười đùa của đám bạn cùng lớp đang kéo nhau vào quán: “Hận ơi, tha cho thầy tiểu đi Hận ơi!”.

Sau lần đó, Hận không nhìn, không nói gì với chú nữa. Nhưng càng ngày chú càng thấy rõ có những đổi thay đang đến với mình, cả ngoài cơ thể lẫn trong tâm ý. Một hôm chú về phòng gom hết mấy hòn sỏi khi xưa mang ra trả lại vườn chùa. Khi những hòn sỏi của tuổi lên tám vừa lách cách rơi xuống, chú bỗng thảng thốt nhận ra ngọn gió chuyển mùa vừa đi qua, thời gian đang đi qua, năm học sắp hết. Chú bắt quả tang mình vừa xao xuyến khi thấy một cái hoa vừa rụng. Từ đó chú bắt đầu để ý nhiều hơn đến những bông hoa rụng, rồi cả những chiếc lá rụng.  Mỗi khi đi qua quán kem cũ nghe thấy bản nhạc hôm đó chú lại thấy lòng nao nao chùn bước. Chú biết đó là sự khổ nhưng không muốn diệt. Thế là nó xuất hiện thường xuyên hơn, làm tâm chú liên tục chao đảo. Không phải tại hoa lá, không phải tại bản nhạc, tại ta chưa được “đối cảnh vô tâm”, ta tự làm mình khổ. Việc công phu của chú ngày càng khó khăn hơn. Chú càng cố sức diệt mọi sự nhớ nghĩ thì chúng càng nổi lên  như sóng. Hận đến với chú cả trong lúc ăn, trong lúc ngủ, cả khi học bài, quét dọn, làm vườn… Chú liên tục làm đổ vỡ quên  sai. “Hận ơi, tha cho thầy tiểu đi Hận ơi!”. “Tha cho Lượm đi Hận ơi!”. Không phải tại Hận, tại chú muốn ôm giữ Hận cho riêng mình.

*

Thầy Khô Mộc hỏi: “Con đã nghĩ kỹ chưa?”

- Thưa thầy, con nghĩ kỹ rồi - Chú Chân Quả đáp.

Thầy Khô Mộc lại hỏi:

- Nhưng con có thấy pháp tu này đúng là pháp rửa tâm tiêu nghiệp không?

- Thưa thầy con thấy.

- Con thấy  như thế nào?

- Mọi ý nghĩ buồn vui thiện ác của chúng ta đều được lưu giữ vào tàng thức, những hột giống đó thành nghiệp của ta. Chỉ cần tâm dừng lặng không còn một ý niệm, không sợ hãi gì, không mong cầu gì, thì nghiệp chướng nhiều đời sẽ tiêu đi.

- Con đã nhận ra đường hướng, sao lại không đi nữa?

- Thưa thầy, con sợ con không đi đến tận cùng được. Con không sao chế ngự được cái tâm cuồng loạn nầy. Con không tìm thấy an lạc nữa.

- Tất nhiên là khó lắm. Nếu chỉ là lễ bái bằng tay tụng kinh bằng miệng, thì hẳn đã đông vui hơn nhiều. Con nói xem, có phải con đã vướng vào cô gái đó rồi không?

Chú Chân Quả ngước nhìn thầy rồi cúi xuống, sự đau khổ của chú đã thay lời thú nhận.

- Chân Quả. Con hãy nhìn xuống chân. Con có  còn đứng trên mặt đất vững chãi không, hay con đã sa xuống biển khổ rồi?.

- Thưa thầy, con đã đứng bên bờ biển khổ rồi. Con đang đau đớn lắm.

- Con đau ở chỗ nào. Cái gì trong con biết đau? Cái biết đó nó có đau không?

- Bây giờ con không thể ngồi  yên để tìm nó được, thầy ơi!

- Không sao. Khi tuổi trẻ ai cũng thường phải qua khúc đoạn này. ái tình có sinh diệt không?

- Thưa thầy, có sinh thì có diệt.

- Vậy thì chuyện  nay ghét mai thương, nay thương mai hết là chuyện tự nhiên, sao con lại đau khổ?

- Thưa thầy, con biết vậy. Con biết chúng ta vẫn thường thích sung sướng, sợ đau khổ, nhưng lại cứ lao vào vòng khổ đau để tìm sung sướng. Nếu bảo chúng ta hãy dừng lại, dứt hết mọi vui thú đam mê đi để được an ổn, thì chẳng khác nào bắt chúng ta phải  từ bỏ hết đắng cay. Con thấy khổ đau cũng giống như đắng cay, như chất độc, nó có sức quyến rũ của ma quỷ. Con không làm sao thắng nó được.

- Cái biết mà con nói nãy giờ thật ra chưa phải là biết, con chỉ học lại lời thầy như một con vẹt mà thôi, không phải là cái  thấy biết do chính con tự đạt được. Nếu thật biết thì con phải thấy rằng muốn thức tỉnh cô bạn của con không phải chỉ nói như vậy mà được. Trước hết con phải lột trần thần tượng của cô ấy ra, phải phơi cái xấu của mình ra trước mắt mọi người. Rồi sau đó hãy cho cô ấy thấy rằng nếu ái dục là cao đẹp vì nó tạo ra con người, thì tại sao khi tạo ra rồi người  ta lại vứt bỏ?

Không sao. Hãy chờ đến khi nào con trở thành một cái sừng quý hiếm, con sẽ mang lại hạnh phúc cho cô ấy.

Nói xong, thầy Khô Mộc thản nhiên trải toạ cụ, chuẩn bị ngồi hạ thủ công phu.

Chú Chân Quả hoang mang đi ra vườn nhìn những hòn sỏi năm xưa. Phải mất chín năm chú mới được hoàn toàn tự do với chúng. Còn với một người thì phải bao lâu? Nếu để thức tỉnh Hận mà phải làm mình xấu đi trước mọi người thì chú không ngại. Nhưng phải xấu cách nào để đừng làm Hận thất vọng quá mà càng thêm hận đời rồi gieo nhân xấu cho chính cô thọ quả sau này. Bởi vì sau này chúng ta sẽ không mang theo được gì ngoài những cái quả ấy.

Thế là mấy ngày sau, mọi người trong lớp đều tròn mắt che miệng rỉ tai nhau cái tin bất ngờ, rằng “cái của ấy” của chàng Lượm có vấn đề, chàng ta không thể làm cái công việc của người chồng được, chắc vậy nên mới đi tu…

Mặc cho mọi người cứ thoải mái nhìn trộm chú mà xì xào, chú chỉ quan tâm đến Hận thôi. Mấy ngày nay Hận khác hẳn. Vẻ mặt xa cách lạnh lùng biến mất, Hận quay sang ân cần với chú. Ân cần chăm sóc chú như  bà chị dịu dàng chăm sóc thằng em tội nghiệp, nhưng không hề nghe Hận nhắc gì đến chuyện thuyết phục chú  ra sống đời trần tục nữa.

Sau những buổi học, chú Chân Quả lại về chùa, nhưng chú càng không bình yên được. Không ngờ người thất vọng lại là chú. Người được thức tỉnh lại cũng chính là chú. Hoá ra chú vẫn còn khao khát được ôm giữ Hận cho riêng mình. Không ngờ chỉ một lần xúc chạm với hai bàn tay Hận đã làm tất cả những mong cầu trong chú thức dậy, làm sống lại nguyên vẹn những ngày tuổi thơ trong căn nhà xưa có mẹ và chị. Vẫn còn nguyên cảm giác thèm thiếu mỗi khi nhìn thấy  đĩa rau luộc mà không có nước mắm. Cái tâm vốn chưa lúc nào ngừng nghĩ ngợi lung tung giờ càng điên đảo vì những thất vọng, khổ đau, thèm khát… Chú không sao quy phục được nó, không thể nào chỉ huy được mình. Trong chú lại quay quắt trở lại câu hỏi ai là những người sinh ra ta? Bây giờ họ ở đâu? Họ là những người như thế nào? Cùng với câu hỏi lớn về những đấng sinh thành, chú còn cảm thấy những hột giống phiêu lưu giang hồ đang cựa quậy. Vậy là chú mới đứng ngoài cổng thiền chứ chưa bước vào. Lạy thầy. Con không muốn phụ công thầy, nhưng vượt cái cổng mình sao mà khó quá.

Đúng vào lúc chú quyết định quay đi, chạy theo cuộc sống bên ngoài bức tường với vô số mùi vị và âm thanh hấp dẫn, thì cũng là lúc chú trực nhận được những khô cứng, ẩm ướt, êm ái, xù xì, nóng lạnh… của đất cát dưới bàn chân mình. Và hơn hết là một thứ tình yêu rộng lớn, bao dung, vững vàng của đất, như đất.

(Báo Văn nghệ)

Đồng hồ công sở

Trước hết xin được nói ngay rằng: Tôi không phải nhân viên tiếp thị; tôi cũng không phải người chuyên quảng cáo cho các hãng đồng hồ - những loại đồng hồ đang thịnh hành trên thế giới: nào là Rado, Rolex, Seiko... nói chung là đồng hồ của Tây, của Nhật. Tôi chỉ xin nói về một loại đồng hồ của ta - đồng hồ của xứ ta chính hiệu.

Hôm ấy là ngày cuối tuần. Buổi sáng tôi đã gọi điện cho Trí - chiều nay, lĩnh lương xong, tôi và Trí sẽ đến thăm Hiệp đang nằm điều trị ở bệnh viện Đa Khoa. Đã hẹn nhau sau giờ làm việc, nhưng chẳng biết ma xui quỷ khiến thế nào, mới hai giờ chiều tôi đã lò dò xuống cơ quan hắn. Và bất ngờ, ở đó tôi đã gặp một cảnh tượng... dù đã hai năm rõ mười, tôi cũng cầu - mong, đó chỉ là một giấc chiêm bao: thằng Trí mà trong đám bạn bè chúng tôi ai cũng nghĩ là “hiền như đất” đang nắm tay chỉ về phía người đàn bà mà hắn gọi bằng bà, mặt hắn đỏ ké như người say rượu, hắn nói nhỏ nhưng gằn từng tiếng:

- Thôi được bà cứ ăn đi, nhưng tôi cho bà biết, bà không yên được với tôi đâu.

Trong đám người đang đứng, ngồi chờ lĩnh lương có cả ông trưởng phòng kế hoạch, bà phó phòng hành chính quản trị, và tai hại nhất là có mặt sếp của hắn - tất cả đều nhìn hắn bằng đôi mắt khó chịu, không một chút thiện cảm, họ đứng hẳn về phía người đàn bà kia, mỗi người nói một tiếng:

- Mười mấy năm nay, chị Tân làm thủ quỹ chưa hề có một chút sai sót - bà phó phòng hành chính khẳng định.

- Đúng đấy, chị Tân như một chiếc máy tính, một bộ nhớ điện tử - cô nhân viên đánh máy xác nhận.

Thấy tình hình có thể kéo dài bất lợi, vì ai cũng đang mong đến lượt ký sổ lương nên ông trưởng phòng kế hoạch đứng ra phân giải, ông bảo:

- Chị Tân đây là người thế nào thì cả công ty ta biết rồi. Nếu cần, ta sẽ mời cơ quan hình sự giám định chữ ký, bấy giờ ta sẽ có biện pháp xử lý, còn bây giờ tôi đề nghị, đồng chí Tân phát lương cho anh em.

- Đúng phải giám định chữ ký - Tất cả đều đồng thanh nhất trí, tất cả đều nhìn về phía Trí với ánh mắt vừa khinh bỉ, vừa thương hại.

Chợt nhìn thấy tôi đang ngập ngừng ngoài hành lang, ông trưởng phòng nghiệp vụ, sếp của Trí, vội chạy ra, kéo tôi đến một góc khuất bên cầu thang nói nhỏ:

- Ông là bạn của Trí, tôi nói thật, vụ này hơi căng đấy. Ông nên khuyên Trí thú thật, xin lỗi đi là xong hết. Nếu đã đến mức phải giám định chữ ký thì... tôi cũng không bênh được đâu.

- Chuyện gì mà ghê gớm vậy anh? - Quả thật, tôi chưa hiểu.

- Thế này, sáng nay, khi tài vụ thông báo lĩnh lương, Trí là người đến đầu tiên, việc đó ai cũng biết, lĩnh rồi, ký tên trong sổ lương rồi, bây giờ lại đến lĩnh nữa - ông trưởng phòng nghiệp vụ tỏ ra thông cảm - gần đây gia đình Trí gặp nhiều khó khăn, ai mà chẳng có lúc khó khăn, đời mà “đói ăn vụng túng làm liều”, nhưng liều cỡ đó thì...

Ông trưởng phòng của Trí nói lấp lửng, nhếch một nụ cười đầy ý nghĩa bắt tay tôi, rồi cũng vội đến phòng thủ quỹ lĩnh lương. Tôi quay ra đến cửa thì gặp Trí, mặt hắn đằng đằng sát khí, như đang chuẩn bị cho hành động giết người. Tôi cũng bực bội không kém gì hắn, bởi cảm thấy mình bị xúc phạm, lại giận hắn, chẳng hiểu vì sao đến nông nỗi bị người ta xúm nhau sỉ nhục, mà hình như hắn hoàn toàn đuối lý. Nhưng lúc này tôi chỉ cần mắng mỏ hắn một câu, đổ thêm một giọt dầu vào đầu hắn thì con người kia sẽ lập tức bốc thành ngọn lửa, cho nên, tôi buộc phải dịu dàng với hắn, tôi bảo:

- Chuyện nhỏ, thôi dẹp qua một bên. Đi...

Trí có vẻ ngoan ngoãn sau mệnh lệnh của tôi. Hắn ngồi lên sau xe. Chẳng nói chẳng rằng. Đến bệnh viện cũng vậy, hắn cứ nắn nắn bóp bóp tay Hiệp mà không một lời hỏi thăm xem bạn đã khoẻ chưa, có ăn được gì không, chừng nào ra viện... như người đi thăm bệnh vẫn thường làm.

Sau một giờ ngồi chơi với Hiệp ở bệnh viện, chúng tôi ra về. Tôi rủ Trí ra một quán nhậu bên bờ sông Hậu, nhưng hắn lắc đầu từ chối, hắn nói cứ như đi guốc vào ruột tôi:

- Cám ơn, ông lại chuẩn bị điều tra tớ chứ gì? Dân trong nghề pháp luật các ông chẳng bao giờ tin ai lấy chín chục phần trăm, ngay cả người thân, các ông vẫn chừa mười phần trăm nghi ngờ, rồi đặt ra bao nhiêu câu hỏi, tại sao, nguyên nhân nào... Bây giờ... có thề độc, ông cũng chẳng tin, mà ngồi chung với người đang soi mói mình từng ly, từng tấc thì có ngậm đường cũng đắng, ăn uống gì nổi mà nhậu, tốt nhất là... gút - bai.

Nhìn dáng đi buồn bã của hắn, tôi thấy thật tội nghiệp, nhưng chữ ký trong sổ lương kia rõ ràng là chữ hắn, tại sao tôi lại không được phép nghi ngờ.

… Sáng thứ hai tuần sau, tôi được mời đến sở X để giảng giải một số điều khoản về luật lệ giao thông. Theo thư mời, buổi học luật bắt đầu từ 7 giờ 30 phút, nhưng tôi có mặt từ 7 giờ. Tôi đã uống gần hết bình trà mà vẫn không thấy một ai tiến vào hội trường. Thú thật, lần đầu tiên trong đời và trong nghề luật sư tôi bắt đầu hoang mang: có lẽ tên tuổi và danh hiệu luật sư của tôi không đủ tư cách giảng bài, nên đã bị cán bộ, công chức Sở này tẩy chay, họ không thèm đến nghe. Tôi vừa buồn, vừa thấy quê một cục,  nhưng dù sao cũng không thể rút lui lặng lẽ, tôi phải chào chủ nhà một tiếng, và tôi ngượng ngùng bước xuống phòng hành chính xin phép ra về.

- ồ… Theo chương trình, anh giảng cả ngày cơ mà - Bà trưởng phòng hành chính nhướn mắt ngạc nhiên.

- Dạ vâng... nhưng giờ này không ai đến...

Bà trưởng phòng lập tức bốc điện thoại gọi liên tiếp hai ba công ty, hỏi tại sao không cho cán bộ, công nhân viên đi họp?

ở đầu dây bên kia chẳng biết họ nói những gì, nhưng khi đặt điện thoại xuống bàn, bà cho gọi ngay nhân viên văn thư đến, hạch:

- Tại sao cậu không gởi công văn mời các đơn vị đến Sở học tập pháp luật?

- Thưa chị công văn nào ạ?

- Công văn mời học luật giao thông chứ còn công văn nào.

- Quả thật... tôi chưa hề thấy...

- Thôi được, cậu sẽ không bao giờ thấy nữa... hình như gần hết hợp đồng rồi phải không?

- Đúng đấy - một nhân viên đứng gần bà trưởng phòng tỏ vẻ đồng tình - sinh viên đại học tốt nghiệp còn đang ế rề ra kìa, cho hắn ta nghỉ, em sẽ chọn cho chị một người vừa có trình độ, vừa đẹp trai, lanh lẹ hết ý. Ai lơ mơ như hắn, chỉ giỏi cãi.

Bà trưởng phòng hành chính mặt mũi còn đang tím bầm vì giận dữ bước đến gần tôi, cố nặn ra một nụ cười:

- Anh thông cảm, cậu này mới vào làm việc được vài tháng, để tôi kiểm tra lại, hình như cậu ta có vấn đề về thần kinh. Anh thấy đấy, đã có khuyết điểm mà còn cãi, tôi sẽ cho nghỉ việc ngay ngày mai. Còn việc giảng bài của anh, để tôi bố trí vào dịp khác.

Có thế chứ - tôi tự an ủi - ... lỗi là do cậu nhân viên văn thư, vậy mà tôi cứ tưởng... mình không đủ tư cách để... trao đổi một bài học về luật lệ giao thông, nên người ta không đến.

Tuần sau, tôi lại được mời đến sở X. Lần này, thời gian được bố trí vào buổi chiều, vì buổi sáng tất cả cán bộ, công chức phải đi dự buổi mít tinh ngày thế giới phòng chống HIV-AIDS. Theo thói quen, tôi đến trước giờ làm việc nửa tiếng. Lúc ấy là 12 giờ 30 phút.

Thật không may, tôi lại phải xem một trích đoạn vở hài kịch mà trong vị thế là khách, tôi cũng đành chôn chân tại chỗ... tiến thoái lưỡng nan?

Ông giám đốc sở này đang lớn tiếng la mắng anh lái xe vì anh đã không đến đúng giờ quy định, để ông phải ngồi chờ, phải điện thoại về nhà anh ta, vậy mà anh ta vẫn rề rà bây giờ mới tới. Anh này cãi:

- Thưa giám đốc, sáng nay anh bảo chuẩn bị xe, hai giờ đi cho mát...

- Bây giờ là mấy giờ?

- Dạ... 12 giờ 30 phút.

- Vậy thì ông ở nhà với chiếc đồng hồ của ông đi.

Thấy ngoài sân ồn ào, ông phó phòng cung ứng vật tư hớt hải chạy ra. Nghe qua câu chuyện, ông ta đến gần anh lái xe, nói nhỏ nhưng mọi người đều nghe rất rõ:

- ở sở này, giám đốc đã từng được anh em gọi là một chiếc đồng hồ, ông ấy chưa bao giờ đi trễ về sớm một phút, đồng hồ của cậu sai rồi, thôi đến xin lỗi giám đốc một câu, đánh xe ra đi, cha nội.

Trong khi đó, một anh cán bộ phong trào và anh nhân viên văn phòng hôm nọ đến gần ông giám đốc, liếc nhanh vào cổ tay trái ông này, rồi chạy vội vào toilet. Khi đi ra, hai người cùng ghé sát vào tay ông giám đốc, họ hỏi:

- Đồng hồ của anh mấy giờ?

Ông giám đốc nói cộc lốc:

- Ba giờ, năm phút

- Ô… vậy thì đúng với đồng hồ của bọn em: ba giờ, năm phút.

Ba chiếc đồng hồ đều có mác Rolex và đều có chỉ số giờ đúng như nhau nên anh lái xe cứng họng. Anh cán bộ phong trào tỏ rõ thái độ bừng bừng phẫn nộ, anh ta bảo:

- Thưa giám đốc, anh chờ cho một lát, để em gọi thằng Nam, sở mình có hai ba lái xe, thiếu gì mà phải cần tới hắn...

Khi chiếc xe chở giám đốc sở X lao vụt qua trước mặt, tôi bỗng cảm thấy mình có tội. Nghề của tôi là “cãi”, tại sao những chuyện kỳ khôi như thế tôi không lên tiếng (?) Tôi kiểm tra lại đồng hồ của mình. Khi tôi đến là 12 giờ 30 phút. Sau 30 phút xem xong vở hài kịch do giám đốc, lái xe và một số nhân viên tự biên từ diễn, bây giờ là 1 giờ. Nhưng đồng hồ của tôi và đồng hồ của anh lái xe đúng? Hay đồng hồ của ông giám đốc và đồng hồ của hai nhân viên kia đúng? Tôi còn đang bán tín bán nghi thì chợt nhớ ra: Tôi đang đứng ở một nơi rất gần nhà bưu điện Thành phố, và tôi ngước mắt nhìn lên tháp đồng hồ. Chiếc đồng hồ trên đỉnh tháp nhà bưu điện có đường kính dễ đến gần hai mét, một mặt quay về hướng sở X. cũng may là mắt tôi không cận và chưa đến nỗi phải đeo kính lão nên tôi nhìn rất rõ: chiếc kim giờ đen và to như chiếc đòn gánh chỉ vào con số 1, còn chiếc kim phút mảnh hơn một chút, nhưng dài hơn chỉ vào con số 12. ngay lúc đó, tôi lại giật mình nghe một tiếng “Boong” rất lớn - chuông đồng hồ một lần nữa khẳng định: những gì tôi đang nhìn thấy là đúng - đúng 1 giờ. Tôi bất giác nhìn sang anh lái xe bị thất sủng, anh ta lắc đầu, ngán ngẩm:

- Anh thấy đấy, đồng hồ của giám đốc không bao giờ sai, mà nếu sai, lại có năm bảy người nói đúng, thì mình cãi sao được. Tôi biết hôm nay anh ta vừa uống rượu, cũng muốn ra oai với cô thư ký mới về...  Chuyện ấy có thể tha thứ được, nhưng mấy tên thái giám ở văn phòng thì... đê tiện - anh lái xe nhếch một nụ cười, chua chát!

Tôi đem cả tâm trạng của anh lái xe lên hội trường và bắt đầu bài giảng có lẽ suốt buổi học tập hôm ấy mặt tôi khó đăm đăm nên không khí của hội trường có phần buồn tẻ. Hết giờ, tôi lúi húi nhét sách vở, giấy tờ vào cặp thì có một người đến gần, thân mật:

- Bài giảng của anh hôm nay hơi thiếu sinh khí, mọi lần anh giảng hay lắm cơ mà.

Tôi nhìn lên và cảm thấy sung sướng như một ca sĩ được khán giả tặng cho bông hoa đẹp.

- Ô… - Tôi đưa tay ra, nắm chặt tay cậu văn thư, người có lỗi đã không phát hành công văn tuần trước - cậu vẫn... vẫn

- Anh muốn nói tôi chưa bị buộc thôi việc phải không?

Tôi gật đầu xác nhận.

Nhìn mặt cậu ta, tôi thấy ngay anh chàng muốn đến để thanh minh chuyện đáng buồn tuần trước.

- Hôm ấy lỗi không phải tại tôi anh ạ? Ngày hôm sau, khi bà trưởng phòng chuẩn bị thủ tục...  cắt hợp đồng, tôi cũng buộc bà ta kéo ngăn tủ ra để tôi được… kiểm tra. Bây giờ, đài báo, hội họp ngày nào cũng nói: Mọi việc đều phải công khai, phải cho dân biết, dân làm, dân kiểm tra...  tôi chỉ làm theo nghị quyết, theo pháp luật, tôi đòi kiểm tra ngăn tủ hồ sơ của bà ta. Và rốt cuộc, trước mặt bàn dân thiên hạ, tập công văn mời các đơn vị đến hội trường sở học luật giao thông còn nằm yên trong ngăn tủ, chưa trình ký và chưa đóng dấu...!

- Chắc bà ta phải ân hận lắm - Tôi buột miệng.

- Không, không đời nào - cậu nhân viên lắc lắc cái đầu như vừa nghe một điều nghịch lý - ở đây tôi chưa từng nghe cấp trên xin lỗi cấp dưới lấy một câu, dù họ thấy mình sai một trăm phần trăm. Nhìn thấy tập công văn, bà ấy cười ngất, rồi thốt ra một câu rất: “ố... ồ... thế mà tôi quên”. Bà ấy muốn chứng tỏ với mọi người - đó là chuyện nhỏ, chuyện bình thường. Tuy vậy, tôi biết, bà ấy rất hậm hực. Mặc kệ. Mình làm đúng, ai làm gì được mình, phải không anh?

- Đúng - Tôi xiết chặt tay anh nhân viên văn thư còn rất trẻ, thầm cảm ơn anh ta vì đã giúp tôi xua đuổi những hình ảnh không lấy gì đẹp đẽ mà tôi gặp lúc trưa - chúc mừng cậu.

Điều kỳ lạ mà xưa nay tôi chưa từng thấy: Khi bước ra khỏi sở X, tôi mới thật sự là tôi, nhẹ nhàng, thanh thoát, tự tin. Tôi cũng yên tâm phần nào vì anh nhân viên văn thư còn rất trẻ nhưng đã tỏ ra một người chững chạc - ít ra ở mỗi cơ quan cũng còn có những người như thế!

Đi được một đoạn, tôi nghe tiếng người đằng sau gọi giật lại:

- Anh Cường?

Quay lại thì ra Trí. Hắn kéo ga để xe tiến ngang mặt tôi, rồi giơ tay ra lệnh:

- Rẽ trái. Đi đến quán Quang Đen, hôm nay cho ông một bữa dê tay cầm, xả láng.

- Có gì mà vui vẻ thế? - Tôi hỏi.

- Trúng số cặp - Gương mặt Trí cực kỳ hể hả.

Khi đã ngồi yên vị ở trong quán và nốc một hơi hết sạch ly bia, Trí mới xổ bầu tâm sự:

- Ông bảo thế này thì có khác gì trúng số cặp không? Chiều nay, cán bộ chuyên quản của sở tài chính đến cơ quan tớ, kiểm quỹ (chuyện thường ngày ở huyện, không có gì đột xuất quan trọng cả), nhưng đối với tớ, lại là chuyện đặc biệt. Sau khi kiểm quỹ, trong tủ sắt thừa ra số tiền, đúng bằng số tiền lương của tớ: Một triệu, một trăm linh bốn ngàn chín trăm! Bà thủ quỹ bấy giờ mới chợt nhớ ra... chưa phát lương cho tớ. Bà ấy đến năn nỉ tớ nhận dùm. Thế có phải trúng số cặp không nào: vừa lấy lại được số tiền mà mình chưa lĩnh, vừa gỡ được bàn thua một chọi mười cái miệng đứng hẳn về phía bà thũ quỹ ...

- Nhưng tôi sốt ruột cắt ngang lời hắn - nhưng chữ ký của cậu trong sổ lương rành rành ra đó?

- Tất nhiên, chữ ký đó là của tớ. Nhưng thưa ngài luật sư: đôi khi người cầm dao chưa chắc đã phải kẻ giết người, mà kẻ giết người đã cao chạy xa bay. Người bị hàm oan chỉ vô tình nhìn thấy con dao có máu, anh ta vừa cầm lên thì công an tới? Còn chuyện của tôi đơn giản hơn nhiều: Hôm ấy khoảng 10 giờ 30 phút, tôi đến lĩnh lương. Thủ tục đầu tiên là tôi phải ký vào sổ lương, rồi sau đó bà thủ quỹ đưa tiền. Nhưng tôi vừa ký xong thì bà ta có điện thoại. Hình như chồng bà báo tin tối nay ông ta về. Ông ta đi công tác ở Sài Gòn. Hai ông bà hú hí tâm sự hơn ba mươi phút, cười cợt rôm rả lắm, tôi thấy đã hơn mười một giờ, vả lại, chuyện riêng tư của người ta mình ngồi nghe, bất tiện, nên tôi lặng lẽ rút lui. Tôi chỉ nghĩ: sáng không lĩnh thì chiều lĩnh. Còn chuyện chữ ký... đâu phải dễ dàng bắt bí nhau được...

Trí càng nói càng phấn chấn, còn tôi thì cảm thấy lòng buồn tê tái. Đúng là một việc thường tình, đơn giản, thế mà hàng chục con người: trưởng phòng có, sếp có, cán bộ nhân viên có - không một ai chịu khó lắng nghe Trí trình bày, phân giải - tất cả đứng hẳn về phía bà thủ quỹ, bám vào cái lý “bút sa gà chết” chỉ cốt tống khứ anh ta ra cửa cho nhanh, để đến lượt mình lĩnh lương, và... để lấy lòng bà thủ quỹ.

Rốt cuộc, những hành vi làm khổ, làm nhục anh bạn Trí của tôi, cậu nhân viên văn thư, rồi anh lái xe sở nọ... chỉ có thể định danh nhưng không thể định tội. Trong bộ luật hình sự không có điều khoản nào xử phạt “kẻ ăn theo, nói leo và kẻ thượng đội hạ đạp”, bởi vì nó ma ma, thật thật, biến, hiện khôn lường, còn hậu quả của nó thì ai cũng biết: nhiều trường hợp, nó đã xúc phạm thô bạo đến nhân phẩm con người, đôi khi đẩy họ vào con đường bế tắc và tuyệt vọng!

- Ma quỷ! Đáng sợ thật tôi buột miệng lẩm bẩm.

- ứ… Hừm - Trí uống vội hớp bia rồi cười ha hả - ông lại bi quan rồi! Họ đâu phải ma, người cả đấy - nói đúng hơn là những chiếc đồng hồ người - những chiếc đồng hồ - không - bao - giờ - sai. Cách đây hơn nửa thế kỷ, cụ Nghị Quế còn dám tuyên bố mạnh một câu: Đồng hồ của Tây không bao giờ sai(!) thì ngày nay người ta cũng có quyền khẳng định: đồng hồ ta không bao giờ sai! ờ mà bác đã đọc Azit Nêxin chưa? Rồi hả? Thế thì tốt: Đùa - đâu phải là đặc sản của dân Thổ Nhĩ Kỳ; đùa - là sản phẩm chung của loài người. Vậy thì dân xứ mình - người ta cũng có quyền đùa chứ bộ. Đúng không nào?

Nói xong bài diễn văn hùng hồn về những chiếc đồng hồ và những người thích đùa, Trí giơ cao ly bia chạm mạnh vào ly của tôi đánh “cạch”, ngửa cổ tu một hơi rồi lại cười ha hả... ha ha... Tiếng cười của hắn lập tức lây sang tôi, và tôi cũng ngửa cổ lên trời cười kha kha... hả hả ...

Chúng tôi đều cảm thấy khoái trá như vừa phát hiện ra một điều lý thú: sống chung với những người thích đùa, thì tại sao, chúng tôi lại không đùa với nhau một chút cho vui?

V.Đ.N

(Báo Văn nghệ)

Hoa mía

Mặt trời chìm xuống dãy Phja Khao. Bóng tối chậm chạp dềnh lên nhuốm hơi sương lành lạnh. Gộc củi trong bếp ngun ngún âm ỉ cháy chốc chốc lại bùng lên nổ lép bép giữa gian nhà hiu quạnh.

Ông Sùng Chứ chợt thở dài, đôi mắt lặng nhìn khung cửi có tấm vải dệt dang dở với những búi sợi rối lùng bùng nằm âm thầm trong quẩy tấu phủ đầy bụi thời gian. Tưởng như quanh quất đâu đây còn phảng phất hơi ấm của hai chị em Seo Mây, Seo Mỷ. Thế mà đã mười bốn năm rồi. Từ lúc thằng Sùng Choóng con trai ông mới được ba mùa mía cho mật. Chớp mắt một cái nó đã là thằng con trai vạm vỡ, cái bắp tay, bắp chân chắc như gỗ lim, gỗ nghiến. Ngày mai nó vuột khỏi tay ông mà đi trường Đại học dưới Thái rồi. Nó như con ong đủ lớn chia đàn bay khỏi thung lũng Nặm Thàng. Ông nói với nó:

- Mày đi cho sáng cái đầu, cho tốt cái thân, để biết con sông Nậm Thoong đưa nước đến đâu. Bao giờ chồn chân mỏi gối thì về nhà.

Nó cười:

- Cha à, con cố học thật nhiều, khi nào cái mắt tinh như con mang sao, cái đầu đựng nhiều điều hay, con mang cái chữ về quê mình thôi.

Sùng Choóng nói thì biết thế! Nó cũng giống ông đấy mà. Thời trẻ ông cầm súng đi đánh giặc, đến lúc trên mình mang nhiều dấu vết của một thời đạn bom, ông đã trở về với bãi mía ngờm ngợp, ngút ngàn.

Dải đất trồng mía quê ông rộng lắm. Mía nhà nọ nối nhà kia, như

lớp thảm xanh màu diệp lục ngút ngát bơi từ dưới bờ sông Nậm Thoong đi qua bìa rừng rồi trườn dần lên triền núi. Đất quê ông phì nhiêu, mùa mưa con lũ tràn về cõng mùn từ núi xuống, dâng phù sa dưới lòng Nậm Thoong lên, trồng mía lớn nhanh như thổi. Người bản ông vùi ngọn mía xuống. Một đêm, hai đêm sương đi qua, những mầm mía bé xíu rụt rè đội đất ngoi lên. Từ trong thẳm sâu, cội rễ âm thầm len lỏi qua từng lớp đất, chắt chiu giọt sữa tinh túy cho cây sức bình sinh xòe lá, bừng bừng trỗi dậy. Cứ thế, cây lớn lên bằng đứa trẻ hai tuổi mới vun luống. Trồng nhiều mía, chẳng ai ngắm được, cái tay quen rồi vẫn thẳng hàng, đều tăm tắp như chăng sợi chỉ. Những cây mía mập mạp tròn lẳn, từng gióng, từng gióng đều nhau chằn chặn, óng ả mịn màng vươn mãi lên thinh không hít thở khí trời. Tầng tầng, lớp lớp mía đan xen nhau mà vẫn đủ để ánh sáng ấm áp của mặt trời rọi xuống dưới gốc, cho bạt ngàn cây nhân trần bé bỏng xòe chùm hoa tim tím, cho những ngọn bí đao nhân hậu chậm chạp bò tràn lan dưới mặt đất phủ đầy phấn hoa vàng... Lác đác đây đó, giữa những gốc cây đốt cháy nham nhở, những tảng đá lớn hình thù kỳ dị đánh dấu bãi mía của từng nhà là cây “pò mạy”, bụi lá quây um tùm để lũ trẻ chăn ngựa, chăn dê ăn thỏa thích.

Đến khi mía cao hơn đầu người, lá lòa xòa đan xen rậm rạp rủ bầy chim sẻ cánh nâu óng ả, chim cu cườm lông vàng trắng đỏm dáng về xây tổ là đến lúc thay áo mới cho mía. Những bẹ lá dài bàng bạc ngả màu bóc đi cây mía mới cho nhiều mật ngọt.

Mùa bóc lá, người bản ra bãi mía từ lúc thung lũng còn thở ra biển sương mù dày đặc. Nghe tiếng cười nói lao xao, tiếng bước chân ràn rạt đạp lên lá khô mải miết, mới biết có người đi phía trước phía sau. Đến lúc mặt trời đủng đỉnh vươn ra sau dãy Phja Khao răng cưa là lúc bãi mía râm ran tiếng trêu nhau ơi ới của đám thanh niên. Trai gái tụ tập nhau đi làm đổi công, làm hết nhà mình đi làm hộ nhà người bản. Làm để còn được ngắm nhau, được thủ thỉ nói cho nhau nghe những lời thầm kín... Thế nên, chẳng mấy chốc, cả vạt mía rộng được bóc lớp áo cũ, bỗng lộ ra những đốt mía tròn trĩnh, vàng óng như bắp tay con gái tuổi dậy thì.

Ông gặp Seo Mây, mẹ của Sùng Choóng, trúng vào mùa bóc áo mía. Hồi ấy, Seo Mây như con chim công đẹp cả về bộ lông lẫn tiếng hót. Cái miệng Seo Mây hút hồn ông hết mùa mía này đến mùa mía khác. Cho tới lúc, tiếng sáo ông khản đặc thì Seo Mây mang gối đôi, chăn thổ cẩm về làm vợ ông. Bố mẹ Seo Mây bị con lũ cuốn trôi, nhà còn hai chị em thôi. Seo Mây về nhà ông mang theo em gái Seo Mỷ.

Hai vợ chồng ông ăn ở với nhau chưa đầy một vụ mía, bụng Seo Mây chưa có đứa bé ngồi trong thì ông đi bộ đội, cầm súng đánh giặc

biền biệt hơn chục năm mới trở về.

Hôm ấy vào trúng vụ thu mía về kéo mật. Ông mặc nguyên bộ quân phục bê bết bụi đường ôm chầm lấy Seo Mây, lăn tròn giữa những rãnh mía rậm rạp. Khắp người ông đến giờ vẫn như đang có vô vàn lông tơ rặm rặm của bẹ mía đâm vào. Ông vùi đầu vào ngực Seo Mây mà hít hà mùi mồ hôi mằn mặn, chua chua của vợ không dứt ra nổi. Cái lần ông bị thương nằm mê man bất tỉnh, lúc bay giữa dòng sao đêm nhấp nháy trên dương thế, lúc lang thang bên bờ cái chết cận kề. Đấy là lúc hồn ông đi mây về gió. Ông đã tới mép sông Mê Giang nước trong leo lẻo, lạnh giá, thăm thẳm. Trước mặt ông là bến lú lúc lở lúc bồi. Xa xa thấp thoáng có bóng ông bà, cha mẹ, tổ tiên trong khói hương bảng lảng mịt mù của âm thế. Quả là lúc mơ màng, ông có thể đi trong hoàng hôn chạng vạng của cõi âm, ông lại đang chấp chới giữa sóng mía nơi quê núi, trôi trên lớp sương bồng bềnh từ trong rừng thẳm cứ ùn ùn kéo ngang, quây bọc lấy ông mà lắc. Ông mơ hồ nghe ở đâu đó có tiếng hươu sao tao tác gọi bầy... Lạ thật! Lúc tỉnh, lúc mê, bao giờ ông cũng thấy Seo Mây dắt Seo Mỷ mỉm cười e thẹn vít tàu lá mía loang lổ những sợi nắng vàng. Đôi mắt đen tròn nhìn ông dịu dàng đắm đuối. Thế là ông chợt tỉnh. Ông biết mình còn sống mà trở về với Seo Mây đang mong chờ khắc khoải nơi thung lũng quê nhà...

Mặc cho những tàu lá cứa xát, rát bỏng tay, ông ôm ghì, hôn như mây như mưa lên khuôn mặt chan chứa nước mắt của Seo Mây, cảm giác ngây ngất của người đi xa trở về tổ ấm làm cho ông thấy mặt đất đang phập phồng trôi đi... cho đến khi, có tiếng nấc nhẹ xao xác chợt dội lên, tiếng bước chân thậm thịch chạy xa dần và Seo Mây thoắt tái mặt thầm thì:

- Seo Mỷ nó tủi cái thân đấy.

Lúc ấy, ông ngỡ ngàng hỏi vợ:

- Seo Mỷ trao khăn cho người con trai nào chưa?

Vợ ông se sẽ lắc đầu, mắt buồn rười rượi...

Ngày ông đi, Seo Mỷ còn là đứa bé gái mặt mũi lấm lem, thập thò nấp sau khe liếp. Giờ Seo Mỷ lớn quá rồi. Thế mới biết, thời gian không đợi bước chân con người. Ông vuốt nhẹ những nếp nhăn mờ nơi khóe miệng, đuôi mắt của vợ chợt thấy bụng cồn quặn nỗi xa xót...

Đã bao năm rồi, đêm ấy ông lại được mặc bộ tà pủ, ôm Seo Mây trong vòng tay thủ thỉ, đắm đuối trong khát khao hạnh phúc. Giọt máu của ông cùng Seo Mây khai hoa kết nhụy sau những ngày mong đợi mỏi mòn. Giọt máu muộn mằn, nhỏ nhoi ấy là thằng Sùng Choóng bây giờ. Nó đang thủ thỉ ngoài bờ đá kia, nó chia tay với đứa con gái bản đấy. Tụi trẻ bây giờ khác ông. Chúng nó có kho chữ trong đầu khôn hơn tuổi ông ngày trước. Xem ra tụi nó bạo dạn mạnh mẽ. Chúng nó thủ thỉ đấy, tâm tình đấy, mà không biết có lấy nhau hay không? Thằng Sùng Choóng bảo với ông nó còn trẻ, còn phấn đấu, nó muốn thung lũng Nặm Thàng có quầng sáng tỏa ra bụi vàng giống dưới phố huyện. Ban đêm sáng như ban ngày. Nó còn huyên thuyên nói sau này kéo mía lấy mật không cần dùng trâu dùng ngựa. Thế dùng bằng cái gì? Nó bảo có quầng sáng rồi kéo mía bằng máy thôi. úi chao! Nghe miệng lưỡi của nó, ông thấy chóng mặt, ù tai toàn những chuyện không hiểu nổi...

Sùng Choóng đã về từ lúc nào, cời than bếp thổi phù phù. Tàn lửa lốm đốm đỏ rực cuốn mãi lên giống như cái vách của bóng đêm bị ai đó xé thủng lỗ chỗ. Nó kéo tấm chăn thổ cẩm của Seo Mây làm ngày trước phủ trùm ngực nó, đắp ngang người ông. Tay nó vò vò mớ tóc dựng ngược tua tủa như rễ vầu. Nó có điều gì khó nói đấy. Những lúc có chuyện buồn nó hay làm thế.

Đêm càng khuya, trời càng lạnh. Gió thông thốc chạy hoang trong thung vắng. Trăng đầu tháng ướt hơi sương, cong cong lưng gầy, ôm đám mây vào lòng tư lự, đậu trên ngọn Phja Khao. Dòng sông Nậm Thoong vọng lại tiếng nước ầm ì. Xa xa, thảng thốt chập chờn là tiếng kêu khắc khoải, da diết của con chim sẻ núi lẻ bạn. Giống chim này đến lạ, nó sống có đôi. Nghe tiếng gọi giữa đêm khuya là biết con chim trống đi tìm con mái. Tiếng nó trầm đục thổn thức, bồn chồn. Dù biết con chim trống có da diết gọi đến khản đặc giọng trong cuống cuồng và tuyệt vọng, thì con mái lẩn trốn đâu đó “gù gù” trong cổ họng thôi. Con chim mái chỉ cất tiếng hót ngọt ngào, quyến rũ lúc mặt trời đội mây, tưới nắng xuống rừng. Chợt nghe tiếng chim sẻ núi, người bản ai ai cũng nao nao trong lòng...

Đêm mông lung, thâm trầm, rợn ngợp.

Hơi thở của Sùng Choóng nồng ấm, hồn hậu.

Lửa chập chờn. Lửa lấp loáng rồi bừng sáng. Sùng Choóng nhìn sâu vào mắt ông. Đôi mắt to tròn miên man, thảng thốt giống Seo Mây quá thôi. Đột nhiên ông rùng mình, ớn lạnh, gai ốc sởn lên. Có lẽ ông đã thở dài hay rên rỉ vì Sùng Choóng bỗng hỏi ông có làm sao không? Ông lắc đầu nặng nề, tưởng như thời khắc dồn nén, chĩa vô số gai nhọn, cào cấu, bứt xé ông thành trăm mảnh vỡ nhức nhối.

Sùng Choóng nói cái điều bứt rứt trong bụng với ông. Nó nói mà không chờ xem ông có đồng ý không? Nó sợ ông lắc nhẹ mái đầu bàng bạc màu đá vỡ thì không còn dịp nào để bộc bạch với ông nữa. Ông biết lắm chứ. Nó lớn phổng trong vòng tay ông. Nó ngủ trên lưng ông. Ngày nó tập đi, ông vui như chính ông đang tập bước vậy. Nó vừa chạy vừa reo trên mặt đất. Chân chập choạng ngã, nó nức nở khóc, cái miệng bé xíu bập bẹ “a... cha... cha”. Ông chưa kịp chảy nước mắt vì vui thì Seo Mây vợ ông đã vội bỏ ông, bỏ con để đi vào lòng đất...

*       *

...Chuyện lâu rồi. Biết mấy mùa mía lên, mùa mía tàn. Những tưởng thời gian làm ông nguôi ngoai. Nào ngờ, ông càng bươn bả, lặn ngụp, cố dồn tội lỗi, mặc cảm vào hang cùng ngõ tận của nơi thâm sơn cùng cốc, thì nỗi đau hơn chục năm trước như đốm lửa thiêng cháy âm ỉ, bốc khói trước khi rã rời ra biến thành than và lả tả rơi xuống đống tro nhức nhối trong lòng ông.

Hồi Sùng Choóng ba tuổi, năm ấy rừng động. Thoạt đầu ông nghe từ cõi xa lắc, những tiếng nổ lụp bụp, mặt đất bỗng rung lên bần bật như đứa trẻ lên cơn sài giật. Rồi đá chạy lộc cộc, ào ào, ràn rạt từ trên núi xuống. Đá nhảy lăn xả vào đứng ngồi chồm chỗm giữa vạt mía đang khoe tấm thân con gái óng ả. Gió gào thét hoang dại lật nghiêng rừng. Những cây lim già đen trũi, cây sến xù xì, cây chò chỉ cao lênh khênh bị đá dồn đuổi kéo lê từng vệt dài thăm thẳm... Đến lúc cơn say cuống cuồng của trời đất dầm mình trong yên ắng, thì bầy khỉ trên núi tràn xuống bãi mía cứ nhằm ngang thân cây mà bẻ. Mía đang mơn mởn bỗng xác xơ, từng dòng nhựa ứa ra thành vệt dài loang lổ, sùi bọt ngầu đỏ rồi héo quắt. Dưới gốc, lũ lợn lòi dũi đất bật tung chùm rễ trắng. Những ngọn bí đao mập mạp bị dẫm nát tơi tả. Thế này thì cái đói đổ ập vào từng nhà mất thôi. Dân bản hò nhau dựng chòi canh. Nhà nào đông người, mía nhiều, làm hai ba cái, nhà nào hiếm người làm một cái. Từng mái chòi cao lênh đênh giữa ngờm ngợp những mía là mía được xích lại gần nhau bằng dây chão đeo mõ. Gió chạy xào xạc rủ những chiếc mõ treo lủng lẳng chốc chốc lại gióng lên liên hồi “Lôốc côốc... Lôốc côốc...”

Chập tối, khi lũ gà kéo nhau về chuồng, ông Sùng Chứ kết bó đuốc to rồi cùng Seo Mỷ châm lửa, vẽ vệt đỏ ngoằn ngoèo giữa bóng đêm ra chòi canh. Mỗi anh em ở một chòi, chỉ hú nhẹ là nghe tiếng nhau. Lúc buồn, rung mõ gọi mọi người tụ tập quanh bếp lửa, tí tách nhâm nhi chén rượu, thả lời tâm sự chuyện nhà, chuyện bản. Trong những đêm như thế, ông Sùng Chứ say sưa kể về một thời đã qua. Như nghe thấy đâu đây bước chân rầm rập, hối hả của đoàn quân đi qua những cánh rừng đầy bom rơi, đạn nổ... Từng lá thư từ hậu phương gửi vào nhòe ướt, chuyền tay nhau trước giờ xung trận. Giữa đường hành quân chỉ một nụ cười thoáng qua, một ánh mắt xao xuyến cũng thêu lên tình yêu của người lính... Để rồi hôm nay, điểm mặt lại những đồng đội của ông, giờ ai còn, ai mất? Mọi người hởi hả bảo thằng Sùng Choóng, con trai ông là đứa trẻ đầu tiên của bản được sinh ra sau chiến tranh. Nó hóm hỉnh, mập mạp như chồi mía non trỗi dậy từ mặt đất bình yên.

Những câu chuyện của ông Sùng Chứ chảy từ đêm này qua đêm khác, hút hồn, thu vía Seo Mỷ. Trái tim đa cảm của người con gái tật nguyền đập dồn dập, cháy lên ngọn lửa đam mê, khao khát...

Từ ngày anh rể về làm thay đổi hẳn nếp sống, cái nhìn của Seo Mỷ. Trước đây, cái mắt của Seo Mỷ thấy Nặm Thàng buồn lắm. Quanh năm chỉ nghe tiếng cối nước giã gạo dưới bờ sông lâu lâu lại đổ xòa xuống, rồi tiếng chày đập vào cối khô khan cất lên. Suốt tháng, Seo Mỷ ngồi bên khung cửi mà nhìn con thoi đơn điệu đưa đi đưa lại... Tay Seo Mỷ trễ nải làm sợi bông xô dạt nhàu nhĩ. Tấm vải cô dệt, khi mịn mượt như thảm cỏ, lúc xù xì như da con cóc. Cái miệng Seo Mỷ thầm đếm tiếng chày giã gạo buồn tẻ...

Khác với vẻ đẹp ngời ngợi đậm đà của chị gái, Seo Mỷ như bông hoa dại bị bỏ quên trong lũng núi. Seo Mỷ có vẻ đẹp không hoàn hảo của người mang dị tật. Cái lưng Seo Mỷ gồ lên như mang nồi đồng. Cả mường trên, mường dưới, tụi con trai mỗi khi nhìn Seo Mỷ, cái mắt hau háu dán chặt vào khuôn mặt rực rỡ, còn cái miệng gọi toáng lên: “Mỷ gù”. Chúng nó ác mồm bảo Seo Mỷ không biết nằm trong chiếu, lấy cái nong nằm thôi. Bằng tuổi Seo Mỷ, tụi con gái được làm mẹ hết rồi, Seo Mỷ vẫn lủi thủi một mình, không có ai thổi sáo, thả lời tâm tình gọi Seo Mỷ. Người bản coi trọng cái lưng lắm. Lưng cõng gùi lên nương gieo hạt, địu bắp ngô, củ sắn, bó củi, cây mía mang về. Đến khi có con, địu con mà làm. Thế nên, cái lưng của Seo Mỷ không bắt mắt tụi con trai, không làm đẹp lòng người già. Seo Mỷ phải ở mãi nhà anh rể thôi...

Năm nào cũng thế. Đến độ cây mía cho mật nấu đường, Seo Mỷ lại mang váy thêu, khăn đẹp, chăn đôi ấm của người con gái khéo tay chờ ngày về nhà chồng ra trầm ngâm, vuốt ve rồi gói lại, để năm sau lại lặng lẽ mở ra, khe khẽ thở dài. Trên khuôn mặt đẹp như thiên thần thêm một nếp nhăn...

Thế rồi anh rể về. Anh rể cứng cỏi như cây tre, cây trúc. Người anh găm đầy vết sẹo của bom đạn thằng giặc, nhưng đôi chân anh khỏe chắc, bước đi phầm phập như nhát cuốc. Anh rể đặt bước chân nhiều nơi, biết nhiều chuyện vừa hay vừa lạ. Anh biết bày cách cho người bản trồng cây mía tím ngọt mềm hơn mía de. Miệng anh rể nói với Seo Mỷ dịu ngọt như nước sông Nậm Thoong. Anh rể còn giỏi thổi sáo, nghe tiếng sáo của anh cất lên, chim rừng ngừng lời hót, gió đang rú rít cũng nhè nhẹ bay. Seo Mỷ nhìn mãi, không thấy người con trai nào bằng anh rể. Bóng anh rể lớn quá che mất tầm mắt của Seo Mỷ rồi. Anh rể giống cây lê, cây đào khỏe về vóc dáng lại ngọt ngào vị quả...

Đột nhiên, trong đầu Seo Mỷ có ý nghĩ quái lạ. Nó lớn dần lên, nhì nhằng như những tia chớp lửa trời băm vào núi lúc dội nước xuống. Sự ham muốn đến tột đỉnh lôi cuốn Seo Mỷ. Cuộc sống êm ấm trong nếp nhà này dường như đang khắc khoải đảo lộn. Đêm đêm, Seo Mỷ trằn trọc nghe tiếng cựa mình cót két, tiếng thủ thỉ xuýt xoa khe khẽ từ liếp buồng chị gái vọng ra... Bụng Seo Mỷ nhức nhối nỗi buồn, tim Seo Mỷ hổn hển đập khó nhọc. Cơ thể bừng bừng sức sống của Seo Mỷ như tan mềm trong thấp thỏm, ao ước. Để rồi, Seo Mỷ lơ đễnh đêm này qua đêm khác không cài cửa buồng thao thức phấp phỏng mong đợi...

Không biết từ lúc nào, Seo Mỷ thương thầm, nhớ trộm anh rể. Seo Mỷ ao ước, Seo Mỷ đam mê. Seo Mỷ như thấy trong lồng ngực có hàng trăm con suối đang cuồn cuộn chảy. Dòng nước bí ẩn ấy ồ ạt trào ra muốn cuốn trôi hạnh phúc nhỏ nhoi của chị gái, muốn đẩy Seo Mỷ chới với giữa niềm vui và nỗi đau, giữa khoảnh khắc đắm đuối và hờ hững, giữa đam mê và ảo ảnh huyễn hoặc. Thời khắc như được vuốt dài ra, Seo Mỷ lạc vào rừng rậm mà quên mất đường đi lối về thật rồi.

Thế này thì không được. Ông Sùng Chứ phải nói để Seo Mỷ hiểu thôi. Cuộc đời Seo Mỷ dài lắm đấy. Seo Mỷ sẽ gặp được người con trai tốt yêu thương Seo Mỷ như ông từng yêu thương Seo Mây. Seo Mỷ lắc đầu không chịu, đôi tai Seo Mỷ nút kín không nghe lời anh rể. Seo Mỷ muốn nước mắt chảy ngược. Không khí trong nhà tưởng như đang vón lại ngộp thở. Sự bày đặt trớ trêu của số phận đã đẩy tình cảm của ông, của Seo Mây, Seo Mỷ vào thẳm sâu im lặng.

Seo Mây hiểu điều Seo Mỷ muốn. Từ bé Seo Mỷ lặng lẽ sống theo ý mình. Cứ nhìn vào góc “giương” nhỏ của nó thì biết.  Trong ấy đủ các thứ vụn vặt. Đấy là nửa chiếc lược sừng gãy, cái cặp ba lá hoen rỉ, con quay bằng gỗ bị sứt, gốc dương xỉ khô giống con chim bị gãy cánh... Nhiều thứ lắm. Những thứ không đáng giá ấy, thi thoảng lại được Seo Mỷ trò chuyện, thủ thỉ với trăm ngàn sự tưởng tượng lạ lùng... Seo Mỷ sống âm thầm như thứ quả xanh trên cây, náu mình trong tán lá dày bị cớm nắng, không chín được...

Tình thương mà Seo Mây dành cho Seo Mỷ lớn lắm. Giống như mạch nước ngầm chảy từ bụng núi ra. Cô vừa là người cha, người mẹ, người chị... Nhưng cái điều Seo Mỷ muốn cha của Sùng Choóng làm Seo Mây nhức nhối, quặn đau giống như có ai cầm dao băm nát từng khúc ruột. Nếu Seo Mỷ là con gà, con dê thì đem vào rừng mà thả. Nếu Seo Mỷ là bụi gai thì nhổ đi. Đằng này, Seo Mỷ là máu thịt, là em gái, Seo Mây biết làm sao đây?

Hai vợ chồng ông Sùng Chứ vì em gái mà nhìn nhau lạnh nhạt. Cái miệng muốn nói cũng khó. Cả ba người trong nhà đều căng thẳng một cách thầm kín và bồn chồn. Chỉ có thằng Sùng Choóng là bi bô nói cười, không biết có sự chuyển động phũ phàng đang diễn ra...

Không chịu nổi nữa, ông Sùng Choóng ở lì ngoài chòi canh, cơm niêu, nước lọ, có hôm cả ngày chỉ uống rượu. Ông tự dằn vặt, mổ xẻ bụng mình với trăm ngàn câu hỏi mà không biết phải gỡ cái nút buộc thít chặt kia ở chỗ nào. Ngày nối ngày, ông đằm mình vào cảm giác nửa tỉnh, nửa say. Nỗi khổ trong nhà lớn gấp ngàn lần cái đau lúc ông bị thương ngoài mặt trận. Ông cười mà như mếu. Đôi mắt ông bây giờ trở nên lờ đờ, không thần sắc.

Cho đến một đêm. Thinh không chấp chới dàn đồng ca đả đớt, say sưa của bầy côn trùng hút ông vào dòng suy nghĩ miên man. Ông dốc cạn nậm rượu như muốn quên đi đôi mắt ngùn ngụt lửa của Seo Mỷ, như muốn tạ tội với khuôn mặt đầm đìa nước mắt của Seo Mây. Trong men say chếnh choáng, ông thấy mình bay bổng cùng ngọn gió phiêu lãng đẫm hơi sương xào xạc chạy trên biển lá rập rềnh. Và bầy đom đóm ở đâu đó, túa ra xách đèn lồng chập chờn, hư ảo lúc tụ lại thành đóa hoa xanh bám riết lấy người ông, lúc vẫy đôi cánh thiên thần mỏng mảnh, nhấp nháy bay tản ra như chơi trò đuổi bắt. Đất trời có hơi men quay cuồng, vì những vì sao trôi  ngả nghiêng và Seo Mỷ chấp chới cười khoe lúm đồng tiền, ẩn dưới đôi má ưng ửng màu táo chín. Ham muốn tột cùng trong ông như con trăn gió cuồn cuộn lăng mình trên cây mà trườn, mà quăng quật gào thét ra gió bão. Cơ thể người đàn ông bừng bừng bốc lửa, xoắn xuýt lấy tấm thân trinh nữ rạo rực nhịp sóng khát khao. Để rồi tảng sáng, lúc tỉnh cơn giông, lương tâm ông bị giày vò hối hận và ông muốn làm nhẹ bớt nỗi lòng bằng cách kêu to lên một lần. Chỉ một lần thôi.

Ông có tội với Seo Mây, Seo Mỷ với cả Sùng Choóng nhỏ bé. Ông làm đổ vỡ cái yên ấm rồi. Trong bụng trĩu nặng nỗi buồn của nghịch cảnh, ông từ chòi canh trở về nhà... Dường như cơ thể mảnh mai của Seo Mây quá sức chịu đựng. Seo Mây đã nhìn thấy hết rồi, người cô héo hon như đang bị vắt kiệt nước. Seo Mây thẫn thờ ngồi trước xa quay, xé sợi nát vụn, rối bung lên từng búi to thả vào quẩy tấu. Đôi mắt của Seo Mây tuôn như nước mưa rào tháng ba, cô nấc lên thổn thức, tóc tai xổ tung, tức tưởi, vụt chạy như hóa rồ vào khe núi. Đất đá dưới chân Seo Mây đảo chao, nóng hầm hập. Từ đâu đó dưới khe nứt của dãy Phja Khao, con rắn đá chúa to lừng lững lao xuống như cơn lốc, nhằm trúng bắp chân của Seo Mây bập vào. Lúc ông Sùng Chứ chạy tới thì đã quá muộn. Nọc độc chạy khắp cơ thể vợ ông rồi. Gương mặt của Seo Mây bợt bạt, trắng bệch như sáp ong. Seo Mây mấp máy: “Anh... nuôi... con... đối tốt... với Seo Mỷ...” Rồi vợ ông ra đi. Cơ thể ông bỗng rệu rã, cứng đờ... Ông ôm Seo Mây, cắn chặt môi câm lặng. Lá rừng cựa mình rào rào như lời khóc than.

Cái chết của chị gái làm Seo Mỷ chìm vào hối hận. ở đâu Seo Mỷ cũng thấy ánh mắt trách móc cùng tiếng thở dài khô lạnh, rợn như tiếng cây đổ của chị Seo Mây. Seo Mỷ sợ, ngồi bó gối suốt đêm bên bếp lửa. Cho tới một ngày, Seo Mỷ dắt con ngựa nâu thồ đường phên xuống chợ huyện, không trở về. Seo Mỷ nhờ miệng người bản nói lại với ông Sùng Chứ:

- Đừng lo cho Seo Mỷ. Bao giờ cái bụng vơi nỗi buồn, Seo Mỷ sẽ về.

Ông Sùng Chứ biết Seo Mỷ làm thế tốt cho ông, cho cả Seo Mỷ thôi.

*       *

Mới đấy mà đã mười bốn năm. Luống mía trước cửa nhà  Seo Mây trồng, ông không nỡ chặt, ông sợ cây mía nó đau. Nhìn vào mía ông như thấy Seo Mây trở về... Ngày ngày, Seo Mây vẫn thủ thỉ rì rầm nói chuyện với ông đấy thôi. Lạ thế! Ngần ấy cây mía, mỗi năm vào dịp ngày giỗ của Seo Mây mới có một cây trổ hoa trắng ngần. Bông hoa mềm mại, mảnh mai như cánh buồm đơn độc giữa biển sóng xanh vời vợi ấy khiến lòng ông cháy lên nỗi nhớ, niềm ân hận tiếc nuối và giọt nước mắt hiếm muộn chợt tràn ra...

Bao nhiêu năm qua, không phải ông quên nghĩ đến Seo Mỷ. Nhưng, nỗi day dứt về sự ra đi oan uổng của vợ làm ông dằn vặt. Ông ít nói hẳn đi, cả ngày cặm cụi ngoài bãi mía. Cái cảnh gà trống nuôi con hiu quạnh, vất vả lắm. Nhưng ông quen rồi, không muốn thay đổi nếp sống nữa. Được cái, thằng Sùng Choóng sớm biết thương ông. Nó chăm việc nhà, giỏi đưa cái chữ vào đầu. Mỗi khi thấy ông lặng lẽ, trầm ngâm là nó biết ông đang chìm đắm nghĩ về quá khứ. Nó tìm đủ cách làm ông vui. Nếu thằng Sùng Choóng là đứa không biết nghĩ, thì không biết cuộc sống của ông ra sao nữa.

Thế mà đã gần tàn đêm rồi. Thằng Sùng Choóng ngồi sát vào ông, kéo ông trở về thực tại. Tiếng nó đều đều như dòng nước chảy lóc róc trong máng. Nó bảo ông:

- Cha phải nghĩ khác thôi, mẹ con cũng muốn thế. Cha còn nhớ mẹ bảo cha đối tốt với dì Seo Mỷ. Cha không đón dì về thì mẹ nằm trên núi lạnh cũng không yên bụng. Mẹ giận cha nhiều đấy. Con muốn cha sống khác...

Thằng Sùng Choóng nhìn thấu nỗi đau trong lòng ông. Đôi tay ông chợt run lên bần bật, lồng ngực ông căng phồng, bọc lấy khoảng không chao đảo, ăm ắp những hẫng hụt. Ông phải nghĩ rộng hơn, xa hơn thật rồi. Bao mùa mía tàn, người chết đã nằm yên trong lòng đất. Người sống phải đối tốt với nhau mới đúng. Nước mắt chảy xuôi, nước trời mưa chảy chỗ trũng. Có thể bây giờ ông làm lại cũng đã muộn nhưng vẫn còn kịp.

Mà mới cách đây hai mùa con trăng lên. Một sáng, trong làn sương lành lạnh, ông chợt nghe ngựa hí gọi ngoài ngõ. Tiếng con ngựa nâu gọi ông đấy. Hơn chục năm rồi, ông vẫn nhớ cái nết của nó, nó gọi dồn dập hai ba tiếng liền như giục giã. Ông vội nhào xuống cầu thang, chỉ kịp nhìn thấy bóng váy thổ cẩm nằm rạp trên mình ngựa, trôi vào màn sương rồi mất hút giữa thung lũng... Hôm ấy là ngày làm cơm cúng Seo Mây. Ông biết Seo Mỷ nhớ ngày chị gái mất mà về. Hơi thở nồng nàn của Seo Mỷ còn phảng phất trên luống mía trước nhà. Tục lệ của bản, ngày giỗ người đã khuất phải đeo tang cho cây trong vườn nhà. Seo Mỷ phải về thắt dây cho mía mà không để ông biết. Seo Mỷ sợ gợi lại nỗi đau. Seo Mỷ không muốn ông khổ. Trong ông bất chợt trào dâng cảm giác dịu êm, như có bàn tay nồng nàn đang xoa dịu vết thương nhức nhối. Để rồi sau đấy, từng đêm, từng đêm ông âm thầm day dứt, khắc khoải chờ mong tiếng bước chân xa vắng trở về...

*       *

Hẳn đã gần sáng rồi. Chân trời rừng đông ửng hồng. Ông Sùng Chứ vội giục con trai:

- Sùng Choóng à, mau cái chân đứng lên còn xuống huyện.

Nhìn cha dắt hai con ngựa trong chuồng ra, Sùng Choóng vui trong bụng lắm. Đã đành là cha đưa tiễn Sùng Choóng. Nhưng, còn một điều Sùng Choóng biết, cha đã chịu rời thung lũng để đi xuống núi.

Trong ban mai đầy ắp hơi sương, thoang thoảng hương hoa mía dịu ngọt. Lại thêm khóm mía đã qua thời con gái, để những dòng mật vón lại thành bấc, ẩn mình sau lớp vỏ đông cứng rồi đẩy đôi chút ngọt ngào lên búp hoa, trắng bồng bềnh... Từ giữa biển mía xanh mướt mát, có tiếng đôi chim sẻ núi ríu rít. Tiếng con trống trầm đục khe khẽ đệm cho tiếng con mái lảnh lót vút lên. Kìa! Đôi chim này, se sẽ cái mồm thôi. Đừng mải miết bay nhảy mà đểnh đoảng làm đau hoa mía đấy./.

(Tạp chí Nhà văn)

Mùa trăng khuyết

Đầu thập kỷ sáu mươi chị tôi lấy chồng. Lúc ấy anh là cậu học trò trường huyện được cả làng nể trọng: Mới học lớp chín anh đã làm được những việc dân làng cho là “phi thường”. Anh mang từ trường về một cái ống nghe và một cuộn dây điện, rồi xin bố một cây tre lồng ngộc cao nhất bụi. Trước khi dựng cây tre ngoài thềm anh buộc vào ngọn cây những thứ gì đó và dòng sợi dây từ trên ấy xuống, nối vào cái ống nghe. Anh bảo đấy là cái máy ga-len. Trên bàn anh đặt một bộ máy (dân làng gọi thế) gồm một hòn đá nam châm với một thanh đồng lá, đầu nhỏ như cái kim. Tối tối anh ngoắc ống nghe vào tai như người gọi điện đài, một tay cầm thanh đồng dò dẫm trên hòn đá nam châm. Đến một điểm nào đó, tiếng nói từ trong ống phát ra, anh găm mũi thanh đồng lại. Anh khoác ống nghe vào tai cho mẹ vài phút, rồi cho bố, rồi cho em gái. Rồi thanh niên cả xóm tụ tập đến, rồi ông già bà lão cũng chống gậy đến nghe nhờ. Mỗi người vài phút đổi cho nhau. Ai cũng thích thú. Mỗi tối thứ bảy nhà anh cứ chật ních. Người ta lần lượt đợi nghe một tý trong mục “Sân khấu truyền thanh”. Hầu như anh chẳng được nghe phút nào trừ khi máy tắc phải dò mạch lại. Thế mà nét mặt anh cứ hân hoan. Anh vui vì đã mang lại niềm vui cho cả làng. Tôi và chị tôi cũng thường đến nghe nhờ ga-len. Một hôm anh Bắc đang ngoặc tai nghe, chợt hét lên: “Liên Xô phóng tàu vũ trụ lên không trung rồi”. Mọi người xôn xao hỏi: Đâu? Đâu? Nhưng Bắc vẫn giữ chặt tai nghe và hoa chân múa tay, y như tàu vũ trụ đang lượn lờ trước mặt. Hôm sau Bắc phải kể lại hàng trăm lần cái tin vui mừng ấy. Bắc ở gần nhà tôi, theo đuổi chị tôi đến nửa năm, nhưng chị từ chối. Sau đó chị nhanh chóng xây dựng với anh Tâm. Tôi hỏi, có phải chị mê anh vì cái tài lắp máy ga-len không. Chị bảo: “Mày chỉ được cái tò mò, anh ấy thiếu gì nết tốt”. Còn anh, anh cởi mở hơn. Anh không giấu diếm mối tình giản dị và đằm thắm của mình. Dạo ấy hợp tác khởi công con đập Vẻ Võng. Cậu học trò cấp ba duy nhất của làng được ban chủ nhiệm tin cậy như người kỹ sư chính. Buổi ra quân gần như cả làng có mặt. Trống ếch rộn ràng, cờ đỏ bay phần phật y như ngày hội. Một mình anh đang tìm cách đo lưu lượng nước trên đầu nguồn, thì chợt thấy bóng một cô gái lung linh dưới lòng suối. Ngẩng lên, anh vô cùng bối rối gặp cô ấy đang chằm chằm nhìn mình. Khuôn mặt tròn chín đỏ dưới nắng hanh. Đôi mắt đen như hai con liềng liễng, không hề chớp. Anh thấy khắp người nóng ran, và không biết sự thể sẽ thế nào nếu không có bác chủ nhiệm đi sau lên tiếng:

- Cháu Tâm, hãy nghỉ tay ăn uống chút đã. Dưới kia bà con đã ăn xong cả rồi.

Cô gái bưng cái gói đặt lên phiến đá, nhẹ nhàng nói:

- Chủ nhiệm lấy phần cho anh đây.

Trong gói có đĩa xôi, chiếc đùi gà và hai quả chuối tây. Ngày ấy động có việc gì là ăn uống ra trò. Đây chỉ là ăn nhẹ trong lúc giải lao thôi.

Người con gái ấy là chị Lan. Chị vui lòng gấp cuốn vở lớp tám lại mãi mãi để làm vợ rồi làm mẹ. Anh trở thành người lính trước ngưỡng cửa trường đại học. Khi đất nước thống nhất, dù đã ba mươi hai tuổi, anh vẫn thi đỗ vào trường đại học Bách khoa. Tôi trở thành cô giáo dạy cấp hai, dạy ngay ở xã nhà. Những dịp nghỉ hè, nghỉ tết, anh thường đến thăm tôi. Nhiều lần anh thở dài nói: “Anh học không vất vả lắm. Người vất vả chính là chị Lan của em”. Quả đúng như vậy. Nỗi phập phồng, thảng thốt trong chiến tranh vừa hết, chị lại phải tất bật lo đồng tiền bát gạo để nuôi con và thêm thắt cho chồng. Ban ngày đi làm đồng, tối về chị xay thóc, giã gạo, hoặc bóc lạc dồn lại đến chợ phiên đi bán. Mỗi tháng anh về chị đều sẽ sàng mở chum gạo dồn vào chiếc ba lô cóc cho anh mười ống. Chị bảo anh mang theo cái xoong nhỏ, cố nấu ăn sáng cho đỡ tiền quà. Cũng có lần anh từ chối, nhưng thường thì cứ lặng lẽ mang đi. ở trường, anh cặm cụi học, lại gánh thêm chức bí thư chi đoàn, nên càng phải gương mẫu. Mọi tính toán để có đồng tiền, bát gạo đều được coi là tư tưởng thực dụng tầm thường. Mặc dù vậy nhưng anh kể ở lớp cũng có những anh chàng khôn ranh đáo để. Họ ra chợ Đồng Xuân mua buôn từng chục bút bi,  giấy vở học sinh, thậm chí cả bánh đa nem, hạt tiêu, mì chính về các chợ nhà quê bán lại kiếm lời. Rồi lúc lên họ lại có những thứ hàng ở nhà quê từ quả chanh, quả ớt đến ống lạc, ống vừng. Dù lãi lời không nhiều thì họ vẫn đủ tiền ăn sáng. Còn anh thì chịu. Một mình với suất lương bốn mươi lăm đồng, dăm ống gạo chị Lan trợ cấp, vậy mà nó cứ lọt thỏm đi đằng nào. Mỗi lần định về nhà lại phải đấu tranh tư tưởng. Không về thì nhớ vợ nhớ con, mà về thì... có hôm mua vé tàu xong, trong túi chỉ còn mỗi một đồng, suy đi tính lại, anh đành mua chục bánh quế làm quà cho các con. Lũ trẻ được quà cứ tíu tít khoe:

- Mẹ ơi, bố mua bánh giấy. Mẹ có ăn bánh giấy không?

Anh gượng cười. Chị Lan nghiêm mặt nói:

- Bánh quế đấy. Mãi Hà Nội mới có chứ ở đây làm gì có nào. Con trông nó giống hệt mặt trăng lại có con cá đang bơi nữa. Bố thấy đẹp mới mua cho các con chứ.

Thằng lớn xếp ba cái bánh quế chồng lên nhau ngoạm mấy miếng hết veo. Miệng nó chóp chép nhai nước bọt. Còn thằng bé lóng ngóng bẻ chiếc bánh vỡ vụn, gió bay lả tả ngoài sân.

Lần khác, anh để dành mấy đồng, đủ mua cho các con gói kẹo vừng ở chợ huyện. Nhưng chưa về đến chợ huyện thì chiếc xe đạp nổ lốp. Thế là mấy đồng bạc chỉ đủ giả tiền măng-xông. Còn miếng lốp thì ông thợ lót kỷ niệm. Anh đạp xe về với nỗi buồn khó tả. Lúc trông thấy cái cổng quen thuộc hiện ra, anh chỉ mong sao lũ trẻ đi vắng. Nhưng thật khốn khổ cho anh, vừa dắt xe vào sân, chúng đã xô nhau chạy ào ra:

- A bố, bố về!

Anh dựng xe bên hè rồi xòa tay ôm gọn cả hai đứa vào lòng. Sau nỗi mừng bất chợt ấy, mặt chúng ỉu dần. Mặc dù được bố bế bổng lên và thơm cho mỗi đứa một cái thật mạnh vào má, chúng cũng chẳng vui thích gì. Thằng lớn nắn nắn túi áo ngực bố, thằng bé cứ ngoái lại nhìn cái túi ở ghi đông xe. Anh cố cười đùa với con, nhưng tiếng cười thật là nhạt nhẽo. Vợ anh biết ý vội cầm dao ra vườn chặt cây mía đẵn làm năm, bảy khúc đưa cả cho mấy bố con. Thế là mặt chúng lại tươi lên hớn hở.

Những chuyện như thế, vợ anh và các con quên ngay, nhưng anh thì không quên được. Anh day dứt chia sẻ cùng tôi. Có hôm kể xong nước mắt anh giàn dụa. Tôi an ủi:

- Thôi, anh nghĩ ngợi làm gì. Ai chả biết anh đang là sinh viên. Đi học thì lấy đâu ra tiền. Chị em với các cháu có trách gì anh đâu.

- ừ, biết vậy nên anh càng khổ tâm. Em có biết ngày xưa lẽ ra chị em phải lấy người khác không?

Chuyện ấy thì tôi biết. Anh Bắc giờ công tác ở huyện đã xây được nhà hai tầng cho vợ, lại đưa được hai đứa con ra nước ngoài. Kinh tế nhà anh phải nói là nhất xã. Tôi nói thật cứng cỏi, dường như để an ủi cả chính mình:

- Ôi dào, anh đừng nghĩ quẩn nữa. Ai tốt, ai xấu dân làng người ta biết hết. Chị Lan em chỉ quý trọng tình cảm và chí hướng chứ không hám lợi đâu mà anh buồn.

- ừ, anh chỉ còn cách học thật giỏi thôi em nhỉ.

Anh học giỏi thực sự. Dù đã lớn tuổi nhất lớp, anh vẫn không thua kém bất cứ một sinh viên nào. Giá anh ở lại trường hay về một cơ quan nghiên cứu nào đó thì sẽ hữu ích cho anh và cho đất nước. Về tỉnh, dù bằng đỏ hay bằng xanh thì anh cũng chỉ làm một kỹ sư mới ra trường, lương tháng trên sáu chục đồng. Quanh quẩn anh nuôi mình cũng còn chật vật. Ngày ấy cán bộ Nhà nước thường làm thêm để tăng thu nhập bằng cách nuôi lợn hoặc cuốn thuốc lá. Cả hai việc ấy anh đều không làm được. Một số người khác không nuôi lợn nhưng sống dễ chịu nhờ cám, vì ở tỉnh có nhà máy xay lớn, cám bán theo giấy giới thiệu. Xin được một tạ cám bán ra ngoài được số tiền chênh lệch bằng cả tháng lương. Các cơ quan cứ rồng rắn đi xin cám. Có lần chị cán bộ công đoàn gọi anh:

- Này chú Tâm! Nhân dịp mùng Một tháng Năm, công đoàn xin được mấy tạ cám. Mỗi người được hai chục cân. Phần chú trong góc bếp ấy, chú tìm cái bao mà đựng.

- Nhưng em lấy cám làm gì.

- Bán đi, hoặc mang về cho bà xã.

Ôi, làm sao một kỹ sư như anh lại có thể đi bán lén lút hai chục cân cám. Còn mang về thì khác nào chở củi về rừng. Chị công đoàn hiểu ra, vội nói:

- Thế chú cho chị xin nhé.

Từ lần sau chị công đoàn cứ tự nhiên xin phần của anh. Phải hai năm sau khi ra trường, anh mới mua được tấm sa tanh Nam Định tặng vợ. Chị Lan cảm động lắm, cứ cất mãi trong hòm không dám may. Anh bảo tôi: “Vân cho anh khất đến sang năm nhé”. Tôi lắc đầu: “Anh quên là em cũng có phiếu cung cấp sao?”. Anh nói: “Nhưng anh muốn tặng em”.

Đó là những năm đầu của thập kỷ tám mươi. Những năm tiếp theo cuộc sống còn khó khăn hơn. Một hôm anh bảo tôi:

- Có khi anh về hẳn. Công tác bây giờ bí quá.

Tưởng rằng anh nói đùa vậy, nào ngờ tháng sau anh về thật. Ban đầu, chị Lan không vui, cứ tiếc hai chục năm cống hiến của anh, nay về “một cục” được vài triệu bạc, lúc tuổi già sức yếu biết trông cậy vào đâu. Chẳng biết anh thuyết phục thế nào, sau chị cũng hiểu ra. Rồi chị vui vẻ cùng anh lên vỡ hoang khu Vẻ Võng. Anh ngăn lại con đập mà hợp tác bỏ từ lâu. Và khoanh hẳn một vạt đồi kề đó làm vườn. Ngày ngày bố con anh xoay trần, phạt cây đánh gốc. Sau ba tháng thì vạt đồi vốn toàn sim, mua trở thành khoảnh vườn xoai xoải phơi đất sỏi. Anh đào từng hố bằng cái nong, lấy đất màu đổ xuống rồi trồng vải trồng cam. Nhìn anh làm, nhiều người ái ngại, và cũng nhiều người khâm phục. Riêng tôi, tôi rất tiếc cho anh, bởi vốn kiến thức khoa học mất bao công sức mới giành được nay đành bỏ phí. Tôi hỏi:

- Anh yêu nghề làm vườn đến mức bỏ cả tấm bằng kỹ sư hả anh?

- Dì là giáo viên nên nhìn cuộc sống trong sáng quá. Anh kể dì nghe nhé, nhưng đừng kể lại với chị Lan. Anh không muốn chị Lan buồn. Sau đại hội, cơ quan anh có một sếp mới. Người này còn trẻ, nghe nói năng nổ lắm, công việc khó mấy cũng tháo gỡ được. Đang lúc làm quen với cơ chế thị trường, còn gì phấn khởi bằng người đứng đầu cơ quan biết cách làm ăn. Nào ngờ sếp mới chính là cậu bạn học cùng cấp ba với anh. Cậu ấy chỉ học dở lớp mười rồi xin ngang đi công tác. Nghe đâu cậu ấy tiến bộ ở quê vợ, đã làm đến chức chủ tịch huyện rồi lên tỉnh. Gặp lại nhau, bọn anh mừng lắm. Chẳng cần giữ ý tứ, cậu ta nói thẳng:

- Mình sẽ đề bạt ông làm phó giám đốc. Chúng mình sẽ hợp tác ăn ý và cùng nhau tiến bộ.

Vài tháng sau cậu ta giao cho anh làm một dự án để xin đầu tư vốn. Tưởng giám đốc mới chưa am hiểu công việc, vì tình bạn bè, anh phải giúp đỡ tận tình, anh nói: Dự án ấy không thuộc chức năng cơ quan mình. Hơn nữa mình không có điều kiện thực thi. Cậu ấy nhíu mày nói:

- Ông thật thà quá. Cơ chế thị trường mở cửa cho mình làm ăn. Cứ vin vào chức năng thì khối anh chết. Chỉ cần tính toán ra đấy, làm được hay không là chuyện khác. Cốt sao mình được cấp trên chấp thuận. Duyệt xong dự án là mình có hàng trăm triệu đồng vốn, cậu hiểu chưa? Thời buổi này anh nào biết cách xoay được vốn thì anh ấy có cơ làm giàu. Cấp trên cũng chẳng phải ông thánh nghìn mắt, nghìn tay. Bản đề án do một kỹ sư giỏi như cậu tính toán là họ duyệt ngay thôi.

- Thế mình có vốn rồi mà không thực hiện được đề án thì sao?

- Thì ta lại giải trình nguyên nhân. Trong bước đầu chuyển đổi cơ chế này, bao nhiêu cơ quan nhà nước, bao nhiêu nhà kinh tế lúng túng, lỡ lầm chứ đâu phải mình ta. Có cả ngàn lý do hợp lý và hợp pháp. Mình sẽ được bù lỗ, mình sẽ được xóa nợ. Với lại ông lo xa quá làm gì, người đứng ra ký kết và chịu trách nhiệm là thủ trưởng cơ quan, là tớ chứ có phải ông đâu. Miễn là ông tính toán sao cho hợp lý, không ai bắt bẻ được. Ông sẽ có năm phần trăm tiền thù lao của tổng dự án. Thôi, làm đi.

Nghĩa là nếu anh vẽ ra cái dự án xin đầu tư hai trăm triệu, anh sẽ có mười triệu bỏ túi. Hồi ấy vàng ba con chín, hai trăm ngàn một chỉ. Như vậy anh sẽ có năm cây. Dì biết không, lúc ấy ở nhà chị và các cháu đang bữa cơm bữa cháo. Nhưng anh đã không làm dự án, vì anh cảm thấy sờ sợ bởi món thù lao quá lớn, và quá dễ. Hơn nữa vì anh được giáo dục tính trung thực quá nhiều, quá đậm, suốt cả mười năm học phổ thông, mười năm đời lính và cả năm năm trong trường đại học, nó đã ngấm vào máu thịt. Mới có mấy tháng làm việc với sếp mới, anh chưa kịp chuyển đổi tư duy. Hai ngày sau anh nói với sếp:

- Cậu thông cảm, chuyển cái dự án ấy cho người khác. Mình thấy trong người không được khỏe, đầu óc kém minh mẫn quá. Sợ tính toán không chuẩn.

Dường như cậu ta hiểu hết tâm trạng anh nên chỉ thản nhiên:

- Được. Tùy ông thôi.

Rồi mọi sự vẫn như thường. Chừng ba tháng sau cậu ấy xuống phòng anh chơi, vẻ quan tâm:

- Ông có dành dụm gửi về cho bà xã được nhiều không?

- Gửi chú em ruột hết.

- Giỏi như ông làm ngoài sẽ giàu to. Bây giờ nhiều người có tài, tự nguyện rút khỏi biên chế Nhà nước. Họ phất lên rất nhanh.

- Người ta có vốn, lại có cơ sở ở thành phố, còn như mình, hai bàn tay trắng, xoay sở làm sao.

- Khó gì đâu, nếu ông quyết tâm là được hết. Vốn thì vay ngân hàng, nhà thì thuê. Tớ có cái nhà ở ngã tư Mát ấy, nếu ông cần tớ sẽ cho mượn vài năm.

- Cậu có nhà riêng ở đây à?

- Tớ mới mua. Rẻ như bèo ấy mà. Nó vốn là nhà xí của Công ty X. Trước khi giải thể họ bán cho tớ. Giá nội bộ. Tớ dựng tạm nhà cấp bốn thôi, nhưng bám hai mặt đường. Kinh doanh tiện lợi lắm.

- Thế cậu có kinh doanh gì không?

- Sau này nhất định là có. Bây giờ mình đang cho cô bạn thuê mở quán bia hơi. Ông mà ra làm ngoài tớ sẽ cho mượn hẳn một gian. Nói thật tình cơ quan ta biên chế cồng kềnh quá. Những kỹ sư giỏi như ông, cấp trên không dám giảm biên. Nhưng nếu ông tự nguyện thì sẽ được giúp đỡ.

Lúc ấy anh ngỡ ngàng choáng váng bởi cách đặt vấn đề thẳng thừng như vậy. Sau vài ngày tìm hiểu anh biết đó là ý định nghiêm túc của sếp. Anh ta muốn giảm biên chế không phải để cơ quan bớt cồng kềnh, mà để có chỗ nhận những người khác, đa số là người đi lao động nước ngoài trở về. Họ không có bằng kỹ sư nhưng có nhiều đô la. Những người cũ không ăn ý sếp thì hoặc phải giảm biên hoặc phải chuyển công tác. Như vậy anh ở lại sao được nữa. Mà ra ngoài vay tiền, thuê nhà làm riêng thì anh chịu. Anh chưa từng được học kinh doanh. Vậy chỉ còn cách về cuốc đất thôi, dì hiểu chứ. May là quê mình còn có đất hoang để mà cuốc đấy. Khối người còn phải đi bán kem, hoặc mua đồng nát rong cơ dì ạ.

- Còn cái dự án?

- Tất nhiên có người khác làm, và họ được đầu tư hàng trăm triệu đồng thật. Sau đó thì anh không biết.

- Đáng lẽ anh đừng về. Ai dám đuổi anh.

- Ôi, dì đúng là đàn bà. Đàn ông lòng tự trọng cao lắm. Chỗ bạn bè, người ta đã nói đến như thế thì mình phải hiểu chứ.

Năm ấy anh trồng được hơn trăm cành vải. Trong vườn có chút vốn liếng nào, chị dốc hết vào vườn. Lúc giáp hạt, chị Lan phải chạy vay lãi cao. Đã thế, đứa con lớn đang ôn thi tốt nghiệp cấp ba hầu như ngày nào cũng cần tiền. Anh chị cứ chạy quanh. Tôi dành dụm được ngót hai triệu, tự nguyện cho chị Lan vay. Nửa năm sau, chồng tôi chuyển công tác lên thành phố, cần xe máy đi, về. Tôi hỏi chị Lan món tiền ấy, chị cứ khất hoài. Lần thứ ba tôi đành phải nói xẵng mấy câu. Chị Lan dấm dứt khóc. Lúc ấy anh mới biết chuyện. Hôm sau anh cầm đến tận nhà trả đủ số tiền tôi đã cho vay, lại thêm năm mươi ngàn tiền lãi. Tôi không dám nhận. Anh bảo: “Tiền này của dì, lúc khó khăn dì đỡ anh chị là quý lắm rồi. Anh chị không muốn dì chịu thiệt”. Nghe anh nói chân tình, tôi thanh thản cầm tiền. Chồng tôi mua được xe máy như ý muốn. Mãi về sau tôi mới biết, để có tiền trả tôi, anh đã lên thị trấn vay với mức lãi hai phân, và phải lấy thịt nạc là chuẩn, vì lúc ấy vàng đã chững giá. Tôi buồn lặng đi và thầm giận anh, sao phải thái quá như vậy. Khoản tiền ấy không lớn, nhưng lãi mẹ đẻ lãi con anh trả mãi không hết. Mùa thu năm 1991, biết tin Nhà nước cho nông dân vay vốn, anh làm đơn ngay đợt đầu. Nhưng không hiểu sao anh chị thay nhau lên huyện mãi mà vẫn chưa vay được. Lúc ấy vườn vải đã mướt xanh, nhưng lâu quá trời không mưa, đất đồi khô như rang, cây mới trồng có nguy cơ chết nắng. Anh rất cần mua một máy bơm, bơm nước từ hồ Vẻ Võng lên. Trong khi chưa mua được máy, bố con anh phải gánh nước tưới hàng ngày. Sáng ấy tôi có việc lên vườn đồi tìm chị Lan. Anh bảo chị đi ngân hàng, hy vọng hôm nay sẽ vay được tiền. Hai anh em tôi đang trò chuyện thì có chiếc xe máy màu ớt lượn đến. Thì ra Bắc, người anh rể hụt của tôi. Hai anh bằng tuổi nhau, nhưng trông anh Bắc trẻ hơn đến mười tuổi. Các anh bắt tay nhau, rồi Bắc vồn vã:

- Ông biết tin gì chưa? Goóc ba chốp vừa tuyên bố giải tán Đảng Cộng sản Liên Xô rồi. Đài phương Tây đưa tin hôm qua, sáng nay đài ta cũng đưa tin.

Anh tôi có vẻ sửng sốt lắm. Lâu nay anh cứ mải mê với vườn rừng, chẳng chú ý gì đến thời sự gần xa. Với lại nhà chẳng có phương tiện gì. Có chiếc đài tự lắp, anh cũng bán để đong thóc. Nhìn vẻ mặt phởn phơ của Bắc, tôi bỗng nhớ lại ba chục năm trước, anh từng nghe nhờ ga-len nhà anh tôi. Hình như cuộc xoay vần của trời đất có sự nhầm lẫn. Sau ít phút hàn huyên, Bắc trịnh trọng nói:

- Hôm nay tôi lên mời ông bà ngày kia đến dự đám cưới con trai tôi. Nó lấy vợ từ bên Đức cơ, nay đưa về trình diện, tôi vẫn tổ chức đàng hoàng. Hôm trước làm ở cơ quan tôi, cho bạn bè biết mặt cháu dâu. Hôm sau tổ chức ở nhà. Tôi sẽ làm trăm mâm cỗ mời hết cả làng, trước hết cho các cháu nó vui, sau là để bà xã nhà tôi đỡ tủi thân. Lâu nay bà ấy cứ nghĩ tôi có bồ trên huyện nên chểnh mảng với vợ con. Ông bà phải đến cả đấy nhớ, không là tôi giận đấy.

Chiếc xe màu ớt rồ máy lao đi, chỉ để lại một làn bụi mỏng, nhưng không khí vốn đã hanh khô, dường như nóng rát lên. Anh ngồi ôm đầu một lát rồi nói nhỏ: “Dì thấy không, thiên hạ bây giờ đổi thay khiếp quá!” Anh bảo tôi cứ ngồi chơi đợi chị, anh tiếp tục gánh nước tưới cây. Chừng nửa tiếng đồng hồ không thấy anh xuống hồ, tôi ngó tìm. Anh nằm gục bên gốc vải. Gánh nước chao nghiêng. Bác sĩ nói anh bị chảy máu não. Khi chị Lan hấp hổi chạy đến trạm cấp cứu thì anh không nói được nữa, nửa người bên trái đã bị liệt. Anh dùng bàn tay phải lau nước mắt cho chị, rồi cậy một mẩu vữa bên cửa sổ viết lên tường hai chữ “ngân hàng” và một dấu hỏi chấm. Chị Lan ôm chầm lấy anh, gật đầu lia lịa trong làn nước mắt tầm tã. Mắt anh lóe lên niềm vui, nhưng hôm sau anh trút hơi thở cuối cùng. Ngẫu nhiên đám tang anh trùng với đám cưới con anh Bắc. Xóm trên kèn trống não nề, xóm dưới xập xình nhạc Tây. Trăm mâm cỗ cưới hôm ấy ế đến già nửa. Dân làng đưa tiễn anh tôi chẳng thiếu vắng nhà nào. Dẫu không họ hàng thân thích, ai nấy mắt đều đỏ hoe.

Năm năm trôi qua, vườn vải của anh đã cho lứa đầu. Từ lúc quả khoe mã, cánh buôn vải, nào xe đạp, xe máy nhộn nhịp lượn quanh vườn đồi. Chị Lan hầu như không tiếp ai. Những người thạo giá nói mùa đầu này chị Lan sẽ cầm chắc trong tay hai chục triệu, những mùa sau sẽ gấp đôi. Số tiền hai chục triệu năm năm trước dù nằm mơ chị cũng không nhìn thấy. Nhưng vì thế mà chị khóc suốt ngày. Dường như bây giờ chị còn thương tiếc anh hơn cả ngày xưa. Mỗi sáng chị hái một chùm quả mọng đặt lên bàn thờ, vừa khấn anh vừa nức nở.

Còn tôi, hằng năm giỗ anh, tôi nghiêm trang đặt một xấp tiền âm phủ dưới bức chân dung anh và thắp một nén hương thành kính, mong anh quên đi chuyện vay mượn ngày nào. Xấp tiền ngày một dày thêm, nhưng trong nỗi buồn tôi chưa bao giờ vơi nhẹ. Hẳn vì những đồng tiền dương thế có nhiều phép lạ hơn tiền cõi âm./.

(Tạp chí Nhà văn)

Con họa mi nông nổi

Trận lốc ở biển có kèm với sóng thần ở khu vực Chuôi Vồ cách nay vài năm tàn hại ghê gớm chưa phai trong kí ức mọi người. Suốt một vệt từ Quảng vào Thuận phơi mình ra hốc hác, ngổn ngang. Người ta bảo đận ấy ngay cả đến rừng già thâm u cũng chẳng thoát được ông giời. Chim muông - may nhờ có đôi cánh - sải hoảng vào mạn trong, cơ man nào kể. Không hiểu hư thực thế nào, chỉ biết hàng quán chúng tôi đầy rặt thứ thịt chim: sống sít có, nguội ngặm có, chín thơm có, nóng sốt hầm hập... thôi thì trăm vành vạn cách không nhời nào kể xiết. Giá chim bổi sụt từng giờ. Vỉa hè - đoạn từ cột đồng hồ Ba Mặt cho thấu đến xa lộ - chiếu chim trải cách quãng non sải chân một hàng mà dân thạo chim ơ hờ như điếc. Tiếng la ó loạn xạ của bao nòi chim hiếm làm cho những âm thanh thường khi của phố phường tựa hồ nhòe đi, tơi ra đến hãi.

ấy vậy mà cậu Phong tôi đi rước ngay con Lãng về. Những năm chỉ vàng bốn số. Đấy là chưa cộng thêm con Hồng với lại con Giao thừa (một con chích chòe lửa, con kia họ chìa vôi quẹt mỏ như ăn vụng) cả thảy một đống tiền! Cậu còn hạ giọng: “Giá âm phủ”, ý nói không đáng mụn tiền cậu tiêu rốn những thứ lẻ (ba, năm, bảy) hằng tuần ở đằng Cổng Kho theo lối thư giãn bình dân của cậu. Chết nỗi! Từng ấy triệu bạc, nói khí không phải, thử vào tay tôi xem, ba lô mũ cối cứ là tôi giông phứt về Đanh với u, cả Liễu (đã đành). Thừa sức triển khai một tiệc mặn ra trò, có nhạc sống phố huyện rước về, chơi hẳn Du lịch bao nửa đỏ nửa đen mỗi bàn; rượu ấy hả? đặt nấu bên Sổ lấy tinh nước hai, bật lửa xanh lè, xém râu chứ lại không? Chỗ dư ra cộng với tiền mừng? Bắt nhẹ con “Phượng Hoàng” xích truồng cũng tươm chán. Cốt làm chân chạy chợ quanh vùng… thoát khỏi cảnh hiện nay, hăm bốn trên hăm bốn chỉ ư ử hóng: “Bằng lòng đi em...” ê cả hàm bên những chiếc lồng chim nhà cậu. Hoài của mất ba năm nghĩa vụ tận ngoài đảo xa xôi...

Cậu Phong dặn tôi đặc trách con Lãng mới tậu. Nó là một con họa mi mà mới dòm đã có thể “kiện toàn” ngay một câu: “Hớ!”. Song tôi nhầm. Đúng là Lãng có hơi xấu dáng đôi chút. Là nói bộ mã ngoài gồm màu lông hơi cu cũ như thể lớp ngói đình sắp sửa lên rêu và cái dáng bụi đời của gã so với những con chim thuộc nuôi đầy vườn nhà cậu. Giọng hót mê ly, đầy vơi, dầy mỏng khác thường và vô cùng ngẫu hứng của gã, tôi kể sau.

*       *

Hôm Lãng và con kia được tài xế chở về, cậu tôi viết kèm: “Chăm kỹ con họa mi. Thằng lái học lại nó đã thuộc, không phải con bổi đâu”. Tôi đưa giấy cho tay lái xe hỏi: “Là sao?”

- Nhà tao tứ đại đồng đường, chim có mà thiếu giống. Hơi đâu mà tìm hiểu cu gáy, cú mèo như cái ông Phong rửng mỡ nhà mày?

Hắn quay mũi xe, mặc tôi xoay sở.

Tôi đem áo lồng ra khoác và treo ba đứa theo hình chân vạc. Con chích chòe với lại con chìa vôi nín thít như mọi anh mới về nhập khẩu còn tò te. Khắp vườn, dưới những chạc cây nắng mới hong vàng, tiếng hót lần lượt cất lên, nối nhau, đuổi nhau, loang ra, tụ lại, vút lên, tràn xuống chan chứa âm thanh như ta đang được đứng giữa rừng vào lúc sớm mai, những tia nắng đầu tiên vừa dụi lên mắt lá vừa nâng bổng các tiếng động của ngày mới lên trời. Đấy là giọng hót của những con nhồng, sáo sậu, khổng tước... tôi đã quá quen. Tôi biết việc của mình. Nào cóng sâu giống hệt như những con cuốn chiếu luẩn quẩn, nào nước tắm rồi nào là bột trứng, hạt kê... Xong được cái ăn thì tới cái ở: tới phiên chùi cọ ngăn kéo, giặt dịa tắm rửa kỳ cọ trong ngoài những cái lồng. Chúng sẽ hót cả ngày như thế như là khoe khoang, bằng lòng với cái khu rừng giả vờ của cậu Phong tôi cũng như thứ khuôn khổ tự do bằng cật tre đánh bóng úp quanh chúng. Tôi cũng đã thuộc từng tiếng, từng giọng của mỗi con trong lồng kia rồi. Thuộc đến phát ngấy. Cho nên chẳng vội gì. Cậu đã dặn o bế kỹ con Lãng thì hãy lo món tấm hạt kê tẩm bột trứng rang ẩm cho nó xứng với năm chỉ đã nào.

Vừa mới bưng cóng thức ăn ra sân tôi bất đồ phải chùn gót. Một âm thanh kỳ lạ trong vắt như có thể nhìn thấy được, sờ tay lên được, từ phía chiếc lồng nhốt Lãng, long lỏng chảy ra khu vườn kiểng. Dần dần, nó - tiếng chim họa mi - dồn dập, mải miết như người ta rải ra một cách thật phũ phàng, từng nong thủy tinh mầu sắc lóng lánh, len một mặt sân lát gạch Bát Tràng mà lại đương nắng tháng năm thật nỏ. Song, tôi đoảng quá, tôi tả lại chưa thật đúng với tình trạng có thật lúc ấy bởi những đợt sóng âm thanh vùn vụt loang ra gấp gáp, tạo nên các quầng nới rộng dần ra làm cho cả khu vườn chìm ngập trong một ảo ảnh khác thường. Dường như mơ hồ hơn, tôi tối lại; sau đó sáng tỏ ra... Tôi bỗng thấy Đanh xá quê tôi hiện lên rõ mồn một. Nhưng sao nó lại đu đưa như có ai đặt cả làng lên một cái võng lớn ghê lắm. Tiếng rơi ươn ướt của mấy bông gạo chín nẫu xuống bờ đê khô nhẵn vì luôn có chân người mài xuống đấy. Cả tiếng nó lăn nghiêng xuống bờ thoải của dốc đê. Và mặt sông lõm xuống sau tiếng “chũm” ẩm ướt, sủi tăm. Và Liễu, em... Chiều trên đê quai sũng nước mưa. Thứ mưa nhờ nhờ như thể gió bấc đương đe rằng nó sửa soạn thổi về. Lão “xã đội” ác như hùm phi “Mô-kích” rát rạt sau lưng hai đứa. Liễu bị lão xách lên yên sau. Hàng xoan chìm trong mưa hay là trong nỗi uất ức mù mịt không rõ nữa, làm nhòa cả hình Liễu với cái dáng ngồi khật khưỡng đằng sau xe. Mấy hôm sau, u phải lên xã xin trả lại hai sào khoán mười để cho tôi xuống huyện đăng ký nhập ngũ mới yên mọi bề. Đanh xuyên, chợ làng ầm ì tiếng người lẫn tiếng sông kề chợ... cứ đu đa đu đưa theo cái tiếng hót say khướt của Lãng. Tôi chợt hiểu chính Lãng - một gã họa mi bậc thầy - đã dìu tôi về cái cõi thiêng miền nhớ bao giờ cũng ních chặt bụng tôi bằng tài ca hát đáng khâm phục của gã. Tiếng ca của Lãng còn làm cho những chị hồng yến õng ẹo, những gã khổng tước thiển cận cùng các cậu nhồng đất chuyên bắt chước tiếng người phải im ắng, nghiêng ngó sau những lùm cây che khuất lồng giam. Phải chăng chúng đương mường tượng ra một cuộc thay đổi trong cánh rừng nhân tạo này? Đúng lúc ấy, Lãng thôi bông đùa. Khu vườn lắng xuống rất kinh.

Những ngày sau, Lãng khặc khừ như vẻ ốm. Tôi nhỏ nhẹ dỗ dành gã, cho gã ăn một chút như nựng đứa em hay hờn dỗi. Thi thoảng tôi mở áo lồng cho Lãng thỏa thuê ngắm nghía cây trái, suối phun, lối sỏi và nghe ngóng lũ chim trong vườn đua đòi làm dáng. Lãng tỏ ra thờ ơ. Gã ngó xa xăm như một kẻ viển vông nhưng không phải biếng nhác. Đôi mắt - thứ đẹp đẽ nhất trên “người” gã - kéo sướt một quầng lóng lánh ra sau. Lãng nhìn tôi. Cám cảnh? Có nhẽ vậy! Lâu lâu Lãng mới rúc lên những tiếng rời rạc nghe như có con suối nào nức nở vì sắp cạn nước mà đá lấp thì mỗi lúc mỗi to và nhiều vô kể nơi trước mặt. Tôi và Lãng trở nên tri kỷ chính là nhờ giọng hót của nó, bởi nó bí ẩn, biến ảo và đầy bất ngờ. Giọng hót không hề có ở những con chim đắt giá khác trong vườn cậu Phong. Giọng hót luôn luôn mới của Lãng cơ hồ như còn làm vơi đi vô khối phiền não nêm chật cả lòng tôi.

*       *

Cậu Phong ở ngoại quốc về. Tôi khoe về Lãng. Cậu bảo: “Thế à?” Rồi cưa cưa sợi chỉ trong các kẽ răng như người mình xỉa tăm. “Để đấy, mai phục quả sinh nhật cậu sắp tới. Cho thiên hạ lác mắt vì nó”.

Cậu bảo tôi mở va li. Vô số của lạ chỉ những kẻ sẵn tiền như cậu người ta mới ẵm về. Tôi bới đến va li thứ ba mới thấy chiếc hộp cáctông cậu dặn tìm. “Họa mi cụ đấy”, cậu bảo. Tôi xuýt xoa vì thật là từ cha sinh mẹ đẻ bây giờ mới thấy một con chim nhân tạo đẹp hơn cả chim thật thế này. Cậu sai tôi treo nó lên vòm cửa ra vào. Con chim đậu trong một cái kiềng vàng, đu đưa dưới vòm cửa hình gọng dù, lại được chiếu sáng bằng một chùm đèn màu giấu ở trong khe rèm sặc sỡ hắt lên, trông như một con họa mi thật vậy. Tôi cảm thấy lo lo, nếu mai mốt Lãng trông thấy ông “cụ” cậu Phong mới tậu về này, không khéo Lãng chẳng hót nổi những khúc ca có  màu, có ảnh như mọi khi thì tiếc quá đi mất thôi! Là tôi đoán già đoán non về thói ghen ăn tức ở, vốn hay thấy trong các người đông đúc ở đời ấy mà! Lo hão? Có nhẽ!

Cậu tôi bấm “rờ mốt”. Ôi chao! Tiếng hót của con chim máy vừa cất lên, vườn kiểng bỗng như đổi mùa nhanh nhảu quá! Lá mơn mởn thay chỗ cho màu xanh đậm của bao tơ liễu thướt tha, của những mắt na xếch chéo, những hàng lan vâng phục bên rặng ruối thấm đẫm một màu xanh thăm thẳm. “Đấy là Giao hưởng bốn mùa. Bài kế theo là Đanuýp xanh ở tận Đông Âu. Nghe đã lắm! Mày ráng mở máy suốt ngày để lũ chim học theo. Nhà mình sẽ có bầy chim không hót kiểu sáo, kiểu mồng cũ rích. Chim hót như dàn trong cát-xét mới độc đáo chứ!”. “Nhỡ bọn nó không hót thành máy thì sao cậu?” - Tôi đắn đo - “Tất thảy mọi loại chim kiểng đều có tật bắt chước. Gần như giống người khôn ngoan cánh mình khoái tập tọng người khác ấy mà. Mày có nhớ câu chuyện thằng nhà giàu hợm của nuôi con sáo đã bóc lưỡi không? Về sau sáo chơi được cả cách văng tục như ranh... Cố lên, xong tiệc sinh nhật, ta thưởng cho cú phép đúp”. Tôi sướng như có cờ. Cậu Phong nói phải! Cứ nghe riết, rồi thì cả bầy chim trong vườn sẽ phải rèn giũa cho được na ná, hao hao; rồi ra như in như hệt “cụ” chim sắt kia. Nhà cậu tôi bấy giờ thành một vườn chim độc đáo nhất địa phương này! Ông Phong này ông ấy sáng suốt đáo để. Hèn gì có người bảo “nghề chơi cũng lắm công phu”. Bõ bèn gì so với cậu tôi?

Từ hôm ấy, tôi chuyên tâm hơn với công việc răn dạy bầy chim kiểng trong vườn cậu. Sáng ra, tôi mở áo lồng cho chúng thật sớm. Treo từng đứa vào chỗ xong tôi mới cầm “rờ mốt” lên, kiểm tra pin “nguồn” - như lời cậu dặn dò - bởi “hết pin thì chim ngọng, còn hò hét nỗi gì?” - Cậu vẫn nhắc nhở như thế - Giọng điện tử nghe khỏe thật! Chỉ bấm vôlum số ba thôi, con chim giả đã ngỏng cổ lên, quản tóp lại, cườm giãn ra y như chim sống. Tiếng hót của nó - thực ra nghe kỹ thì là tiếng sáo mồm người thổi xen với sáo gỗ, sáo trúc - trầm bổng du dương vì đấy là âm giai của những bản đàn đã ở với người đời lâu rồi, do những thiên tài nghĩ ra từ xa hoắc. Tiếng chim điện tử vang lên, trùm kín khu vườn, len lỏi từ đám cỏ ướt át dưới đất, lên mỗi chiếc lá, nhành lá và tràn ngập không gian khiến cho bầy chim như bị trôi trong dòng âm thanh do chim máy nhả ra. Bơi trong ấy, ngập trong ấy, âm nhạc lôi cuốn bọn chim vào một thế giới mới, xa lạ, mộng mị, cám dỗ... chúng không tài nào thoát ra được, vì tôi mà thấy con nào uể oải, chán nghe, tôi tăng vôlum lên ngay. Cũng có khi tôi giảm khẩu phần ăn của chúng xuống để ép từng cu cậu phải biết lễ độ. Chẳng mấy nỗi vườn chim cậu Phong đã sắp thành dàn đồng ca với những bản Bốn mùa, Đa nuýp đều tăm tắp. Nghe hơi cứng, nhưng tươm chán vì đôi khi với những lỗi bất ngờ, tôi lại được nghe lại từng giọng sáo, yểng hay nhồng ngày xưa, trước khi cậu Phong tôi tậu con chim máy về vườn nhà. Cái cảm giác bần thần mỗi khi nghe lại từng giọng hót đã phai của chúng, tuy chỉ thoáng qua cũng làm cho tôi áy náy nhưng qua nhanh vì bổn phận của tôi là đốc thúc bầy chim sớm trở thành dàn đồng ca mà giọng lãnh xướng thì không gì khác hơn là con chim máy.

Thế còn Lãng?

Ngay hôm con họa mi điện tử mới về và gióng lên những tiếng hót khác lạ đầu tiên, Lãng đã im lặng nghe ngóng một cách chăm chú. Đôi khi nó khe khẽ hót theo một giai điệu nào đấy, ngọt ngào, êm ái như sóng gợn trên mặt sông xa vời... của băng cátxét. Những ngày kế, trong khi bầy chim sặc sỡ cúi đầu, uốn lưỡi bắt chước cho kỳ đúng giọng máy thì Lãng dửng dưng tắm táp, lau miệng, chải lông. Lâu lâu nó mới khẽ cất lên một giọng trầm rất lạ, nghe như tiếng nước suối nhọc, khê, dưới lớp đá xù xì, to tát. Và phủ lên trên ấy có lẽ là cả cánh rừng nặng nề vì phải chồng chất trên lưng tất thảy đám lá khô dầy cộ. Tôi không hiểu đấy là cách Lãng phản đối giọng hót đã bị nấu chín lên kia. Cái giọng hót đóng hộp phun ra không phải thứ tiếng sống, tiếng tươi của chim chóc, của núi và rừng đồi sông suối. Tôi càng ép Lãng tập tành rất khắt khe theo một chương trình riêng. Lãng nhìn tôi xót xa, thương hại rồi thỉnh thoảng gã cũng chiều ý tôi, gắng gỏi gào lên vài tiếng hờn ư ử mang mang như giai điệu của bản “Múa kiếm” nhốt trong cũi cátxét và tuôn ra từ vòm hình chiếc dù nhưng bằng xi măng ở cửa chính ngôi biệt thự cậu Phong tôi.

*       *

Tiệc sinh nhật cậu Phong mở vào giấc sáng. Cậu bảo “cho nó độc!” Tôi thừa hiểu ý cậu muốn khoe khoang bầy chim biết hót như máy của cậu đấy thôi.

Khách khứa tinh người sang trọng. Thỏa mãn bầy ra ở cái cách họ ngồi, đi lại và họ nói năng. Tôi ngốt người lên vì phải chặt đá phụ cánh nhà bếp. ấy là cậu đã đặt nhà hàng chở đồ lề cũng như thợ nấu từ trên trung tâm về hì hục cả đêm qua. Nhưng không sao, tôi chắc mẩm xong tiệc này được cậu đãi suất phép năm. Một công đôi việc: về thăm u tôi kết hợp việc thay áo cho ông ngoại nữa (cậu cử tôi làm đại diện vì cậu bận làm ăn đương phất). Sao cũng được, miễn là về tới Đanh, thấy mặt Liễu cho nó bõ hơn ba năm trời đằng đẵng.

Tôi phấp phỏng chầu trực cái thời điểm biểu diễn của dàn đồng ca chim chóc trong vườn. Quả nhiên vừa nhận ra cái nháy mắt ý tứ của cậu, tôi tíu tít chạy khắp vườn đi mở áo lồng và cuống cả lên khi một con nào đấy còn bỏ dở bữa ăn trong cóng sâu đã trộn trứng. Suất đúp! Riêng con họa mi ngoại quốc tôi treo lấp trong lùm hoa dã quỳ và đã thay hẳn bốn viên pin mới cứng hồi sáng sớm nữa kia.

Cậu Phong thò tay xuống gầm bàn. Tôi đoán cậu chỉnh cái “rờmốt” để tạo bất ngờ cho khách sinh nhật. Nhưng tôi lại thấy cô bạn gái ngồi cạnh cậu đỏ mặt, nhấp nhô bả vai như là hai tay đương phải buông nắm cái gì đó dưới bụng. Rượu rớt xuống tong tong. Song không ai để ý vì tiếng chim đã lánh lót loang ra. Đúng vào lúc giọng con mồi vừa phủ kín bề mặt khu vườn xanh mọng sáng mai thì bầy chim nuôi bắt ngay vào điệu. Bàn ăn dưới giàn hoa hiên bùng lên những đợt sóng leng keng của pha lê chạm nhau và những lời khen nức nở cái thú chơi tao nhã, hơn đời của cậu tôi để thư giãn sau những ngày giờ mệt nhọc nơi trần thế bạc bẽo như tiền. Thứ thức ăn tinh thần ấy chơi vơi trên lưng chừng bàn rồi sà xuống, quấn quýt lấy mùi vị, mầu sắc cao cả của vật chất ê hề, có sức lay động mọi chỗ trên thân người dùng, đặt họ về chỗ có thật của đời. Chóng cả mặt.

Bỗng cậu hỏi:

- Con Lãng đâu?

Tôi chỉ gã họa mi đương phớt tỉnh dưới cành dã quỳ Hồng Công của cậu. “Sao thế? - cậu gắt phủ đầu - Tôi vội nhón gót, ghé miệng sát lồng Lãng “xùy” một tiếng day dứt như muốn than với gã suất phép năm của tôi nằm trọn vẹn trong bài biểu diễn này của gã đây.

Lãng ngẩn ra đăm chiêu. Nó nhảy phóc qua cóng trứng kiến để nhúng mỏ vào thau nước tắm bằng sứ nội phủ tôi đã sắp sẵn ra đấy. Bàn tiệc cũng như nín thở, nhìn vụng sang khi Lãng bí ẩn rũ bỏ dáng vẻ khờ khạo ban đầu. Nó nghiêng đầu. Và như yên chí rằng cái dàn hợp xướng máy móc đã thôi hẳn những khúc ca đồng âm, đồng điệu, đồng mọi thứ vớ vẩn hót leo theo con chim máy đúc sẵn dưới tán cây dã quỳ nhập khẩu đằng kia rồi, gã “grừ” trong cuống họng rồi mới nghến cổ lên gài gại mỏ vào khuỷu chân. Cử chỉ e dè như sắp trình bày một khúc tráng ca quan trọng nhất nào đấy không bằng. Cậu Phong rót rượu ra khăn trải bàn vì con Lãng bỗng dồn dập hót vang lên. Song không phải tiếng sáo gỗ trầm buồn hay tiếng vĩ cầm réo rắt bật ra từ chiếc bụng bằng nhựa của con chim mẫu mà Lãng phải nhại theo. Giọng nó lọc cọc như bánh xe gỗ lăn trên những con đường mấp mô trong rừng ngả màu chiều muộn. Rừng ắt hẳn sau trận lốc thế kỷ nên mới xác xơ, ngổn ngang và giận dữ đến thế. Tiếng nước chảy xiên, kéo theo những bầy lá khô nhẹ cùng với tiếng rơi bồi hồi của cành gãy... tí tách như là nước mắt đại ngàn than vãn. Rõ ràng không phải giọng chim họa mi tí nào.

Lãng cứ dướn thân lên, ngẫu hứng một cách lạc điệu chẳng còn ra thể thống gì cả. Cho tới khi cậu Phong tôi chồm tới, giật tung nan lồng, lẩm bẩm thành tiếng: “Tiên sư nó!” Chẳng hiểu cậu tôi ám chỉ ông thầy giáo thứ nhất nào và của ai (cậu, hay tôi, hay là con Lãng?) Thế mà Lãng vẫn say sưa khoan nhặt một điều gì thật sự xa lơ xa lắc. Mắt Lãng ươn ướt như đương ghi nhận cảm xúc cuối về bàn tay cậu tôi.../. (Tạp chí Nhà văn)

Món tái dê

Rốt cuộc Hốt đã mua được một cái ti-vi, mà lại là ti-vi màu hẳn hoi.

Một buổi tối, hai thằng nhóc đã kéo nhau đến nhà ông bà ngoại. Vợ Hốt thì đến nhà bà chủ nhiệm khách sạn Bần Tộc. Không biết ở khách sạn có chuyện gì mà mấy hôm naycô ta cứ thì thụt nhỏ to với bà chủ nhiệm? Giữa cái lúc cần làm ngay này, hẳn các vị đang tìm cách che chắn? Chỉ còn lại một mình, Hốt mở ti-vi rồi với bừa một quyển truyện trinh thám, mắt đọc lơ mơ tai nghe bập bõm. Anh rời mắt khỏi mấy dòng chữ lúc màn ảnh chuyển sang chương trình giới thiệu mốt. Mấy cô người mẫu nghiệp dư rõ ràng là không giữ được vẻ tự nhiên, khớp chân khớp tay lỏng lẻo, dáng đi trật trẹo như nhưng con rối làm bằng ống đót. Đi cối cùng là một cô quảng cáo cho bộ đồ tắm hai mảnh.Cô ta lúng liếng cặp mắt một cách vụng về, cô ta quay trước, cô ta quay sau… Đột ngột xảy ra một sự kiện chưa từng thấy trên màn ảnh truyền hình: Cô người mẫu đưa tay giật phắt cái cooc-xê trên ngực, ném xuống dướichân, rồi quay một vòng. Hốt hét lên một tiếng, như đánh động cho cô ta biết đây không phải là buồng tắm, nhưng không kịp. Cô kia đã làm một động tác tuột mạnh xuống dưới. Một pha khoả thân hoàn toàn.

Không hiểu cảnh ấy diễn ra bao lâu, và bao lâu Hốt chết lặng đi trong căn phòng vắng lặng? Khi định thần, Hốt chỉ thấy trên màn ảnh những cái bóng mờ mờ, không ra hình người cũng chẳng ra hình thú. Điện tụt xuống tới mức chưa từng thấy.

Sáng hôm sau, giữa lúc mọi người trong cơ quan đang trao đổi những tin tức lượmlặt được từ ngoài đường, Hốt làm như vô tình buông một câu:

- Chương trình vô tuyến hôm qua khê gợi đấy chứ?

- Dở hơi – Một anh chàng toang toác vào mặt Hốt – Hễ đến cảnh hôn nhau là lướt ốg kính lên cây cối, nhà cửa, tàu bè để che chắn. Phim ấy chỉ chiếu trong câu lạc bộ hưu trí hoặc cán bộ quản lý mới ăn khách.

- Bậy nào - Ông giám đốc Diên vừa bước vào phòng, vội lên tiếng – Chúng tớ lại chỉ thích loại phim cởi mở, có gì cởi hết ra, mở hết ra. Trải đời rồi, vững vàng rồi, có xem loại phim cởi mở cũng chẳng hư được - ông đổi giọng nghiêm nghị, đe anh chàng vừa mới nói – Còn các cậu cứ liều liệu, buông lỏng mình là dễ sa ngã lắm.

Sau rốt, Hốt biết rằng cả ông giám đốc, cả đám nhân viên trong phòng đềukhông được xem chương trình anh chứngkiến tối qua, mặc dù họ đều ôm lấy cái ti-vi, đều bị nhồi cho một bộ phim ấm ớ, như lũ gà bị nhồi cơm cục trước khi đem bán.

Chương trình mấy buổi tối sau đều rất đứng đắn. Mà như thế là biết điều. Có lẽ nào bố mẹ và con cái cùng ngồi xem một chương trình quảng cáo thân thể?

Nhưng Hốt chẳng phải hoang mang, nghi hoặc lâu. Những buổi tối vợ con đi vắng, một mình ngồi trong căn phòng tối om, Hốt lại được xem cái chương trình kia trên mànảnh lờ mờ. Thậm chí còn có cả một bộ pim con heo với nhữngpha gay cấn nhất. Bây giờ thì rõ rồi, chỉ khi nào có một mình Hốt ở nhà thì mới có những bộ pim nọ.

Nghe Hốt thì thào kể lại, thủ trưởng Diên nửa tin nửa ngờ.

- Thật thế à? - Ông nở một nụ cười dễdãi – Các cậu mà sa vào món ấy thì chẳng anh nào khá được. Dù sao… tớ vẫn phải kiểm tra xem thực hư ra sao.

Hốt cho hai đứa con đi xem phim, rồi tìm cách xua vợ đi nốt. Thủ trưởng Diên đến, thế là chỉ có hai thầy trò ngồi trước cái ti-vi mờ ảo vì điện yếu.

Mê đi vì bộ phim con heo, mãi sau Hốt mới quay sang xem thái độ ông Diên thế nào:Trong chiếc xalông không còn ông giám đốcnữa, mà là một con dê đang ngôi, hai chân trớc khoanh trước ngực, hai chân sau vẫn rung rung, giậm giật theo tiếng nhạc. Hốt hét lên một tiếng, vùng chạy ra phía cửa.

- Cậu làm sao thế? – Con dê ngước cặp kính lên nhìn Hốt, hỏi giọng nghiêm trang.

Vẻ mặt nó rất giống thủ trưởng Diên. ở nơi cổ lấp lánh chiếc dây chuyền vàng ông vẫn đeo mọi ngày, ở cổ chân trước bên trái vẫn là chiếc đồng hồ Ô- ri-ăng. Chỉ có khác là nốt sần với mấy sợi lông lơ thơ ở cằm ông bây giờ đã thay bằng một bộ râu dê quặp vào. Thay cho bộ quần áo, khắp người con dê phủ một bộ lông dày, vạt đen vạt trắng.

- Sao thủ trưởng lại đến nông nỗi này? – Hốt đã hơi tĩnh trí.

- Tôi làm sao?

- Thủ trưởng hoá thành dê chứ sao.

- Tôi mà lại hoá thành dê? Cậu chỉ láo!

Hốt đưa cho ông ta cái gương. Trái với anh tưởng, con dê không quá sợ hãi. Nó soi mãi, giơ cả chân tay lên  để xem bộ móng guốc, vẻ đau đớn âm thầm, nhưng vẫn giữ được sự điềm tĩnh.

- Thế là hỏng cả một đời tôi – Con dê trả lại cái gương, buồn bã nói – Nhưng vấn đề là không dược để chuyện riêng tư ảnh hưởng đến công việc chung. Ngày mai bên Vật liệu xây dựng sẽ đến Xí nghiệp ta làm việc. Cậu là trưởng phòng kế hoạch, cậu tiếp khách hộ tôi. Gắng tìm một lý do về việc tôi vắng mặt.

- Nhưng tôi biết nói thế nào với vợ thủ trưởng?

- Đừng ngắt lời tôi. Cậu hãy bảo là tôi được bộ trưởng gọi lên làm việc gấp trong đêm nay để sáng mai bay váo miền Nam.

- Thủ trưởng định ẩn náu ở nhà tôi sao?

- Hẵng tạm thế ít ngày. Cậu kiếm cho tôi chỗ nào kín đáo một chút, nhanh lên.

Cực chẳng đã, Hốt phải dắt con dê ra cái chuồng lợn sau nhà. Trước đây vợ anh thường mang thức ăn thừa ở khách sạn về, món gì ngon thì người ăn, món gì hơi kém phẩm chất thì để nuôi lợn. Gần đây không khí cơ quan căng thẳng, không còn dám mang gì về  nhà nữa, vợ anh bán hết lợn đi. Cái chuồg vẫn bỏ không.

Chiều hôm sau, Hốt về nhà sớm hơn mọi ngày. Con dê tưởng rằng buổi trưa Hốt phải về cho nó ăn. Càng chờ, lại càng mất hút. cho nên nó không bình tĩnh nổi khi Hốt ló đầuvào.

- Cậu quyết bỏ đói tôi đấy hả? – Con dê rít lên the thé – Tôi gần kiệt sức rồi đây.

- Tôi cònphải đi chăn thủ trưởng hay sao? Vườn nhà tôi cũng chẳng có đủ cỏ cho ông ăn đâu. con dê ngước cặp mắt kinh ngạc nhìn Hốt qua cặp kính lão:

- Tớ ăn cỏ ấy à? Cậu đùa kiểu gì thế? Thôi nhé, cậu dọn cho tớ món gà mái tơ tần hạt sen, món lòng gà xào dứa, một ít giá sống, và cho một ly rượu ngâm tắc kè…

- Những món ấy thì mời thủ trưởng về nhà, quý phu nhân sẽ nấu hầu ông – Hốt trề môi,rồi đổi giọng nhẹ nhàng – Thôi được, em sẽ mua cho thủ trưởng xơi. Nhưng mà…

Hốt cho con dê biết rằng trong cuộc tiếp đại diện ngành Vật liệu xây dựng, anh ta đã đề nghị họ cấp thê một ít gạch, ngói, xi măng “để sửa chữa nhà trẻ xí nghiệp”, thực ra là để anh ta dùng riêng.

- Không được – Con dê chồm đứng lên trên hai chân sau và vung mạnh một chân trước – Không thể lấy tài sản của tập thể làm giàu cho một cá nhân.

- Cho tôi, hay là cho thủ trưởng? Ông đang kêu đói cơ mà?

- Đừng có lợi dụng lúc tôi sa cơ mà bắt chẹt.

Hốt bỏ đói con dê suốt đêm ấy. Con dê gần như đứng không vững, nhưng khôg dám be be ầm ĩ để kêu cứu. Đừng có dại mà la lối cho vợ Hốt biết. Vào tay con mẹ chuyên gia nấu đặc sản ấy thì cái thân ông chỉ làm được mấy đĩa tái dê. Chịu không nổi, sáng hôm sau con dê chấp nhận diều kiện của Hốt. Anh ta đưa cho nó mấy chứng từ đã viết sẵn, kê trên một cái thùng gỗ thông. Con dê cầm bút, đăm chiêu một lúc mới ký, chỉ vì một miếng ăn!

- Nhục nhã quá, chỉ vi một miếng ăn!

- Làm gì mà chẳng vì miếng ăn, thưa thủ trưởng?

Cầm cái hoá đơn hợp pháp trong tay, Hốt vắt óc nghĩ xem lần sau nếu bắt con dê nhịn đói thì sẽ đòi hỏi ở nó những gì.

Nhưng Hốt chưa kịp thực hiện ý đồ mới thì một buổi sáng, bà Toán, vợ ông Diên, xồng xộc đến nhà:

- Cậu lừa cả cơ quan rằng ông ấy đi công tác miền Nam, nhưng không úm nổi con này đâu. Tôi gặp anh bộ trưởng rồi, chẳng có công tác đột xuất nào hết. Biết mà, lại lén đi theo con nào, rồi bàn nhau đánh lừa tôi.

Đang tuôn một tràng xối xả, bà Toán chợt đóng khoá hãm, quay nhìn bộ mặt thản nhien của Hốt. Bất ngờ bà đọc được ở đó vẻ lạnh tanh của một kẻ sát nhân. Bà ta phát hoảng, nhưng thói to tiếng trịch thượng vẫn theo quán tính, những điều đang nghĩ tuồn tuột ra cửa miệng:

- Hay là cậu đã giết chồng tôi, chặt làm mấy khúc,rồi vứt vào chuồng lợn? Chết tôi rồi, ông ấy đeo đồng hồ, dây chuyền và kính gọng vàng…

Nhắc đến mấy vật dụng đắt tiền, lòng tham và nỗi tiếc của làm bà Toán trở nên liều mạng. Bà quay ngoắt người, phăm phăm lao ra sau nhà, về phía chuồng lợn.

Thoạt đầu bà ta không thấy gì trong cái chuồng nát. Lúc đã quen với ánh sáng mờ mờ trong góc chuồng, bà chăm chăm nhìn con dê một hồi lâu, rồi bất chợt rùng mình.

- Ông đáy ư? – Bà xót xa hỏi - Ông phải sống trong chuồng suốt từ hôm đó hay sao?

Con dê không trả lời, buồn bã cúi gục đầu như nhận lỗi. Bà Toán thấy trên mình nó vẫn còn đủ các báu vật.

- Chị nhạn ra anh ấy sao? – Hốt sửng sốt hỏi.

- Sao lại không? – Thấy đã có thể tin được Hốt, bà Toán đổi giọng tâm tình – Tôi đã thấy ông ấy như thế này, ngay từ khi ông ấy đến xin cưới tôi làm vợ. Bố mẹ và anh chị tôi xuýt xoa rằng anh ta đẹp trai, rằng mới hơn ba mươi đã là phó giám đốc. Còn tôi, tôi chỉ thấy bớc vào nhà là một con dê dạn dĩ, không biết sợ người, với chòm râu quằm quặp. Nhưng khi đó tôi đã ba mươi tuổi, đã quá muộn mằn. Hơn hai chục năm chung sống, tôi luôn nhìn thấy ông ấy như bây giờ, như trong cái chuồng lợn này.

Cả ba im lặng một hồi lâu. Cuối cùng Hốt lên tiếng:

- Bây giờ chị tính thế nào?

- Chú cho tôi gửi ông ấy ở đây một thời gian. ở nhà tôi không có chỗ mà nuôi, lại đang có khách nhà quê. Tôi sẽ cung cấp đầy đủ thực phẩm và trả công cho chú.

Buổi tối đón chồng về, bà Toán mang đến một cái bao tải. Họ cho con dê vào bao, buộc sau pooc-ba-ga, để bà Toán chở. ở nhà mình, con dê lại có phòng riêng, có bàn làm việc. Bà Toán chuẩn bị khá chu đáo cho bữa tiệc đón chồng. Có rượu sâm banh và những món ăn ưa thích của ông. Sau một ly rượu, mắt con dê nhèm nước, nó nghẹn ngào nói:

- Từ hôm nọ đến giờ tôi vẫn hy vọng nhưng bây giờ thì hết thật rồi. Hai người hãy phát ra cái tin tôi đã đi công tác về, nhưng sức khoẻ suy sụp, không thể tiếp tục công tác được. Còn bà, chuẩn bị làm thủ tục về hưu cho tôi.

- Đã phải làm cái thân con dê thì nghĩa lý gì cái chuyện hưu trí – Hốt buột miệng nói.

-Nói thế không được. Cả một cuộc đời công tác êm đẹp, thì nay cũng phải rút lui một cách đàng hoàng.

- Tôi hiểu ý ông – Bà vợ chen vào – Phải bịa ra một chứng bệnh lây nào đó, buộc phải cách ly, để không ai dám đến kiểm tra. Phải rồi, tôi sẽ báo cáo với tổ chức cơ quan là ông bị SIDA.

Con dê nhảy dựng lên:

- Bà bôi nhọ danh dự của tôi. Suốt một đời trong sáng, bỗng nhiên phải về hưu vì một cái bệnh ô uế như thế sao?

Cuối cùng Hốt và bà Toán cũng thuyết phục được con dê chấp nhận lý do là đang được điều trị cách ly bệnh viêm gan siêu vi trùng cộng thêm lao phổi. Với lý do đó họ sẽ chạy thủ tục về hưu cho ông ta.

Hốt về nhà trong trạng thái chuếnh choáng. Đến gần cửa nhà, anh mới nhớ tối nay hai đứa trẻ đi sinh hoạt đội ở phường. Chỉ có vợ anh ở nhà. Bất chợt anh thắc mắc khi chỉ có một mình, cô ta sẽ xem loại phim gỉ cái ti-vi “như ý”?

Hốt ghé mắt nhìn qua khe cửa.

Điện rất yếu. Căn phòng xanh lét vì ánh sáng phát ra từ màn huỳnh quang. Hốt căng mắt nhìn mãi mới thấy trên màn ảnh là một người đàn ông duyên dáng đang quay trước quay sau biểu diễn mốt quần áo. Đột ngột, vẫn gã đàn ông ấy, nhưng trên người không một mảnh vải che.

Hốt đấm cửa như điên. Lao cả người vào cửa. Vợ anh ra mở cửa rất nhanh, cũng chẳng thèm tắt ti-vi. Trên màn ảnh vẫn  tay đàn ông nọ, vẫn quay trước quay sau để trưng diện bộ quần áo rất mốt.

Tất nhiên sự thay cảnh như thế không lừa được Hốt.

- Coi chừng – Hốt gườm gườm nhìn vợ - Đã có kẻ xem loại phim ấy mà biến thành dê rồi đấy.

Cô vợ thản nhiên quay lại, ngồi xuống ghế, nói đủng đỉnh:

- Người ta chỉ nói vật này “biến thành” vật khác. Anh nói nhầm rồi, không có cái gì lại “biến thành” chính nó.

Hốt đứng như trời trồng một lúc mới hiểu ý vợ:

- Cô muốn nói rằng con người cũng như loại dê?

- Không phải “như” mà chính là loài dê. Đếnmức này tôi chẳng cần giấu anh làm gì. Từ rất lâu rồi tôi đã thấy xung quanh mình là cả một xã hội loại dê. Dê trong nhà, ngoài phố. dê đi xe đạp, dê đi honđa, thậm chí dê ngồi cả trong xe toyota nữa…

- Thế mà cô chẳng bao giờ nói?

- Nếu tôi nói ra, tôi sẽ bi người ta tống vào trại điên Bò Đứng ngay lập tức. Với dê đực, tôi gọi là bác, là chú, là anh, là em. Với dê cái, tôi gọi là cô, là chị. Còn với lũ dê ngày nào cũng được chở từ ngoại thành vào bán cho khách sạn lại là chuyện khác. Tôi chọc tiết một con, thấy vẻ mặt nó giống hệt lão giám đốc công ty không ký quyết định cho tôi đi tham quan ở Pháp. Tôi lột da và pha thịt một con, giống con mụ tổ chức không tiếp nhận em toi vào cơ quan. Tôi làm món tái dê từ thịt của cái thằng dê cụ phó chủ nhiệm khách sạn…

Hốt rùng mình. Anh định hỏi thêm rằng, có phải cô ta luôn cảm thấy phải chung chăn gối với một con dê, nhưng kịp kìm lại. Người ta còn hạnh phúc được, chính là khi không bắt nhau phải thừa nhận một sự thật là cả hai đều hiểu rõ.

Chuyện ông Diên đột ngột mắc bệnh hiểm nghèo, phải xin về hưu, dần dần chẳng mấy ai nhớ tới.

Nghe đâu có lần bà hàng xóm thấy cửa mở, bèn bước vào, nhưng không thấy bà Toán ở nhà. Bà ta đi vào phòng trong, thấy một con dê đeo kính đang ngồi viết bên bàn. Trên mặt bàn là một chồng giấy dày, có chữ hồi ký to tướng, viết theo kiểu chữ in. Bà ta hoảng hồn chạy sang nhà hàng xóm, kể vung kể vãi, kể đến mức bị người ta tống vào trại điên Bò Đứng…

Sau giờ làm việc, vợ Hốt lại mang từ khách sạn về rất nhiều thức ăn thừa. Có cả những món dê mà Hốt thích ăn. Nhưng ngày nào Hốt cũng cẩn thận đọc mục tin buồn trên báo. Chỉ đến khi chắc rằng bà Toán chưa phát tang và vì thế chưa bán ông Diên cho khách sạn Bần Tộc, Hốt mới yên tâm ăn món tái dê.

Chính danh

Ông chủ tịch xã Lê Viết Dan thân mật đặt tay lên vai trưởng thôn Đồng Văn Cánh:

- Thế nhé, anh Đồng Văn Cánh nhé. Cứ vận động bà con đóng góp. Trước mắt, xã sẽ tạm hoãn thu khoản phí xây dựng uỷ ban đến sang năm.

- Tôi sợ không ổn – trưởng thôn Đồng Văn Cánh nhăn nhó – thôn toàn những họ nghèo, mà con ngòi thì xã cần đến chứ họ đâu có cần. Sợ không thuyết phục nổi bà con

- Xã cần ngòi thì xã đứng ra đào – chủ tịch Lê Viết Dân ôn tồn – còn thon muốn đi qua ngòi thì phải bắc cầu. Hợp lý quá rồi còn gì. Còn cái này nữa, ngày trước thôn ta có tên là thôn Cầu đúng không. Nay vì cầu mất lâu rồi thành ra tên thôn cũng mất luôn. Bây giờ xây cầu mới lại khôi phục được tên cũ. Thế là một công đôi việc, vừa có cầu, vừa có thên có phải là chính danh không nào. Lý lẽ ở đấy chứ ở đâu ra nữa.

- Nhưng bà con dạo này khó khăn quá, tôi sợ không có khả năng. Trưởng thôn Đồng Văn Cánh vẫn nhăn nhó.

- Thế mới phải vận động, đả thông tư tưởng. Chủ tịch Lê Viết Dân kiên trì - thế này nhé, xã sẽ ra văn bản cho phép thôn được thu phí qua cầu của những người ngoài muốn vào thôn không phải nộp ngân sách xã trong hai năm đâu. Được chưa nào?

- Hay là chủ tịch cho hẳn ba năm đi – Trưởng thôn Đồng Văn Cánh cố vớt vát.

- Được! Chủ tịch Lê Viết Dân tỏ vẻ dễ dãi – Nhưng nhớ là phải làm phương án cầu treo thiết kế của tỉnh đấy nhé…

Quả là thôn ấy đã mất tên từ lâu. Bằng chứng là thanh niên trong thôn, từ những lứa mới lớn lên cho tới những hạng đã bước sang tuổi băm, tuyệt không ai còn biết thôn mình từng có tên gọi là gì. Lứa trên nữa thì còn mang máng chút ít. Hình như ngày trước thôn này có tên là thôn “Cầu” thì phải. Tên như thế là tại vì muốn vào thôn phải đi qua một cái cầu đá. Ngày trước vốn có một con ngòi chạy ngoằn ngoèo qua đây, nó ngăn cách thôn này với các thôn khác trong làng. Con ngời đãbị lấp từ cái hồi bắt đầu phát động phong trào xây dựng nong thôn mới, và tất nhiên, chiếc cầu đá cũng không cần đến nữa. Những phiến đá to rộng bằng nửa chiếc chiếu cá nhân, dài cỡ ba mét. Thế mà người ta cũng mang đi được, mang ra tận tỉnh đểbán cho hững nhà xây theo kiểu Tay làm bậc tam cáp. Nay theo quy hoạch chung của xã, cần phải khôi phục lại con ngòi như cũ để phục vụ thoát nước. Thế là đường vào thôn bị cắt ngang, việc bắc cầu lại phải được đặt ra. Trưởng thôn Đồng Văn Cánh nhận nhiệm vụ thuyết phục bà con góp tiền xây cầu mà lo ngay ngáy. Trằn trọc mất đêm tìm cách ăn nói. Cuối cùng cuộc họp thôn cũng diễn ra vào một buổi tối.

- Thưa các ông các bà - trưởng thôn Đồng Văn Cánh mở đầu cuộc họp – các ông các bà thử nghĩ mà xem, thôn ta đường đường ciếm cả một góc làng như thế này, mà chẳng có một cái tên để gọi. Trong khi một mảnh ruộng cỏn con chỉ nhỉnh hơn cái vũng trâu đằm một tý cũng có tên gọi nào là cánh đồng Quan, cánh mả Nội, mả Miễu… có khi chính vì sự vô danh ấy mà bà con ta đi đâu cũng bị lép vế chưa biết chừng. Tôi đề nghị…

Cuộc họp bắt đầu ồn ào. Ông Trưởng thôn đảo mắt quanh một vòng, ngán ngẩm. Chẳng biết họ có nghe mình vừa nói cái gì không. Suốt hơn chục năm làm chức Trưởng thôn, ông biết rõ những con người này. Họ đi họp chỉ để không ai phải nghe ai, chỉ để có chỗ mà đăng đàn cãi nhau ỏm tỏi, và cuối cùng là không bàn bạc được bất cứ cái gì ra hồn. Trăm cuộc y như một, cứ hư mục đích của họ đến đây chỉ để mà…phá thối. Mà toàn những người nào đã ra hồn người. Nhưng hôm nay là cuộc họp quan trọng, là chuyện góp một đống tiền, tuy nhiên phải làm sao cho bà con nhận thức ra việc chính cho bà con nhận thức ra việc chính danh (nghĩa là khôi phục lại tên thôn) quan trọng hơn việc bỏ tiền ra kia. Một cái tên còn truyền tới cả hậu thế sau nay. Ông đã có chủ ý từ hôm qua…

- Tôi có ý kiến – Lão già ngồi giữa manh chiếugóc nhà chợt giơ tay- Tôi biết thừa ông Đồng Văn Cánh định lấy tên người nào đặt cho cái thôn này rồi. Phải tìm từ đời cụ kỵ trở lại đây xem có cái tên nào xứng đáng. Đừng có hòng mà lấy tên họ hàng hang hốc nhà ông hay biết đâu lại chính cái tên Đồng Văn Cánh ra mà đặt cho tên thôn đấy nhé.

Đám người dự họp bật cười nghiêng ngả. Người vừa bốp chát là lão Đặng Mài Xương. Vốn là người chỉ còn một chiếc cẳng, di chuyển bằng đôi nạng gỗ đã mòn vẹt, đen bóng. Chẳng phải lão là thương binh thương biếc gì đâu. Chiếc cẳng kia lão đã bán từ thuở còn thanh niên lấy mấy yến thóc. Bấy giờ lão cao to khoẻ mạnh và đầy đủ cả hai cẳng như mọi người khác, chỉ phải cái nghèo lại gặp đúng lúc giáp hạt. Lang thang lên tỉnh kiếm việc làm, tình cờ có người ngỏ ý mua một cẳng của lão để ghép cho một cậu quý tử, cậu này vốn là con một ông gì làm chức to lắm vừa bị ô tô chẹt nát một chân. Chẳng biết lão đã kịp hiểu ra và mặc cả gì chưa, hay lớ ngớ thế nào mà người ta tống lão vào viện với một đôi nạng gỗ, một khoản tiền đủ mua dăm yến thóc kèm theo một tờ biên bản tai nạn giao thông mà chính lão mới là người bị nạn, lại có đầy đủ người almf chứng hẳn hoi. Sau này hình như lão định cãi rằng lúc ấy có người gạ mua… nhưng ai người ta tin lão nữa. Về làng một thời gian, mấy khúc xương còn lại bên trong cái cẳng bị cưa kia không chịu nằm yên lại cứ dài ra, đâm vào cái mặt cắt đã lành sẹo làm lão đau nhức dữ đội. Không có tiền đi chữa, khúc xương lòi hẳn ra ngoài gây vướng rất khó chịu. May có một người làm nghề thú y thôn bên cạnh tặng lão một viên đá mài rồi bày cách cho. ấy là luộc viên đá lên cho chêts hết vi trùng rồi mài vào đầu khúc xương cho nó mòn dần đi. Lúc đầu đau lắm nhưng cố mà mài. Tại bấy giờ lão còn trẻ nên cái xương còn pát triển, nhưng cũng phải hàng tháng nó mới dài ra được một tý. Nay nếu chịu khó mài thì cứ ột trămnhát cùng mòn đi được vài ly. Thế là lão nghién răng nghiến lợi mài liên tục hàng mấy tháng trời, cuối cùng cái đầu xương cũng thụt hẳn lại. Mới đầu thì khổ sở là vậy, về sau không đến nỗi vất vả như thế, chỉ cần đều đặn mỗi ngày mài độ chục nhát là yên chí không bao giờ nó còn thò ra ngoài nữa.

ấy thế nhưng trên đời lại lắm chuyện kỳ khôi. Mấy chục năm mài xương làm lão quen dần rồi đâm… nghiện. Hình như sự sột soạt ở đầu cái xương cụt ấy tác động lên tận thần kinh trung ương gây cảm giác mê ly, còn hơn người ta tẩm quất lưng vậy. Thế là từ đó lão có cái thú đi đâu cũng thủ viên đá mài trong túi, lúc buồn buồn lại xếp nạng ngồi bệt xuống, chìa xương ra mài. Cái tên Đặng Mài Xương cũgn chính thức thay thế cho tên cúng cơm (mà lão chẳng cần nhớ nữa) từ đấy. Bây giờ lão già rồi, cái xương hầu như không phát triển nữa. Lão lại đâm ra tiếc không được hưởng cái thú mài nhiều như rước kia. ấy là chuyện mài xương. Còn cái chuyện ế cẳng thì quả thực là một nỗi đau trong cuộc đời của lão.Số là sau khi đã thành thục trong việc di chyển bằng đôi nạng gỗ, lão chợt nhận ra răng cái cẳng kia còn lại đâm ra thừa. Đằng nào thì lão cũng chẳng đứng bằng một chân được. Làm gì lão cũng phải ngồi mà làm bằng hai tay. Thế là lão luyện cách chỉ dùng đôi tay lủng lẳng người giữa hai nạng gỗ, quyết không sử dụng đến cái cẳng còn nguyên kia, may ra mà bán nốt được thì có cơ đổi đời, cẳng chân bây giờ nghe đâu có giá chứ không như ngày xưa, lão tin chắc như vậy. Ai ngờ người tính không bằng trời tính.Khi lão luyện được cái môn khinh công tuyệt định không chân ấy, khi cái cẳng thực sự trở thành thừa thì nó lại teo tóp như một ống sậy. Mặc dù vẫn có người tìm mua cẳng, mua chân khắp thiên hạ, nhưng cái ống sậy kia của lão thì tuyệt không ai ngó ngàng tời. Thế là lão bị ế hàng. Buồn cái vận làm ăn đen đủ, thôi thì thình thoảng lão tham gia họp hành quanh thôn, tìm cách chọc ngoáy mấy câu cho khuây khoả…

Sau khi tiếng cười lắng xuống, mọi người có vẻ bắt đầu chú ý tới sự cần thiết phải có một cái tên thôn cho ra hồn. Người ta bắt đầu tranh cãi nhau xẻmtong thônai từng là người làm to nhất, nổi tiếng nhất. Các ông các bà trung trung tuổi hăng hái tranh luận, mấy ông già nhe mày nghĩ ngợi. Mọi ngườicố gắng lục tung trong ký ức… Chịu. Không sao tìm ra được một cái tên nào khả dĩ rạng danh cho cả thôn. Bất ngờ một bà sồn sồn đứng phắt dậy chống nạnh xỉa xói:

- Nếu ông Đồng Văn Cánh đã có chủ ý rồi thì cứ nói phắt ra cho mọi người bàn xét, hà tất cứ phải lấp lửng giấu như mèo giấu cứt như thế.

Trưởng thôn Đồng Văn Cánh vẫn nhẫn nại im lặng. Có vẻ như mọi người đang đi lạc dầncái chủ đề cuộc họp của ông. Ông nhìn người đànbà mồm đỏ quết trầu vừa xỉa xói kia. Đó là bà Trương Thị Lốp nhà cuối thôn. Ngời đàn bà này gai góc đến cả làng đềukinh. Từ chuyện con gà con qué đến chuyện chia ruộng chia đồ, cái gì bà ta cùng phải làm náo loạn lên một hồi thì mới yên. Trong nhà bà của nả chẳng thứ gì ra hồn, thế mà xung quanh rào dậu toàn bằng một loại cây gai xương sọng dài bốn năm phân tua tủa, ai vô phúc bị nó đâm vào thì buốt tận tim gan, đã thếđâm sau vào bao nhiêu thì gãy tịt ở đấy. Nếu không sớm khêu ra thì cứ gọi là lở lói đến hoại thư. Nghe nói cái gai đó khủng khiếp đến nỗi ngay cả ma cũng phải đi đường vòng để tránh. Ông còn biết bà ta cũng như nhiều người khác trong thôn đángống bằng có một quả thận. Quả kia đã báNhà thơừ lâu rồi. Bấy giờ có cả một phong trào bánthận. Dân thôn nghèo, ruộng chỉ có mấy thước một nhân khẩu, lại còn giống má phân gio, thiên tai bão lụt… Giá một quả thận lúc bấy giờ là cả một gia tài đối với họ, làm ruộng cả đời có khi cũng không có được món tiền to như thế. Vậy thì bán phéng đi rồi nghỉ cho khoẻ, khỏi phải đều tắt mặt tối một nắng hai sương. ấy nhưng tính cua trong hang thì đúng là như thế, nhưng đến khi đi bán mới biết phải đóng đủ mọi loại phí. Nào là xin giấy chứng nhận từ xã lên huyện, rồi phí môi giới, phí dẫn đường, phí bồi dưỡng ông này bà nọ, rồi tiền mua thuốc men, lại còn đóng góp xây dựng trạm xá, trường học… số tiền còn lại chỉ đủ đong vài tạ thóc. Rốt cuộc qua được vài vụ giáp hạt rồi lại phải ra đồng… Thế mà nay vẫn tiếp tục có người đi bán, nhưng cũng chỉ là cùng bất đắc dĩ mà thôi…

Trưởng thôn Đồng Văn Cánh đang định lái cuộc họp trở về nội dung, khôi phục lại cái tên cũ cho nó gắn với việc đóng góp xây cầu thì may quá, có một ông già đã nói hộ ông:

- Không có tên ai ra hồn thì gọi theo tên cũ là thôn Cầu đấy thôi. Có điều không còn cầu nữa song cứ thế mà gọi, có sao đâu.

Người vừa nói là ông Trịnh Văn Liễu, cán bộ về hưu. Một người có tiếng là ngay thẳng. Trưởng thôn Đồng Văn Cánh xưa nay chúa ngại những người này. Chẳng phải do ông làm việc dân, việc nước có gì khuất tất mà đến nỗi phải e ngại cho cam. Chỉ vì theo ông, người ngay thẳngví như cái cây, có thể ngả về bất cứ chiểu nào khi có gió thổi.Thà cứ nghiêng hẳn về một bên để còn biết mà đề phòng, gió máy cỡ nào cũng khó mà làm ho nó đổ theo chiều ngược lại. Đằng này nó lại đứng thẳng, thành ra không biết đâu mà lần, không biết nó sẽ đổ theo hướng nào mà tránh, mà né. Từ đó ông nghiệm ra một triết lý rất võ đoán rằng cứ theo như sự phân loại của các cụ nhà nho ngày xưa, thì trong số những kẻ dù ngả nghiêng theo chiều nào cũng có cả tiểu nhân lẫn người quân tử. Còn trong số những người ngay thẳng, thì chỉ rặt một hạng tiểu nhân. Nếu có lẫn chăng thì cũng chỉ là nguỵ quân tử mà thôi. Trưởng thôn Đồng Văn Cánh còn biết rõ cái gọi là cán bộ Trịnh Văn Liệu này trước khi về hưu cũng nghèo rớt mùng tơi, từng phải bán máu kiếm thêm. Khi về thôn, ông ta đem cái ghế ấy phổ biến cho mọi người xung quanh. Thành ra cái nghề truyền thống tới tận bây giờ.

Số là lúc ấy dân trong thôn nhờ sự giảng giải của ông Trịnh Văn Liễu, họ đã biết tính toán, thì ra bán thận không hiệu quả bằng bán máu. Thận là cái thứ không sinh ra thêm, chỉ bán được một lần. Máu thi có thể bán cả đời không hết. Thế là lại rộ lên phong trào bán máu. Nay thì già nửa dân trong thôn đã đăng ký thường xuyên với các bệnh viện, được cấp thẻ có dán ảnh hẳn hoi. Cũng lạ cho cái nghề này, một khi không bán thì thôi, bán mãi rồi cũng đâm ra… nghiện. Cứ đế kỳ mà không rút máu trong người ra thì cứ gọi là ngâyngất, chóng mặt, có khi vật vả nhưngười đói thuốc vậy. Đến khi bệnh viện người ta chọc xi lanh vào, lại có cảm giác buồn buồn, tê tê như thể lên đồng, bán xong lập tức người ngợm nhẹ nhõm hẳn như vừa trút xong gánh nặng.

Thói đời làm bất cứ cái gì cũng phải có nghề của nó. Nhiều người trong thôn nổi tiếng khắp các bệnh viện vì có chất lượng máu thuộc loại… tiêu chuẩn quốc tế. Nơi đây như một vùng chuyên canh… máu. Có lẽ tại mạch nước ở vùng anỳ tuyệt hảo, khí hậu ngon lành mà sản phẩm máu khong những chất lượng cao, lại rất có… năng suất. Theo tính toán thì với giá cả hiện tại, số tiền bán máu khong những đủ mua thức ăn bù đắp cho cơ thể tái sản xuất, mà còn có lãi để xây nhà, mua xe… ấy nhưng cũng lại là tíh cua trong hang vậy thôi.

Chứ chạy được thế rồi, lại phải đóng đủ các loại phí, kể từ khi bước chân ra khỏi cộng cho đến khi nằm trên giường rút máu… phải qua bao nhiêu là cửa, lại còn phải đút lót để được ưu tiên… Rốt cuộc cũng chỉ đủ ăn may, chẳng ai sắm sửa hay tích luỹ được chút gì. Nhưng đã làm rồi thì cũng phải theo nghề, hết đời cha lại truyền đến đời con dân trong thôn nghèo vẫn hoàn nghèo. Có người trước khi chết chẳng di chúc lại được cái gì cho con cháu ngoài cái thể bán máu, với lời tha thiết mong các cơ quan pháp luật cho phép cháu con được hưởng quyền thừa kế mà không phải chạy chọt xin cấp thẻ mới…

Kể ra thì có vẻ bị đát một tý đấy nhưng nói thực, dân cả thôn biết ơn nền khoa học tinh vi, hiện đại ngày nay. Nhờ có những nghề như thế mà mấy chục năm nay, tuy nghèo thì ngheo thật song không gia đình nào có người chết đói. Nghe đâu bây giờ, gan cũng có thể cắt bớt mang bán được khối tiền. Dân trong thôn có kẻ lại khấp khởi mừng thầm, lại tính tính toán toán. Lạy giời cứ có người giàu, có tiền mua những thứ ấy là những người nghèo như họ không bao giờ chết đói được…

Trở lại với cuộc họp đang diễn ra. Bấy giờ đúng là một đám mổ bò. Trưởng thôn Đồng Văn Cánh đã nói toạc ra cái việc xã đào ngòi, thôn góp tiền xây cầu để khôi phục cái sự chính danh ngày trước. Giọng mụ Trương Thị Lốp oang oác:

- Tiền đâu mà đóng góp bây giờ. Đứa nào ngày trước bán cái cầu đá đó thi bây giờ bỏ tiền ra mà đền.

Đúng là cái mụ ngoa ngoắt. Mặc dù đã được giải thích rằng số tiề bán mấy phiến đá hồi đó chỉ đủ chi phí cho việc kẻ khẩu hiệu quyết tâm xây dựng nông thôn mới. Chứ ó ai tham ô tham lếc gì đâu. Mấy bà mấy ông khác được thể nhất tề ồn ào lên như vỡ chợ. Xem ra kết quả có nguy cơ lại giống như hàng trăm cuộc họp trước. Sau khi cố gào lên giảng giải kỹ về cần thiết cũng như tương lai to lớn của việcphải nhanh chóng chính danh cái tên thôn, trưởng thôn Đồng Văn Cánh quyết định tung đòn cuối cùng.

- Xã cho phép thôn ra tự tổ chức thu phí qua cầu ba năm không phải nộp ngân sách xã. Trừ người trong thôn không phải đóng, còn lại thì ai ra vào cũng đều phải nộp phí. Từ đi bộ cho đến xe đạp, xe máy… mỗi loại một mức phí khác nhau.

- Thế thì được đáng bao nhiêu, thu rẻ thì không bõ công, thu đắt thì ai còn tới thôn làm gì nữa. Chẳng lẽ đám ma, đám cưới cũng không có ai thèm đến nữa sao… Cứ như thế, mọi người lại bàn tán, tranh luận, mỗi người một ý khác nhau…

Rốt cuộc, lại chính ông ngay thẳng Trịnh Văn Liễu đứng ra gỡ rối:

- Thôi, tôi xin bà con. Có cãi nhau mãi cũng thế mà thôi. Bà con thửnghĩlại xem đằng nào thì xã cũng đào con ngòi. Nếu không bắc cầu thì chẳng lẽ chúng ta bơi qua chắc? Người lớn còn được, chứ trẻ con thì làm sao. Thôi thì đành bằng lòng với việc được chính danh cái tên thôn cho con cháu sau này hưởng vậy. Chúng ta lại mỗi người cố lên một tý, ai còn gì bán chác được thì cân nhắc xem… Đằng nào thì xây cầu cũng để ta đi là chính chứ chẳng nhẽ ai vào đây…

Trưởng thôn Đồng Văn Cánh mừng rỡ vì vớ được đồng minh bất ngờ. Bèn vội vã kết luận:

- Thế là bà con nhất trí nhé. Góp bao nhiêu tiền, xã sẽ thông báo sau khi có bản thiết kế, dự toán từ trên gửi xuống. Tỉnh đứng ra thiết kế cho chúng ta loại cầu treo rất đẹp hẳnhoi. Nghe nói trong Nam họ làm nhiều lắm, đi lại rất chi là thuận tiện….

Mấy ngày sau khi khi có kết quả cuộc họp, xã lại triệu tập trưởng thôn Đồng Văn Cánh lên phổ biến công tác. Chủ tịch Lê Viết Dân phấn khởi thông báo:

- Huyện yêu cầu phải cử một đoàn cán bộ vào trong miền Nam tham quan các cầu treo trong ấy xem họ làm ra sao. Nhân thể về nhân rộng mô hình ra các xã khác trong huỵên. Thôn cậu cử một người, xã ba, huyện bẩy, tổng cộng là mười một. Mọi chi phí cho chuyến đi bổ vào khoản chuẩn bị xây cầu. Cậu về lo kinh phí, năm ngày nữa lên đường.

Lại vẽ vời tham quan – trưởng thôn Đồng Văn Cánh cay đắng nghĩ thầm - đã bao nhiêu lần rồi, họ cứ vẽ vời để đi du lich bằng tiền của người khác. Nhưng việc đã đến thế này, có thoái lui cũng không được nữa. Bèn về nhà chuẩn bị mọi thứ.

Sát ngày lên đường, bổng Trưởng thôn Đồng Văn Cánh lại nhận được thông báo hoả tốc của chủ tịch Lê Viết Dân:

“Danh sách đoàn bổ sung thêm chín cán bộ của tỉnh cùng đi nữa. Trong đó bao gồm người của đơn vị thiết kế và các cơ quan, ban ngành có liên quan. Chiếu cố hoàn cảnh của thôn, sẽ nới thêm hai năm thu phí qua cầu không phải nộp ngân sách, vị chi tất cả là năm năm”.

(Báo Người Hà Nội)

Bộ xà tích bạc

Ông ngồi xuống cạnh nấm đất, lại một năm nữa đã qua, ngôi mộ không khác gì mấy, rừng già đã chở che cho Nhi, đến cả gió mưa dường như cũng nhẹ nhàng hơn dưới tán lá dày. Bụi bạch yến đang độ nở hoa, những chùm hoa trắng muốt toả hơng thơm ngát. Ông thắp cho Nhi mấy nén hương, ngọn khói quẩn quanh vấn viét, Nhi đang về với ông đây mà. Ông lấy trong túi áo ngực ra bộ xà tích bạc, bộ xà tích có một con dao, một cái nhíp tỉa lông mày và một cái tăm, tất cả đều nhỏ xíu, bới đất ở nấm mộ lên, vùi bộ xà tích xuống. Nghĩ thế nào, một lát sau lại bới lên. Đã bao nhiêu lần vùi xuống rồi bới lên không thể nhớ được nữa. Quá khứ là một cái gì đó không sao vùi lấp bởi thời gian được, thậm chí, đôi khi cò trỗi dậy, sống động hơn cả hiẹn tại với những lo toan cơm áo. Phải chăng, vì vậy mà ông không muốn chia tay với bộ xà tích, ông còn muốn giữ nó ở bên mình để rồi ngày mai, ngày kia, khi cuộc sống lại đặt ra cho ông một thử thách nào đó ông lại có nơi để víu lấy, để vượt qua…

Nguyên dừng xe, ghé vào một chiếclán. Chiếc lán nhỏ lợp lá cọ, thưng bốn bề bằng nứa bổ, kiểu quán hàng không người bán này có chuối treo tren cao, cam, mía bày dưới bàn, tỉnh thoảng có cả bánh gù, bánh tẻ, ngô nướng… Bộ đội hành quân qua thích ăn gì thì ăn, trong túi có tiền thì để lại vài đồng, không có thì thôi. Nhưng cái quán này hơi khác, bên trong có một cái giường, đúng hơn chỉ là một chỗ nằm, cũng được làm bằng nứa, bốn cọc gỗ chôn xuống nền đất, một chiếc bàn gỗ nhỏ để phía trong cửa sổ, cửa sổ vẫn ở vị trí chống lên. Nguyên đã ghé vào vài nơi, nhưng ở đâycó cái gì đó hơi khác, không hẳn vì nó có dấu hiệu có người ở, mà là cái gì đó rất khó diễn tả. Dưới nền đất ẩm đầy vỏ hạt dẻ, vỏ ủa sa nhân vết cày sới của dúi, cột kèo cũng đã bị mọt đục đến mục ruỗng cả, chỉ cần xô nhẹ một cái chắc sẽ đổ sập/ Nguyên đi đi lại trong mấy mét vuông sực mùi ẩm mốc. Và đúng như linh cảm của Nguyên, đầu giường, trên cây cột vầu già có một cái hốc nhỏ, khoét tròn. Nguyên thò tay vào, chạm phải một sợi dây xích. Đó là một bộ xà tích bạc. Trong bộ xà tích có một con dao, ở chuôi dao chạm một bông cúc nhỏ tí. Đó là bộ xà tích mà Nguyên đã thức hai đêm liền để đánh cho xong, trước khi lên đường. Nguyên bàng hoàng. Không thể như thế được, không thể có một điều gì đó như là giác mơ xảy ra với anh ngay giữa rừng thế này được. Nguyên mang bộ xà tích ra ngoài trời nhìn thật kỹ, nhất là bông cúc, bông cúc này do chính tay Nguyên chạm, có một cánh hơi bị gãy khúc, là do Nguyên thức liền hai đêm, mỏi mắt quá, tay làm không chính xác được nữa. Nguyên nhìn quanh, không có ai, không hề có một tiếng động nào gần đó. Nhìn alị quán thì mới thấy chẳng có gì bán, mấy sợi dây thừng chắc là để treo chuối vẫn lòng thòng bên trên cửa sổ. Nguyên gọi toáng lên:

- Có ai không? Có ai ở đây không?

Không có một ai đáp lại, chỉ có tiếng vọng từ rừng sâu và núi cao, chỉcó tiếng ọng từ những chòm lá cao rậm rì ken chặt. Nguyên vấp phải một mô đất. Một mô đất dài đắp cao chừng nửa mét. mưa đã xói lở một góc, những cây sa nhân mọc dày, xanh mướt dưới chân. Là cái gì đây? Nguyên rùng mình. Gì đây, chẳng lẽ… Không phải như thế chứ, Nguyên mới đnag trên đường lên Điện Biên thôi mà, trận đánh còn chưa bắt đầu, khẩu pháo ba bảy ly còn sau xe kia. Nguyên dùng tay cào nấm đất lên cào mãi, cào mãi, chỉ có những con dế nâu sẫm làm tổ nháo nhác chỵ ra. Ai đã nằm lại đây dưới đất sâu cùng những con dế ngày đêm oán thán? Là ai?

Trời đã tối, đến giờ lên đường rồi, những chiếc xe của đồng đội phía sau đã bắt đầu nổ máy. Nguyên cũng lên xe, ngần ngừ một lúc rồi quyết định đút bộ xà tích vào túi áo.

Ong nội Nguyên xưa là một người thợ bạc nổi tiếng cả một vùng, nhưng đến đời bố Nguyên, đời Nguyên thì không sống nổi nhờ nghề, phải đi ở cho nhà giầu. Nguyên sinh ra trong chuồng ngựa, lúc mẹ Nguyên mang cháo ngô vào cho con ngựa cái mới đẻ ăn. Ông Sềnh, ông chủ của cả gia đình Nguyên rất biết dùng người, không để cho bố mẹ Nguyên, cả Nguyên nữa đói ăn, thiéu mặc, nhưng cũng không một khắc nào được ngơi tay. Mẹ Nguyên, muốn vá cái áo cho chồng cho con cũng phải để đến nửa đêm, khi nồi rượu cuối cùng đã xong. Dù vậy, chưa bao giờ Nguyên nghĩ đến việc bỏ ông chủ, kiếm sống nơi khác, bố mẹ Nguyên cũng vậy. Nguyên lớn lên có được sứ vóc hoan người d đỏ như màu lông của ngựa tía, vượt núi nhanh như gió và làm việc không biết mệt mỏi.

Nhưng dù thế nào thì Nguyên vẫn chỉ là thằng trai đi ở cho nhà giàu. Phiên chợ nào, ngày hội nào Nguyên cũng chỉ là thằng dắt ngựa cho mấy thằng con nhà Sềnh. Lúc chúng nó vào hội uống rượu, trêu gái thì Nguyên dắt ngựa đi ăn, rồi chải lông cho mượt óng, mấy thằng uống rượu say khướt thì Nguyên lại vác từng thằng đặt lên lưng ngựa, dắt chúng về. Nguyên mới lớn, mới chỉ biết đến mỗi bữa ba bát mèn mén, một nồi rau cải, căng bụng lại hùng hục làm.Chỉ cần thế thôi. Không bao giờ Nguyên thấy được một tienég thở dài nuốt ngược của mẹ, cũng không bao giờ biết có một ánh mắt cha nhìn phía sau mà xuội chân xuội tay không thiết làm gì.

Nhưng có ột ánh mắt khác, dù chỉ nhìn qua khe cửa thôi, thì Nguyên lại biết. Đấy là ánh mắt của con gái út nhà Sềnh. Con Nhi. Con Nhi mười lăm, kém Nguyên ba tuổi . Con Nhi giống mẹ, lúc nào cũng rụt rè, sợ sệt, trong khi lẽ ra nó chẳng có gì phải sợ. Con Nhi da trắng hồng, mắt một mí đen nhức, môi thì đỏ mọng như chọc kim vào một cái là tứa máu ra ồ ạt. Không hiểu sao cứ nghĩ đến con Nhi là Nguyên lại nghĩ đến cái kim khâu của mẹ. Khi Nguyên cảm thấy nong nóng sau gáy thì đấy là lúc con Nhi đang nhìn Nguyên qua lỗ cửa sổ trong căm buồng tối om của nó. Thế nào Nguyên cũng quay lại, mặc dù chả thấy gì ngoài lỗ cửa nhỉnh hơn bàn tay, đen ngòm, nhưng thế nào Nguyên cũng quay lại. Con Nhi ít đi chơi, thỉnh thoảng lắm, vào mùa xuân, sau tết, nó mới đi hội bên Tả Vài. Nguyên cũng đi, vẫn là thằng dắt ngựa, nhưng là dát ngựa cho Nhi. Hai đứa khong nói gì vói nhau, chỉ thỉnh thoảng nhìn nhau thôi, nhưng mỗi lần đi trước ngoái lại nhì Nhi thì hai chân Nguyên lại không muốn theo ý mình nữa chỉ chực khuỵu xuống.

Rồi cũng đến lúc Nguyên cầm được tay Nhi, thì cũng là lúc  Nguyên chuẩn bị trốn nhà Sềnh ra rưng theo Việt Minh. Nhi hỏi:

- Việt Minh là ai?

- Là những người sẽ đánh đuổi hết thằng tây mũi dài đi.

- Nó  có súng mà.

- Việt Minh cũng có súng.

- Súng kíp săn thú ấy à?

- Không, súng to chứ. Nguyên nói bừa, mặc dù thâm tâm cũng không dám chắc Việt Minh có súng to, và to chừng nào.

Nhi đưa cho Nguyên hai đồng bạc có hình bà đầm.

- Cầm lấy, lúc nào cần thì có cái mà dùgn.

Nguyên nắm chặt ba đồng bạc hoa xoè. Chưa bao giờ Nguyên, thậm chí là bố mẹ Nguyên được sở hữu đến ba đồng bac thế này. Và hai đêm liền, Nguyên thức trắng, đánh ba đồng bạc gthành một bỗ xà tích. Trong căn buồng tối, chỉ cách một lớp vách gỗ và một lớp đất trình tường, Nhi hình như không ngủ, thỉnh thoảng lại ho khẽ, Nguyên cũng ho lại trả lời.

Đêm thứ ba, Nguyên gõ khẽ vào vách đất Nhi rón rén láh cửa chi ra, trên đầu không có khăn, mái tóc dài đổ xuống hai vai Nhi trông rất khác.

- Nguyên đi đấy à?

- ừ

- Bao giờ về?

- Lâu không?

- Chức là không lâu đâu. Một, hai mùa hội xuân thôi mà.

- Thật không?

- Thật chứ. Việt Minh có nhiều khẩu súng to, rất to, thế này này, đuổi thằng Tây khó gì.

- Cẩn thận nhé.

- ừ, cẩn thận để còn về với Nhi chứ. Nhi đợi được không?

- Sao lại hỏi thế? Không tin à?

- Tin chứ. Hỏi để biết chắc thôi. Có cái này cho Nhi này.

- Gì thế?

- Cái này, nhưng không được dùng đi hội đâu nhé, đợi Nguyên về mới được dùng, cho mình Nguyên ngắm thôi.

- Ai dà, Nguyên lấy đau ra bạc để đánh xà tích thế?

- Mẹ cho đấy, mẹ cho để đánh xà tích cho vợ.

- Nói dối, mẹ làm gì có.

- Có chứ. Nhi à, ở nhà để ý đến mẹ Nguyên một tý nhé. Khoẻ không sao, chỉ lo lúc ốm đau thôi.

- Biết rồi.

- Thế thì Nguyên đi đây.

- Chờ một tí đã.

- Gì nữa.

- Không gì cả, muốn đứng gần Nguyên một lúc nữa thôi.

- Nói hay thế. Thật bụng không đấy?

- Thật mà. Nguyên à…

Nhi khóc. Nguyên cuống lên không biết để chân để tay vào đâu, ôm lây Nhi. Chỉ ôm thế, hít lấy hít để mùi thơm từ mái tóc đen nhức, một lúc rồi buông ra, quay đầu chạy thật nhanh vào đêm tối mịt mùng.

Nguyên theo Việt Minh, được đi học chữ, được sang Trung Quốc học lái xe. Suốt một năm trời, ăn một cái tết bên nước bạn, học xong được mang một chiếc xe Mônôtôva, kéo theo khẩu pháo cao xạ ba bỷ ly về nước. Nguyên đã khác quá rồi, gặp bao nhiêu người học được bao nhiêu thứ, vậy mà không lúc nào Nguyên không nghĩ đến Nhi, đến những giọt nước mắt nóng bỏng ngấm vào vai áo Nguyên đêm nào. Có người về gần vùng ấy là Nguyên lại viết thư. Bao giờ gửi thư Nguyên cũng dặn: “Nhi không biết đọc đâu, đọc hộ cho Nhi nghe nhé”. Hàng chục ngày lái chiếc xe có khẩu pháo dài, nặng như đá phía sau lúc nào Nguyên cũng ước, giá mà Nhi nhìn thấy khẩu pháo này, Nhi sẽ biết là ngày trước Nguyên không nói dối. Việt Minh có nhiều khẩu pháo to thế này thì sẽ đuôi được thằng Tây chẳng khó gì. Đường về qua cửa khẩu Lạng Sơn, qua Thái Nguyên qua Yên Bái, Sơn La, rồi mới lên Điện Biên, Nguyên đã gặp rất nhiều cái qáun nhỏ nằm lúp xúp ven đường không người bán, thỉnh thoảng cũng ghé vào, chỉ hi vọng hỏi được thông tin về Nhi.

Đại đội xe kéo pháo của Nguyên được giao nhiệm vụ bảo vệ đèo Lũng Lô, một con đèo trọng yếu của chiến dịch. Nguyên đã không làm được gì nhiều, không được đặt dù chỉ một quả đạn vào ổ, đó là việc của các pháo thủ, nhưng Nguyên rất tự hào vì chính Nguyên đã mang về được một khẩu cao xạ ba bảy ly, loại pháo lần đầu tiên xuất hiện trong đội ngũ của quân đội Việt Nam. Nguyên đã viết thư cho Nhi thế này:

Nguyên đã mang được một khẩu pháo về, một khẩu pháo của Liên Xô, nó rất to, to lắm, Nhi không nghĩ tới được đâu. Nó có thể bắn từ rất xa, từ dưới mặt đất chĩa lên trời, nhằm vào máy bay (máy bay  ấy, Nhi biết không) pùm một phát, máy bay nổ tung, cháy đùng đùng. Nhi à, hết chiến dịch Nguyên sẽ dẫn Nhi đi xem một khẩu pháo như thế, thèm gì súng kíp, súng kíp chỉ bắn nổi mấy con cầy hương thôi. Nhi nhớ đợi Nguyên về, rồi một ngày đeo bộ xà tích cho Nguyên xem, không được để thằng trai nào nắm tay ở hội xuân đâu nhé. Sắp hết thằng Tây đến nơi rồi, Nguyên cũng sắp về rồi.

Nhưng hết chiến dịch, quân ta đã chiến thắng giòn dã mà  vẫn chưa về được. Nguyên bị thương, xe Nguyên trúng một quả đạn, bốc cháy, Nguyên bị bỏng nặng hỏng một mắt, nằm ở trạm quân y tiền phương một thời gian rồi chuyển về tuyến sau. ở đấy Nguyên gặp một người, một người mà trong những lúc đau đớn nhất cả về thể xác lẫn tinh thần, Nguyên đều được người ấy chăm sóc, sự chăm sóc dịu dàng và ân cần như mẹ đối với Nguyên, và còn như Nhi đối với Nguyên.

Nguyên không thể về ngay được, Nguyên nợ người ta, Nguyên cảm thấy day dứt nếu cứ thế mà ra viện. nhưng Nguyên cũng không làm gì được, hình bóng Nhi không lúc nào rời khỏi suy nghĩ của . Cuối cùng, cô y tá ấy bảo:

- Anh về đi, nếu không thấy cô ấy, hoặc cô ấy không còn chờ anh nữa thì quay lại đây với em.

Nguyên mừng quýnh, vội vã xách ba lô về quê.

- Cha con không còn nữa rồi. Ông ấy chờ mãi mà không thấy con về, sao chiến thắng lau rồi mà mãi bây giờ con mới về hở Nguyên?

Mẹ Nguyên nắm chặt lấy cánh tay anh, nước mắt ròng ròng. Mẹ tưởng anh đã ngã xuống rồi, ở đâu đó, trên đồi A1 hay ngay trước cửa hầm Đờ cát, mẹ tưởng anh không thể về với mẹ được nữa. Cha Nguyên mất vì một lần gùi thuốc phiện của lão Sềnh sang Sảng Pả bÞ cướp giữa đường. Cái chết đột ngột của chồng làm mẹ Nguyên như cái cây bị đốn ngang chừng, đổ gục, chết không chết được mà sống cũng khôg ra sống, từng ngày, từng ngày một chỉ còn một điểm tựa duy nhất là hy vọng Nguyên trở về.

Giờ thì Nguyên đã về đây. Chính quyền cách mạng đã giải phóng tất cả những kẻ hầu người hạ trong nhà lão Sềnh, cả nhà lão đã khăn gói ra đi, bốn năm căn nhà rộng thênh thang được chia cho người làm, cả đất đai ruộng nương, trâu bò đe ngựa cũng chia đều. Phải khó khăn lắm Nguyên mới mở miệng được, hỏi mẹ về Nhi.

- Nó đi tìm con mà, hai đứa không thấy nhau sao?

- Làm sao lại phải đi tìm con, con bảo Nhi chờ ở nhà cơ mà.

- ấy, khổ quá nên phải trốn nhà đi thôi.

- Ai làm gì Nhi, ai dám làm gì Nhi hở mẹ?

- Bố mẹ nó chứ ai. Nó gửi mẹ cái này, bảo khi nào con về thì đưa.

Mẹ đưa cho Nguyên một gói nhỏ. Nguyên mở ra, trong lớp vải chàm là một nắm tóc. Cái đêm chia tay với Nhi dưới gốc cây lê nở hoa trắng muốt lại hiện về…

Sau khi Nguyên đi, một tháng, hai tháng, mười tháng, một năm, không hề có tin tức gì về, Nhi mỗi ngày một phổng phao xinh đẹp. bà Mẩy dạo này hay ốm, có cái cục gì đó chồi lên ở bụng, rất đau, ăn không được, ngủ cũng không được, gày xọp đi. Thỉnh thoảng nửa đêm lại thấy Nhi xuống nhà ngang, lần đến giường bà, đưa cho một cục gì mềm mềm bằng đầu ngón tay út. Bà nhấm nháp một tý là đỡ đau ngay. Sau này bà Mẩy mới biết đó là thuóc phiện, nhà Sềnh nhiều bạc trắng là nhờ thứ này đây.

Mùa xuân năm ấy, chính là mùa xuân Nguyên được ăn tết ở nước bạn, nhớ nhà buồn thiu suốt mấy ngày tết, bố me Nhi đón bà mối đến nhà. Không ai nói câu nào với Nhi, chỉ đến khi bà mối về bố mới gọi lên, bảo hai tháng nữa thì gả chồng. Mười sáu tuổi là lấy chồng được rồi, ba trăm đồng bạc trắng thách cưới mà nhà trai không kêu ca gì, bảo cho thêm một trăm nữa là bốn. Nó nhiều bạc trắng thế không gả thì gả cho ai. Nhi bảo, nếu cứ bắt Nhi lấy chồng thì nhà trai chỉ được một xác người không thở, không nói, không nhìn nữa thôi.

- Thật không? Bố Nhi hỏi.

- Thật. Nhi nói như dao sắc chém cột.

- Thế thì phải nhốt mày lại. Nuôi mày lớn chừng ấy thì phải được gả chồng cho mày chứ, mày chết thi phí công, phí thóc của tao à.

Bố Nhi nhốt Nhi lại thật, cho người canh gác ngày đêm nữa. Nhi nghĩ, nếu chết thì cũng không giữ được mình cho Nguyên, khi Nguyên về biết Nhi đã chết thì Nguyên sống thế nào. Không chết, nhất định không chết.

Bị nhốt ba ngày Nhi bảo bố.

- Lấy chồng cũng được. Nhưng phải cho con một trăm đồng bạc.

- Mày theo chồng về nhà nó, bên ấy thiếu gì bạc trắng mà phải mang ở nhà đi.

- Mình phải có tiền chứ, mai kia muốn đi chợ mua sám cũng phải xin tiền chồng à, nó không cho thì làm thế nào, nó khinh thì làm thế nào?

Bố Nhi miễn cưỡng đồng ý. Vậy là chỉ còn có ba trăm đồng, tính ra thì nuôi Nhi bằng ấy năm vẫn không bị lỗ.

Ngày mai theo chồng về nhà, đêm nay Nhi lại lò dò xuóng nhà ngang Nhi đưa cho bà Mẩy năm mươi đồng bạc, bảo bà cất đi, lúc nào cần thì có cái mà dùng.

Đúng đêm đầu tiên về nhà chồng, thằng chồng chưa kịp vào buồng thì Nhi trốn mất.

Nhi đã đi tìm Nguyên, chỗ nào đang đánh thằng Tây thì Nhi đến. Đi đến chùn chân, hỏi đến mỏi miệng vẫn không tìm ra anh Bàn Văn Nguyên.

Vậy thì Nguyên đã gặp Nhi rồi. Nguyên đã nhìn thấy một mảnh vải thêu chỉ đỏ vương trên vác nứa, lúc ấy Nguyên chỉ cảm thấy có gì rất quen thuộc, nhưng giờ thì Nguyên biết, đó là mảnh khăn vấn đầu của Nhi. Nhi đã ở lại giữa rừng, dựng quán bán hàng ven đường bộ đội hành quân, hy vọng gặp được Nguyên. Nhưng Nguyên đến muộn. Nhi nằm đó nhưng không kịp nắm tay Nguyên lần nữa, bộ xà tích bạc chưa được đeo trên cạp váy lần nào còn giấu được trong hốc cột…

Rừng rậm đang cất lên khúc hát muôn thuở về sự hoang dã vĩnh cửu, chỉ có con người là không chờ đợi được nhau. Tất cả ùa về trong Nguyên, dòng sông sâu rất trong, núi rất cao và hai đêm dài Nguyên còng lưng đánh xà tích bvạc. Năm tháng qua đi, căm lán nhỏ đã đổ sập vì mưa gió, chỉ có Nhi là vẫn còn đây, năm nào Nguyên cũng trở lại thamư Nhi, bộ xà tích bạc vẫn còn lấp lánh sáng trong đêm, bộ xà tích này Nhi chưa dùng lần nào, chỉ đợi đến khi Nguyên về, sẽ cùng Nguyên sang Sảng Pả đi hội xuân trước mùa cưới. (Theo tạp chí  Văn  nghệ Quân đội)

Rượu cần đêm mưa

Người đàn bà đứng như chôn chân, nhìn tôi bằng đôi mắt mở to một thoáng rồi cúi mặt. Trong bóng tối nhập nhoà tôi vẫn nhận ra Sa. Tôi nói, không nhận ra mình à? Không. Mắt chớp nhẹ, giọng nói ngập ngừng và cái lắc đầu làm tôi buồn se sắt.

Căn nhà sàn ọp ẹp, trống trải nằm cuối bản Mạy chìm trong bóng tối đầu hôm. Bên kia cánh đồng ruộng bậc thang nơi tôi vừa đi qua, thị trấn miền núi ánh điện giăng giăng, lung linh trong bầu trời sương đêm mờ ảo. Vượt khỏi cái dốc  khúc khuỷu  đã từng quen thuộc, tôi dừng xe bên chân cầu thang ngôi nhà rồi mạnh dạn bước lên. Tôi nhận ra ngôi nhà có cây dừa đổ nghiêng nơi chái sau. Cây dừa ngày trước, lần đầu tiên đưa tôi về nhà, Sa đứng ở chái sau chọc quả cho tôi uống nước. Căn nhà tàn tạ đang chìm trong màn đêm. Trên nhà chỉ le lói ánh đèn dầu. Trong ánh sáng đèn pha xe máy, bóng người đàn bà mặc chiếc váy tiều tụy bước vội vào ngăn buồng cạnh bếp. Tiếng  rột  rệt của nhà sàn vang lên gấp gáp. Khi tôi vào đến cửa thì Sa cũng từ sau vách bước ra. Trong bộ quần áo vừa thay bằng vải ka tê hoa đã đổ màu và nhăn nhúm, ống quần xoắn như lò xo trông Sa càng thê thảm hơn.

- Không nhận ra tôi thật  ư? - Tôi hỏi lần nữa.

- Không! - Vẫn không nhìn lên, Sa trả lời. - Ngồi chơi đi. - Sa đẩy đến trước mặt tôi chiếc ghế kết bằng mây đã xộc xệch rồi ngồi xoè tay trên bếp lửa. Thế có nhớ thầy Lân ở Huổi Chây không? Thầy Lân thì nhớ. Thế nhìn lại coi. Sa từ từ ngẩng mặt rồi ánh mắt lại cụp xuống. Không nhớ. Lâu quá rồi mà. Sa chăm chăm đẩy củi vào bếp, như sợ rằng không như vậy ngọn lửa sẽ tắt mất.

Tôi thất vọng đứng dậy, định ra về nhưng ái ngại, dùng dằng… Người đàn bà trước mặt tôi tiều tụy quá. Chỉ còn lại chiếc răng khểnh. Chiếc răng khểnh khoé trái nơi cái miệng tươi như hoa của Sa hồi đó hút hồn tôi bao nhiêu thì giờ đây nó lại khó nhìn bấy nhiêu. Lâu nay, mỗi lần nghĩ đến Châu Hà, Sa trong tôi vẫn là một thiếu nữ hồn nhiên như bông Bạc May rực vàng bên suối tháng ba. Dù bông Bạc May có xát vào lòng tôi vết xước buốt nhói nhưng tôi vẫn không sao quên được. Dù sao thì Sa cũng đã cho tôi biết thế  nào là sự ngọt ngào của mối tình đầu tiên. Tôi cố tìm những nét ngày xưa nơi cô gái mang hai giòng máu Kinh - Thái mà một thời đã làm tôi mê đắm. Người đàn bà trước mặt  tôi với Sa ngày nào cách nhau ngót ba chục năm. Tôi đảo mắt nhìn chung quanh. Trong góc nhà vài cái  gùi rách lăn lóc. Nơi vách nứa, mớ váy áo loang lổ vắt vội, chồng chất. Căn buồng cạnh bếp cũng trống huơ hoác. Tôi đoán chẳng có gì trong đó. Chạn bếp lủng lẳng vài túm ngô giống hình như mới được treo lên. Mới Tết ra, sao đến nông nỗi này?

- Sa ở nhà một mình à. Người nhà đi đâu cả rồi?

- Ông ấy đi họp bản. Con đi làm…

- Sa không nhận ra tôi thật ư? Thế có nhớ anh Thái không? Một thoáng rùng mình nơi Sa.

*

Tôi về xã Châu Hà của huyện Châu Quý dạy học lúc tròn hăm hai tuổi. Trường cấp hai lúc đó đóng ở bản En. Bản En, bản Mạy và các bản khác của xã Châu Hà, nhà sàn rất to. Nhà nào cũng có đàn vịt bầu béo múp. Mùa đến, các bản ở quanh cánh đồng chìm lút trong màu vàng của lúa. Sáng sáng, lúc sương còn mờ mịt, bản đã dậy lên thậm thịch của tiếng chày giã gạo. Tiếng gõ loỏng lách cách vang xa, náo nức như nhịp sống bình yên của núi rừng từ ngàn xưa. Mùi nếp mới, mùi cá suối nướng, mùi măng chua ninh thơm lừng. Từng tốp trai gái hát “suối” đối đáp nhau mê mẩn, đắm say. Con gái đầy đặn, nở nang  và trắng hồng. Mắt cô nào cũng trong veo như nước suối và ngơ ngác như mắt nai. “Thầy giáo à, thầy giáo có chịu ở rể Châu Hà không? Đẹp trai như thầy giáo không chịu lấy gái bản mình đâu”.  Tôi biết mình không đẹp, họ khen cho vui và vì tôi là người lạ. Tôi cũng cố mạnh dạn: “Con gái cũng thích người đẹp trai à? Thích. Nhưng tôi không đẹp”. “Thầy có đẹp mà, đẹp nhiều mà””. “Thế cô nào thích tôi làm chồng?”. “Noọng này này. Hắn đã có mấy bộ chăn nệm rồi thầy giáo à. Hắn muốn có người làm chồng rồi đấy”. Các cô đùa vui hồn nhiên làm tôi quên cả nhớ nhà và sự thiếu thốn của cuộc sống miền núi. Hồi đó tôi còn ngơ ngác lắm, chẳng biết tí gì về phong tục tập quán của người dân ở đây. Tôi làm gì, vào nhà ai cũng chỉ sợ mắc phải một điều gì cấm kỵ của bà con. Với con gái tôi cũng thấy sợ. Lên miền núi dạy học, mẹ dặn tôi cẩn thận kẻo con gái dân tộc bỏ bùa mê là không về được đâu. Tôi vừa thích vừa sợ.

Lớp sáu tôi chủ nhiệm, con trai còn lộc ngộc, ngờ nghệch mà lũ con gái đã ý tứ, khôn ngoan. Con gái mười lăm, mười sáu tròn trịa, mềm mại, da thịt căng mẩy, tóc đen óng mượt và lông măng óng ánh trên làn da phớt hồng. ánh mắt long lanh, các cô nhìn thật bạo dạn. Tôi hỏi bài, các cô đứng dậy rồi cười: “Em không  được học thầy giáo à. Em không được nhớ mà”. Ra khỏi lớp, các cô coi tôi như bạn. Họ trêu tôi, họ đùa tôi. Vui lạ. Nhiều lúc tôi quên họ là những  học trò. Họ cùng lứa tuổi trẻ như tôi, lứa tuổi đầy nhạy cảm  và khát khao. Tôi tếu táo đối đáp và trả lời những câu hỏi ngây thơ của các cô. Chỉ đến khi họ chào  ra về tôi mới dám nhìn theo những eo hông mềm, những bắp chân trần chắc nịch sau gấu váy và ngây ngất trong hương thơm của hoa rừng, của các cô gửi lại. Rồi có một ngày, tôi nhận được một ánh mắt khác lạ.

Hôm đó có việc, tôi phải ra Phòng giáo dục, về đến Huổi Chây thì trời sắp tối. Nước Huổi Chây chảy ào ào bởi có nhiều tảng đá to cản lối. Rừng già âm u đã tràn đầy bóng tối. Tôi xắn quần và bám theo từng hòn đá vừa thả quần bước lên dốc thì thấy Sa, cô học trò lớp bảy người bản Mạy đang ngồi bệt bên mép đường, mặt tái nhợt, miệng xuýt xoa và hai tay giữ chặt lấy bàn chân phải. Váy kéo cao gần đầu gối, hai chân Sa xếp nghiêng song song như cặp măng tre vừa tước bẹ đặt cạnh nhau. Màu trắng hồng của đôi bắp chân hút lấy mắt tôi. Bên cạnh Sa, cái gùi thả chỏng chơ và lăn lóc mớ khoai mài.

- Sao vậy Sa? - Tôi hốt hoảng, quên cả cặp măng mập mạp vừa tước bẹ.

- Cái mai chắn đứt ngón chân em rồi. Lúc này tôi mới nhận ra hai bàn tay Sa đã đầm đìa máu. Máu trên mu bàn tay thì đã khô, trong các kẽ ngón, máu tươi vẫn không ngớt trào ra.

- Chẳng có ai qua đây để em nhờ cả. Thầy hái cho em nắm lá - Sa chỉ cho tôi đám lá phía sau lưng. Tôi vặt vội và nhai ngấu nghiến nắm lá rồi đắp lên chỗ vết thương. - Thầy cõng em về được không? Tôi ngần ngại, rụt rè ghé lưng cho Sa. Sa ôm riết lấy cổ, ghì tôi đến nghẹt thở. Trên lưng tôi là một khối ấm nóng, mềm mại. Hơi thở Sa nóng rực, vài sợi tóc, hình như cả làn môi mơn man trên vành tai, trên gáy tôi. Tôi bước đi loạng choạng như người ngấm men rượu.

*

Tôi đưa mắt tìm bàn chân người đàn bà. ánh  đèn dầu và ánh lửa chỉ soi sáng được một quầng nhỏ trước chỗ Sa ngồi. Vết thương khiến tôi và Sa thương nhau chìm đâu đó trong bóng tối. Cũng từ vết thương đó mà ngày nào chúng tôi cũng gặp nhau. Con gái Thái đã yêu là yêu kinh khủng. Hôm nào đến trường Sa cũng đi sớm để đón nơi chân dốc bản En rồi cùng tôi vào trường. Không ngại lũ bạn trêu, Sa có vẻ tự hào vì yêu được thầy giáo. Tôi nhớ cặp mắt Sa lúc đó. Đôi mắt bồ câu sáng trong dưới cặp lông mày không tỉa tót, đen nhánh, nhìn tôi đến chói chang.

- Bố em người Kinh, em muốn theo anh về xuôi để đi thăm quê bố. - Sa nói. Hai mẹ con Sa ở với nhau trong ngôi nhà sàn nhỏ rìa bản. Nhà Sa tuy nhỏ mà ấm cúng lạ. Tôi nghe hơi hướng người đàn ông bố Sa để lại ở những mẩu quặng, đôi xà cạp chống vắt và cuốn sổ chi chít những lộ trình… Mẹ Sa là người đẹp nhất bản. Sa không nói thì tôi vẫn nhận ra điều đó. Bố Sa là cán bộ địa chất. Hai người có thai với nhau và chưa kịp cưới thì ông gặp nạn. Bố Sa chết trong lúc đi khảo sát vỉa quặng thiếc phía bắc huyện. Mẹ Sa mang tiếng là gái không chồng mà  có con. Từ trước đến nay bản Mạy chưa bao giờ có chuyện như thế. Lớn lên không biết mặt bố, Sa chấp chới và khao khát tình cảm của một người đàn ông trong gia đình. Phải chăng vì vậy mà bao nhiêu tình cảm Sa dành hết cho tôi.  Học hết cấp hai, nghe lời tôi Sa đã đi học sư phạm. Tôi chờ Sa thêm ba năm ở Châu Hà. Học xong, Sa về dạy ở Châu Hợp. Từ Châu Hợp về bản Mạy, Sa đi bộ mất gần một buổi. Ba năm đi học, Sa trở về, tôi không nhận ra một nét gì nơi Sa trước khi đi. Sa cao lên và cơ thể cân đối, nở nang hơn. Sa uốn tóc, mặc áo sơ mi, quần ống chẽn, đi guốc cao, biết hát tình ca, mặn mà, cuốn hút.

Thái người cùng quê với tôi, vừa tốt nghiệp trung cấp lâm nghiệp, được điều về làm kiểm lâm ở Châu Hà. Tôi và Thái là bạn cùng học thời cấp hai.  Thái học kém. Các bài kiểm tra thường phải nhờ tôi mới đủ điểm. Thái không hề mặc cảm chuyện mình học kém. Thái nói hồn nhiên rằng cậu chỉ hơn mình chuyện học thôi. Các chuyện khác thì mình sẽ chẳng kém đâu. Thái đã nói đúng. Mấy năm xa nhau giờ gặp lại tôi  thấy Thái khác hẳn, hoạt bát và chững chạc lên rất nhiều. Tôi đưa Thái về cùng ở một phòng trong mấy gian nhà nứa mà ủy ban dựng lên cho các giáo viên. Hồi đó người miền xuôi lên công tác miền núi còn ít, hơn nữa trong cảnh buồn tẻ, hoang vắng nên con người rất dễ gần nhau. Huống chi tôi và và Thái lại là bạn học cùng quê. Khác với tôi, gầy nhẵng và trắng xanh,Thái cao to  và hồng hào. Tôi đứng bên Thái giống như con vịt cỏ đứng cạnh con ngỗng Bắc Kinh. Mấy năm học ở ngoài bắc làm Thái trở nên một người lịch sự và điệu đà. Học lâm nghiệp mà chẳng bao giờ tôi thấy Thái nói  tới một tí chuyên môn cũng như chẳng có lấy một  cuốn sách nghiệp vụ nào. Thái khoe với tôi đã quen được chú chủ tịch và ông bí thư huyện. Họ đã coi Thái như người nhà. Thái thường nói chuyện yêu đương, trai gái. Quanh đi quẩn lại là các em ở đây nào là ngon như mít chín, thơm như thịt rán… Thái hỏi mày có em nào chưa? Tôi nói có rồi. Mày đã làm gì nàng chưa? Làm gì? Tôi ngây  thơ. Ngốc thế. Con gái khi đã thích mình thì mình phải… Chính họ muốn thế mà. Thái lọc lõi và nói chuyện chơi gái tự nhiên như chuyện lấy tiền của mấy  tay chở gỗ lậu mà hằng ngày Thái gặp.

Sa dạy xã bên, cuối tuần về lần nào cũng sang thăm tôi. Sa chỉ gật đầu với Thái nhưng Thái lại nhìn Sa như con hổ nhìn con dê, đắm đuối và man rợ. Đã là con gái, được một người con trai như Thái ham muốn, theo đuổi ai mà không thích. Dần dần, Sa về và chăm sang chỗ tôi hơn nhưng không phải vì tôi  mà là vì Thái. Tôi hoang mang và linh cảm được điều mình sắp sửa mất Sa. Thái tìm mọi cách để được gần Sa. Thái đón  đường để đưa Sa vào trường. Thái dùng chiếc xe đạp Pha vô rít màu cánh chả đưa Sa ra huyện mua thịt tiêu chuẩn… Đi với nhau, Sa vòng tay ôm ngang hông Thái. Hai người nói chuyện, cười với nhau rất tình tứ. Tôi và Sa chưa bao giờ cười với nhau như vậy. Có lẽ điều lo lắng của tôi đã thành sự thật.

Tối đó, khuya, Thái về và nói rằng nàng đã mê hắn. Thái khoe một cách hồn nhiên như Sa chưa từng là người yêu của tôi. Buồn đến lịm người, tôi nằm thở hắt ra như người  sắp hết hơi. Thế là tôi mất Sa. Mất người yêu ai chả buồn, mà lại mất vào tay bạn bè. Chẳng lẽ tôi cãi nhau, đánh nhau với Thái. Đã bao lần cãi nhau, giận nhau, nhưng cũng chỉ được một lát, Thái làm cho tôi không giận được nó lâu. Với Sa tôi chỉ buồn mà không trách. Tôi nghĩ Thái xứng đôi với Sa hơn. Sa lấy  Thái sẽ sướng hơn lấy tôi. Thái là dân thị trấn. Bốmẹ Thái có buôn bán, hơn nữa gia đình Thái là Việt kiều từ Thái Lan về nên ít nhiều có của nả. Còn nhà tôi có gì? Tôi chẳng dám ghen với Thái. Tôi nghèo thảm hại. Còn Thái, đi đâu về cũng có quà cho Sa, lúc miếng xà phòng  thơm, hôm thì tấm lụa… toàn những thứ có nằm mơ tôi cũng không thấy. Hồi tôi còn ở một mình, bữa ăn may lắm có chút cá khô còn thường là rau, nước mắm. Thái về hai đứa ăn chung, Thái vào bản mua gà, mua vịt làm thịt, mua nếp nấu xôi. Đi làm về Thái cũng quẳng  xuống xâu thịt rừng, ống bương mỡ lợn… Tôi được hưởng lây cái sung sướng của Thái. Cũng phải nói rằng  hồi đó Thái là người vô tư, chẳng tính toán và tốt bụng. Thỉnh thoảng rủ đi chơi, Thái bắt tôi mặc áo quần của Thái cho đẹp cả hai. Lần đầu đưa Thái vào nhà Sa, mẹ Sa cho chúng tôi uống rượu cần. Mẹ Sa ủ rượu cần rất nồng, rất ngọt. Thái lóng ngóng cầm cần và phồng má hút trông đến buồn cười. Vậy mà chỉ ít tháng sau, vào nhà Sa, Thái đi lại, nói năng và uống rượu cần thành thạo như đã quen thuộc từ lâu. Mẹ Sa quý cả hai người. Ba chúng tôi vít cần, bà đong từng sừng trâu nhỏ nước suối đổ vào ché rượu, miệng “chơ mơi”, mắt long lanh nhìn tôi và Thái. Tôi nghĩ bà quý tôi nhưng có lẽ ưng Thái làm con rể. Chắc bà mừng lắm khi con gái mình có được một thanh niên đẹp trai và hào hoa như Thái. Tôi chạnh lòng thoáng buồn mà chẳng dám tỏ thái độ. Sa quỳ đối diện T hái, hai  bắp chân trắng hồng căng chật gấu váy thêu, miệng chúm chím và mắt cười với Thái. Thỉnh thoảng cô quay sang tôi:

-  Thầy không uống à? Nhìn em với anh Thái đây này. -  Sa bỏ tôi để yêu Thái thật dễ dàng. Đã khá lâu, Sa không gọi tôi bằng anh.

*

- Thầy còn giận em nữa không? Người đàn bà ngước lên  nhìn tôi hỏi nhỏ. Thế Sa bây  giờ ra sao? Sa thở dài như một cơn gió lạnh… Em không được đi dạy lâu rồi… Không hiểu sao hồi đó em si mê và mù quáng đến vậy. Sa đột ngột trở nên sắc sảo, ví von. Lúc đó em như cây củi khô nỏ và sẵn sàng bốc cháy khi gần Thái. Mà Thái thì… lúc nào cũng như lửa độc. Em vẫn thương thầy nhưng không cưỡng được mỗi lần bên Thái. Sa nói mà không ngước lên, giọng ráo hoảnh, ngột ngạt. Khi em báo có thai, Thái bảo uống thuốc lá cho ra đi. Thái bảo không thể cưới em được. Em không chịu, Thái nói em muốn họ đuổi việc anh à. Khi chưa gặp nhau thì giận em, gặp Thái rồi em chẳng làm được gì, nói được gì nữa. Uỷ ban huyện xây một cái nhà cho kiểm lâm và Thái chuyển ra huyện. Em có ra tìm nhưng lần nào Thái cũng tránh, không cho em được gặp. Thái về xuôi lúc nào em cũng không biết. Mẹ không cho em uống thuốc lá. Mẹ bảo không có bố tao cũng nuôi lớn được mày đó Sa à. Sắp đến ngày sinh em bé thì mẹ mất. Một mình em sinh con, phải bỏ dạy. Định chờ khi con lớn sẽ xin đi dạy lại. Nhưng nó ốm yếu mãi… Bỏ lâu quá, lúc đó nếu họ cho dạy cũng không dạy được nữa, quên hết rồi…

Tuy cùng ở chung nhưng chẳng mấy khi Thái ngủ ở nhà. Thái bảo rằng phải đi xuống các bản kiểm tra tình hình. Dân các bản, dân miền xuôi dạo này hay vào rừng chặt trộm gỗ. Hôm thì Thái bảo phải đi gác, hôm thì đi họp… Một hôm Thái về, đêm đến chui vào chăn tôi cười rúc rích. Chuyện vui quá, Thái không giữ riêng được một mình: - Mình được ngủ với Sa rồi. Tuyệt lắm Lân ạ. Thái khoe Sa còn trinh. Thân thể Sa trắng ngần, ngực Sa mẩy và cứng, chân Sa thẳng và mập… Tôi nóng ran cả người mà có cảm giác như vừa bị người ta xối một ống bương nước lạnh vào mặt. Tôi buồn đến rụng rời và muốn hét vào mặt Thái rằng mi là đồ đểu. Yêu Sa, tôi chưa dám đụng vào người, dù rất muốn. Chúng tôi mới chạm vào người nhau chỉ duy nhất cái lần tôi cõng Sa ở Huổi Chây về nhà. Còn Thái, mới chỉ sau mấy tháng đã “ăn tươi, nuốt sống” Sa...

Sa cầm cái dao cùn chọc mãi vào cây củi trong bếp. Thỉnh thoảng ngọn lửa lại bùng lên, chập chờn khuôn mặt già nua của người đàn bà. Có tiếng bước chân ngoài cầu thang rồi một ông già bước vào. Không ngẩng lên, Sa nói ông ấy đấy.

- Có khách à? - Người đàn ông sững lại nơi khuôn cửa lên tiếng. Mời khách ngồi chơi. Rồi ông quay ra. Tiếng  cọt kẹt xa dần ngoài cầu thang rồi mất hút trong bóng đêm.

- Con Hồng được mười hai tuổi thì ông ấy về ở với em. Ông ấy chết vợ và sống một mình đã lâu. Hai người có con với nhau không? Không. Con Hồng đi đâu? Hắn về xuôi làm ăn, thỉnh thoảng có gửi tiền về. Làm nghề gì? Không biết…

- Thế anh Thái có lên thăm con Hồng lần nào không? Không. Không được thăm lần nào cả.  Thế con Hồng có biết chuyện bố nó không? Biết. Nó cũng muốn đi tìm bố nhưng không biết ở đâu mà tìm. Em không cho con Hồng biết bố nó ở đâu. Mấy năm huyện mở hội, nghe đâu ông ta cũng lên… Sa ấp úng…

*

Thái được bổ nhiệm làm trưởng Phòng văn hoá huyện. Tôi ngạc nhiên, Thái bảo thế ông không nhớ mình biết đàn, biết hát và có hoa tay à. Đó là chưa kể về vốn hiểu biết văn hoá  vùng cao mà mấy năm ở Châu Hà, Thái đã thu lượm được. Thái kể về các phong tục, tập quán của người Thái, người Thanh. Thái hát những điệu dân ca miền núi một cách say sưa. Đặc biệt, Thái nói về tục uống rượu cần, những quy định và ứng xử của người uống một cách rành rẽ.

- Ông xuôi được một năm thì tôi đi Hà Nội học ngành văn hoá. Ông không biết à? - Học xong, Thái về Châu Hà làm thủ tục chuyển  về xuôi. Bây giờ thì đường đường Thái là một trưởng phòng, còn tôi là hiệu trưởng trường làng. Cũng không đến nỗi lắm nhưng tôi có cảm giác lúc nào mình cũng thua Thái về mọi phương diện. Tôi cưới vợ. Vợ tôi là một cô giáo cùng trường, cùng tuổi, chẳng có gì gọi là đẹp nhưng được cái nết dịu dàng. Thái cho hẳn một tốp nhận viên vào giúp chuyện phông màn, trang trí và phục vụ nhạc sống. Ngoài ra Thái còn đưa cho tôi một số tiền có thể mua đủ các vật dụng cần thiết cho một cặp vợ chồng ra ở riêng. Tôi không nhận. Thái bảo đây là tiền tôi mừng ông cưới vợ chứ tôi có cho ông đâu. Chẳng ai đi mừng đám cưới với số tiền lớn như vậy. Sao Thái tốt với tôi thế? Tôi băn khoăn. Vợ tôi cười bảo rằng chừng đó anh ấy cũng chưa trả hết nợ cho anh. Tôi ớ ra. Té ra vợ tôi biết hết những chuyện trên Châu Hà. Nhưng nói cho vui vậy thôi. Vợ tôi bảo “Của biếu là của lo, của cho là của nợ”. Không biết tôi và Thái thì ai nợ ai.

*

Người đàn ông, chồng Sa đi đâu một lúc thì về. Tiếng bước chân lên cầu thang có vẻ nặng nề. Tiếng rột rệt của  sàn nhà vang lên sau lưng tôi. Chồng Sa đặt hũ rượu xuống cạnh bếp rồi đứng thở: - Ta mời khách uống rượu cần thôi. Chẳng mấy khi nhà mình có khách. Ông xuýt xoa vì lạnh. Mái tóc lưa thưa bết xuống cái trán đầy nếp nhăn. Khuôn mặt nhăn nheo, già nua đã tái nhợt vì lạnh. Hai vai áo dính chặt vào người làm nhô ra đôi vai gầy gò, nhọn hoắt. Ông lẩy bẩy ra chạn sau, có tiếng múc nước oạp oạp đổ vào thau… Rồi ông bưng vào thau nhôm nước. Nước suối đựng thau nhôm trong vắt nhìn đã thấy ớn lạnh.

*

Thái làm trưởng Phòng văn hoá được hai năm thì được điều về tỉnh làm phó giám đốc Sở Văn hoá - Thông tin. Một lần tôi có việc lên tỉnh và gặp Thái, Thái lôi tôi về nhà và giữ lại chơi. Thái nói vào đây để ta ôn lại một chút kỷ niệm về Châu Hà. Thái sai vợ bưng ra một hũ rượu cần và bảo rằng huyện Châu Quý vừa gửi xuống cho. Chả là dạo này người ta đang có xu hướng bảo tồn vốn văn hoá truyền thống. Cô vợ có lẽ kém Thái đến mười lăm tuổi, trẻ, đẹp đến sững sờ. Tôi chỉ dám nhìn một chút rồi thôi. Đàn bà đẹp, lại là vợ bạn, nhìn nhiều bất tiện. Cô ta lại sà xuống cạnh tôi cười ý nhị, mùi nước hoa, mùi da thịt ngầy ngậy:

- Bạn bè như các anh thật là quý. Có cần em mời thêm người cho vui không? Không cần, hôm nay chỉ “nội bộ” để  các anh “ôn nghèo kể khổ”. Em phục vụ cho các anh nhé. Thái nói với vợ rồi nhìn sang tôi như muốn nói rằng ăn đứt cô Sa miền rừng chứ  hả? Vâng, ăn đứt… Sao Thái sướng thế. Lúc nào Thái cũng sướng. Tôi nghĩ. Người như T hái đi đâu cũng gặp may, làm gì cũng thuận buồm xuôi gió. Thái như một cái cây được cắm xuống một mảnh đất màu mỡ hay cái cây này có bộ rễ cực khoẻ, bao nhiêu muối khoáng trong  đất nó hút hết nên thành ra luôn xum xuê và thừa mứa. Tôi nghiệm lời Thái năm nào. ở đời chẳng ai chịu kém ai đâu. Anh kém điều này  thì lại giỏi chuyện khác. Âu đó cũng là bản năng sinh tồn, chẳng mấy ai cam chịu để  cho cuộc đời vùi dập… Người như Thái chẳng  gì vùi dập nổi. Thái đang sừng sững và ngạo nghễ trước cuộc đời. Học giỏi như tôi cuối cùng cũng chỉ là anh hiệu trưởng quèn mà thôi. Còn Thái thì… Nghe Thái nói, tôi đồ rằng cái ghế giám đốc Sở đang chờ Thái. Vợ Thái bày ra cái bàn khảm xà cừ nào bò khô, mực nướng, hạt điều chiên. Trên  cái bàn thấp đặt cạnh còn đựng chai rượu ngoại và mấy hộp bia.

- Gì mà lắm thế?

- Cứ thoải mái. Không uống thì bỏ đi đâu cho hết, chẳng lẽ lại mang đi bán. - Thái bảo - Của người ta mang cho đấy mà.

Bập vài hơi, Thái buông cần chê rượu nhạt hoét. Thứ này lâu nay mình có uống đâu. Chẳng lẽ người ta biếu lại không nhận. Ông có thích thì cứ uống.

- Ngày trước ông thích lắm cơ mà? - Tôi nói.

- Ngày đó nói làm gì. - Thái nằm ngửa trên xa lon với cái ly pha lê sóng sánh màu hổ phách. Cặp mắt lim dim, mặt Thái tràn trề vẻ mãn nguyện. Thấy tôi có vẻ tiếc vò rượu ngon uống dở, Thái cười: “Vứt cha nó đi, tiếc làm gì. Đến đây dùng cái khoản này thú vị hơn nhiều”. Thái chỉ chai rượu ngoại vừa khui. Lát nữa, có muốn “vui vẻ” một chút để mình bảo mấy đứa nó đưa đi. Chắc ông chưa được hưởng cái khoản đó nhỉ. Rồi Thái lại cười. Thái nói khi cô vợ trẻ, đẹp xin phép “đi nghỉ trước cho các anh thoải mái”. “Đi một lần cho biết ông ạ”. Thấy tôi  vẫn vít cần rượu Thái bảo rằng hằng năm vẫn lên Châu Quý nhưng chẳng mấy khi uống rượu cần nữa. Tôi nhắc chuyện cũ, Thái lừ mắt khi nghe bước chân vợ. Tôi nín thinh.

*

Chồng Sa mở nút  lá trên hũ rượu, đổ vào một gáo nước nhỏ, cắm hai cái cần, xọc xọc rồi nút thử. - “Đạy lẹo” (Được rồi). - Ông khách về dự hội mà cũng  ghé thăm vợ chồng tui, tui quý lắm đó. Đã về thăm là phải uống nha, uống thật lòng nhá. Làm khách là ta giận đó. Làm khách là không tốt đâu. Sa cời than nhặt ra mấy bắp ngô vừa nướng xong đặt xuống cạnh bếp trước mặt tôi. Nhìn Sa, tự dưng tôi thấy lại hình ảnh Thái chiều nay. Trên hàng ghế đại biểu phó giám đốc sở bệ vệ đứng dậy tiến lên lễ đài giáng hồi trống khai mạc. Thái phát biểu ý kiến ca ngợi nét đẹp văn hoá vùng cao, văn hoá rượu cần. Thanh niên nam nữ, các già làng nhìn Thái với vẻ xúc động trang nghiêm. Bài nói của Thái xong một lúc mọi người mới bừng tỉnh rồi vỗ tay rào rào.

- Lúc chiều Sa có dự lễ hội không?- Sa im không trả lời nên tôi biết mình lỡ miệng. Người đàn ông trao cần cho tôi và Sa:

- Bà uống trước với khách đi. Sa đón cần rượu từ tay chồng, mắt nhìn tôi đờ đẫn:

- Thầy uống tạm đi, rượu không được ngon như hồi mẹ em làm.

Ngoài nhà trời đen thui, mưa đã nặng hạt và nhì nhằng ánh chớp. Bất chợt có tiếng sét đầu mùa nở oà giữa thinh không. Giữa đêm đen rừng núi, tiếng sét kinh hoàng làm cho ba con người trong ngôi nhà xiêu vẹo trở nên nhỏ bé và thảm hại đến kinh khủng. Tiếng mời rượu “lẩu kin chăm mơi” của người đàn ông chìm lấp trong tiếng ầm ào của mưa gió. Người đàn bà trước mặt tôi vẫn ngồi im như pho tượng. Dòng nước nồng nồng, ngai ngái theo cần rượu chảy vào cổ làm họng tôi buốt lạnh. (Báo Văn nghệ)

Không đợi đến ngày mai

Sau khi nhận tiền, Tâm không đến chỗ mụ Béo mà về phòng luôn. Mai thi rồi! Như đã thành lệ, trước mỗi kỳ thi cả bọn lại hẹn nhau đi nhà sách. ở đấy, chúng có thể lựa  và đọc cho đến no mắt. Một cuốn sách bây giờ mắc hơn năm bảy giạ lúa. Sinh viên, nhất là những đứa ở trong quê ra khó bề tậu nổi vài cuốn gối đầu. Đành phải đi coi cọp. “Tệ, sao chúng không đợi mình…!”. Tâm lẩm bẩm như có ý trách.

Anh xổ tiền ra giường. Đếm chơi vậy thôi chứ Tâm biết thừa những đồng học bổng quý giá này chỉ ở được với anh ít bữa. Nhưng dẫu sao, méo mó có vẫn hơn không. Với nhiều đứa, học bổng chẳng qua như cái chứng chỉ để chúng hãnh diện khoe với gia đình và bạn bè, còn với Tâm, nó là cả một gia tài. Suốt mấy năm nay, từ khi cậu bé chăn bò đậu vào đại học, mọi thứ chi của anh hầu như chỉ nhòm vào đó. Bất giác, Tâm nhón vài tờ còn mới, gõ lên vành tai. Những cạnh cứng ram ráp tưởng chừng vô hồn bỗng bật ra những âm thanh gió, như tiếng dế đập cánh đón ánh bình minh, nghe hồi hộp kỳ lạ. Anh bỗng bật cười thành tiếng. Bằng một động tác  thuần thục như làm ảo thuật, chớp mắt, tất cả lại đã nằm gọn trong túi quần. “Thôi đi…!”. Tâm tặc lưỡi, hùng dũng đóng sập cửa phòng.

Tâm đi cắt ngang mặt quán mụ Béo. Mụ là chủ cái quán này từ lâu. Thượng đế đa phần là sinh viên nên nói chung giá cả ở đây cũng mềm. Mấy ngày nay, do thiếu tiền cơm của mụ nên Tâm cứ phải đi vòng, trừ những lúc cực chẳng đã phải muối mặt vào quán. Thôi thì tránh voi chẳng xấu mặt nào, Tâm tự an ủi. Mặc dầu vẫn cho ăn nhưng thái độ của mụ rất mát. Hôm rồi, đang  giữa lúc quán đông khách, bên cạnh  lại có mấy đứa nữ đẹp như mơ, mụ xồng xộc xỉa tay bảo Tâm: “Thằng quỷ, mày định xù đấy hả…!”. Lúc ấy, Tâm muốn độn xuống đất cho xong đời. Có ai  đó bảo, quãng đời sinh viên là quãng đời đẹp nhất. Có lẽ họ chưa từng có lúc rơi vào hoàn cảnh như Tâm. Nuốt miếng cơm mà như đang nuốt miếng nhục, mà nào có ra gì, dĩa cơm với chén canh lõng bõng vài cọng cải, húp xoạt cái hết. Tức, mà vẫn phải nhăn răng cười. Nhưng tình thế bữa nay thay đổi rồi. Hai tay xọc túi quần, Tâm bước xênh xang, vừa đi vừa hát nghêu ngao. Thấy Tâm, từ xa mụ Béo đã nhảy xổ đến, vung tay vung chân la hét:

- ói ngay tiền ra đây…!

Tâm cười, vỗ túi đánh bẹt, giọng tự nhiên cao vút lên, nghe hơi hách:

- Đang vội lắm! Hẹn chiều!

Nhà sách nằm giữa trung tâm thành phố, trên đại lộ thênh thang chan hoà ánh nắng. Khoảng thềm rộng đầy cây điệp bông vàng chạy dài càng tạo cho cảnh sắc nơi đây một vẻ thanh bình không dễ gì tìm được ở những nơi khác. Từ diện mạo bên ngoài tới phần ruột bên trong, với những dải áo xanh hồng quấn quýt, có cảm giác đích thực đây là chốn bồng lai tiên cảnh từ lâu đã được rửa bụi trần gian, cứ phệt thẳng đít xuống vẫn chẳng sợ dơ. Với Tâm, một năm có bao nhiêu kỳ thi thì cũng có bấy nhiêu ngày anh mài đũng quần ở đấy. Mấy cô coi quầy, cô nào cô nấy mũm mĩm, ngồi trên những chiếc ghế cao ngất nghểu. Họ chẳng lạ gì những anh chàng như Tâm, sách không chịu mua, chỉ rình rình coi cọp. Nhưng người ta làm lơ. Thời của họ, không ít người cũng từng như thế. Đầu óc Tâm nhẹ tễnh. Chỉ một cú liếc, anh đã thấy ngay thứ mình cần tìm. “Ngon rồi!” Tâm buột miệng. Anh ngồi thụp xuống, đọc mải miết.

Nắng chuyển không ngừng, bây giờ đã không còn chói nữa mà vàng tê dại. Mãi tới lúc này, sau khi đã ngốn xong cuốn sách, Tâm mới chợt cảm thấy bụng đói cồn cào. Từ sáng đến giờ anh chưa ăn. “Càng đỡ tốn…!”. Tâm tặc lưỡi. Rồi loáng choáng đứng dậy.

- Rầm…!

Bỗng có tiếng va quệt mạnh làm Tâm giật thót. Trên đại lộ, ngay mũi nhà sách, một chiếc xe máy có lẽ đang rất vội đã thúc vào hông một chiếc xe đạp đi cùng chiều. Người lái xe máy kịp chống chân, còn chiếc xe đạp bay vọt về phía trước. Từ trong cái giỏ bố lồm xồm những lá rau, một đứa bé chừng bốn năm tuổi bắn văng ra. “Mẹ…!”.

Nó khóc thét lên, quều quào cố ngồi dậy nhưng không nổi. Người đàn bà đang lùng bùng với chiếc xe đổ, nghe tiếng gọi, bậm môi giật đứt phăng cái lai quần bị kẹt, nhào đến. Đám đông hiếu kỳ rùng rùng bu nghẹt lại. “Cho đứa bé đi viện ngay…!”. Có nhiều tiếng lao xao. “Thằng cha xe máy biến đâu rồi, bắt đền bỏ mẹ đi chứ…!”. Ai đó kêu lên, giọng bừng bừng tức giận.

Một chiếc tắc-xi ào tới đỗ xịch bên cạnh. “Lên đi! Lên đi!”. Đám đông  cuống quýt giục người đàn bà. Nhưng cánh cửa xe chưa kịp đóng lại đã thấy chị ta ôm con chui xuống. Đứa bé lúc này dường như chẳng còn sức ọ oẹ, nằm thiếp trong lòng mẹ nó, những ngón tay nhỏ thó bấu chặt không dám rời. “Các ông các bà ai có lòng…!”. Người đàn bà chợt cất tiếng run rẩy. ánh nhìn van lơn của chị ta chậm chạp kéo lê qua mặt rừng người. Tâm thoáng rùng mình khi bắt gặp ánh nhìn ấy. Đám đông đang ồn ào bỗng im bặt, rồi tự nhiên tản đi. Gã tắc-xi cũng chẳng nói chẳng rằng, kéo cửa, rọt rẹt nổ máy. Đột nhiên, như có một sức đẩy vô hình, Tâm nhảy vọt tới bên chiếc xe, vừa đập thình thình vừa nói như  quát:

- Ông phải cứu giúp họ chứ!

Cái vẻ bậm trợn của Tâm thoáng làm gã tài e ngại. Cặp mắt ti hí của gã đảo thia lia, dán vào Tâm như dò xét. Đôi môi dày quá cỡ hơi nhếch lên:

- Hay nhỉ! Tôi cứu giúp họ thì ai cứu giúp cho tôi đây?

- Nhưng họ đang gặp nạn…!

- Xì! Nạn cái con khỉ. Có thì đi. Không có thì chào…!

Tâm run lên, hai hàm răng cắn chặt vào nhau. Có cảm giác người sắp nổ tung ra. Không một chút đắn đo, anh vung tay, ấn nắm tiền vào mặt gã, gằn giọng:

- Cái này phải không!

- Lên xe đi! Gã tài cười cười, ngoái cổ lại phía sau gọi người đàn bà. Chợt gã chớp chớp mắt, lơ lửng hỏi:

- Cậu là gì của mẹ con chị ta vậy?

- Chả là gì cả! Tâm đáp cộc lốc.

Anh bỗng rơi vào một trạng thái rất lạ. Vui sướng, buồn bực, lo lắng đan xen vào nhau, làm rối tung cả đầu óc. Chẳng có  nguyên cớ rõ ràng nào mà tự nhiên nước mắt cứ muốn trào ra. Tâm nuốt khan ừng ực, cố xua đi cơn xúc cảm. Hoàng hôn. Suốt dọc thềm phố và trên đại lộ, đâu đâu cũng một màu vàng tinh khiết, vàng đến độ không thể vàng hơn được nữa. Giữa những tháp nhọn chọc trời, ngôi sao Hôm như nốt nhạc mơ màng đang run rẩy hát khúc cô đơn triền miên của gió. Từ đâu đó trong tiềm thức, gương mặt lì lì của mụ Béo đột nhiên xuất hiện. Cái cảm giác lạ lẫm nãy giờ trong Tâm vụt tan biến, thay vào đó là nỗi lo hiển hiện cứ mỗi lúc mỗi to dần lên trước mắt. “Bữa nay không trả mụ sẽ làm gỏi mình…!”. Tâm lẩm bẩm. Gió mát rượi mà lưng áo anh ướt sũng.

Nhưng đã chẳng có cuộc làm gỏi nào xảy ra như Tâm tưởng tượng. Hẳn có điều gì âm ỉ sướng nên vừa gặp Tâm, mụ Béo đã vồ vập:

- Tao hỏi, mấy đứa bảo mai mày thi. Mãi chả thấy về ăn, trông thối cả ruột…!

Mụ vừa nói vừa cười khanh khách, tiện tay, xúc  thêm vài miếng bạc nhạc đổ cho Tâm, thở hắt ra:

- Ăn uống như chúng mày lấy đâu ra sức lực làm bài cơ chứ. Khổ…!

Cơm canh nuốt vào tới đâu cảm thấy người tỉnh ra tới đấy. Dĩa cơm lớn chén hết bay mà vẫn còn thòm thèm. “Tạm thế đã…!”. Tâm tắc lẻm, quẹt mỏ đứng dậy.

- Tiền…! Mụ Béo bỗng gọi giật.

Lúc này trông mụ khác hẳn, không còn một chút thân thiện. Hai tay chống đít, mắt gườm gườm đầy vẻ hăm doạ.

- Để mai vậy…! Tâm bối rối.

- Sáng mày bảo chiều. Chiều mày lại bảo mai. Tao biết tỏng tong mày nhận học bổng rồi. Những đứa kia đều  đã trả, chỉ còn có một mình mày thôi. Ôi ôi! Mai dài hơn thuổng. Tao không còn đủ kiên nhẫn để đợi đến cái mai của mày…!

- Bà không cần đợi đến mai! Chợt có tiếng nói cất lên đâu đó. Tiếng nói không to, nhưng nghe rất rành rọt.

- Ai? Mụ Béo hỏi vu vơ.

Một người đàn ông dáng cao, mặt xương xương bụi bậm với cái cằm bạnh và mái tóc lởm chởm dựng đứng lên như bờm ngựa rất khó đoán tuổi xáp lại bên mụ Béo.

- Cậu ấy còn thiếu bao nhiêu? Vẫn là giọng nói ban nãy nhưng lúc này nghe hiền và từ tốn.

Tròng mắt mụ Béo mở to hết cỡ. Mụ chưa từng thấy cái kẻ kỳ quặc này ở đây bao giờ. Nhưng thôi mụ cóc cần. Nợ thì ai trả chẳng tốt, miễn là cái hầu bao của mụ không bị lõm. Mụ bấm ngón tay lẩm nhẩm.

- Thế này đã đủ chưa?

- Dạ, dư nhiều ạ! Mụ Béo lắp bắp. Chả cần phải nhìn phải đếm, chỉ sờ là mụ biết.

- Đưa cho cậu ấy! Người đàn ông nói vừa đủ để lọt tai mụ Béo. Rồi chẳng nhìn ai, bước vụt đi.

- Ông ấy với mày là thế nào? Mụ Béo hỏi Tâm, giọng run run chưa hết ngạc nhiên, pha lẫn cả sự thán phục.

- Chẳng thế nào cả! Tâm đáp, cũng cảm thấy ngạc nhiên không kém.

Đột nhiên như người mơ sực tỉnh, Tâm vọt lao theo người đàn ông lúc này đã bỏ đi khá xa.

- Anh gì ơi…! Tâm gào to.

- Đừng đuổi theo nữa! Cái gì cần làm thì phải làm ngay, đừng bao giờ đợi đến ngày mai, sẽ không còn có cơ hội đâu! Lúc ở trong nhà sách tôi đã thấy cậu…!

Người đàn ông nhìn hút về phía Tâm, cười, rồi sải những bước như bão ào ào băng qua đường.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Con dại cái mang

Lúc cô con gái đến quầy tiếp tân đăng ký buồng trọ thì bà cứ lùi lũi đi về phía cầu thang. Bỗng bà ngẩng lên kinh hãi: Con mẹ nào nhìn mình khiếp thế nhỉ? Lưng còng gập, mắt sâu hõm, mặt nhăn nhúm. Sau giây lát thảng thốt, bà định thần nhận ra chính mình trong gương. Ai dè cái khách sạn này gắn nhiều gương thế, muốn tránh cũng chẳng được! Đã mấy lần bà bị những người lạ ngoài đường vô  tình hỏi: “Cụ đã đến tám mươi chưa ạ?”. Bà cười đến méo xệch mặt mà trả lời: “Thưa, cũng… đến rồi đấy ạ”. Thực ra, đến tháng mười ta này bà mới tròn sáu nhăm tuổi. Một đời héo hắt vì chồng, vì con nên mới mau già như thế. Cái Hường thường an ủi: “U đừng cả  nghĩ mà sinh bệnh, đằng nào cơ sự cũng vậy rồi”.

Chiều, xe khách tốc hành đường dài đến thành phố biển miền Trung này thì nghỉ lại, mai ra Bắc sớm. Theo chỉ dẫn của ông đại uý quân y, vào đến nghĩa trang tìm được mộ thằng Hoàng, là mẹ con bà thuê ngay người bốc, rửa xương cốt từng li từng tí, rồi chằng gói kỹ trong mấy lần vải, nhét vào giữa cái túi đựng quần áo. Để cánh xế biết có hài cốt là rách việc, họ sẽ nhất quyết không chở vì sợ đi đường gặp xui. Thật khổ cho thằng con bà, đã mấy mươi năm về đất mà vẫn phải giấu giếm, e sợ người đời! Lúc xuống xe tìm chỗ trọ, bà cứ ôm khư khư cái túi, ông tài thấy vậy bảo: “Nếu hổng có vàng bạc châu báu cất trỏng, má cứ để trên xe, đêm con ngủ ngoài đó trông đồ cho khách mà”. Bà chẳng biết nói sao, xấp ngửa bước, lúc đó đầu óc lại lởn vởn cái câu: “Hoàng ơi…”.

Vậy là Hoàng đã nằm nơi đất khách quê người ngót ba mươi năm. Tấm ảnh nó trên bàn thờ vàng ố từ lúc nào. Có lần bà nằm mơ thấy Hoàng về, nó gầy vêu vao, cứ đứng ở đầu giường nhìn bà bằng con mắt ráo hoảnh, chẳng nói chẳng rằng . Hường thì bảo, lạ là bao năm nay nó chưa bao giờ mơ thấy cậu em cả, chỉ đôi lần mơ thấy thầy về. Đêm ấy Hường chợt thức giấc, hốt hoảng lay bà: “Con vừa gặp thầy. Nét mặt thầy giận lắm, bảo chị nỡ để  thằng em chị ăn đói nhịn khát mãi, sao không đón về?” Thế là sáng ra, việc vào Nam “đón” Hoàng vừa được quyết định rất chóng vánh. Trước khi lên đường bà thắp nén nhang trước bàn thờ, nước mắt lưng tròng khấn khứa: “Hoàng ơi, u đã định đón con về từ lâu rồi đấy, mà nấn ná không đi được. Nhà mình neo người, đường xa diệu vợi, mà u thì ngày một già lẫn rồi. Nay thầy về nhắc, u với chị con quyết đi một chuyến. Đừng giận u. Khôn thiêng phù hộ cho người nhà mình, con nhé!”. Lúc bà khấn, Hường cũng chắp tay đứng cạnh, nó nhìn lên tấm bằng: “Gia đình vẻ vang”…

Ngày ấy, khi ông đại uý quân y ra báo tin sét đánh, là thằng Hoàng chạy sang hàng ngũ địch, thay đổi danh tính, bà đã muốn cất ngay cái tấm bằng xuống, kẻo mỗi lần nhìn lại thêm tủi hổ. Lúc đó ông đại uý bảo, cứ từ từ để còn xác minh lại. Mà hình như ngoài gia đình bà, ông ấy cũng không nói chuyện này cho ai biết. Cả khi sau này lên “to” rồi, ông đại uý vẫn thỉnh thoảng ghé thăm nhà bà, lạ là không thấy ông đả động gì đến chuyện của thằng Hoàng nữa. Bà quay sang bảo với Hường: “U định thế này. Sau khi cải táng làm bia mới cho nó rồi, mình ra ủy ban trình bày công khai chuyện dại dột của nó, trả lại cái bằng vẻ vang này cho xã. Như vậy u có nhắm mắt cũng đỡ áy náy con ạ”. Cái Hường không nói gì, mắt nó đỏ hoe.

Hường dìu bà lên cầu thang. Có mấy đứa chụm đầu vào nhau đánh bài ngoài hành lang. Xem ra họ đang sát phạt nhau ghê lắm. Bà thấy đứa quờ tay thu vào lòng cả nắm bạc queo quắt như lá khô. Một đứa bỗng văng ra câu tục tĩu, chắc là vừa nhẵn túi. Rồi đứa ấy ngoảnh ra, thấy hai mẹ con bà đang ngơ ngác tìm buồng, thì chạy đến sốt sắng:

- Má với chị hai ở lầu mấy?

Không chờ trả lời, cậu ta đã nhìn vào cái biển sắt nhỏ gắn ở đuôi chìa khoá trong tay Hường, nói tiếp:

- Lầu ba. Má, chị hai dô chút xíu nữa. Buồng ba ba mươi.

Hường chưa kịp nói lời cảm ơn cái cậu mau mồm mau miệng này, cậu ta đã quay lại nói to với bọn trong hội:

- Chiều nay đánh con ba ba “rùa rùa” đi tụi bay. Chắc hên đó.

Một gã mặt trẻ hoe mà râu lởm chởm đầy cằm, có đôi mắt sâu linh lợi như mắt cú mèo, chợt đi nhanh về phía mẹ con bà. Đoạn gã chắp tay trước bụng, gập người làm động tác chào.

- Chắc má, chị hai ra Bắc. Tỉnh nào ạ? Gã hỏi.

Bà thoáng giật mình. Nếu  thằng  này cạo bộ râu đi thì từ dáng vóc, cử chỉ, đến gương mặt giống hệt  thằng Hoàng nhà bà hồi mới nhập ngũ. Hình như cái Hường cũng thấy vậy, bấm bấm vào tay bà. Hường trả lời thay bà:

- Anh đừng hỏi, mẹ tôi đi đường bị mệt.

- Má đưa con xách túi đồ giùm, đừng ngại gì mà. Nói rồi, gã giơ tay muốn đỡ cái túi. Bà lùi lại tỏ ý kiên quyết không trao. Hường kéo mẹ đi lên cầu thang. Không hiểu sao cả lũ cứ xoắn xuýt  theo chân. Hường vội đưa bà vào phòng rồi đóng sập cửa lại. Vừa ngồi lên giường cho đỡ mỏi, bà đã hỏi Hường:

- Chị có thấy thằng rậm râu giống thằng Hoàng nhà mình như tạc không?

Hường gật gật. Nếu Hoàng còn thì giờ đã gần năm mươi rồi chứ đâu còn trẻ như gã, song rõ ràng nó đã gợi lại hình ảnh của Hoàng cái thời điểm trước lúc vào Nam.

Mở túi xách  lấy ra mấy  thứ, đoạn Hường cất ngay vào trong tủ khoá lại. Bà bảo:

- U mệt không tắm táp gì đâu.

- Thì u rửa mặt mũi chân tay cho tỉnh người chứ.

- Lát nữa rửa cũng được. Chị ra mở cái cửa, phòng kín u thấy bí hơi lắm.

Hường vừa đi vừa lẩm bẩm:

- Không biết mấy thằng đề đóm mất nết ấy đã cút hết chưa?

Hường cảnh giác dừng lại nghe ngóng, thấy yên ắng, mới mở. Bất ngờ, hiện ngay ra mặt “Thằng Hoàng có râu”. Cả bọn  đã xuống tầng, chỉ nó còn nán lại.

- Con chào má, em chào chị Hai. Nó lại lễ phép cúi mình.

- Ơ hay, sao anh lại vào? Hường không  nén được ngạc nhiên và bực bội trước ông khách không mời này.

- Dạ, cảm phiền má, chị Hai chút xíu. Gã cúi đầu tỏ vẻ nhẫn nại.

- Anh cần gì? Hường hỏi.

- Dạ. Nếu con không nhầm thì trong  cái túi xách má giữ có bộ hài cốt của anh Hai con là liệt sĩ chống Mỹ ạ. Gã rậm râu nói mà con mắt cú vọ láo liên nhìn quanh khắp phòng, rồi dừng lại ở cái tủ. Bà lặng người. Nó là người hay ma không biết? Hường giọng gay gắt:

- Anh nói lung tung gì thế! Hài cốt nào? Anh ra ngay không tôi gọi bảo vệ đấy!

Gã rậm râu cười khì khì nhe bộ răng xỉn, nhỏ nhẹ nói tiếp:

- Chị Hai đừng hiểu lầm em. Em chỉ muốn xin cái số mộ thôi mà.

- Số mộ nào? Hường giãy lên.

- Cái số mộ của anh Hai. Nghĩa trang nào khi chôn chẳng có đánh số mà chị Hai.

- Không có - Hường nổi đoá và tiến đến trước mặt gã, tỏ vẻ dứt khoát - Mời anh ra ngay!

Gã rậm râu chẳng coi sự nổi giận của chị Hai miền Bắc là gì, thủng thẳng bảo:

- Chị Hai đừng giận thằng em tội nghiệp này, em có đòi chi nhiều, có hại chi ai, chỉ muốn biết cái con số ấy thôi mà.

- Để làm gì? Giọng Hường đã bớt căng thẳng.

Gã cười khì, gãi gãi vào cái tai chuột mà bảo:

- Đề đóm mà chị Hai. Có lần thằng em “đánh” con số mộ của thằng bạn trong Thành phố bị tai nạn giao thông, được mấy chục triệu, trả huề nợ nần đấy chị à. Cái thằng ban nãy chỉ buồng cho chị hai “đánh” con ba ba rùa rùa, còn yêu cầu của em đơn sơ có vậy thôi.

Từ nãy đến giờ bà ngồi nhìn thằng rậm râu và Hường đối đáp mà lòng hoang mang, chẳng hiểu chuyện gì đang xảy ra, nay nghe nói đến đề đóm cờ bạc, bà chợt hiểu ngay. Bà hỏi:

- Sao anh biết đây có hài cốt?

Gã rậm râu liền bật cười ha hả chỉ ngay vào cái tủ mà nói:

- Đấy chị Hai thấy chưa, má nhận rồi đó. Chị Hai cho thằng em tội nghiệp này biết đi.

- Ai nhận? - Bà cự nự liền - Tôi nhận bao giờ.  Anh đừng có mà bắt nọn người ngay.

- Má à - Gã nhìn bà, con mắt cú vọ tinh ranh loé sáng - Nom bộ dạng má ôm túi hồi nãy con hiểu liền à. Mấy bà mấy cô miền Bắc dô, phần nhiều đi chơi kết hạp công chuyện cả. Con đã có lần đụng vô bộ hài cốt chằng gói kỹ nhét gầm ghế xe khách đường dài rồi mà. Thôi, nom má hiền lành bộ dạng giống má con ở nhà, má nói với chị Hai cho con cái số bia mộ  kia đi, có thiệt hại gì cho má, chị Hai đâu mà ngại.

- Không nói thì sao? Hường nhìn thẳng vào mắt tên cờ bạc.

Hắn trả lời giọng lạnh tanh:

- Chị Hai đừng làm dữ. Em mà  mét thằng xế một câu là nó yêu cầu khám xét lôi thôi to đó. Chị cho cái số có mất gì đâu nào. Em thề độc là giữ kín cho chị.

Thằng này thật lì, hệt như thằng Hoàng khi xưa về đòi tiền bằng được để lên huyện “chạy” trong kỳ tuyển quân. Bà bảo Hường:

- Chị có nhớ số thì cho người ta biết.

Hường lẳng lặng mở tủ, lấy trong túi xách ra một tờ giấy nhỏ và đọc, tỏ ý muốn tống khứ cái của nợ kia đi cho xong chuyện:

- Ba bảy bốn tư.

Gã rậm râu nhập tâm, rồi hỏi lại:

- Ba bảy bốn tư?

Không đợi trả lời gã biến nhanh ra cửa.

*

Lạ giường, lạ nhà bà trằn trọc mãi không ngủ được. Hường nằm bên, co ro, hai bàn tay kẹp vào đùi, nom thật tội nghiệp. Con bé hiếu hạnh thế mà trời bắt tội nó suốt đời phải làm bà cô không chồng con!

Tuổi dậy thì Hường vào loại mỏng mày hay hạt, xinh gái nhất làng, có ối anh  nhòm ngó. Nhưng nó phải lòng một anh cùng xóm từ thời bắt đầu vào học cấp ba. Anh ấy học hết cấp ba trường huyện, đã  được kết nạp Đảng, là chuyện hiếm có ở trong vùng. Thế là vừa tốt nghiệp phổ thông, thanh niên ba sẵn sàng anh nhập ngũ ngay. Hai nhà đã bàn nhau định tổ chức cho hai đứa trước ngày lên đường, song anh ta chủ động sang báo cáo với bà: “U ạ, chúng con đã hẹn chờ  nhau đến ngày thống nhất mới cưới. Cũng không lâu nữa đâu u ạ. Trai thời loạn mà, không thể để chuyện vợ con  làm vương vấn. Hường cũng đã sang nói chuyện ấy với thầy u con rồi”. Nghe anh con rể tương lai nói, bà không nói lại được lời nào, nhưng trong thâm tâm nghĩ khác. Đáng nhẽ anh chị cứ tổ chức đi, có thế nào thì rồi sau cũng có đứa nối dõi tông đường, mà cả hai  nhà đều neo người. Chẳng hiểu sao lúc ấy bà lại nghĩ ngay đến chuyện rủi như thế. Anh con rể tương lai của bà hy sinh vào năm bẩy mốt ở mặt trận Huế. Từ lúc anh lên đường vào Nam, cái Hường ốm quặt ốm quẹo, đến khi giấy báo tử về nó ngất ngay trên tay bà. Vài năm sau đó  nó vẫn ngơ ngơ ngẩn ngẩn.

Như có tiếng ai gọi, ai gõ cửa  ấy phải không nhỉ? Bà toát mồ hôi, đã tính nhỏm dậy xem sao,  nhưng sợ động làm con mất ngủ. ánh đèn mờ mờ ngoài hành lang hắt vào, bà cố nghển lên nhìn về phía tủ. Có chuyện gì đâu nhỉ? Hoàng ơi, khôn thiêng phù hộ cho u, cho chị chuyến này về quê thuận buồm xuôi gió!

Bà bỗng nhớ lại vào cái đận cuối bẩy mốt (1971), giấy báo tử anh con rể tương lai vừa về thì có đợt khám tuyển bổ sung quân cho chiến trường, dạo ấy trai trong xã đi vãn, phải vét cả những anh thấp bé nhẹ cân. Thằng Hoàng nhà bà vào tuổi mười bảy bẻ gãy sừng trâu, lại được hoãn, làm hàng xóm người ta xì xào ghê lắm. Cha già mẹ héo, nhà con độc, được ưu tiên - nó bảo bà cứ giải thích thế khi có ai ngứa mồm bắt bẻ này nọ. Bà chỉ gật cho nó yên lòng, bà biết chứ, nó lấy đi cái đài ba băng Liên Xô lên huyện cống nộp cơ mà. Cái đài mà hai mẹ con bà làm đầu tắt mặt tối cả năm với mấy sào  đào quất mới có được, thôi của đi thay người u ạ, cái Hường vẫn an ủi bà như thế.

Bà có muốn nó làm việc khuất tất như thế đâu, có lần đã lựa lời bảo: “Thôi nghe u, chạy trời không khỏi nắng con ạ. Còn bao nhiêu đợt khám tuyển nữa, chẳng nhẽ…”. Chưa để bà nói hết câu, nó đã vặc lại: “U biết gì, ối thằng to khoẻ bằng mấy con vẫn thoát kia kìa. Cứ có sìn là xong tất”. Đợt khám tuyển sau, nó còn chẳng thèm hỏi bà, tự tiện lục đáy hòm mang tất “sìn” dành dụm được trong vụ hoa tết năm ấy. Nửa ngày sau, nó hí hửng chìa ra trước mặt bà và chị gái cái giấy xác nhận “Không đủ sức khoẻ”, vẫn chữ ký xác nhận như giun bò của tay bác sĩ quân y nào đấy. Lúc đó ông đang nằm trên giường bệnh rên hừ hừ, chợt nín bặt, tung chăn dậy vồ lấy tờ giấy, rồi cười ha hả như người khoẻ và  nói “Các cụ nói chả sai. Có tiền mua tiên cũng được!”.

Năm sau đúng vào dịp tuyển quân, bụng ông căng phồng như ễnh ương, mang ra bệnh viện huyện, viêm gan cổ trướng người ta trả về, rồi mất tại nhà. Thằng Hoàng được hoãn nhập ngũ, mặt nó tỉnh queo bảo với bà và chị: “Thầy đi đúng lúc”. Đến đợt tuyển bẩy ba. Đầu năm xã bà giấy báo tử về như bươm bướm, làng xóm vắng hoe, ra làm đồng rặt đàn bà trẻ con. Thằng Hoàng lại tính cái bài cũ, nó lén lục đáy rương, không thấy một tí “sìn” nào. Nó hạnh hoẹ bà, bảo đưa hết đây để “chạy”, còn người còn của u tiếc cái gì? Bà phân trần là năm rồi thuốc thang cho thầy đã vét sạch cả tiền. Nó vẫn không chịu. Hường phải vội mang đi bán chỉ rưỡi vàng, số vốn nó ki cóp bao năm, định để khi ra ở riêng thì khỏi mang tiếng tay không về nhà chồng. Hoàng cầm nắm tiền chị đưa, chẳng nói một câu, lên huyện liền. Nhưng buổi chiều nó về, mặt tái như gà cắt tiết, ném nắm tiền lên bàn hất hàm với chị nó, nói  mỗi câu: “Trả!”. Hường gặng mãi nó mới nói: “Cái thằng quân y khám mấy đợt trước biến đâu rồi, cha đại uý này rắn quá”. Nhưng bà còn thấy bên má nó có lằn vết đỏ. Hồi bà ở cữ thằng Hoàng được  một tháng, hôm ấy bà đang cho con bú thì một bà bạn hớt hải chạy đến bảo, ông chồng bà thua bạc định tháo cáy, đang có xô xát ở xóm dưới. Thế là bà vội đưa con nhờ bà kia bế chạy đi tìm chồng, đúng lúc ông vừa bị bọn trong hội nện cho nhừ tử, tống ra khỏi cổng, thế là ông trút ngay cơn hận thua bạc vào bà, túm tóc tát lấy tát để. Bên má bà cũng hằn vết y như bên má thằng Hoàng lúc ở huyện về. Biết con bị đánh, song bà không hỏi nó.

Bà không ngờ là về sau lại tình cờ quen được ông đại uý bác sĩ quân y, chính là người đã khám cho thằng Hoàng ở phòng kết luận hôm ấy.

Hoàng đã nhập ngũ được gần một  năm. Sắp tết Nguyên đán, trời bỗng trở chứng nắng như mùa hè làm những nhà trồng đào quất phải bán tống bán tháo. Một anh bộ đội mặc áo đại cán trạc ngoài ba mươi, có gương mặt phúc hậu, dắt xe đạp đến trước gánh đào của bà hỏi mua một cành. Bà nói thách. Cứ tưởng khách phải mà cả xuống vài giá, nào ngờ anh bật nắp túi định móc tiền ra trả. Nhưng móc mãi mấy túi chỉ có vài hào lẻ, rồi anh cười ngượng nghịu bảo với bà là quên ví tiền ở nhà. Anh định dắt xe đi, bà kéo lại bảo, có bao nhiêu cũng được, nói thách cho vui vậy thôi. Anh cứ nhất định đi, bà phải chạy theo ấn cành đào vào tay, bắt nhận: “Biếu bác bộ đội ăn tết. Tôi cũng có con bộ đội mà”. Thế rồi phút gặp nên quen, anh bộ đội ấy trở thành quen thân với gia đình bà. Một lần đến  nhà chơi, anh bộ đội (sau bà mới biết anh là đại uý, bác sĩ quân y) cứ nhìn hồi lâu ảnh thằng Hoàng dán trên khung kính. Nghe bà kể về thời gian khám tuyển của nó, anh ấy chợt “ồ” lên một tiếng, bảo nó đúng là đứa đã dúi tệp tiền vào tay anh trong phòng kết luận định mua chữ “Không đủ sức khoẻ”. Anh bảo, lúc đó giận quá, không giữ được bình tĩnh đã  giáng cho nó cái tát.

Bẵng một thời gian dài không  thấy ông đại uý đến chơi. Ông trở lại thăm bà, đã mất tay trái và đã chuyển ngành. Mấy năm sau ông lên chủ tịch huyện, rồi phó chủ tịch tỉnh. Thằng Hoàng đi B được một năm thì có anh trên huyện đội về đưa giấy báo tử, kể trường hợp nó hy sinh trong chiến đấu, vấp mìn trong lần đi trinh sát đồn địch. ít lâu sau, gia đình bà nhận được bảng vàng vẻ vang và được hưởng tiền liệt sĩ. Hàng xóm trọng nể bà: “Cậu Hoàng ở nhà nghịch ngợm thế, mà được quân đội rèn nên người. Chiến đấu dũng cảm. Thật vinh dự cho xã ta”. Bà đã khổ nhục về chồng về con nhiều rồi, nay rơi vào hoàn cảnh như thế cũng là được an ủi phần nào. Sau ngày nước nhà thống nhất ông đại uý lên chức gì to nữa trên trung ương kia. Với gia đình bà ông vẫn thân tình, còn muốn đưa Hường đi công tác thoát ly. Nhưng nó mấy lần từ chối, bảo trình độ văn hoá thấp, muốn được ở vậy tại quê để chăm nom mẹ già. Trong một lần công tác ở một tỉnh phía Nam, ông đại uý tình cờ biết được chuyện của Hoàng, nó không  vấp phải mìn khi đi trinh sát, đó chỉ là màn kịch ngụy tạo để chạy sang phía bên kia. Một người trong tiểu đội lính ngụy cùng Hoàng ngày ấy ở Nha Trang kể là, Hoàng đã tự sát vào đầu năm bẩy nhăm (1975), lúc Việt Cộng đang  đà chiến thắng từ Tây Nguyên tràn xuống duyên hải miền Trung. Những ngày chuẩn bị cho tử thủ, nó tỏ ra lầm lì khác thường. Buổi chiều hôm  ấy nó chỉ nói mỗi câu: “Tao phải trả giá quá đắt cho sai lầm của mình”, chập tối nó kê súng vào họng…

*

Mẹ con bà lục tục dậy từ rất sớm. Lúc mơ, lúc tỉnh cả đêm qua, giờ bà thấy mệt bơ phờ, nhưng gắng gượng không nói ra sợ Hường lo lắng. Hai mẹ con cứ lẳng lặng   sửa soạn. Đến khi các phòng bên khách cũng đã dậy cả, bà mới bảo Hường mở cửa đi ra xe.

Cửa vừa mở, lại hiện ra gương mặt “Thằng Hoàng có râu”. Bà và Hường sững lại. Nó cười khì, tai quái:

- Con xin lỗi đã làm má, chị Hai giật mình.

Hường đã trấn tĩnh, nói giọng gay gắt:

- Sao anh cứ ám mẹ con tôi thế!

- Cảm phiền chị  Hai chút xíu nữa thôi mà - Gã nói - Con có món quà biếu má, chị hai đi đường.

Nói rồi nó rút trong túi quần ra  một tệp tiền, trịnh trọng đưa hai tay về phía bà.

- Tiền gì thế này? Hường kêu lên.

- Báo cáo má, chị Hai - Gã nói dẻo quẹo - Nhờ ơn phước của má, chị Hai, nhờ anh Hai phù hộ chiều  qua con trúng đề hai chục triệu. Không dám ăn một mình xin biếu má, chị hai chút lộc.

Bà bỗng thấy cái túi cắp trong nách như đang động cựa. Thằng Hoàng nhập vào nó chắc? Mắt có hoa cà hoa cải, bà ngồi bệt xuống giường. Hường vội chạy lại đỡ mẹ. Gã rậm râu thì ngớ ra, cứ đứng trơ khấc. Rồi bà như hồi tỉnh, vụt đứng dậy, giang cánh tay khẳng khiu  hất nắm tiền trong tay gã và quát lên:

- Về nhà mà tu tỉnh lại đi! Thương lấy mẹ mày, thương lấy chị mày!

Có lẽ bộ mặt bà lúc đó quá dữ dằn, làm gã rậm râu hoảng, lùi dần ra cửa. Rồi gã biến mất.

Chuyến xe tốc hành đã chuyển bánh được một lúc, bà mơ màng gục đầu xuống thành ghế. Bà thấy  hình như cái thằng ban nãy còn đang cố đuổi theo, cứ thảm thiết hết gọi má lại gọi chị Hai…

Không phải gã rậm râu, mà đấy chính là thằng Hoàng bé bỏng dại dột của bà năm xưa.

(Báo Văn nghệ)

Giá lạnh

Nhà ông Lực “hoàn cảnh” lắm. Ông có bốn người con thì cả bốn là liệt sĩ. Làng tôi có trách nhiệm, tối tối cử tốp thanh niên đến nhà ông ngủ cho có người có tiếng, để ông bớt cô đơn và còn đề phòng bất ngờ ông ra đi. Nhưng, sau cái chết của vợ ông, tốp thanh niên có đứa sợ bỏ về, chỉ còn lại mình tôi. Không phải là tôi không sợ, mà tôi muốn biết ông có phải là người không biết lạnh hay không? Người làng tôi bảo ông là con của người tuyết hoặc của rái cá sinh ra nên không biết lạnh là gì. Nhưng tôi không tin. Thịt da ai cũng là người, làm gì có ai lại không biết đói, rét. ở lâu lâu với ông, tôi còn biết một cách rõ ràng, chính ông mới là người sợ lạnh nhất làng. Cái lạnh đến với ông từ từ. Hồi anh Tư nhà ông có giấy báo tử về, ông vẫn còn khoẻ mạnh. Nhưng rồi, nhớ con ngàn trùng cách biệt, từng ngày, từng giờ cứ chầm chậm gặm nhấm cái béo tốt, khoẻ mạnh của ông. Năm nay, ông héo gầy đi một chút, sang năm chút nữa, sang năm sau chút nữa. Sau gần mười năm, cái thân thể to cao chắc nịch của ông, nay chỉ còn là một bộ gọng, như những ống giang to nhỏ chắp vá hờ hững vào với nhau. Dù vậy, những người cùng trà lứa với ông vẫn cứ khăng khăng, ông không bao giờ biết lạnh. Đúng là phải “mục sở thị”, phải vào hoàn cảnh của người thì mới biết đúng về người. Để chống cái lạnh, đêm đêm ông Lực vẫn thường xuyên đốt lửa. Đêm đêm tôi vẫn nghe những tiếng rên khe khẽ, tiếng bộp thịch, bộp thịch... của chân tay và cái gậy ông lần xuống bếp. Đêm đêm, ông vẫn sống cùng ngọn lửa. Một ông già lụ khụ, ngồi lặng thinh bên bếp lửa, trong nhà không một tiếng động, tôi nhắm nghiền mắt lại cũng thấy đôi bàn tay xương xẩu của ông hơ hơ trên ngọn lửa; thấy mặt ông đang cúi xuống ngọn lửa khi chúng bốc lên; thấy lửa đang len lỏi trên bộ râu ông làm cháy từng nhúm một, toả ra mùi khen khét, thơm thơm, và nghe từng lời của ông gửi về nơi vô định.

*

Và đêm đêm tôi vẫn thường nằm trùm kín chăn từ đầu đến chân để tiếng than thở vô vọng của ông bớt lọt vào tai tôi. Nhưng hễ tôi cố nằm im là tiếng rì rầm của ông lại văng vẳng.

- Thằng Cả, thằng Hai, thằng Ba, thằng Tư ngủ chưa con. Hiện các con đang nằm ở đâu? Bố kể chuyện cho các con nghe nhé. Có năm bố cũng đang ngồi bó gối trong bếp như thế này, thì con rái cá, thằng út nuôi, đến cắn vào áo bố, lôi bố đi. Các con đang ngủ, không biết được đâu, lạnh lắm. Cái lạnh ngoài trời thấu vào bếp, tro rạ cũng đã lạnh ngăn ngắt. Con rái cá cứ kéo áo giục bố đi; còn con ngan mẹ đang ấp mấy quả trứng không chịu nổi lạnh, vươn dài cổ về phía bố kêu “khàm khạp”, như muốn thông báo cho bố biết: lạnh lắm. Bố lúc đó không quan tâm đến mẹ ngan của thằng Ba đâu. Bố đang sung sướng vì trời rét. Bố đang lẩn vẩn trong đầu: lạnh đến mức ngan mẹ đang ấp ủ phôi thai đàn con phải kêu lên thì cái lạnh này đến cá cũng phải ngừng bơi lội. Bố thích quá, đứng dậy ngay, lum khum mở chốt cửa bếp. Vừa mới hé được cửa ra, gió lạnh ập vào ngay. Lạnh lắm đấy, các con ạ! Con ngan, theo quán tính bảo vệ đàn con vội xù lông nằm lại trên ổ trứng, mỏ vẫn liên tục “khàm khạp”. Mẹ ngan này, bố biết, thằng Ba trù tính ra giêng bán đi để mua sách vở học tập. Nhưng gió thổi mạnh dường như làm bố quên đi cái kế hoạch đó của con, bước ra ngoài sân với niềm vui đang lớn dần. Bố chưa bao giờ tin cái lạnh có thể làm chết người. Bố ngước lên nhìn trời. Trời không một vì sao. Bố nhìn lên nóc nhà. Nóc nhà như một xác chết im lìm, mặc sức cho gió đông thổi vù vù hoành hành, đùa bỡn. Bố nghe rất rõ tiếng sầm sập của mái rạ lật từng mảng tung lên, quật xuống; tiếng những thân tre già với những thân cành xơ xác, cọ vào nhau rin rít như tiếng ma nỉ non khóc hờn, khóc giận. Người yếu bóng vía lo sợ những đêm rét, gió thổi mạnh từng cơn như vậy, ma mãnh rất hay xuất hiện. - Ông Lực cười lên ùng ục - Vào những ngày như vậy, chỉ có nhà mình là mở cửa, có ánh lửa sáng lên trong đêm, còn các nhà khác bắt buộc phải đóng chặt cửa lại. Những người mẹ trẻ có chồng đi bộ đội, không còn tự tin ầu ơ ru con đầy hãnh diện mà thường ôm chặt con vào lòng như muốn giấu bọn ma mãnh đang đêm có thể lẻn vào. Các bà già nằm bó khoanh trên giường, lúc mê, lúc tỉnh, miệng thỉnh thoảng lại rên lên, thỉnh thoảng lại ú ớ, gào rú. Rét thế này, nhiều nhà năm nay thế nào cũng phải gieo lại mạ, trồng lại lạc, ngô. Có lẽ chỉ riêng nhà mình vui. Riêng nhà mình cảm ơn trời đất. Các con ngủ nhé. Mẹ con con ngủ nhé. Cái con rái cá lại đang kéo bố rồi. Nó kéo bố lại đống quần áo rách để bố chọn một vài mảnh giẻ lành quấn quanh đôi chân; kéo bố lại cái áo bện bằng rơm để bố mặc thêm vào người; kéo bố lại với cái giỏ để bố lấy buộc vào quanh bụng; kéo bố lại với con dao... Bố thoăn thoắt biến vào đêm tối, hoà cùng gió và lạnh đang gào rú.

Những đêm như vậy, bố kiếm được nhiều cá lắm. Có tháng được cả tạ cá chẳng ít đâu. Một tạ cá là hai tạ thóc, là bốn tạ ngô, tám tạ khoai. Nhìn thúng cá đầy ự, bao giờ bố cũng mơ tháng ba, ngày tám các con có khoai, sắn để ăn. Nhà nghèo mà nhờ trời kiếm được gạo cho các con ăn thì có sung sướng nào bằng, làm sao bố có thể còn thấy lạnh được?

Những lần như thế, mẹ vẫn thường mắng bố:

- Bố thằng cu rõ hay. Rét đến thối cây, thối cỏ, chết chim, chết cá mà cứ đâm đầu đi ra. May phúc mà còn về được.

Bố cười, ngồi lù lù bên bếp lửa như một đụn đất, trả lời mẹ:

- Thì tôi có chết đâu.

Mẹ thương bố và mắng yêu bố đấy, các con đừng bận tâm. Chứ mẹ biết bố năm nào chả thế, cứ gió rét căm căm, trên vùng núi cao có tuyết rơi, lạnh đến thiên hạ ai ai cũng oán trời, oán đất là năm đó bố kiếm ăn được. Năm đó kinh tế nhà mình tháng ba, ngày tám không lo đứt bữa. Anh Cả các con đã biết, còn thằng Tư thì chưa biết đâu. Nhà người ta có đủ gạo ăn, nhà mình khó khăn phải kiếm cá lần hồi mới có bát gạo bữa đói bữa không. ấy thế mà các con đứa nào cũng lớn nhanh và khoẻ mạnh ra trò đấy. Lúc các con được hai ba tuổi, đứa nào cũng béo tròn như hòn đá lăn, ục ịch. Lên năm tuổi đã biết cho tay vào chậu bắt cá, tôm. Anh Cả các con có lần thò tay vào chậu bắt được con cá diếc đưa lên mồm nhai. Thấy bố đi đến, anh nở nụ cười, rộng hết cỡ miệng; những vảy cá diếc bám quanh miệng, má lóng lánh dưới ánh mặt trời.

ục, ục, ục. Các con ơi? Giờ các con đang nằm ở đâu? Thằng Cả nằm ở mặt trận phía Bắc, thằng Hai nằm ở mặt trận phía Nam, thằng Ba nằm ở mặt trận phía Đông, thằng Tư nằm ở mặt trận phía Tây, nghe nói mãi tận bên Lào. Xa nhau quá, các con nhỉ? Nơi các con nằm lạnh, nóng thế nào? Nếu được ở vùng lạnh thì bố yên tâm. Bố vẫn nhớ, mùa đông là mùa khoẻ mạnh của các con mà. Mùa đông, dù rét đến mấy các con cũng chỉ mặc đến ba lần áo vải mỏng là cùng. Và cứ hễ chơi đáo, chơi khăng là các con cởi ngay cả ra, chỉ còn mặc độc cái quần đùi. Làng cũng nói “Bố nào con nấy”, không biết lạnh là gì. Lưng các con, đứa nào đứa nấy tròn lẳn như lưng cá trắm, bắp đùi ra bắp đùi, to, đen bóng. Đàn ông, đàn bà ở làng người nào cũng thích ngắm, cũng khen các con. Còn nếu các con nằm ở vùng gió nóng thì khổ thân các con lắm. Bố vẫn nhớ, mùa hè, cứ ánh sáng hé ra là các tế bào trong cơ thể mấy cha con ta đều rạo rực, mồ hôi rỉ ra. Cả ba tháng hè, không có ngày nào là ngày không đổ mồ hôi của cha con mình. Mặt cha con ta lúc nào cũng đỏ gay, áo quần mặc trên người lúc nào cũng ướt. Từ bố đến con không ai dám mặc quần dài, vì chỉ mặc một lúc là mồ hôi đã thấm ướt, và lẩn trong mồ hôi thoang thoáng có mùi như là bùn đất, như là tanh nồng của cá tôm bay ra. Vì cái mùi ấy, người làng ít đến trò chuyện lâu lâu với bố con nhà mình. Bố biết điều ấy các con ạ. Các con nên giữ ý. Không nên đứng lâu trong đám đông. Ôi, mùa hè, khổ thân các con tôi!

Các con ơi! Giờ này, các con đang ở đâu? Hãy biên thư về cho bố nào. Kể chuyện hành quân, chiến đấu nào. Kể chuyện vai đeo ba lô nặng cả tấn nào. Thằng Cả, anh tha lỗi cho bố nhá. Anh biên thư về dặn, nhà ta có ba con đi bộ đội rồi, thằng Tư bố xin với chính quyền cho nó được học lên cao. Nhưng bố đã không làm được. Cũng là vì nó giống bố, giống con. Nó cũng không chịu được nóng. Nó hay bỏ lớp để ra sông tắm. Nhà trường đã mấy bận mời bố đến nhắc nhở, phê bình. Nó biết vì nó mà bố phải liên luỵ nên nhất quyết không đi học nữa. Đã không đi học thì đi bộ đội. Phong trào của cả làng mình thế mà. Ai mà ngăn được! Thằng Cả cứ trách bố đi. Nhà mình tuyệt tự rồi mà. Bố cũng đau lắm, anh Cả ạ. Công sinh thành, nuôi dưỡng biết bao là khó nhọc của bố mẹ, các con biến thành liệt sĩ hết cả rồi. Mẹ giận bố đấy. Khi thằng Tư lên đường nhập ngũ mẹ mắng bố là đồ vô tư lự cho đến khi mẹ chết đấy. Sao cả bốn đứa không có đứa nào nghĩ đến bố mẹ mà về một đứa? Có phải các con coi danh dự của các con hơn bố mẹ? Hay các con sợ bố mẹ mất danh dự?

Bao giờ cũng vậy, thì thầm tới đây, ông Lực trở nên cáu kỉnh.

- Bà hãy dậy đi. Bà tưởng tôi sung sướng lắm à? Tôi nói cho bà biết, thằng Hĩm Tâu chẳng tử tế gì đâu. Bà nghe hắn xúi mà trách tôi. Bà nhớ chứ? Tôi tình cảm với bà đêm đêm do ăn cá mà sáu năm sinh liền bốn thằng con trai. Tay Hĩm Tâu dọa tôi: “Nếu không hoạn cái của quý của thằng Lực đi thì chỉ nhoàng một cái nó sẽ sinh ra cho làng cả một bầy thanh niên”. Hắn còn bảo: “Đàn bà như đất đai. Đàn ông như giống má. Đàn ông gieo giống gì thì trên đất đó sẽ mọc lên cây ấy. Tay Lực khoẻ như trâu, hắn sẽ có cả một bầy con trai cho mà xem.”. Chính vì vậy mà tôi phải đi triệt sản. Cho nên, lúc các con ra đi cả, tôi mới bất lực, mới không sinh con cho bà được nữa. Tại cái chiến tranh làm mất con, chứ đâu phải là tôi vô phúc. Tôi đâu có ham cái giấy liệt sĩ. Tôi cũng như bà, tôi cần con. Tôi cần con mà.

Khi ông Lực gào lên “Tôi cần con. Tôi cần con” thì đêm cũng bắt đầu rạn nứt để về sáng. Thường lúc ấy tôi cũng dậy đi vệ sinh nhẹ. Ông Lực vẫn thường hay gọi tôi.

- Thằng Tư đi đái đấy hử?

Những ngày mới đến nhà ông, tôi thường đáp lại ông: “vâng”.  Nhưng về sau có lần tôi “vâng”, có lần không. Tôi biết ông hỏi tôi để ông chứng minh ông đang thức, chứng minh nhà có chủ, chứ hai mắt ông vẫn nhắm nghiền, nước mắt vẫn đẫm trên hai má. Ông Lực khóc nhiều lắm. Lông mi của ông đã rụng theo nước mắt hết cả rồi. Mỗi lần ông muốn mở mắt ra, tôi phải dùng nước, dùng khăn cọ rửa, mắt ông mới mở ra được. Ông nói với tôi ông chẳng muốn mở mắt ra làm gì:

- Mở mắt có thấy gì đâu anh. Tôi nhắm lại thì thấy rõ hết.

Vì vậy, thành ra, mắt ông có lẽ vẫn còn sáng nhưng suốt ngày ông nhắm mắt. Ngay cả lúc đi lại cũng vậy, nên cái gậy không rời tay ông. Có lần tôi hỏi ông:

- Ông nhắm mắt cũng như mở sao ông đi lại cứ dùng gậy xua xua để tìm đường?

Ông xua tay, cười lên khùng khục. Đôi gò má già khô khan, tàn đen, giật giật từng cơn.

- Người già đi đâu cũng cần có gậy, mới đúng cảnh già.

Có bận ông thủ thỉ hỏi tôi:

- Tay Hĩm Tâu còn sống chứ?

- Vẫn ạ.

- Hắn vẫn còn sống hả?

Rồi ông thì thầm kể lể.

- Anh Cả này. Tay Hĩm Tâu, lão Cò ái theo bố học nghề rồi đấy. ục, ục, ục. Các con biết không? Hắn cũng quấn giẻ quanh đùi và bắp chân, cũng mặc áo bằng rơm, cũng giỏ, cũng dao như bố. Nhưng theo bố mới bước qua khỏi lũy tre làng đã răng nọ đập răng kia, lập cập như chó đói vừa từ dưới ao lạnh lết xác lên. Hắn run mới khiếp chứ. Giống như con cầy sấy ấy. Lão Cò ái cũng thế. Cao to có kém gì bố đâu, các con! Có lẽ cao to thế nên hắn gan hơn Hĩm Tâu, theo bố đến được ao đầm, nhưng khi lội xuống bùn, mới bước được vài bước đã đứng như trời trồng, miệng luôn xuýt xoa, kêu đau đái mà mở khuy quần không ra được. Rồi khi lập bập mở được khuy quần ra thì chim Cò ái đã teo lại như quả ớt, đầu lỗ chim bịt cứng lại, cố lấy sức rặn, nước đái  mới bật ra được. ục, ục, ục. Cuối cùng rồi cũng như Hĩm Tâu chửi thề - “Lạnh đến cái con cu cũng muốn chết. Có bắt được vàng ông cũng thèm vào” - rồi vừa xuýt xoa, vừa lẩy bẩy mà bò về. ục, ục, ục. Thành ra, cả làng biết cách kiếm sống của bố con mình, nhưng cả làng chẳng ai chịu nổi rét để theo được cái nghề như bố. Từ đó mà người làng bảo bố là do rái cá sinh ra. Không phải đâu các con ạ. Ông giáo Vương, có chữ nhất làng ấy, nói có lý lắm: “Đã là người thì có ai mà không biết đói và rét. Đói và rét là hai kẻ thù của cuộc sống. Nhưng mỗi người, do hoàn cảnh, do trời sinh ra có cảm nhận về đói và rét khác nhau. Người béo tốt cảm nhận khác với người gầy guộc; người có trái tim nóng khác với người có trái tim lạnh; người luôn sống vì người khác, khác với người chỉ biết sống cho riêng mình; người hiền hậu khác với người độc ác...” Bố cũng như bao người làng ta thôi. Đói thì đầu gối phải bò. Theo hợp tác xã đi làm, cả năm được vài tạ thóc, các con lại ăn khoẻ, đầu gối không bò mà chết đói cả nhà, à con? Các con không biết, chứ bố là người sợ đói và rét nhất. Vì sợ nó quá nên bố chẳng còn biết lạnh là gì nữa. Có đêm bố cũng định “bỏ của chạy lấy người”, nhưng nhớ đến các con, ngày mai chưa có củ khoai vào bụng, thế là bố quên lạnh đi đấy. Người ta ai cũng da bọc xương như nhau mà. ục, ục, ục.

Hắn chưa chết là phải lắm. Dễ gì mà chết được! Thằng đểu thường sống lâu để trả cho hết nợ đời mà. Các con này. Khi các con bỏ bố mà đi, hắn lại bảo: “Tay Lực tha hồ sung sướng. Người ta có một tiêu chuẩn liệt sĩ, hắn có những bốn”. Mẹ con nghe thế tức nghẹn lên cổ, ngã quay lơ. Còn bố thì thấy trong người xung một dòng điện mạnh. Cảm thấy cục lạnh từ lục phủ tan ra. Người bố nóng hầm hập. Bố lại lăn mình hết hồ này, ao kia, lại kiếm cá. Nhưng kiếm về cho ai ăn bây giờ? Nhà mình bây giờ không khó khăn như trước nữa. Hai anh trước chết, làng xây cho cái nhà to. Hai anh sau chết, làng nuôi không cả bố lẫn mẹ. Nhà bây giờ chẳng thiếu thứ gì: có cả tủ lạnh, ti vi, có máy đo huyết áp luôn đeo trên tay bố; có sổ tiết kiệm mấy chục triệu đồng... Lão Hĩm Tâu nói cũng đúng đấy, nhưng mà đểu. Đểu lắm. Mày cứ đẻ lấy một đứa con trai, một đứa thôi, rồi cho nó ra trận, rồi không thấy nó trở về để mà biết mùi sung sướng của những người như tao! á,  cái mặt thằng đó còn bẩn hơn cái mặt con rái cá, cái răng nó cũng sắc hơn cái răng của rái cá. Nó nói chơi chơi mà cứ như kim châm vào tim, óc người. Đau quá! Đau quá! Hĩm Tâu ơi, đến con vật cũng đẫm tình mẫu tử nữa là người!

Có lần tôi đánh bạo nói với ông:

- Ông ơi, ông có khóc thì sự cũng đã rồi.

- Sự đã rồi?

- Vâng. Người đã chết làm sao sống lại.

Nghe tôi nói thế ông đưa hai tay khẳng khiu lên đấm đấm vào đầu. Cái mũi gầy khô của ông vặn vẹo. Mặt ông trông vênh vảo, thảm hại. Ông lặng lẽ quay mặt đi. Tôi biết mình đã lỡ lời.

Đêm nay, tôi lại mơ giấc mơ này. Khi kết thúc giấc mơ tôi chợt nhìn thấy ông đang quỳ bên cạnh giường tôi nằm, hai tay chắp vào nhau, nhằm tôi mà vái. Rồi tôi lại thấy ông sờ vào người tôi. Bàn tay ông lạnh như đồng, như tuyết. Tôi nghe ông hỏi tôi:

- Đồng! (có lúc ông gọi đúng tên tôi chứ không kêu là thằng Tư nữa). Đồng, con có muốn làm con nuôi ông không?

- Không, không, không. (Chẳng biết sao lúc ấy tôi lại trả lời ông thế).

- Không hả?

Tôi nhìn lên thấy mặt ông như tối hẳn lại và ông từ từ ngã lăn xuống đất. Tôi phát hoảng, vội mở mắt ra. Bỗng tôi nghe tiếng ục, ục, chút chít từ bếp vọng lên và lẩn trong mùi khen khét, thơm thơm từ râu cháy còn có mùi khét nồng, chua chua của áo quần lan toả. Tôi choàng dậy, lao xuống. Thấy ông Lực vẫn ngồi lặng lẽ, quần áo ông đang bị lửa gặm nhấm, khói đen từ áo cháy trên lưng ông bay lên. Thấy con rái cá già, lông ở lưng đã rụng từng mảng, đang ục, ục, chút chít, rối rít bên ông. Mặc, ông như không cảm thấy nóng, chỉ rung rung hai đầu gối cho nó cụm sâu hơn vào giữa ngực. Tôi biết, ông đang lạnh lắm. Người làng hãy đến mà xem, ông đang lạnh lắm. Lửa cháy trên người dường như không chống nổi cái lạnh âm thầm, bền bỉ toả ra từ tim ông. Tôi thấy mình nghẹt thở, hối hận. Ngoài trời, gió xuân lạnh vẫn thổi từng cơn, gào rú, đùa bỡn trên những mái nhà lợp rạ. Tiếng những thân tre già xác xơ vẫn cọ vào nhau rin rít như những tiếng khóc hờn, khóc giận của ma... Chợt, tôi rùng mình. Cái lạnh từ đâu đó xộc thẳng vào tim tôi.

(Báo Văn nghệ)

Đạo yêu

Chúng tôi có ba đứa. Hiền gầy nhẳng,  đen như củ ấu. Bọn con trai độc miệng, gọi là "cá rô đực". Hương thì ngược hẳn lại, đã xinh đẹp còn trắng hồng, nói theo kiểu nỏi của các cụ là trắng như trứng gà bóc. Mái tóc của nàng, đến tôi là gái cũng phải mê, đen óng, dài chấm khoeo. Biệt hiệu "nến trắng". Chẳng đẹp chẳng xấu là tôi. Tên Vi, bọn khoa hoá chọc ghẹo kêu là "khí trơ". Ba chúng tôi đều học giỏi, năm nào cũng được học bổng. Tính tình bọn tôi khác nhau như đen với trắng, như nước với lửa, mà lại chơi với nhau. Thế mới lạ. Phải chăng nói theo ngôn ngữ triết học thì đấy là một trong những biểu hiện của sự "thống nhất đối lập". Chuyện gì ba đứa chúng tôi cũng sẵn sàng kể cho nhau nghe, trừ chuyện quan hệ với bọn con trai.

Hiền là một gia sư có hạng. Ba năm cuối đại học, cô nàng ráo riết dạy kèm. Kèm thi phổ thông trung học. Kèm thi tốt nghiệp. Kèm thi đại học. Tất bật y như những ngôi sao nhạc nhẹ ăn khách chuyên chạy "sô". Kiếm tiền khá, nhưng được bao nhiêu Hiền đều gửi tiết kiệm. Đối với bản thân , Hiền dè sẻn đến phát khiếp. Hiếm khi thấy nàng may một chiếc áo mới. "Mốt miếc" tràn ngập thế giới,  hầu như chẳng gây được sự chú ý nào ở nàng. Vào những tối thứ bẩy chủ nhật, dù tạnh ráo hay mưa phùn gío bấc, nói giả dụ, có động đất cũng không ngăn cản nổi nàng tới câu lạc bộ thể hình.

Một lần Hương nói đùa :

- Mày định một lúc vừa làm giầu, vừa thành lực sĩ chắc ?

- Hẳn thế rồi. Mình nghĩ đây không làm được hả ?

- Mày làm được-Hương đáp- Nhưng chẳng thèm chơi bời, quan hệ rồi chó nó lấy mày.

Hiền không giận, cười cười nói:

- Còn cả ba chúng mình đây, để rồi xem.

Không phải Hiền không thích đi chơi, không thích có bạn trai. Lòng vả cũng như lòng sung, con gái ai chả giống ai. Nhưng có lẽ vì câi nhan sắc "cá rô đực" của Hiền, nên đám con trai chả anh nào ngó ngàng đến. Một hai năm đầu học đạI học, nhiều đêm tủi thân Hiền đã khóc thầm. Nhưng sau đó cô nàng cứng rắn hẳn lên, trở thành người như tôi vừa kể.

Còn Hương thì ngược lại. Nhan sắc nhất khoa, thậm chí cả trường. Biết làm thơ. Còn hát hay. Chỗ nào có Hương là nơi ấy nổi đình đám. Bọn con trai say nàng hơn say thuốc lào. Vì thế chỗ ở của ba đứa chúng tôi lúc nào cũng ồn ào, ầm ĩ. Giầy dép nện huỳnh huỵch, cười nói như chợ vỡ. Đám con gái phòng bên nhiều lúc giận dữ khép cửa cái rầm để tỏ ý phản đối. Trong số những người si mê Hương, có đến ba vị là giảng viên. Nàng thân với cả ba, một điều anh hai điều anh, cứ là ngọt như mía lùi. Thân là thân, chứ chẳng vì điểm số gì hết. Đã bảo là ba đứa chúng tôi học giỏi cơ mà. Tuy nhiên do mối quan hệ thân thiết ấy, điểm của Hương bao giờ cũng nhỉnh hơn điểm của Hiền và tôi.

Một lần không biết có phải do Hương hẹn không, mà cả ba thầy giáo chạm trán nhau ở phòng chúng tôi. Hiền và tôi cảm thấy khó sử. Hương thì lại cười nói như không. Sau đó Hiền bảo :

- Mình ác quá đấy , mình ạ !

Hương nhìn tôi cười. Cái cười như bảo rằng, cuộc đời là cuộc chơi. Đã chơi phải có mẹo, phải có mánh khoé. Sá gì cái thứ mẹo vặt ấy. Hương làm ra vẻ hồn nhiên, bất cần. Tuy nhiên tôi hiểu, Hương thích được bọn con trai đeo bám, thích được điều khiển bọn họ.

Tôi cùng tuổi với hai nàng, nhưng sinh vào đầu năm, được xem như chị cả. Trong số ba đưá chúng tôi, Hiền thì lo kiếm tiền và tập thể dục. Hương thì lo trang điểm, mẫu mã quần áo và dong chơi. Trơ ra tôi, phải lo phần trật tự, nội vụ, phần lớn là công việc hậu cần, nói theo giọng cánh sinh viên là lính xuất ngũ. Tôi ít giao du, chẳng kết thân với bạn trai nào, có thời gian để làm những việc ấy. Được hai nàng nịnh,  gọi là chị cả, nghe cũng thấy sướng ngầm trong bụng. Nhân đây tôi muốn nói thêm rằng, tôi dị ứng với bọn con trai cùng lớp. Chúng học không bằng tôi, đã đành. Khó chịu nhất là khi chúng buông những lời tán tỉnh ngớ ngẩn. Những anh chàng lớp trên cũng chẳng hơn gì. Luôn luôn bị tôi bắt bài. Sau ba bốn lần thất bại, các chàng bỏ cuộc. Điều đó lầm cho tôi khoái trí. Thực lòng mà nói, đôi lúc tôi cũng có buồn. Có chàng nào thực sự mê mình đâu. Nếu mê đã không chạy dài như vậy.

II

Tốt nghiệp. Chấm dứt cuộc đời sinh viên. Ba chúng tôi chia tay nhau. Nhưng số phận run rủi, ba chúng tôi cùng kiếm được việc làm ở Hà Nội.

Hiền xin vào  một nhà máy nhỏ. Làm cán bộ kĩ thuật. Cô nàng có vẻ hài lòng với công việc của mình. Lúc đầu chưa có nhà, phải ở nhờ  một người bà con xa. Một thời gian sau, có người chuyển vùng vào thành phố Hồ Chí Minh, nhượng lại cho căn phòng 9 mét vuông. Tôi đến thăm Hiền. Nhìn căn phòng nhỏ gọn gàng xinh sắn của nàng mà phát thèm. Quạt Nhật, máy thu hình National, máy nghe nhạc. Đủ cả. Hiền bảo, mặt bằng sinh hoạt bây giờ cao. Có lẽ về mặt sinh hoạt vật chất, Hiền là người cao nhất trong ba chúng tôi. Cũng là đễ hiểu.

Bẵng đI độ nửa năm, sau cuộc thăm viếng ấy, tôi nhận được tin, Hiền chuẩn bị cưới chồng. Thật là một chuyện động trời. Hương tất tả đến tôi, không dấu nổi vẻ ngạc nhiên :

- Trời ạ, con Hiền lấy chồng, Vi  biết chưa? Ai ngờ nó lại đI lấy chồng trước cả hai đứa mình. Nhưng mà thằng chồng nó thế nào ? Hương với Vi thử đánh cuộc xem sao.

- Cao lớn, đẹp trai là cái chắc.

- Tại sao ?

- Thì cổ nhân đã nói, thế gian được vợ hỏng chồng. Cái Hiền đã xấu thì chồng phải đẹp chứ.

- Hương thì ngược lại, nồi nào úp vung nấy.

- Thua cuộc thì mất gì nào ?

- Một chầu gội đầu nhé. Được không?

Rút cuộc tôi thắng. Chồng Hiền là một anh chàng có học, nghe đâu sang Ba Lan làm phó tiến sỹ , rồi ở lại buôn bán. Anh ta đẹp như Tây, béo trắng, ăn vận lịch sự. Đặc biệt nói năng cực kì nhỏ nhẹ. Giầu có là cái lẽ tất nhiên, mà lại giầu lớn. Tôi ghé tai Hiền :

- Làm sao mày "úp" được chàng thế ?

Hiền cười:

- Đơn giản thôi. Mẹ chàng cùng làm phòng kĩ thuật với mình. . Anh chàng về thăm nhà, bà bảo mình đến chơi. Mình đến. Theo phép lịch sự, mình mời anh ta đến thăm. Anh ta đến và hỏi :Em có đồng ý làm vợ anh không ?Mình tưởng anh chàng điên. Nhưng khi nhìn vào mắt chàng mình hiểu, không phải. Mình đáp gọn : Đồng ý. Thế là cưới.

Tôi tin những điều Hiền nói. Bởi vì Hiền rất biết mình và biết người. Cưới xong, Hiền vẫn ở nhà mình.

- Nhà chồng mày rộng thế, sao không dọn về ở ?Tôi hỏi.

- Nhà mình  nhỏ, nhưng là của mình. Tự do. Mình được sắp xếp theo ý mình.

Nhân một ngày chủ nhật, tôi làm bún chả, mời Hương và vợ chồng Hiền tới chơi. Hương bỗ bã hỏi :

- Chồng mày chưa đI à ? Chờ "đậu"rồi mới đi, phải không?

Lựa lúc chồng Hiền chạy ra ngoài mua thuốc lá, Hương lại hỏi:

- Hỏi thật, tay ấy cao ráo đẹp trai thế, mê mày cái nỗi gì?

- Ngu lâu-Tôi chen vào-Vớ được Hiền như vớ được vàng. Chúng mình ở với nhau năm năm biết rõ điều đó còn gì.

Hiền không đùa ,  nghiêm trang đáp :

- Vi đúng đấy. Chàng biết mình có thể sinh con và giữ của cho chàng một cách chắc chắn.

- Hiểu rồi, hiểu rồi -Hương vỗ tay reo to - Bà mẹ làm trinh sát thì trật làm sao được.

Và Hiền có con. Con trai. Cô nàng đI trước chúng tôi qúa xa. Hương thì vẫn có nhiều người theo đuổi. Nàng không biết lựa  chọn thế nào. Các chàng trai, chàng nào cũng có cái mạnh riêng. Thành thử bỏ chàng nào cũng tiếc. Tôi đùa :

- Mày cứ tha hồ chơi bời chán chê. Rồi lấy một anh chồng già để nó chiều. Phương án tối ưu đấy.

Một hôm Hương điện cho tôi. (Chả hiểu tôi trở thành cố vấn tình cảm cho Hương từ bao giờ. Có lẽ từ lần cô nàng thua cuộc, phải đãI tôi một chầu gội đầu và mát-sa mặt chăng?) Hương bảo :

- Nguy quá, nguy quá. Có lẽ tao chết mất!

- Làm sao? Làm sao mà chết ? Từ  từ nói xem nào.

Ngừng một lát để thở. Tôi nghe rõ tiếng thở gấp của Hương ở đầu dây nói bên kia.

Cuối cùng Hương cũng nói :

- Tao đổ mất mày ơi. Một thằng trẻ hơn tao năm tuổi. Để ria mép và trông ngang tàng lắm.

Thế là cô nàng khổ rồi. Cô nàng bị choáng vì cái mẽ ngoài rồi. Bị mắc bẫy rồi. Mù quáng rồi. Bây giờ có khuyên cũng chẳng can được. Tôi bảo :

- Đợi tao đến nhà, bình tĩnh nói chuyện.

Tôi tới. Hương pha nước mà tay cứ run rẩy, đánh đổ nước ra bàn mãi. Trông điệu bộ Hương tôi biết, nàng đang khổ vì tình. Tôi kề cà làm như không quan tâm đến chuyện của nàng, khiến nàng tức điên lên.

- Này , mày bảo xuống để nghe tao nói. Có định nghe không ?

Tôi cứ đủng đỉnh. Người ta bảo đủng đỉnh như beo ăn no mà. Hương đành xuống nước bảo :

- Thôi mày đừng làm tao sốt ruột nữa. Nghe tao nói đây này.

Thì ra trước đó nửa tháng, Hương đI dự một buổi vũ hội. Nàng ăn mặc,  trang điểm thật lộng lẫy. Tính nàng vốn thế. Nàng tin chắc , nàng sẽ là trung tâm của đêm hội. Nàng đẹp,  nhẩy giỏi. Và nàng toại nguyện. Các chàng trai chạy vòng quanh nàng như đèn cù. Ân cần, tươi tắn, nàng tiếp chuyện các chàng. Nhưng mắt nàng nhìn ở đâu đó xa xăm. Bỗng đâu có một anh chàng để ria mép, cao chừng 1, 75 mét , đẹp dữ dằn, tay cầm một bông hoa hồng, tiến thẳng về phía nàng. Nàng mỉm một nụ cười. Anh chàng cúi đầu, trao cho nàng bông hoa. Nàng nhắm mắt lại, chờ đợi một lời tán tỉnh. Lòng kiêu ngạo, lòng tự ái của nàng đang cần một sự mơn trớn , ve vuốt. Nhưng chẳng có lời mơn trớn, ve vuốt nào cả. Nàng mở mắt. Bộ ria mép đã biến đâu mất. Thay vào đó là một khuôn mặt béo tốt, đỏ gay vì men bia, mồ hôi nhễ nhại. Nàng tức đến phát khóc lên được. Chưa bao giờ nàng bị một vố như thế. Vậy là nàng tìm cách dò hỏi. Mới biết anh chàng đang học năm cuối trường luật.

Hương đã bị đánh gục bằng cách đó. Thương thay, người kiêu ngạo là thế mà lại bị hạ gục nhanh như thế. Tôi bảo :

- Trái tim mày trúng tên độc rồi. Độc chất đẫ ngấm vào tim, chả có thuốc nào giải được. Mà mày cũng chẳng muốn giải, đúng không ?

Hương bất lực, không có cách nào biện bạch. Tôi lại hỏi :

- Thế hắn có muốn tiến tới hôn nhân không ? Có e ngại tuổi tác không ?

- Có. Hắn có. Về tuổi tác hắn bảo không thành vấn đề.

- Thế cũng là được. Tôi miễn cưỡng chấp nhận.

Hương để cho "ria mép" tổ chức cưới, trước khi thi tốt nghiệp. Chàng sợ mất nàng. Còn nàng đã làm ngược lại quyết định của mình trước đó: Đợi hắn tốt nghiệp, kiếm được công ăn việc làm, kinh tế vững chãi mới cưới. Tôi nghĩ bụng, Hương sẽ khổ,  bởi vì nàng ngày sẽ càng lệ thuộc vào những quyết định của hắn.

III

Năm năm sau khi ra trường, cuộc đời đã xoay vần ba đứa chúng tôi , mỗi người theo một kiểu.

Hiền đang sống yên ổn, thì chồng đánh thư về. Hắn bảo , Hiền phải thu xếp sang Ba Lan định cư. Nhưng Hiền không chịu. Hiền bảo , không đâu bằng quê hương, bằng nhà mình. Hiền khuyên hắn nên thu xếp về nước, sống với mẹ con cô. Nhưng hắn không đổi ý. Hắn bảo nếu Hiền không sang Ba Lan thì buộc phải ly dị.

- Chắc anh ta doạ mày ? Tôi thăm dò.

- Tình cảm vợ chồng không phải là thứ để mà cả. Khi anh ta đã nói ra điều đó, có nghĩa là anh ta đã chuẩn bị để thực hiện nó rồi. Mình viết thư bảo, anh gửi đơn về tôi sẽ kí.

- Nhưng sao lại thế -Tôi ngạc nhiên thực sự -Mày đã đẻ cho hắn con trai. Mày giữ của cho hắn và làm sinh sôi đống của cải ấy lên gấp nhiều lần cơ mà ?

- Bây giờ hắn cần cái khác. Hình như hắn muốn tham gia một đảng phái chính trị nào đó ở bên ấy. Hắn  muốn có quốc tịch Ba Lan, mày hiểu không ?

Đến nước ấy thì hết sách rồi. Nhưng tôi vẫn băn khoăn :

- Người ta bảo,  không chồng đàn bà như nhà không nóc ! Mày tính sao ?

Hiền tỉnh khô :

- Mình đủ sức sắp xếp được cuộc sống của mình. Mình nói với hắn, mình giữ quyền nuôi con. Hắn đồng ý liền. Hắn cũng đủ khôn để biết rằng, con trai hắn sớm muộn gì cũng tìm đến hắn. Hắn biết mình không có ý định chia rẽ tình cảm của bố con hắn.

Hương thì như cá mắc cạn. Rẫy rụa một cách bất lực. Năm đầu,  vợ chồng Hương sống có vẻ hạnh phúc. Lúc nào cũng gù  ghì, ríu rít như đôi chim bồ câu. Rồi Hương sinh con. Con gái. Con bé con đẹp như tranh vẽ. Mẹ nó cũng như xinh đẹp ra. Gái một con trông mòn con mắt, lời nói không ngoa. ở cơ quan, Hương vẫn bị đám đàn ông xúm xít, vây hãm. Chàng ria mép ghen kinh khủng. Sáng hắn đưa Hương đến cơ quan, rồi ngồi lì ra đấy. Hương phải gắt lên :

- Cơ quan em mà anh cứ ngồi tán chuyện gẫu, người ta không làm việc được.

Không ngồi ở phòng làm việc của Hương,  thì hắn sang phòng thường trực. Có nước trà uống , lại có báo đọc, chờ đến trưa cùng vợ đI ăn cơm. Hương nguợng lắm, nhiều lúc muốn nói chuyện nghiêm chỉnh với hắn, nhưng lần nào hắn cũng đánh trống lảng. Bẵng đI một thời gian, hắn để Hương tự đI xe đến cơ quan, trưa cũng không đến đợi để cùng đI ăn cơm bụi. Hắn bảo với Hương :

- Công việc cơ quan dạo này bận.

Hương tin hắn và lấy làm mừng. Nhàn cư vi bất thiện, không có công việc ngồi rỗi rồi nghĩ ra trăm thứ bậy bạ. Nhưng ít lâu sau, khi chuẩn bị giặt quần áo cho hắn , tình cờ Hương tìm thấy trong túi áo hắn một lá thư và mấy cái ảnh  SEX chụp một cặt trai gái. Gã trai trong ảnh chính là chồng Hương. Như bị một nhát búa bổ thẳng vào trán , Hương suýt ngất xỉu. Buổi tối Hương ném ra trước mặt hắn lá thư và nhũng tấm ảnh. Hắn không hề bối rối, bình thản nhặt lên và cất vào túi. Sau đó hắn liền gầm gừ, bộ ria mép động đậy như con sâu róm :

- Ai cho phép cô lục túi áo tôi ? Cỗ xâm phạm vào quyền tự do cá nhân của tôi.

Thật là gái đĩ già mồm. Hương tức qúa, không nói được câu nào. Nàng viết đơn li dị và yêu cầu hắn kí. Hắn xé tờ đơn trước mặt nàng :

- Cô muốn con gái cô không có bố phải không ? Tôi không cho phép.

Hương bỗng thấy thương con gái qúa     . Nàng luôn không cãi lại nổi hắn. Đôi lúc tôi lẩn thẩn nghĩ,  nếu Hương là Hiền thì sao nhỉ ?

IV

Tôi vẫn sống độc thân.

Hương bảo :

- Mày sống hiện đạI đấy. Lấy chồng có con như con Hiền và tao, mỗi đứa khổ một kiểu. Cứ như mày lại sướng.

Tôi có sướng thật không ?Tôi thích tự do. Và tôi đang được sống tự do, được làm những việc mà mình thích. Ra trường, tôi không theo đuổi nghề mà mình đã học. Tôi làm một cú đá chéo : Thi tuyển làm phóng viên. Tôi đỗ,  được toà báo nhận vào làm việc,  phân công theo dõi và viết  về mảng kinh tế ngoài quốc doanh. Hoá ra những điều tôi học được ở trường không phải là vô ích. Chúng giúp tôi rất nhiều trong công tác phóng viên. Các bài viết của tôi đầy ắp thông tin và thường có những phát hiện. Đám phóng viên trẻ thích chơi với tôi, đã đành. Cánh phóng viên lớn tuổi cũng thích chơi với tôi.

Như tôi đã nói, tôi chẳng xấu chẳng đẹp. Tính tình lại như con trai. Họ thích tôi trước hết, có lẽ do bài viết của tôi. ý nghĩ đó làm cho tôi nở mày nở mặt. Từ khi trở thành phóng viên, nếp sống của tôi có nhiều thay đổi. Tôi hay bị lôi kéo và tôi cũng lôi kéo người khác vào các quán bia,  quán cà phê. Và tất nhiên,  tôi tiếp xúc thường xuyên với đủ các loại người, hạng người. Tôi hay nhận xét,  đánh gía về họ. Và có nhiều bạn mới.

Một lần Hương cảnh cáo tôi :

- Nếu tao nói không đúng thì thôi. Tao thấy mày toàn chơi với bọn có vợ. Mày mê ở bọn chúng cái nỗi gì ? Coi chừng mắc hỡm , gỡ không ra đâu đấy.

Tôi giật mình. Thật vậy chăng ? Mà đúng thật. Tôi hay đI chơi với lão B, lão H,  lão N. Toàn những lão lớn hơn tôi , ít thì dăm bẩy tuổi, nhiều thì mươi lăm tuổi, đều có vợ có con cả rồi. Bọn họ thích tôi, tất nhiên. Còn tôi thì sao ? Nói cho công bằng, tôi cũng thích họ. Họ từng trải, học hành , hiểu biết rộng. Chơi với họ, tôi học được nhiều thứ. Còn những chàng sàn sàn tuổi tôi,  không hiểu sao tôi khó nói chuyện. Những người tôi biết, kẻ thì ỏn ẻn như con gái, kẻ thông minh thì thông minh vặt, kẻ thì đầu óc trống rỗng. Tôi cứ cảm thấy họ thấp hơn tôi một cái đầu.

Hiền bảo :

- Vi có chí tiến thủ, vươn lên là tốt. Nhưng Vi  sẽ khó lấy chồng.

- Tại sao ? Hương hỏi.

- Bởi vì những kẻ mà Vi thích thì đều có vợ con đề huề. Luật pháp cấm lấy vợ lẽ. Mà bọn kia chẳng thằng nào chịu hy sinh vợ con. Vui vẻ thì được, hy sinh thì xin kiếu. Nhưng đấy không phải là lí do chính. Lý do chính ở chỗ khác. Nói thẳng nhé. Đó là vì Vi yêu mình hơn mọi thứ.

Hương cãi cho tôi :

- Không đúng. Vi giầu lòng vị tha đấy chứ. Thủa sinh viên chả Vi lo mọi thứ cho chúng mình thì là ai.

Tôi thấy phân vân. Dường như điều nào Hiền nói cũng chứa ít nhiều sự thật. Sống như Hiền,  như Hương hay như tôi đang sống đây, cuộc sống nào có ý nghĩa hơn ? Câu hỏi ấy đối với tôi vẫn còn treo lơ lửng.

Chuyện của hai gã đàn ông

Một người đàn ông chạc ngoài bốn mươi, khoẻ mạnh và có thể nói khá đẹp mã, bước vào văn phòng.  Không chào hỏi, ông ta gieo mình xuống ghế, buông một tiếng thở dài.  Đôi mắt cum cúp, từ gương mặt lởm chởm râu toát ra một cái gì đó, rười rượi buồn.  Thật ngán ngẩm, vừa mới buổi sáng, ma xui qủi khiến thế nào để ông ta vác bộ mặt đưa đám đến đây?  Báo hại, sao sếp lại chỉ định mình trực vào ngày hôm nay nhỉ?  Gã bực mình nhìn người đàn ông đang ngó lơ lên trần nhà, làm bộ như không nhìn thấy gã đang ngồi oai vệ sau chiếc bàn lộn xộn những cặp hồ sơ và báo chí. "Tôi có thể giúp gì ông được? "Gã hỏi và cố nặn ra một nụ cười. Nhiệm vụ của gã hôm nay là trực văn phòng, thì phải hỏi. Chả lẽ lại không hỏi. Hỏi là cách tốt nhất để nhắc cho khách biết ai là chủ nhân ở đây.  Người đàn ông giật mình, quay lại chăm chú nhìn gã.  Lạy trời, một gã công tử bột, mặt bấm ra sữa.  Chẳng lẽ đây lại là người mà ông ta cần tìm để nhờ cậy?  Ha ha!Người đàn ông tự nhiên bật cười. Cái cười khiếm nhã khiến gã trai trẻ sầm mặt.  Thật chẳng ra làm sao cả. Buổi sáng đI làm, dắt xe ra khỏi nhà thì bị xịt lốp. Thủ phạm là một cái đinh ba phân rỉ nhoèn. Trời ơi, đường xá Thủ đô gì mà chỗ nào cũng có thể lượm được đinh. Người ta thi nhau xây dựng nhà cao cửa rộng, thì người ta cũng thi nhau rải đinh ra đường. Cái vị khách không mời này có khác gì cái đinh rỉ đầu ngày.  Gã cố nén tiếng thở dài, lấy giọng ôn tồn, mời khéo người khách ra khỏi văn phòng. Nhưng người khách tảng lờ, như không nghe thấy, xoay hẳn người hướng về phía gã, giọng mềm đI không một chút gì là có vẻ khiêu khích. "Xin lỗi, tôi hỏi khí không phải, anh đã có gia đình chưa? " Có gia đình hay chưa có gia đình thì bận gì đến ông, hả cái đinh rỉ?  Hay ông ta bị bệnh tâm thần? Không lẽ.  Nom đôi mắt thì biết, không có dấu hiệu gì chứng tỏ đây là một kẻ mắc bệnh tâm thần.  Nghe nói,  người mắc bệnh tâm thần mắt bao giờ cũng đảo lia đảo lịa, tròng đen dài dại còn tròng trắng thì trắng dã.  Cũng có thể ông ta là một tay gàn dở hay đơn từ kiện cáo, đến nỗi người đời mỉa mai gọi là X. X. Đơn, thay cho cái tên khai sinh.  Gã trai trẻ thấy cần phải nhắc nhở người khách rằng, ông ta là ai và đang ở chỗ nào. "Thưa ngài khách hàng, đây là văn phòng công ty luật. Tôi là luật sư .  Tôn chỉ của chúng tôi là tất cả vì khách hàng. " Gã nói trịnh trọng.  Nhưng do ảnh hưởng của những bài học tiếng Anh nên văn ngôn của gã có vẻ lai lai, là lạ.  Người đàn ông sững người, có lẽ vì ngạc nhiên.  Ngay khi bước vào văn phòng luật, ông ta đã nhìn thấy gã.  Nhưng ông ngờ gã chỉ là một tên gác cổng chơi trò láu cá. Ông đã bị mắc lỡm không chỉ một lần. Mới ngày hôm kia thôi, một thằng cha lái xe đã làm cho ông ta thưa gửi đến mỏi cả miệng vì tưởng nhầm hắn là thứ trưởng. Người thông minh cũng có lúc làm điều ngu xuẩn. Hẳn vậy rồi. Gã trai trẻ nhắc lại:"Thưa ông,  tôi là luật sư". Ông khách hơi sững sờ:"Ông là luật sư? Tôi thành thật xin lỗi ông. " Gã trẻ tuổi chợt hiểu tất cả.  Người đời ơi, đến bao giờ các người mới chịu biết rằng tài năng không phụ thuộc vào tuổi tác, không phụ thuộc vào mái tóc bạc và bộ râu dài.  Để làm cho người khách an tâm, gã mở ngăn kéo lấy ra bản sao văn bằng tốt nghiệp. "Đây ông coi, bằng cử nhân luật của tôi.  Tốt nghiệp loại giỏi. " Ông khách vẫn còn thấy ngượng vì những cử chỉ khiếm nhã của mình, đâu tiện đưa tay đón coi.  Vả lại,  nếu ông khách có ý định đón lấy xem cũng không kịp.  Vì vừa mới hé ra, gã đã nhanh chóng thu trở lại, nhét vào ngăn kéo.  Văn bằng giả ư ? Không phải.  Chẳng qua gã mới ra trường, đang trong thời kì tập sự.  Ông trưởng văn phòng đI vắng, gã được giao tiếp khách, tìm hiểu nhu cầu của khách rồi báo cáo lại.  Thi thoảng gã cũng được giao xem xét vài ba hồ sơ, nhưng toàn thuộc loại vặt vãnh, không xứng với khả năng của gã.  Gã háo hức muốn nhanh chóng trở thành luật sư. "Chúng tôi có thể giúp gì được ông ? " Gã lặp lại câu hỏi ban đầu. Người đàn ông ngập ngừng:"Tôi. . . Vâng, vấn đề của tôi là vấn đề cá nhân. Nhưng tôi không sao tự giải quyết được.  Mọi thứ cứ lộn tùng phèo.  Tôi muốn nhờ luật sư giúp đỡ. " " Ông cần có sự can thiệp của pháp luật ? Và chuyện riêng của ông là chuyện gì ? " Gã tập sự luật sư bỗng thấy hứng thú.  Ông ta bị trù dập vì phát hiện ra một vụ tham nhũng chăng?  Nom dáng dấp ông ta không có vẻ gì là một tay kế toán trưởng. Các vụ đánh đấm, kiện cáo tung hê trên báo chí phần nhiều đều do nội bộ mà ra. Không có tay trong đố mà kiếm được những tài liệu chính xác đến mức ngay người trong cuộc cũng phải giật mình. Hay ông ta có liên quan đến một vụ cung cấp những bí mật quốc gia cho người nước ngoài ? Chẳng hạn một bản sao bài nói chuyện của một cán bộ cao cấp về đường lối đối ngoại? Hoặc một nghị quyết quan trọng của bộ chính trị Đảng cộng sản Việt Nam? Vô tình? Bị lợi dụng? Hay cố ý? Xem kiểu cách ăn mặc, ông ta không hẳn là một nhà ngoại giao, hay một quan chức nhà nước có trọng trách.  Hay con ông ta dính vào một vụ mua bán ma tuý, phạm tội trấn lột và đang bị công an giam giữ ? Bọn trẻ ranh bây giờ cũng khiếp lắm, nhưng chẳng thể đổ hết trách nhiệm cho chúng nó được.  Người đàn ông ngẩng đầu nhìn thẳng vào gã, mong muốn tìm thấy một sự thông cảm. Ông ta nói:" Chuyện của vợ chồng tôi. " Như qủa bóng xì hơi, gã tập sự luật sư cảm thấy mất hết hứng thú. "Ôi dào, chuyện gia đình lục đục thì ông nhờ ban hoà giải của tổ dân phố. " "Không, tôi cần lời khuyên của luật sư. " "Này, tôi xin mách ông.  Ông có thể hỏi các báo. Họ có thừa các lời khuyên đấy!" Người khách ngồi im. Vì phép lịch sự, gã tập sự luật sư rót nước mời ông ta. Ông khách đón chén nước từ tay gã, nhưng không uống.  Còn gã vớ đại một tờ tạp chí, mở một trang bất kì làm ra vẻ chăm chú đọc.

II

Chẳng hiểu tại sao, cuộc gặp gỡ bất đắc dĩ với người đàn ông có khuôn mặt rười rượi buồn cứ bám nhằng nhằng vào đầu gã, khiến gã không sao tập trung tư tưởng được. Ông ta nói gì nhỉ ? Vấn đề cá nhân? Chuyện của hai vợ chồng? úp úp mở mở đến khó chịu. Vấn đề cá nhân có nghĩa là không mấy liên quan đến cộng đồng? Quan hệ vợ chồng phải chăng không có gì dính dáng đến xã hội? Bây giờ đặt giả thiết thế này, hai vợ chồng ông ta tính tình không hợp nhau, muốn chia tay một câch lịch sự và êm thấm? Hoặc người vợ lừa dối chồng, người chồng bị cắm sừng nhưng sĩ diện không muốn làm tung toé lên? Hoặc chính ông ta có nhân tình, một cô nhân tình trẻ và đẹp, không muốn mất cô ta và cũng không muốn bỏ vợ? Ông ta cần lời khuyên như thế nào nhỉ? Tại sao người đời lại cứ phải ràng buộc nhau? Không còn yêu nhau nữa thì ra đi, có tài sản thì chia đôi, anh ả mỗi người một ngả, nhẹ nhàng. Vậy là xong. Cuộc sống hiện đạI cần phải thế, sòng phẳng, cưa đứt, đục suốt. Thế giới đầy rẫy những vụ li hôn. Ngay cái đất sinh ra những ông Khổng Khâu, đẻ ra những đạo này đạo nọ cũng thi nhau li hôn nữa là. Dân gian có câu, ăn cơm Tầu lấy vợ Nhật. . . Thế nhưng bây giờ phụ nữ Nhật lại không muốn lấy chồng. Nghe nói ở phương Tây, anh chồng đI xa trước khi về nhà phải gọi điện báo cho vợ, nếu không bước vào nhà có cơ bị tống ra khỏi cửa. Thậm chí ban đêm, anh chồng thèm khát nhưng vợ không cho cũng chịu, làm ẩu có thể bị kêu cảnh sát, bị toà án khép tội hiếp dâm. Nhưng ở một số nước theo đạo Hồi, đàn ông lại có thể lấy năm bẩy vợ. Thật rối như mớ bòng bong.  Buổi sáng, không hiểu sao gã đã nổi khùng, không muốn nghe ông khách kể. Nghĩ lại thấy tiêng tiếc. "Anh nghĩ gì mà quên cả ăn thế?  Hay có cô nào ở văn phòng bắt mất hồn rồi? "Vợ gã với tay bật ngọn đèn ở phòng ăn, vừa cười vừa nói.  Gã giật mình, buột miệng thanh minh:"Làm gì có cô nào!"Vợ gã cười giòn khanh khách:"Nom kìa tái mặt đi, không có tật sao lại giật mình!"Tình ngay, lý gian. Gã cứng họng, không biết nói sao,  vùng vằng, buông bát đũa, đứng dậy. Gã diễn lại tích cũ. Thường mỗi lần gã tỏ thái độ như vậy, vợ gã đều làm lành, vuốt ve chiều nựng, đại loại như sau, cưng của em, cậu bé của em đừng dỗi hờn nữa. Sau đó là những phút buông thả. Gã vùng vằng, bước ra phòng khách, bật tivi và vớ lấy tờ Tin tức buổi chiều.  Chẳng rõ vì sao, vợ gã không lấy đó làm điều, vừa rửa bát vừa nói: "Sáng mai em có việc đI sớm, anh tự lo lấy bữa nhé. "Lúc ấy tivi đang có chương[/i] trình thể thao, tiếng hò hét như chợ vỡ, gã nghe vợ tiếng được tiếng mất, rồi quên luôn. Vợ gã hơn gã hai tuổi. Đó là tuổi đẹp. Các cụ dậy, gái hơn hai, trai hơn một mà. Gần đây gã thấy điều đó không đúng nữa. Có một tài liệu nói rằng, muốn đẻ con thông minh và xinh đẹp, thì chồng phải hơn vợ ít nhất là bẩy tuổi. Và nguời vợ nên là con út. Tài liệu tin cậy đấy. Kết luận này được rút ra từ việc thống kê nghiên cứu một trăm nhà văn, nhà khoa học hàng đầu thế giới. Tuy nhiên không phải vì thế mà gã bớt yêu vợ.  Gã cưới vợ khi gã đang học năm cuối cùng đạI học luật. Vợ gã đẹp(*). Nếu năm đó có cuộc thi chọn hoa hậu thì chắc chắn vương miện phải lọt vào tay nàng. Gã cưới gấp vì sợ mất nàng. Cưới vợ thì cưới liền tay, chớ để lâu ngày lắm kẻ rèm pha.  Lúc đó, đối với gã, những điều các cụ nói đều tuyệt đối đúng. Và gã yêu vợ như người ta yêu một món đồ cổ quí giá, chỉ muốn cất vô tủ, thi thoảng đem ra lau chùi ngắm nghía và khoe với thủ trưởng, khoe với bạn bè. Trước khi lấy gã, cũng như sau khi lấy gã, vợ gã lúc nào cũng đông nguời theo đuổi. Còn cô nàng, hình như cũng thích được điều khiển đám đàn ông chạy vòng quanh như đèn cù ấy. "Trước thì thế thật đấy, nhưng từ ngày yêu anh, lấy anh, em chỉ biết có một mình anh thôi !"Gã hay ghen. Và nàng cố làm cho gã yên tâm. Gã thừa nhận rằng, nàng yêu gã, chăm sóc gã từng li từng tí, đặc biệt là bữa ăn. Ngày nhỏ gã được cha mẹ chiều chuộng, ăn uống rất kén chọn.  Khi chưa lấy vợ, ngoài mẹ không ai làm món ăn mà gã ưng ý. Vợ gã cũng khéo không kém gì mẹ, nấu ăn ngon. Điều ấy khiến gã thật thoả mãn.  Sáng hôm sau, vợ đI làm rồi gã vẫn nằm ườn trên giường, mãi khi nắng lọt qua cửa sổ chiếu lên mặt, mới lồm cồm bò dậy. Nhòm lên đồng hồ đã bẩy giờ rưỡi. Đánh răng rửa mặt nhoáng nhoàng. Chiếc lồng bàn vẫn úp trên chiếc mâm quen thuộc, nhưng mở ra thì lạnh tanh, không có một thứ thực phẩm nào khả dĩ  ăn được. Gã sững người ngạc nhiên. Rồi tức giận. Loạn qúa. Thật là không tiền khoáng hậu!Có gì quan trọng bằng bữa ăn, vậy mà vợ gã đã quên bổn phận. ở cơ quan gã là kẻ đang tập việc, nhưng ở nhà gã là ông chủ. Tại sao vợ gã lại có thể hành động như thế được ? Gã uể oải đến cơ quan, lòng hậm hực khôn nguôi. Nhưng ngồi chưa nóng đít, thấy kiến bò bụng, gã bèn lấy xe phóng đến quán Béo. Khách ăn khá đông.  Gã xếp hàng chờ. Người đứng trước gã chợt quay lại.  Bộ mặt nom quen quen. Cái nét rười rượi buồn gã đã gặp ở đâu đó. "Chào ông luật sư!" Người khách nở một nụ cười rụt rè.  Nhớ ra rồi.  Ông khách ngày hôm qua.  "Chào ông!" Gã đáp một cách lịch sự.

III

"Học luật chắc ông phải nghiên cứu kĩ môn tâm lí? Ông có thừa nhận rằng khi còn đang yêu, chưa đI tới hôn nhân, người nam hoặc người nữ bao giờ cũng có xu hướng lí tưởng hoá người mình yêu. Nhìn với con mắt đang yêu thì hình ê-lip cũng là hình tròn, bồ hòn đắng cũng ngọt như kẹo. Yêu nhau chín bỏ làm mười, các cụ dạy thế. Còn ca dao cũng hay không kém, cái gì nhỉ,  yêu nhau cau sáu bổ ba, ghét nhau cau sáu bổ ra làm mười. Và chính điều đó sau này sẽ làm cho cuộc sống hôn nhân khó khăn, vẩn đục. Đúng hơn là làm cho cuộc sống hôn nhân luôn đầy những sóng gió.  Có vẻ như mâu thuẫn?  Ông có thấy sự mâu thuẫn đó không? Tôi yêu cô ta năm năm trời. Cũng có lắm giận hờn, nhưng chỉ là để tô điểm cho tình yêu. Vì thế có thể nói, năm năm trời ấy là năm năm ngọt ngào hạnh phúc. Bây giờ tôi thường xuyên nằm mơ trở về những năm tháng ấy. Tôi thấy những cánh hoa vi-ô-let lốm đốm tím trải man mác nơi đường chân trời. Tôi thấy những cơn mưa giăng mờ trên những vòm cây dạ hương. Tôi thấy những chiếc lá vàng thu cuốn gió nhẹ xào xạc dọc theo lối sỏi công viên. Tôi thấy mặt hồ run rẩy như hơi thở nhẹ. Tôi thấy những cành liễu rủ hờ hững mà khêu gợi. . . Trời ơi, tôi đã thấy lại tất cả, ngoại trừ hình ảnh mà tôi muốn thấy nhất. "

"Ông ta có triệu chứng thần kinh-gã tập sự luật sư nghĩ-Người bình thường không ăn nói văn hoa thế. Thế nhưng trong cái mớ ngôn từ lăng nhăng của ông ta có chứa cái gì đó giống như sự thật. Thời gian mình yêu không dài như ông ta yêu. Đúng là dở hơi mới yêu đến những năm năm. Từ lúc mình gặp Hương trong cái đêm vũ hội, với một bông hoa đánh đổ nàng, yêu rồi cưới vừa đúng ba tháng. Hoá ra lại hay!Mình đã nhập hai thời kì làm một. Rứt khoát đó không phải là đốt cháy giai đoạn, mà  chính là cách làm đầy cuộc sống.  Hương đẹp biết bao và yêu mình biết bao. "

"Bi kịch bắt đầu từ hôn nhân, bắt đầu từ ngay ngày cưới. Cái lệ ở quê tôi được đem ra thành phố, áp đặt ngay vào cuộc sống của vợ chồng tôi. Đám cưới tan, mọi người ai về nhà nấy, để dồn một núi bát đĩa cho cô dâu. Mẹ tôi bảo, từ rày con không phải rửa bát đĩa, không phải lau nhà, không phải giặt quần áo nữa. Những việc đó là của đàn bà. Dạy con từ lúc còn thơ, dạy vợ từ thủa lơ ngơ mới về. Bà bảo thế. Tôi không cãi lại, nhưng hậm hực trong lòng. Đến ngay mẹ tôi cũng không tâm lí chút nào hết. Tôi nằm một mình chờ ở trong buồng. Mười rưỡi, rồi mười một giờ cô ta vẫn chưa thèm vào. Xong việc lại còn ngồi rì rì rầm rầm với ai đó ở ngoài nhà. Tại sao cô ta không biết rằng tôi đang nóng lòng chờ đợi? Tôi đã trải giường, đã phun khắp nhà nước hoa. Tôi tự tay chuẩn bị cho đêm động phòng của mình. Vậy mà cô ta cứ nấn ná hoài. Cô ta không hiểu đêm nay là rất quan trọng hay sao? Cô ta không biết rằng, suốt năm năm nay tôi khao khát, thèm muốn cô ta đến đâu? Càng nghĩ tôi càng thấy tức. Máu ứ lên hai thái dương. Mãi sau đó bố tôi giục, cô ta mới vào buồng. Không biết cô ta có thèm muốn như tôi không? Tôi bèn nhắm mắt giả vờ ngủ. Cô ta nhẹ nhàng rém màn, nhẹ nhàng leo lên giường. Tôi chờ cô ta nói một lời gì đấy, làm một cử chỉ gì đấy. Chỉ cần thế cũng đủ vợi đI cơn tức trong người tôi. Nhưng không. Cô ta không nói một lời, nằm xuống sát mép giường, quay mặt vào tường. Tôi giả vờ ngáy. Cô ta nằm im, khẽ thở dài. Cả tôi và cô ta đều thi gan. Và không ai chịu ai. Có lẽ cả đêm đó tôi và cô ta không ngủ, nhưng người này cố làm ra vẻ cho người kia hiểu rằng mình ngủ thật. Riêng tôi căng thẳng và mệt mỏi nên gần sáng đã thiếp đi. Xế trưa, bố tôi đánh thức tôi dậy, bảo đI về nhà bố vợ làm lễ lại mặt. Tôi phải phục đàn bà họ giỏi. Cô ta dậy từ lúc nào không biết, trang điểm tinh tươm, mặt cứ tươi như hoa. Đố người nhà ai biết được đêm qua đã xẩy ra chuyện gì giữa chúng tôi. Dọc đường đI cô ta bảo:"Anh không yêu tôi thì cưới làm gì? "Tôi vẫn còn đang tức chuyện đêm trước, vả lại cũng không hiểu hết ngay ý tứ của câu nói nên đã cho qua.  Thời gian trôi đi, cứ nghĩ rằng cô ta quên chuyện đó. Nhưng không, đàn bà họ nhớ dai kinh khủng. Họ chẳng quên cái gì hết. Họ ghi nhớ tất cả để tính sổ với chúng ta. Tôi sống với cô ta đúng một năm rồi. Nhưng cái chuyện sinh hoạt vợ chồng, ông đã có gia đình rồi ông hiểu, chẳng ra làm sao cả. Nhiều khi tôi muốn chết đI được, nhưng cô ta lại từ chối. Những lúc không từ chối được, cô ta bảo:"Đó, anh muốn làm gì thì làm. "Tôi có cảm giác, cô ta như một cái xác không hồn. Còn tôi sau đó mệt mỏi và ngủ thiếp đi. Nhiều lần, chợt thức giấc sau cái việc ấy, tôi thấy cô ta khóc. "

"Ông hỏng rồi-gã tập sự luật sư nói-Ông có biết ông hỏng cái gì không? Ông không hiểu tâm lí phụ nữ. Ông chưa bao giờ đọc sách hướng dẫn việc đó đúng không? Tôi sẽ cho ông mượn một cuốn sách. Ông sẽ làm cho cô ta thoả mãn và  bảo đảm cô ấy sẽ yêu ông. "

IV

"Tôi đọc cuốn sách của ông rồi-Ông khách kể-Hoá ra lâu nay tôi là một thằng đần. Người ta bảo, thằng đần đôi khi cũng làm được một việc thông minh. Thế mà tôi thì. . . Tôi đã làm theo sách, và tôi đã làm cho cô ta nghi ngờ. Ông có tin không? Sau cuộc gặp ông lần trước, tôi có việc phải đI xa ít ngày, lên giúp một tỉnh miền núi giải quyết một số vướng mắc về kĩ thuật làm thuỷ điện nhỏ. Tôi là một kĩ sư giỏi. Ban đêm không có việc gì làm, ở miền núi cũng chẳng có chỗ nào đI chơi, tôi đem cuốn sách của ông ra nghiền ngẫm. Tôi ghi nhớ tất cả những gì cần nhớ. Nửa tháng sau trở lại thành phố, tôi có một tâm trạng lạ lùng, háo hức như người lính sắp xung trận, đem những kiến thức học được vận dụng vào thực tế. Còn cô ta, hình như cô ta cũng mong tôi về.  Tấm vải trải giường mới tinh, màn cũng mới giặt thơm thơm mùi nắng. Cơm tối xong, cô ta giục tôi:"Anh đI xa về mệt, đi nghỉ sớm đI. " Chặng đường hơn trăm cây số, đối với tôi bõ bèn gì. Tôi ngồi uống nước trà, nói chuyện với bố tôi đến khuya. Cô ta chờ tôi. Tôi nhẹ nhàng ôm cô ta vào lòng, nói:"Anh nhớ em lắm!" Cô ta đáp lại:"Em cũng vậy. " Tôi muốn và cô ta không từ chối tôi. Những ngày trước đó, tôi như kẻ mù loà dò dẫm đI tìm con đường dẫn tới niềm khoái cảm. Nhưng dù có cố gắng đến đâu, tôi cũng chỉ giống như đứa trẻ đI xem hát không có tiền mua vé, phải đứng ở ngoài ngóng vào. Cái đêm hôm ấy đêm gì, tôi không rõ. Tôi thì giống như một kẻ nhập đồng. Và thật lạ lùng, chả gì cũng ăn ở với nhau một năm, vậy mà lần đầu tiên tôi mới phát hiện ra rằng đôi vú của nàng(xin lỗi ông, trong trường hợp này dùng đạI từ nàng thay cho cô ta mới diễn tả đúng tình cảm của tôi )vẫn tròn như chúm cau và chắc nịch. Thân hình nàng mới tuyệt diệu làm sao:đôi chân thon dài, cặp đùi khít chặt, bụng nhỏ và mông nở. Hoàn toàn khoả thân, nàng chính là thần Vệ nữ. Ngây ngất, tôi đặt nụ hôn nhẹ nhàng lên gót chân nàng, vùi đầu vào bộ ngực nàng. Và ở nơi ngã ba của nàng ập xuống mặt tôi một giòng thác đen làm cho tôi tan ra,   từ từ trộn lẫn vào nàng. Tôi không ngờ nàng lại mạnh mẽ đến thế. Một con hổ cái. Nàng rên lên không ngừng:"Em yêu anh, em yêu anh. " Tôi đã chiếm lĩnh được niềm khoái cảm và lịm sâu vào trong nó. Sáng hôm sau trở dậy, tôi đinh ninh mình sẽ được đón chào bằng một bộ mặt tươi rói với những tia mắt nhìn đằm thắm. Bởi vì cả một năm qua, tôi chưa bao giờ làm được cho nàng yêu tôi như đêm rồi. Nhưng than ôi, bộ mặt đó lại tối sầm, còn đôi mắt thì đầy tràn sự nghi ngờ lẫn căm giận. Tôi chẳng hiểu ra làm sao. Mỗi lúc đI ra đI vô trong nhà, tôi cố tình đụng chạm vào người cô ta. Nhưng cô ta lảng tránh. Đêm ngủ, cô ta nằm quay mặt vào tường. Tôi hỏi làm sao lại thế ?  Cô ta đáp một cách giận dữ:"Tự anh biết là tại làm sao,  còn hỏi. " Tôi vắt óc cố tìm câu trả lời, nhưng không tìm ra. Tôi lại gặng hỏi, nhưng cô ta im lặng. Đêm sau nữa vẫn ở tình trạng chiến tranh lạnh như vậy. Tôi bảo:"Vợ chồng mình sống với nhau cả năm trời mà chẳng hiểu nhau. Đêm trước chúng mình yêu nhau thật sự. Anh thấy rất hạnh phúc và em cũng rất hạnh phúc. Đúng không? Anh chẳng thấy có lí do gì để em giận anh. " Cô ta đang nằm úp mặt vào tường bỗng quay phắt lại nhìn tôi, đôi mắt long lên không chớp:"Anh đi ngủ với đĩ, học cách chơi của đĩ về  để chơi vợ anh. Tôi nhổ toẹt vào cái thứ hạnh phúc ấy. " Sau những giây phút choáng váng, tôi mới chợt hiểu ra. Cô ta nghi ngờ mấy tuần đI công tác xa tôi đã sa đoạ. Phải rồi, suốt một năm trời cứ hùng hục như trâu húc mả, chỉ sau một chuyến công tác, tự nhiên lại thành thạo như ma thế, cô ta nghi ngờ cũng phải. Nhưng biết giải thích cho cô ta thế nào? Mang quyển sách ra để phân bua ư ?  Ich gì. Sống với cô ta một năm, ít nhất tôi cũng hiểu, cô ta đã nghi thì đừng có phân bua giải thích , bởi càng thế càng làm cho cô ta nghi thêm. "

"Sự việc phát triển xem ra hợp với logic-gã tập sự luật sư nghĩ-Cái giống đàn bà là thế, khó dạy dỗ. Càng khó cải tạo. Bất cứ điều gì cũng khiến họ nghi ngờ. Trong con mắt họ, đàn ông chẳng ai đáng tin, anh nào cũng có khả năng hư đốn. Nhưng chẳng lẽ chỉ đàn ông mới lừa dối? Không có đàn bà lừa dối thì làm gì có đàn ông lừa dối. Cái hôm Hương vội vàng đI làm sớm đến không kịp chuẩn bị bữa sáng cho mình là vì sao nhỉ? Tối hôm đó mình đã không hỏi Hương. Mà sao hôm đó Hương lại dịu dàng với mình như chưa từng bao giờ dịu dàng như thế. Những động tác của Hương mới mẻ và khêu gợi. Hôm ấy mình cảm thấy nàng hoàn toàn dâng hiến. Nhưng bây giờ nghĩ lại mới thấy có cái gì đó giả tạo. Nàng bắt đầu lừa gạt mình chăng? Nàng đẹp như tiên sa, thiếu gì kẻ nhòm ngó. Mình mới tình cờ bắt gặp nàng đI uống cà phê cùng một đám đàn ông, trong đó có một thằng cha đẹp trai, nghe đâu là cộng tác viên của một tờ báo lá cải nào đó, chuyên làm ca dao bằng cách nhặt những câu thơ của người này ghép với những câu thơ của người khác. Sao mình dị ứng với cái bọn nhố nhăng mượn thơ người làm thơ mình để chim gái thế không biết. Phải rồi nàng biết làm thơ. Còn ngâm thơ giỏi và hát hay. Có lẽ anh chàng mượn chuyện đến xin thơ đăng báo hoặc mời đI đọc thơ, lấy cớ để tán tỉnh. Niềm vinh quang, sự nổi tiếng cũng có thể làm cho con người ta mờ mắt, quên cả đạo nghĩa. Dứt khoát từ nay nàng không được làm thơ nữa. Phụ nữ sinh ra để làm gì? Để làm vợ. Để nuôi con và chăm nom gia đình. Đi làm là đã qúa lắm rồi. Lại còn làm thơ thì không thể chịu nổi!"

Gã tập sự luật sư bất ngờ đứng đậy, cắt ngang câu chuyện của ông khách:

- Tôi có việc gấp ở nhà, hôm khác ta gặp lại. Vẫn ở đây nhé.

Ông khách ngẩn người, mất một lúc mới hiểu.

V

Hương đang lúi húi làm cơm, thì gã về.  Vừa nhìn thấy nàng gã liền sững lại, đôi mắt dại đi. Khuôn mặt nàng rực hồng, đẹp ngon lành như một qủa táo chín. Giữa lúc nóng nực, nàng mát lành như một que kem. Gã có cảm giác máu sôi lên trong từng huyết quản. Nỗi thèm khát nung đốt gã. Vội trút bỏ bộ quần áo đI làm, gã phóng nhanh vào phòng tắm. Xối nước ào ào. Nước ấm không những không làm nguôi cơn thèm khát mà ngược lại còn lửa đổ thêm dầu. Gã rót cốc nước sâm, uống một hơi cạn rồi réo xuống bếp:

- Hương ơi, lên anh bảo cái này.

- Bảo cái gì, em đang dở tay ?

- Dẹp đấy, lên đây anh bảo đã.

Hương vội rửa tay rồi chạy lên nhà trên. Khi nàng bước vào cửa thì gã bảo nàng đứng lại. Đứng ngược sáng, những đường viền mờ ảo trên thân thể nàng nổi lên thật hấp dẫn. Điều đó làm cho gã khoái chí, còn nàng thì không hiểu gì cả. Gã kêu lên:

- Em đẹp lắm!

Tinh ý, nàng hiểu ngay chồng nàng muốn gì. Nàng bảo:

- Khỉ ạ, để đến tối.

Nhưng nàng chưa kịp quay đI thì gã đã xông tới bế thốc nàng lên giường. Bằng một phản ứng tự nhiên, nàng gạt gã ra, xuống bếp tiếp tục làm bữa tối. Gã cảm thấy nàng đối sử với gã thật phũ phàng. Gã rũ người như tầu lá chuối gặp lửa. Đến bữa, gã chỉ ăn một bát rồi đứng lên ra phòng khách uống nước, đọc báo. Nhà gã mua khá nhiều báo, trong đó có tờ báo mà bạn Hương làm phóng viên. Gã đọc hết các tin thời sự, thể thao rồi mới đọc đến các trang khác. Gã đọc bài phóng sự điều tra của Vi. Cô bạn của Hương thế mà hóm. Gã cười. Cái giọng ngoài đời thế nào thì trong bài báo Vi cũng gần y như thế, kênh kiệu và làm duyên làm dáng. Gã liếc sang trang văn nghệ. Bỗng giật thót người, không tin vào mắt nữa:Hương viết truyện ngắn . Còn ai vào đây!Tựa truyện, tranh minh hoạ đẹp và xinh như chính khuôn mặt nàng. Gã nổi trí tò mò. Thử xem cô nàng viết gì? Gã đọc, trán đẫm mồ hôi. Gã đọc lại lần nữa, mặt tái đi. Lúc đó Hương đang thu dọn bát đĩa, không biết được điều ấy. Vả lại nàng đang vui:Lần đầu tiên được in truyện ngắn. Nàng tắm rửa, mặc một bộ quần áo ngủ mầu hồng điểm những bông hoa nhỏ li ti mầu trắng. Nàng ngắm mình trong gương, lấy làm mãn nguyện. Gã dịu dàng rót nước cho nàng. Nàng nhoẻn cười, khoe:

- Em mới được in cái truyện ngắn, anh đọc chưa ?

- Đọc rồi.

- Anh thấy có được không?

- Được!Cái được nhất là cô đem chuyện riêng của tôi bêu lên báo. Từ nay tôi cấm cô,  không có thơ thẩn truyện trò gì nữa hết. Tôi đễ dãi với cô như thế đủ rồi. Đàn bà làm thơ văn, đú đởn với đám văn sĩ nhố nhăng, chỉ có sinh hư mà thôi.

Hương cãi :

- Anh buồn cười nhỉ, truyện ngắn là hư cấu, sao anh lại vơ vào mình thế. Cái Vi biết nó cười cho.

- Cười hở mười cái răng. Tôi hỏi cô, cái anh chàng luật sư để ria mép ấy là ai. Cả cái chi tiết tôi cưới cô trước khi tôi thi tốt nghiệp, cô cũng bêu lên là thế nào? Cứ cho là tôi xấu xa đê tiện đi. Nhưng tôi là chồng cô. Cô không được phép.

Nàng ngạc nhiên hết sức. Khi mới yêu nhau gã leo lẻo, rằng anh sẽ đI làm kiếm thật nhiều tiền để em làm thơ. Anh sẽ nuôi em làm thơ. Phải, nàng đã có thơ in báo từ thời còn là sinh viên. Thơ nàng được in trong mục "Tác phẩm tuổi xanh" của Báo Tiền phong. Thơ em trong trẻo hồn nhiên, cảm xúc nhẹ nhàng run rẩy, đẹp như chính em vậy. Gã đã bao nhiêu lần khen nàng như thế. Ngày[/i] đó nàng nghĩ, kiếm được tấm chồng biết thông cảm, hơn nữa còn đồng cảm với mình thật may mắn và hạnh phúc biết bao. Gia đình gã thuộc vào loại khá giả, có của ăn, của để. Cưới vợ, gã được bố mẹ tặng cho một căn hộ. Gã dẫn nàng đến coi. Căn hộ có hai phòng. Bếp riêng. Gã hứa sẽ sửa nhà, giành cho nàng một phòng nhỏ làm phòng viết. Sau ngày cưới, dọn nhà, gã không đả động gì đến lời đã hứa. Nàng cũng không nhắc gã vì đang còn tràn trề hạnh phúc. Đây là lần đầu tiên gã nói ra miệng, rằng cấm nàng làm thơ viết văn. Trước đó, khi chỉ có gã với nàng hoặc khi có đông bạn bè, mỗi lần bàn đến chuyện văn chương, nhắc đến nhà văn này, nhà thơ nọ bao giờ gã cũng nói ngang, tỏ thái độ coi thường. Có lần Vi nhận xét:Cái lão nhà Hương hình như có gì mặc cảm với bọn làm văn chương, báo chí. Lúc đó Hương đã bênh gã, rằng tính gã thế, thích nói ngang, thích làm ngược với mọi người. Còn thực bụng gã rất yêu thích văn thơ, khuyến khích và tạo điều kiện cho vợ làm thơ. Bây giờ thì nàng hiểu rằng không phải. Gã không muốn nàng làm thơ. Gã sợ hãi điều gì đó. Vợ gã giỏi giang hơn gã, nổi tiếng hơn gã chăng? Gã bảo làm thơ đú đởn với bọn văn sĩ  sẽ hư người. Đấy chỉ là cái cớ. Hương không muốn làm căng thẳng thêm với gã. Nhưng nàng vẫn nói:

- Em làm thơ hoặc viết văn cũng chỉ như là một nhu cầu giải phóng về mặt tinh thần, thoả mãn những khao khát mà cuộc đời trần tục không thể đạt tới được. Em yêu anh và em luôn làm trọn bổn phận người vợ.

- Cô thử tự kiểm điểm xem. Hôm nay cô sử sự với tôi thế nào. Cô làm tròn bổn phận người vợ như vậy sao? Cô bêu xấu tôi trên báo, cô từ chối tôi. Vì sao nào? Hay vì cô đã có thằng khác.  Phải thế không?

- Anh điên hay sao đấy!Anh nói cái gì vậy?

- Tôi điên đấy. Tôi không cho phép thằng nào bờm xơm với vợ tôi. Từ ngày mai tôi sẽ đưa cô đI làm, đón cô về. Tôi cấm cô đàn đúm với bọn đàn ông. Tôi điên, thằng nào lớ xớ vợ tôi sẽ ăn một nhát dao. Đừng đùa với thằng điên.

Hương chợt cảm thấy sợ hãi. Có thể gã sẽ làm liều. Nàng cảm thấy gã có máu điên. Nàng nhớ một lần tụ tập ba đứa bạn thân từ thời còn sinh viên, nàng đã tâm sự điều đó. Lần ấy Vi đã bảo nàng, sao không đẻ lấy một đứa con. Con là sợi dây tình cảm gắn bó thêm hai người. Tiếng trẻ bi bô là cơn gió mát làm tắt đI những cơn nóng giận của bố mẹ. Đôi mắt trong trẻo, thơ ngây là tấm gương để bố mẹ hàng ngày soi mà sửa mình. Con bé chưa hề chồng con gì mà sành tâm lí đáo để. Mình cần có con, nàng nghĩ.

Cả hai cùng im lặng. Hình như gã thấy, gã đã nói quá lời, nổi khùng một cách vô cớ. Gã rất rất yêu nàng. Nhìn gương mặt nàng tối lại mà đau nhói con tim. Gã có cảm giác hình như gã vẫn chưa làm chủ hoàn toàn được nàng. Giá gã có thể cất được nàng vào tủ gương như một thứ đồ cổ quí gía, thì gã làm ngay. Gã cảm thấy hình như người đời quên mất điều này:Của càng quí càng lắm kẻ nhòm ngó, càng dễ mất. Kẻ cắp thời hiện đạI đầy đường. Gã bắt gặp cái nhìn của nàng. Cái nhìn đầy mê hoặc, run rẩy và êm dịu. Gã bảo:

- Đừng giận, anh nóng nói vậy thôi. Đưa tay đây cho anh.

Nàng ngoan ngoãn chìa bàn tay mềm mại cho gã.  Gã dẫn nàng lại giường, đặt lên cổ nàng những nụ hôn nồng nàn. Dường như nàng đã quên những điều mà gã vừa dội xối xả xuống đầu nàng. Nàng lim dim mắt. Đôi môi mọng chín he hé mở. Gã đưa chiếc lưỡi tham lam từ cổ lên môi nàng, sục xạo trong chiếc miệng thơm tho của nàng. Nàng vươn đôi tay trắng hồng ôm lấy cổ gã, dán chặt thân hình vào người gã. Nàng dịu dàng vuốt ve. Bàn tay nàng với những ngón thon dài bơi trên mớ tóc dày của gã. Rồi nàng lần xuống bụng gã. Những ngón tay búp măng trắng muốt mềm như những dòng sữa nhỏ ấm nóng thi nhau mơn man, thôi thúc làm cho gã mạnh lên gấp trăm gấp ngàn lần. Gã lần môi xuống bụng nàng. Nàng dướn người và kêu lên:"Em muốn có con!Anh ơi, em muốn có con. " Gã đáp thì thầm rằng, gã cũng muốn vậy. Chưa bao giờ gã và nàng yêu nhau say đắm đến như thế. Sáng hôm sau nàng dậy sớm, chuẩn bị cho gã một bữa ăn tuyệt vời. Gã nhận thấy những giọt hạnh phúc vẫn còn đọng lóng lánh trên gương mặt nàng. Gã thoả mãn rút ra một điều có vẻ rất hay ho, vợ chồng sau lần cãi nhau, làm lành rồi yêu nhau mới say đắm, mới khủng khiếp.

VI

It lâu sau đó gã lại gặp người khách hàng, bây giờ đã trở thành bạn. Vẫn ở nơi cũ:Quán Dạ nhạc. Ông ta nom bơ phờ, xấu mẽ hơn những lần gặp trước. Gã vẫn đang còn trong tâm trạng vui vẻ, nên chủ động mời ông ta uống cà phê. Ông ta từ chối, chỉ xin một ly trà. Gã hỏi:

- Tình hình vẫn yên ổn cả chứ?

- Không, càng nặng nề thêm.

Ông ta lại tiếp tục kể, để hy vọng nhận một lời khuyên từ gã luật sư tập sự. Sự căng thẳng không hiểu nổi giữa hai vợ chồng ông ta  cứ dai dẳng, triền miên, khó chịu như thể mưa rầm. Ông ta bắt đầu uống rượu. Vốn là một kĩ sư, ông ta làm việc gì cũng có nề nếp và luôn đúng giờ. Cứ tan tầm, sau đó ba mươi phút là ông ta có mặt ở nhà. Ai mời đI đâu, có chuyện gì vui, chèo kéo thế nào ông cũng từ chối. Ông luôn chỉ có một lí do:Vợ đang đợi ở nhà. Nhưng từ lúc buồn, uống rượu, ông không về nhà đúng giờ nữa. Những lần về muộn đầu tiên, ông kêu công việc thiết kế nhiều, gấp, phải làm thêm giờ. Vợ ông im không nói gì. Nhưng rồi ông cứ về chậm như cơm bữa. Cô ta liền làm ầm ĩ  lên.

- Ông đàn đúm, rượu chè be bét. Đầy người mùi rượu, bịt được mắt ai. Chỉ có người ngu mới tin lời ông.

- Tôi chán lắm rồi. Lúc nào cũng điều ong tiếng ve, hết chịu đựng nổi.

- Ông định ruồng rẫy tôi phải không? Nhưng tôi báo cho ông biết, không dễ đâu nhé. Đừng hòng xỏ mũi con này.

Thực lòng ông ta cũng muốn làm lành với vợ, cho gia đình êm ấm. Nhưng cô ta lúc nào cũng cương như thế, căng thẳng như thế, biết tiếp cận bằng cách nào.

Gã tập sự luật sư ngẫm nghĩ một lát, hỏi:

- Sinh hoạt vợ chồng vẫn bình thường chứ?

Ông khách đáp:

- Lâu lắm rồi, chưa.

- Vậy thì phải tìm cách. Tôi đoán chắc không sai, cô ta luôn tránh ông phải không?

- Tránh.

-Vậy thì thử tìm cách ra vô, đụng chạm vào người cô ta xem. Nếu cô ta không nói gì, cười nghĩa là xong. Đấy là cách giải hoà hữu hiệu nhất đấy.  Và nhớ, chớ có bồ bịch tùm lum.

Ông khách cười:

- Ông trông cái mặt tôi thế này còn bồ bịch gì được?

- Ôi, nhuộm tóc đi, làm ra vẻ đăm chiêu suy nghĩ, ông sẽ có dáng một nhà hiền triết, còn lừa được khối bọn gái trẻ đấy.

Ông khách không nói gì.

VII

Lần gặp tiếp theo, ông khách của gã tập sự luật sư đã nhuộm tóc. Nom ông ta giống như một nhà sử học.

- Tôi mừng cho ông, gã nói. Ông đã hoà nhập với đời sống rồi đấy.

- Vậy hả? Ông đúng đấy, có một cô sinh viên thực tập ở viện tôi, mê tôi như điếu đổ. Cô ta không đẹp, nhưng trẻ. Và ông sai ở một chỗ, cô ta không mê cái mã ngoài của tôi. Cô ta bị trí tuệ của tôi hấp dẫn.

- Vậy thì ông nhuộm tóc làm gì? Tôi cuộc với ông rằng nếu ông để mái tóc muối tiêu thì vẻ hấp dẫn trí tuệ của ông sẽ tăng lên đấy. Có bồ rồi thì ông càng có khả năng chịu đựng những trì chiết của cô vợ ở nhà. Một lần nữa chúc mừng ông .

- Cái cô vợ của tôi nanh nọc và độc ác như rắn. Cô ta thấy tôi nhuộm tóc thì cười khẩy mà rằng, già chơi trống bỏi. Lại hòng chim chuột mấy con đĩ con chứ gì. Tôi bảo anh nhé, cái con ranh ấy nó nịnh nọt  anh để lợi dụng anh, chứ nó khinh anh như mẻ. Tôi hỏi con ranh nào? Cô ta bảo, là cái con bé sinh viên thực tập ấy chứ còn con nào. Anh phải tránh xa nó ra, nếu không đừng có trách tôi. Tôi hỏi, cô theo dõi tôi sao? Cô ta đáp, phải. Thế tôi  vẫn tiễp xúc với cô ta thì cô làm gì tôi? Tôi lại hỏi. Cô ta cười, quay đI không nói gì nữa.

- Cô ta đã làm gì chưa?

- Đã. Cô ta cho đăng báo nhắn tìm chồng bị đI lạc vì mắc chứng tâm thần.

- Cao tay đấy.  Giờ anh tính thế nào? Định ly dị và mượn tôi làm luật sư?

- Không, tôi đã nghĩ kĩ rồi. Tôi không bỏ vợ. Dù sao cô ta cũng yêu tôi năm năm trời, cả tuổi thanh nữ của cô ta. Bây giờ có lẽ cô ta vẫn còn yêu. Cô ta yêu và làm khổ tôi. Nhưng nếu tôi bỏ cô ta, lấy người khác, liệu người ấy có tốt hơn không hay lại xấu hơn?

- Nghĩa là anh theo phương châm "trung thành với vợ con, sắt son với bồ bịch"?

Ông khách né tránh cái nhìn của gã. Gã tập sự luật sư mỉm cười, sung sướng vì đã đánh trúng tim đen, đã tóm được cái đuôi con rắn. Phải rồi bây giờ, hầu như tất cả bọn có máu mặt đều thế. Thiếu gì những tay giám đốc mua nhà, sắm xe cho bồ nhí. Và cũng không thiếu các cô bồ nhí, sau khi có nhà, có xe liền cho các lão già đI tầu suốt. Lẽ công bằng, có vay thì có trả. Các vị chớ có buồn. Người ta bảo đàn bà nông nổi. Nông nổi thì làm sao che giấu được mục đích, làm sao lừa nổi các tay cáo già? Ông khách bị vợ theo dõi mà không biết. Bị chơi thêm một "qủa"đăng báo mới ngã ngửa người ra. Tự nhiên gã chột dạ. Gã nhớ lại cái đêm sau khi cãi nhau với vợ, tại sao vợ gã lại yêu gã như điên như cuồng. Tại sao nàng lại hét lên với gã rằng nàng muốn có con. Hôm qua nàng vừa nói với gã cái gì nhỉ? Nàng bảo nàng đã tắt kinh. Sao lại như thế được? Hôm đó là ngày bao nhiêu? Có lẽ chưa tới một tháng. Làm sao lại có thai? Có thực gã đã làm nàng có thai không? Nàng lừa dối gã chăng? Không bao giờ!Nàng yêu gã lắm, gã biết. Tuy nhiên cái ý nghĩ đen tối ấy một khi đã nẩy ra, dù xua nó đI rồi, nó vẫn tìm cách trở lại. Và điều này sẽ làm cho gã đau khổ.

- Có lẽ đó là giải pháp tốt nhất, ông khách nói bâng quơ.

- Tôi không hiểu, gã đáp.

Tự nhiên gã thấy buồn. Một nỗi buồn vô cớ tràn ngập tâm hồn gã. Gã cảm thấy mình vô cùng lẻ loi và yếu đuối. Gã cảm thấy những mối đe dọa vô hình đang rình rập tấn công gã từ mọi phía. Gã không còn biết tin vào cái gì nữa.

VIII

Chỉ trong một thời gian ngắn ông khách của gã biến đổi thành một người khác hẳn. Gã lấy làm lạ. Trên guơng mặt của ông ta không còn lưu lại chút gì của nỗi buồn rười rượi ngày xưa nữa. Nói năng bỗ bã, hình như cũng sành các kiểu ăn chơi. Ông ta và gã không biết từ lúc nào đã trở thành bạn thân. Thấy gã buồn, ông ta bảo:

- Ông đI chơi với tôi. Làm luật sư cũng cần phải biết ngõ ngách cuộc đời, mới cãi được chứ.

Gã đồng ý. Hai người lấy xe phóng lên vùng hồ. Ông bạn vong niên dẫn gã vào một ngôi biệt thự lộng lẫy. Giàn hoa giấy đỏ như máu. Những ngọn đèn toả ánh sáng bẩy sắc cầu vồng. ở đấy dường như người ta mở vũ hội suốt ngày đêm. Hai người tìm một chiếc bàn trống, gọi hai ly Uhisky, vừa nhấm nháp vừa ngắm nhìn các cô gái mặc váy ngắn nhẩy nhót. Gã cảm thấy, khi đã bước qua chiếc cổng của ngôi biệt thự, người ta phải quên đI tuổi tác, quên đI gia đình. Vào trong thế giới này chỉ có người đực với người cái. Ông bạn ghé tai gã nói nhỏ:"Trong số những cô bé kia ông thích cô nào? Cô mặc áo đỏ nhé? " Không đợi gã trả lời, ông ta đã đưa tay ngoắt cô gái lại.

- Này cô bé, em tên là gì? Tâm hả? à Băng Tâm. Em ngồi đây với bọn anh. Đây là thủ trưởng của anh. Ông ta trẻ, nhưng rất giỏi. Em tiếp ông ấy chu đáo nhé.

Cô gái cười, bất ngờ hôn chụt lên môi gã. Gã thấy nóng ran cả người. Cô gái cầm tay gã, kéo đứng dậy bảo:"Đi với em!" Gã vừa định nói không biết nhẩy, thì ông bạn đẩy vào lưng gã, ra hiệu cứ đi. Gã theo cô gái len lỏi qua đám người nhẩy nhót như điên, leo lên cầu thang gác. Cô ta đẩy cửa phòng, kéo gã bước vào. Căn phòng khá sang trọng. Ga trải giường, tivi, tủ lạnh, máy điều hoà nhiệt độ thứ gì cũng mới. Cô gái đưa ngay tay nắm lấy cái của gã, miệng nói ngọt xớt:"Em yêu anh. " Gã cứng lên và không còn nghĩ ngợi vân vi gì nữa. Cô gái lúc đầu làm ra vẻ e ngại, nhưng chỉ một lúc sau tỏ ra rất thành thạo công việc của mình. Gã cảm thấy thoả mãn. Cô gái mặc quần áo cho gã, miệng ỏn ẻn:"Anh thưởng cho em đI. " Gã hỏi:"Người ta thường cho em bao nhiêu? " Cô gái bảo:"Tuỳ tâm, có người năm chục, có người một trăm, người nào thích em thì cho hai trăm. Thanh toán vé vào cửa và các khoản khác ở dưới quầy rượu. " Gã móc túi lấy tiền rồi nhét vào ngực cô gái một trăm ngàn, nghĩ thầm cũng đáng đồng tiền.

Trên đường về, ông khách hỏi gã cảm tưởng thế nào. Gã bảo khó nói. Và gã bật cười không thành tiếng. Lần trước gã dậy ông ta kĩ thuật yêu vợ. Thế và ông ta gặp rắc rối. Còn bây giờ ông ta lại dậy gã muốn sa đoạ thì phải như thế nào. Gã đã học một cách nhanh chóng. Ông khách nói:

- Vào đây rồi về nhà rất khó yêu vợ. Ông không khéo là mụ ấy nghi đấy.

- Ông làm thế nào?

- Tôi thì đơn giản, chúng tôi vẫn đang trong tình trạng chiến tranh lạnh.

- 12 -

Gã chẳng có gì phải lo vì gã trẻ và khoẻ. Nhưng hình ảnh cô gái cứ bám dai dẳng vào đầu óc gã. Cô ta mặc một chiếc áo thun mầu đỏ bó chặt lấy người, chiếc quần bò trắng ôm khít  mông và đùi. Cô ta không đánh phấn loè loẹt như đám gái làm tiền mà người ta vẫn mô tả. Cô ta giống một sinh viên thì đúng hơn. Gã buột miệng hỏi bằng tiếng Anh, rằng cô làm gì? Cô ta đáp lại cũng bằng tiếng Anh, rằng cô ta chẳng làm gì cả. Gã lại hỏi, tại sao cô tới đây? Cô ta bảo thích thì tới. Thật không hiểu nổi. Nhưng rồi gã bắt đầu chú ý ngắm nhìn những cô gái đI đường. Cô nào cũng đẹp xinh, nhưng không hiểu sao gã thấy cô nào cũng hao hao giống cô áo đỏ. Cái ý nghĩ  ấy làm cho gã đau đớn như ai cầm dao chốc chốc lại đâm vào tim.

Về đến nhà, gã hỏi độp ngay vợ:

- Em nói, em tắt kinh rồi phải không?

- Em nói. Nhưng chu kì kinh nguyệt của em không đều, vì thế không chắc chắn. Phải chờ thêm mới biết.

Gã thấy tạm yên lòng. Đêm ấy vợ hắn bỗng cao hứng. Nàng muốn gã. Nhưng gã đâp lại vô cùng hờ hững. Nàng đẩy hắn ra, giận dữ hỏi:

- Anh làm sao thế?

- Mệt!Gã đáp cụt lủn rồi lăn ra ngủ.

Gã ngủ và ngáy rất to. Cái tư thế gã nằm trông mới chướng mắt. Không hiểu sao bỗng nhiên Hương có cảm giác ghê ghê khi nhìn gã. Chẳng lẽ đây lại là người mà mình yêu mến và ôm ấp bấy lâu nay? Thoáng qua trong tâm trí cô hình ảnh của một con người cao thượng và bí ẩn. Một nhà thơ. Đâu như có lần nàng đã nghĩ, ước gì có thể chạm được tay vào người anh ấy. Gã vẫn ngáy. Và người vợ cảm giác thấy một mùi gì đó rất khác lạ toả ra từ người chồng. Nhưng nàng không biết đích xác là mùi gì. Không phải mùi nước hoa hay mùi son phấn. Chồng nàng về đến nhà đã tắm gội kĩ càng. Cái mùi kì quặc này hình như toát ra từ sâu trong người anh ta, chỉ có thể cảm thấy mà không sao gọi ra tên. Gã nằm, bộ mặt sệ xuống, hàng ria vẹo đi, xộc xệch. Thân xác người nằm ngủ đờ đẫn và co quắp, gần như một cái xác không hồn.  Bất giác nàng trút một tiếng thở dài não nuột.

X

Gã tập sự luật sư sau đó trở thành luật sư. Người khách hàng của gã khi nào nay cũng trở thành kĩ  sư trưởng, làm phó tổng giám đốc của một công ty liên doanh. Họ kí với nhau một hợp đồng. Gã được nhận làm luật sư cho phía đối tác Việt Nam. Công việc làm ăn lúc lên lúc xuống y chang cơn sốt nhà cửa ở Sài Gòn. Riêng tình bạn của hai người dường như mỗi ngày một thắm thiết hơn. Hai người gặp nhau thường xuyên. Nhưng những cuộc gặp không diễn ra ở quán cà phê Dạ nhạc nữa. Cả hai bây giờ đã trở thành những người khác, khuôn mặt béo nhẫy và tái xanh vì rượu, vì buồn chán. Cả hai đều lún sâu vào những vướng mắc gia đình, với những cuộc cãi cọ triền miên,  không sao gỡ nổi.

Lão

Hồi còn trẻ - tận lúc  đã ngoài 40 tuổi, chưa một lần lão nghĩ rằng: “Rồi mình sẽ già!”. Lạy  giời! Đúng là như thế. Lúc đó, lão còn sung sức, trẻ trung và ngây thơ lắm. Đến cơ quan là đến cơ quan để làm  việc, đúng 8 giờ mỗi ngày. Ăn là ăn. Ngủ là ngủ. Đầu tháng lĩnh lương đem về đưa vợ. Hồn nhiên thế thôi. Đầu óc và sức lực phải dành cho nhiều thứ phấn đấu, rèn luyện bản thân. Để làm sao đến tháng 12 hằng năm, khi phải viết bản kiểm điểm công tác nộp cho Ban tổ chức cán bộ lưu vào hồ sơ lý lịch của mình, đừng có cúi mặt xuống liệt kê khuyết điểm này tới các thiếu sót kia. Nhục lắm. (Lão tự đe mình thế). Cụ thân sinh ra lão (cụ ông) vốn là nhà giáo, sau là sĩ quan quân đội, lúc chuyển ngành, lại là nhà giáo, quanh năm mặc quân phục, đã dạy lão: “Quân lệnh như sơn”. Lão vâng lời. Dẫu mình chỉ là cái anh dân sự, hết cầm phấn rồi cầm bút vẫn tự xếp mình vào “quân lệnh…”, bố bảo cũng không dám làm thiếu, làm sai việc cơ quan giao cho. Với người khác, lão không đoán mò, nhưng riêng lão, lão thế. Bảo, còn trí tuệ đâu mà nghĩ tới tuổi già nữa!

Cho tới cái năm tuổi về hưu vờn vờn đến rồi, lão vẫn vô tư: “ừ, đến  tuổi thì nghỉ!”. Song, một hôm… lão quên ngày, tháng, năm… nhưng nhớ địa điểm nơi gặp gỡ nhà thơ thích làm thơ trào phúng, hơn lão 5 tuổi, thuộc lớp đàn anh nhưng xuề xoà, cứ cậu - tớ với lão từ nhiều năm rồi. Hôm ấy, ngồi uống cà-phê vỉa hè đường Bà Triệu - bên số lẻ, nhà thơ tủm tỉm nhòm vào mặt lão:

- Cậu có biết “Lão giả an chi” nghĩa là sao không?

(Vô phép anh) lão đã nghĩ: “Cái bố này hôm nay hâm tỉ độ rồi! Bố ấy hỏi mình như thầy giáo hỏi học trò cấp Tiểu học không bằng! Tóc thằng này cũng trắng không kém gì tóc bố ấy đâu nhớ!” - Nhẩm trong bụng vậy thôi, còn miệng lão thì lại nói lễ độ:

- Nghĩa cổ của bốn chữ ấy thì tôi hiểu, mà anh còn hiểu rõ hơn tôi.

Nghĩa mới thì tôi chưa biết.

Nhà thơ tiếp tục mủm mỉm, nói với ông bạn già cao tuổi hơn ngồi cạnh lão:

- Thằng cha này láu cá thật. Tôi đành phải “kiển tố vừa đố vừa giảng” thôi…

(Kiển tố - có nghĩa là: tổ kiến). Đoạn, nhà thơ vừa vỗ vỗ nhẹ vào đùi lão, tiếp:

- Là… Lão già ăn chi?

Ngay lập tức, lão bị sặc ngụm cà-phê vừa nhấp.

Chưa hết.

Nhà thơ còn há miệng ra, khoe đám răng đi sơ tán từ hồi kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ không bao giờ trở về nữa. Sau cơn sặc, lão chắp tay vái nhà thơ. Lão tỉnh cả người, thực sự nghĩ đến chữ: Già.

Hơ hơ! “Lão- già - ăn - chi?”. Nhà thơ nói xong, mặt buồn thiu. Còn lão, lão lùa lưỡi liếm đếm lại hai hàm răng của mình, thấy vẫn còn đủ 15 chiếc. Ba chiếc đang lung lay.

Lão già thật rồi.

Già hay là cao tuổi?

Già! Già rồi! Cao… tuổi, nghe có vẻ cứng cáp và hùng dũng quá. Còn gì nữa mà… cao! Lão nhận: Lão đã già. Già cho đến hôm nào, chỉ có ông Trời biết. Thì già, chứ sao. Lão ví lão như cái xe đạp. Lúc mới, líp nảy tanh tách, đạp veo veo. Sau rồi, đi mãi, tòng tọc, xích rão, líp mòn… có thay thứ nọ thứ kia, thì cũng đến như ba cái răng giả gài vào miệng mà nhai ấy. Vui thật!

Về nghỉ hưu được hai năm, bỗng có ông anh cọc chèo đi xe đạp bị xe máy đâm chỏng gọng, liệt thẳng cẳng. Lão hốt quá, quẳng luôn xe đạp, đi bộ. Gần thì đi xe “dép nhựa”. Xa, thì xe ôm. Lão tếu táo: “Giờ, cứ ra đường là… ôm!”. Nói thế, chứ tiền đâu!

Tới cái đận tụng kinh bốn chữ “Sinh - lão - bệnh - tử”, lão cứ hơ hơ, hê hê… không phải với ai, mà với  lão thôi. Không bệnh thì tật. Cái tật của lão thật khốn khổ. Y học gọi đó là bệnh ở đại tràng. Còn lão, lão tự chẩn đoán: “Đuổi quân Tào”... Sáng sáng cứ mở mắt ra là phải ngồi bệ để tống đám quân  vô chủ ấy  ra ngoài. Tào Tháo lúc ấy có chỉ huy được chúng đâu mà Tào Tháo đuổi. Chính lão phải đuổi, một lần, hai lần… cho kỳ hết mới thôi. Có hôm tới sáu, bảy lần… tới tận chín, mười giờ sáng mới xong. Chợt có việc cần đi đâu đấy vào sáng hôm sau, thì bữa tối hôm trước lão phải ăn chay, giảm bớt nửa xuất so với mọi bữa. Nếu là đi họp, có mặt từ 8 giờ sáng, lão phải nhịn hẳn, nhấp chén nhỏ rượu thuốc và cốc bia nhỡ pha đá trừ bữa. Họp xong mới về ăn. Ăn buông bát, là lập tức “Đuổi quân Tào”. Ăn như thế, đúng là lão chẳng biết lão ăn gì nữa. Ông nhà thơ của lão trào… phúng thật. Già, sinh tật, tật vương cả vào miếng ăn.

Tật ở lão là thế, và nữa thuộc các bộ phận khác của cơ thể cũng lôi thôi tới sự ăn và việc ăn. Như ông bạn làm công việc nghiên cứu của lão, thì lại khác. Ông ấy từ hồi còn trẻ rất nền nếp, đúng giờ giấc đối với sự ăn uống. Sạch sẽ, không ăn  vặt, rất ít khi ra quán ăn. Vậy mà bây giờ thỉnh thoảng lão lại thấy ông ra phố để ăn. Lúc ngồi hàng phở, hôm ở hàng bún, bánh cuốn. Có bận lão còn thấy ông xách  cái cặp-lồng nhỏ, đựng gì chẳng biết. Chẳng còn giờ giấc gì nữa.

Sau hôm chuyện trò với nhà thơ, gặp lại ông, lão mới hỏi:

- Tôi nhớ, từ trước đây, ông có ăn uống linh tinh như thế này đâu, nhỉ?

Ông  nhìn lão, thủng thẳng:

- Tôi ăn thật đấy, chứ không linh tinh đâu.

Lão nhấn thêm vài câu hỏi ngắn nữa, thì ông bộc bạch tâm tình:

- Chúng mình như nhau cả thôi. Chỉ biết ăn mà không biết nấu nướng. Lúc chưa vợ, thì ăn cơm tập thể. Có vợ rồi, vợ nấu cho mà xơi. Ăn cái gì cũng được. Ăn thế nào cũng xong. Miễn là có giờ giấc. Đến khi sắp vớ được tuổi 60, mới  thấy khó khăn quá. Vì sao, ông biết rồi đấy. Mình giờ ăn được miếng gì vào bụng là khó lắm. Đâu phải mình khó tính, khó ăn…

Lòng vả như lòng sung cả thôi. Thằng cháu nội lên năm, hôm ngồi chồm hỗm ngắm lão vừa nhâm nhi vừa khều khều nửa bát cơm nát, cười tít mắt:

- Ông ăn như mèo ấy!

Lão suýt nghẹn. Ví von chính xác thế! Lão xoa đầu cháu. Nhưng mẹ nó thì chồm lên:

- Đồ mất dạy! Ai bảo mày nói hỗn thế, hả?

Thằng bé tái cả mặt. Lão ôn tồn bảo đứa cháu:

- Lần sau đừng nói thế nữa con nhé!

Và nói với mẹ cháu:

- Con tha lỗi cho cháu. Đã ai dạy  cho nó biết điều ấy đâu mà nó hiểu. Thôi, cháu dại, ông mang.

Đến ngay như bà lão nhà lão, kể từ dạo lão vào già bấy lâu rồi, đã cảm thông, chia sẻ với lão được bao nhiêu đâu. Cơm khô, lão ăn vào khó tiêu, lão bảo cho lão ăn cơm nát. Bà cằn nhằn:

- Cơm thế, mình ông xơi.

- Thì nấu riêng cho tôi.

- Nồi nọ xoong kia, ai mà nấu được?

Sau đấy, biết là đã lỡ lời, bà nấu thêm cơm vào cái xoong quấy bột cho lão. Chưa quen, hôm thì khô, hôm thì nhão nhoét. Nát và nhão khác nhau chứ. Quá dẻo thì nát. Quá nát là nhão. Quá nhão là cháo. Mà lão lại không thích ăn cháo. Gặp phải món thức ăn dai, cứng, thái to, có cả xương, lão lắc đầu. Chịu, không chén được. Cho dẫu đã mấy năm rồi, hễ vào bữa là lão đã thủ sẵn cái kéo con, gấp  gọn vào được làm “vũ khí chiến đấu” lồng vào chùm chìa khoá bỏ trong túi, vẫn cứ chịu thua dai, xương, rắn.

Chẳng hiểu do bất lực hay bực mình, bà lão ngán ngẩm:

- Ông khó tính quá đấy. Ngày một khó tính quá đấy. Bố ai mà chiều được!

Thế hả? Không chiều được lão thì lão tự chiều lấy cái thân lão thôi. Hê hê! Chỉ riêng cái lưỡi của lão và cái lưỡi của bà ấy, đã “ông chẳng bà chuộc” rồi. Các loại món ăn kho, xào, nấu… lão bảo mặn quá thì vợ lão lại nói nhạt. Trình độ nữ công của bà lão không có giấy chứng nhận, lúc về già mới dốc hết vốn và tài nấu nướng. Ai đời, luộc rau muống, bắp cải lại đậy vung, rau đỏ kệch, nước luộc, nước canh cải đục lờ lờ. Rau mồng tơi thì nấu với thịt dọi, cá chép kho với riềng, thịt lợn rán ướp cả tỏi. Lão có góp ý thì tự ái:

- Ông nấu lấy mà ăn. Tôi chỉ thế thôi.

Thì thôi. Thêm câu nữa lại cãi nhau. Thời trẻ yêu thương nhau khác. Giờ đã khác, còn khó. Có thương, lắm lúc chẳng biết đằng nào mà thương. Thương không nổi nữa kia. Cũng là già cả đấy, song mỗi già một kiểu. Chỉ như nhau ở mấy nét đại thể: nhiều tuổi, răng móm, mắt mờ, tai điếc, tay yếu, chân chùn, lưng đau… không bệnh thì tật. Thói xưa, nết cũ vẫn khư khư, không lộ ra nữa thì nén vào. Bảo: “Con nuôi cha không bằng bà chăm ông” có nghĩa là bà còn gần ông hơn con cái, chừng nào đồng cảnh. Kể ra, có hàng đống những chuyện khác, có nghĩ tới, có lôi ra cũng chẳng để làm gì. Lão tự thiền: Ăn được miếng nào thì ăn. Uống được ngụm nào thì uống. Cái gì đã qua, bỏ qua, cố mà quên. Cái gì tốt đẹp, đáng giữ, gắng mà  giữ. Đừng yêu cầu đòi hỏi gì ai. Tự lo được, hãy tự lo. Việc gì từ nhỏ đến lớn, không làm nổi nữa thì không làm và cũng không nói. Ai hỏi gì, nói nấy, không choạc vào chuyện của ai. Lão biết chứ. Ông già nói nhiều, đám trẻ  không thích. Bao nhiêu năm dạy bảo chúng  rồi. Giờ là lúc chúng tự lập, tự cường. Thấy có cái sai, quá sai, thì nhắc nhở nhẹ nhàng thôi. Chứ đừng để chúng vặc cho: “Ông biết gì mà nói!”.

Điều gì nghĩ mà không để làm gì, không giải quyết được gì thì không nghĩ nữa. Sức cạn rồi, sao cứ “lo bò trắng răng” chứ! Lão hể hả nhẹ nhõm thôi và bảo ban lũ cháu. Cháu nào ông cũng thương yêu. Yêu thương mỗi đứa một cách theo tuổi, tính nết và cảnh sống của từng đứa, không thiên vị. Nên, lão được lũ cháu từ lớn đến nhỏ quấn ông. Vậy là sướng. Lão không thể “an chi” và không lấn bấn lắm với hai chữ: “Ăn chi?”. Có gì ăn nấy.

Lão đang quên dần khái niệm: đi chơi. Chơi gì, ở đâu? Ra đường, chân bước, mắt phải nhìn xuống đất. Ngoài 40 tuổi, lão mới được cơ quan chia cho căn hộ tít trên tầng năm. Thằng cha phó ban Quản trị đưa bản hợp đồng nhà nhăn nhở:

- Tha hồ cho cậu làm thơ…

Tới 70 tuổi mụ, sau Tết ít lâu, lão già ngã hai lần ở cầu thang. Một lần lên, một lần xuống. Vợ lão ngỡ lão say bia khi về. Thế lúc xuống? Say vợ à? Lão nghĩ mãi. Sao mà vấp bậc xi-măng? Sao mà hụt cẳng? Thôi rồi! Lão tóm được thủ phạm rồi. Tại cái thằng giầy da. Chân lão giờ như chân mượn. Mũi giầy cách xa mũi chân, bước không thật nữa. Cầu thang lại tù mù. Lúc tối có đèn thì sấp bóng, đâm ra quáng gà, vấp là phải. Lão bỏ quách giầy da, dùng giầy vải. Giầy vải ôm khít bàn chân, thế là an toàn. Mà, bước chậm thôi. Từ đấy chưa ngã lại lần nào. Lão thông minh chán đấy chứ! Ngẫm ra, già cũng buồn cười. Vừa mới cười khà khà, nói nheo nhéo đấy, bỗng ườn lưng ra giường như cái anh giả vờ. Diễn viên điện ảnh loại ngôi sao cũng phải phục sát đất. Thơ đấy chứ đâu. Cái thằng xỏ lá năm nào, nó nói cho nhà lão lên tầng 5 mà làm thơ thế mà đúng. Lão làm thơ thật. Tứ thơ nảy ra từ câu chuyện nhà thơ thích làm thơ trào phúng năm nào. “Vô đề” như sau:

“Vui quá đi thôi cái tớ già

Toàn thân lỉnh kỉnh xương và da,

Ăn thì nhóm nhém như mèo chén,

Ung dung chờ buổi được thăng hoa!”…

Lão chép ra  tờ giấy rồi để lẫn vào đâu đó, không nhớ nữa. Một hôm, cô con gái lớn về thăm bố, tiện tay mở cuốn sổ ghi chép của lão để trên bàn, thấy bài thơ, khen hay quá, đọc to lên. Thằng cháu nội ngồi cạnh ông mới hỏi:

- Ông ơi! Thăng hoa… là gì ạ?

- Là… lúc ông chết ấy, cháu ạ.

Thằng cháu ỏn ẻn:

- Thế hôm nào ông chết hả ông?

Lão phì cười. Ôi, cháu ơi là cháu!

(Báo Văn nghệ)

Nhạc công ống nước

Vào năm thứ 76 của thế kỷ cũ sau công nguyên, ở đất Hà, nhà họ Phạm đã có con đầu là gái tên Hồng, nay sinh hạ đứa con thứ hai, một cậu con trai không khôi ngô tuấn tú, cũng không có tướng lạ bẩm sinh, chỉ có sương mù bao phủ bầu trời mặt đất suốt ba ngày ba đêm khiến cho máy bay không thể nào lên xuống được, sân bay Nội Bài chật ních người ăn chờ nằm chực, trên đường quốc lộ 1 mấy cái ô tô đâm nhau.

Người cha vốn dòng dõi trung bình, tính tình hòa nhã, học vấn nửa vời, cái gì cũng biết một ít nhưng chưa hề biết cái gì đến đầu đến đũa, mong cho con trai mình sau này nên người, bèn đặt tên cho con là Phạm Hữu ích, nhưng bà mẹ không nghe. Bà mẹ họ Hoàng, gia thế cơ bản, là sản phẩm của thời đại dân chủ, không chịu đựng được bất kỳ sự bất công nào, thậm chí mong muốn chính chồng phải đẻ chứ không phải mình, ngay trong lễ cưới khi nhìn thấy trên phông treo hai chữ lồng PH, cô dâu đã nằng nặc đòi họa sĩ phải đổi ngay thành HP, sau vì bị người đời dèm pha, bảo rằng hai chữ này từa tựa tên của một hãng máy tính máy in nổi tiếng của Mỹ, mới thôi. Vậy là bà trên giường đẻ đã tự mình quyết định cầm bút bi điền vào tờ giấy khai sinh cái tên Phạm Hoàng Tuấn Tú, ý muốn con sẽ mở mày mở mặt với đời.

Tú lớn lên, đi nhà trẻ, đi mẫu giáo, rồi học cấp 1, cấp 2, tuy không được là học sinh tiên tiến nhưng cũng chưa được liệt vào dạng học sinh cá biệt. Đầu cấp 3 đã biết chửi bậy, đá bóng như điên, đã từng đánh nhau với bạn học cùng lớp, làm bạn rụng mất một chiếc răng và đã một lần lẻn vào vũ trường.

Học đến năm lớp 11 thì Tú phát tiết tài năng. Cái gì cậu cũng nổi trội hơn người. Trước tiên là môn Văn, dễ nổi hơn cả, cậu thuộc vanh vách ca dao tục ngữ, những bài văn mẫu thầy cho, cả những đoạn hay trong các sách hướng dẫn cho các thầy. Kết quả là khi được cử đi thi học sinh giỏi cấp thành phố, cậu xếp nhất, đem vinh hạnh tột độ cho ông hiệu trưởng, cô giáo chủ nhiệm, thầy giáo dạy Văn và gia đình, đem lại niềm hy vọng cho truyền thống nhà trường.

Sau khi được giải Văn, môn Toán cậu học lên như diều, phần bởi vì thầy Toán là bạn thầy Văn, phần nữa cậu cũng có vẻ như có năng khiếu toán học. Rồi đến các môn khác cũng trở nên giỏi bất ngờ, đến nỗi bản thân cậu cũng không biết đó là do năng khiếu hay do đi học thêm ở các lớp luyện, và mình giỏi giang thật sự ở môn nào.

Sang đến lớp 12 thì cậu lại phát tiết thêm tài năng Âm nhạc. Một hôm cậu ta lấy những ống nước thừa dài ngắn khác nhau nhặt được ở công trường xây dựng, buộc thành hàng, gõ kêu keng keng đủ cung bậc, bèn tuyên bố đây là phát minh vĩ đại ngang đàn đá của tổ tiên. Biệt hiệu “nhạc công ống nước” ra đời từ đó, không ngờ nó vận đến tận sau này.

Hết phổ thông, Tú thi đại học. Với sức học xuất sắc như thế, Tú thi một phát ăn ngay Kinh tế quốc dân, học được hết một năm, cậu chán, cho rằng mọi thứ nhồi nhét vào đầu đều không sinh động, nên bỏ, lao vào thi Đại học Tổng hợp, University hẳn hoi, học ngoại ngữ, rất thời thượng. Năm sau, do không nhằn được cái món tiếng Anh rắc rối, cậu thử nộp đơn thi Đại học Bách khoa, cũng đỗ. Phải nói con đường học vấn của cậu hanh thông vô cùng. Còn cậu giải thích: Tớ tuổi Thìn, rồng mà!

Tú học Bách khoa được một năm lại bỏ. Bởi cậu thấy trong trào lưu hiện đại khối thằng ngu dốt cũng làm được tỷ phú, mà mình thì không dốt, đi học làm gì cho phí thời gian. Hơn nữa, có ông vĩ nhân đã nói, đại học cuộc đời bằng mấy đại học sách vở, mà cậu lại rất tin những lời vàng ngọc như thế. Cho nên cậu xin tiền mẹ đi mở công ty, làm giám đốc công ty trách nhiệm hữu hạn. Tiền tiêu như nước, sướng được một năm thì chẳng may bị lừa nên phá sản. Bố tiếc của nhưng không dám càu nhàu trong nhà, ra sân nhìn trước nhìn sau không có ai, chửi toáng lên một chập, không ai biết ông chửi ai, chửi cái gì, rồi hạ hỏa. Mẹ bảo a, từ giờ đừng có mà xin tiền mở bất cứ công ty gì nữa nhé. Chị bảo không sao, chị sẽ cho vay tiền mở công ty khác, có kinh nghiệm rồi sẽ làm ăn tốt hơn.

Lúc đó, bạn của bố cậu, ông Tác, một người quyết đoán, làm to, một hôm ngắm nhìn cậu từ đầu đến chân, bảo thằng bé như quái vật, phải cho nó đi cải tạo. Bà mẹ nghe ngay, bà vốn không coi chồng ra gì nhưng lại coi ý kiến người ngoài, nhất là loại “quan” như ông Tác, như chân lý. Thế là cậu được ông Tác giới thiệu, cho vào một đội lắp đặt nước dự án của thành phố chuyên đi lắp ống nước mới cho các hộ dân cư. Đó là tiểu sử của Phạm Hoàng Tuấn Tú.

*

Nhìn chung là “các hắn” chẳng chịu hiểu gì cho thấu đáo, tôi nghĩ. “Các hắn” - đó là những nhà viết tiểu sử của tôi. Nhiều cái láo toét. Họ viết “chị sẽ cho vay tiền mở công ty khác”, sai, thực ra là chị cho tiền. Trong bảng phong thần phong thánh, chị chỉ xếp hàng sau mẹ về lòng thương thằng con trai yêu dấu trong nhà. Họ còn viết “đầu cấp 3 đã biết chửi bậy”. Sai. Cần đính chính. Biết chửi bậy từ năm lớp bốn kia, nhưng người lớn không biết. Khối cái sai khác nữa. Và nhiều cái tôi làm tôi có nghĩ thế đâu, họ tự nghĩ và tự gán cho tôi đấy. Cho nên tôi khuyên mọi người đừng nên tin những gì họ nói về tôi. Về mẹ thì nhiều cái đúng. Nhưng về bố thì lại nhiều cái sai.

Đoạn sau tiếp diễn như thế này. Khi được ông Tác gửi gấm cho bạn ông, tôi nghĩ: Thì đi làm! Học đại học cũng được. Làm giám đốc cũng được. Nay làm thợ nước cũng chẳng sao. Các bác các chú ý kiến này nọ, tôi bỏ ngoài tai. Đối với tôi, chẳng nghĩ gì hết. Phải biết, cuộc sống trôi như dòng nước, như tiếng nhạc. Hợp lý là được. Hài lòng là được.

Đã từng học ở Bách khoa, nên việc lắp đặt các loại đường nước dễ như ăn kẹo. Những ngày đầu đi làm, bẩn quá, khổ quá, muốn bỏ. Đêm nghĩ bỏ, sáng ra cái chân lại đi. Nhiều khi mình cũng chẳng biết mình là ai nữa. Rồi ngày tháng qua đi, cuộc sống cũng ổn.

Trong đợt lắp đặt nước dự án ở một phường nọ, có hai nhà muốn thuê riêng tôi đặt ống nước sớm hơn và đặt thêm vào tận sân sau.

Vào cuối buổi chiều hết giờ làm việc công, tôi đi làm việc tư. Vừa vác đồ nghề đến cửa nhà bà Thuận, thì bà nhà kế bên - bà Loan - đã xấp ngửa kéo tay: “Làm cho tớ trước”. Bà đứng tuổi, nhưng vẫn thích xưng hô cậu cậu tớ tớ. Không được, cháu đã chót hứa, tôi bảo. Ôi, cái cậu này, thời đại này mà còn…

Nhà bà Loan to tướng, nhìn ngoài tưởng thiết kế của Nga, có chóp, bước chân vào phòng khách hóa ra kiểu Pháp, đi vào bếp mới rõ kiểu Tàu. Tôi lôi đồ nghề ra, cả nhà xúm vào xem, ồn ào như chợ vỡ. Mấy thằng bé sờ mó vào đồ nghề, í ới ỏm tỏi.

- Cái này là cái gì hả anh? - Cô Phượng, con gái bà Loan, xinh đẹp, mau mắn, tò mò.

- Cút loe. - Tôi trả lời nhấm nhẳn.

Cô Phượng bò ra cười:

- Anh chỉ đùa.

- Thật. Cái này gọi là cái cút. Nó loe. Nó gập 90 độ đây này.

- Hay quá nhỉ, - giọng cô Phượng đầy vẻ khâm phục. - Mà này, thế anh trước đây làm gì? - Cô lại tò mò.

- Làm giám đốc. - Tôi trả lời.

Cô Phượng cười lăn cười lóc. Đến chảy cả nước mắt.

- Anh hay thật đấy. - Cô kết luận.

- Đương nhiên là anh hay. - Tôi thản nhiên. Rõ ràng là cô không tin những điều tôi nói rất thật. Bố khỉ cái bọn viết tiểu sử của tôi, sao không đổi ngược lại, làm thợ trước, làm giám đốc sau? Như thế hợp lý hơn. Người ta dễ tin hơn.

Cô Phượng cười đến độ ngả cả vào người tôi. Một mùi thơm thơm. Một thứ mềm mềm. Rất ấn tượng. Nhưng hơi nặng. Hóa ra có người ám bên cạnh cũng không phải không dễ chịu.

Tôi chỉ làm một đoạn, từ sân ngoài đến nửa nhà thì dừng lại, thu dọn đồ nghề. Sao thế? - Bà Loan hỏi. Tôi đáp, tôi đã hứa với bà Thuận bên hàng xóm nên phải sang làm cho bà Thuận. Kỳ thực, đây là mẹo của cánh thợ.

Nhà bà Thuận thoạt bước chân vào đã thấy buồn. Nhà rộng thênh thang, hai ông bà già đi ra đi vào, một cô con gái ru rú trong buồng không thấy tiếng không thấy mặt.

- Đã hơn chục hôm rồi phải đi xin nước đấy cậu ạ. - Bà Thuận thở dài - Không còn sức đâu để chở nước về. Khổ lắm, cậu ạ. Giúp cho làm nhanh cậu nhé?

Hai ông bà già lăng xăng rót nước, đưa cái kẹo lạc, quả chuối. Hối lộ cho đường nước mọc ra nhanh.

- Hương ơi, đi mua cho anh Tú bao thuốc! - Cụ bà gọi cô con gái.

Có bóng người đi ra. Lát sau, có bóng người đi vào. Tôi có bao thuốc ba số ông cụ đưa cho.

Tôi ngao du khắp nhà, nhìn ngó khắp xó xỉnh, ước lượng đường nước ngay cả ở những chỗ đường nước sẽ không đi qua. Sẵn có một số vật tư, tôi bắt đầu làm, nhưng được một lúc thì thấy chán. Tôi lại quăng tất cả đấy, chuẩn bị ra về. Vẻ lo lắng hiện rõ trên nét mặt hai ông bà già. Những vẻ mặt đầy lo lắng như thế tôi đã quá quen. Tôi ra về, thanh thản, hứa vu vơ: Cháu sẽ làm tiếp cho hai bác. Và nghĩ: Tối nay làm gì nhỉ?

Về đến nhà, con mèo béo chạy ra dụi lấy dụi để. Cả nhà có hai đàn ông, hai đàn bà, thì hai đàn ông đều yêu quý súc vật, còn hai đàn bà lại ghét cay ghét đắng. Hôm nào hai đàn ông quên thì mèo bị bỏ đói, hôm nào nhớ thì cho ăn bù. Mà bỏ đói nhiều hơn ăn bù, cho nên nó hay chuột cực kỳ. Không cần biết đầu tháng cuối tháng theo tục lệ nhà họ mèo phải chừa đầu hay chừa đuôi, con mèo này ăn tuốt từ đầu đến đuôi con chuột. Giống tôi, chẳng kể việc lớn việc nhỏ, cứ có tiền là làm.

Tắm rửa xong, ăn cơm. Mẹ bắt đầu bài ca muôn thuở:

- Mày bao giờ mới nên người (có lẽ bà vẫn coi tôi chưa phải là người), bao giờ mới nên ông nên bà? (ông bà là bậc tiến hóa cao hơn người). Đấy xem lũ bạn mày, thằng Đạt đấy, thằng Thành đấy, đứa cán bộ Nhà nước, đứa giảng viên đại học, vợ chồng con cái đề huề…

Lát nữa đi hẹn hò hay đi đâu đây? - Vừa ăn tôi vừa nghĩ. Hẹn với em Oanh chán lắm rồi. Oanh là người yêu của tôi, nhưng tôi đã thấy bắt đầu chán nàng vì điệp khúc đi chơi - hôn nhau - tạm biệt.

Bố thì vẫn như mọi khi, im lặng ăn, im lặng xỉa răng, chắc chắn sau khi chăm chú hết mình xem chương trình thời sự yêu thích lại lúi húi dọn dẹp. Phim truyện cuối buổi truyền hình sẽ cho ông tự do thả hồn mơ mộng với những cảnh ảo trong một giờ bốn nhăm phút trong ngày dài. Khi tôi còn nhỏ, bố là cái gì ghê gớm lắm, cao siêu lắm. Bị bắt nạt hay có mong ước - đều tìm đến bố. Nhưng càng lớn, tôi càng thấy bố bé nhỏ đi, càng xa ông hơn. Bây giờ, trước mắt tôi, ông là một công chức thảm hại, không đạt được gì nhưng lại đầy mơ ước trong đầu, bất kỳ ai, kể cả mẹ tôi, cũng có thể mắng ông.

Chỉ có chị Hồng tôi là can đảm. Ai nói gì, làm gì, mặc kệ, chị cứ nói điều chị thích nói, cứ làm điều chị thích làm. Chị thừa hưởng tính quyết đoán, gia trưởng của mẹ, tính nhẫn nhịn của bố, tính liều lĩnh của xã hội, và… thừa hưởng cả tính bạt mạng của tôi, thằng em. Sao không? Chị thừa hưởng tính nết em mà là phi lý à? Ngoài kia đầy phi lý.

Phi lý nhất là cô em mới quen trên mạng mấy tháng trước đây, làm tôi xao lãng cả với Oanh. Nàng tên là Huongmautim, tôi đoán là Hương Màu tím, tên Hương, thích màu tím, hoặc là Màu tím tỏa hương, đại loại thế. Chính nickname này quyến rũ tôi.

Những lúc không có việc gì làm, tôi thường ra quán café internet, vào mạng dạo chơi hoặc kiếm bạn chat. Đôi khi chat trên mạng thích hơn nói chuyện với những con người cụ thể ngoài đời. Bởi lẽ người thật đối diện với mình lại chưa chắc đã thật với mình, còn bạn chat tuy có những người tào lao dối trá, có những hiểm nguy rình rập, nhưng lại có những người rất thật, những phút rất thật. Ví dụ, có lần một tên đang chat ba lăng nhăng với tôi tự nhiên xổ ra viết: “Tao ghét sếp của tao quá” và một tràng dấu chấm than. Tôi lựa mãi, bỏ đến mấy chục bạn chat, cuối cùng dừng lại ở Huongmautim. Chắc chắn đây là một nàng chứ không phải một cha căng chú kiết nào đội lốt, vì những dòng chat mang đặc trưng đàn bà, ngộ nghĩnh, khác thường, chân thực. Có lẽ nàng cũng đã bỏ rơi bao nhiêu bạn chat rồi dừng lại ở tôi, chọn tôi, và cũng có lẽ bởi cái nickname lạ thường dài loằng ngoằng kỳ quặc của tôi: nhaccongongnuoc, có dạng tên một loài kangaroo, nhưng thực ra đó là “nhạc công ống nước”, biệt hiệu từ hồi còn học phổ thông.

- Chao em - Tôi gõ trên máy tính. Vừa gõ tôi vừa lườm thằng ngồi bên cạnh trong cái quán café internet sặc sụa khói thuốc lá. Nó đang nghiêng ngó vào màn hình của tôi. Lôi thôi tý nữa tôi sẽ cho nó một đấm.

- Hi! - Nàng gõ trả lời.

Để các bạn dễ đọc, tôi xin phép (lịch sự chưa?) ghi vào văn bản này đầy đủ dấu má. Chẳng lẽ tự thuật của tôi lại đầy ký tự không nhận dạng được sao?

- Có gì đặc biệt chưa? - Sau mấy câu đưa đẩy, tôi hỏi.

- Vẫn thế, - Nàng gõ trả lời - Vẫn là loại tồn kho ế đọng mất chìa khóa.

- Hi hi! Chia buồn! - Tôi gõ.

- Anh viết luận án đến đâu rồi? Chắc vẫn đoạn mở đầu? - Nàng gõ.

- Được thêm vài dòng. Cũng lại mất chìa khóa rồi.

Những lần chat trước đây tôi đã phịa ra rằng tôi đang làm cao học, đang viết luận án. Nàng tin hay không không biết, nhưng lần chat nào cũng hỏi thăm “luận án” của tôi. Cứ hỏi thăm mãi, bịa mãi, khiến tôi đâm ra tin chắc rằng mình đang viết luận án thật. Nó ăn vào tôi thành một tiềm thức, khiến cho ban ngày tôi là thợ nước, buổi tối tôi là nghiên cứu sinh, còn ban đêm thì mộng mị lẫn lộn.

- Con trai luôn luôn thích mở ra mà không biết cách khép lại - Nàng gõ - Luận án của anh chắc cũng vậy.

- Yes. - Tôi gõ - Em luôn luôn đúng.

Chúng tôi ba hoa thiên địa mất nửa tiếng, trong mớ âm thanh gào rú của mấy thằng đang chơi game bắn nhau ở bàn bên. Chúng tôi cả hai đều chưa bao giờ yêu cầu nhau bật webcam, vì rất sợ trông thấy mặt nhau. Cũng chưa bao giờ hẹn gặp nhau ở đâu, chỉ hẹn chung chung 8 giờ tối thì vào mạng. ảo có cái hay của ảo.

Tiếng gầm rú khiến tôi khó chịu không tán thêm được, tôi tắt uỵch máy mà không chào tạm biệt. Đúng là không biết cách khép lại. Tôi vươn vai, trả tiền, rồi lên xe.

- Mày đi đâu đấy? - Đang phóng xe thì ngoằng một cái, xe thằng Đạt, bạn học từ hồi phổ thông mà mẹ tôi vẫn ca ngợi hết lời, đã pằng pằng bên cạnh. Nó béo, lại đèo một em người như cái dây, khá xinh, và mặt ghếch lên trời, không biết chào hỏi.

- Chưa biết đi đâu. - Tôi bảo. - Còn mày?

- Tìm mấy thằng “bác sĩ”. Em tao đang có chuyện bực mình. - Đạt nói. Còn cái dây vẫn ghếch mặt lên trời.

“Bác sĩ” là thuật ngữ dùng để chỉ bọn tiêm chích. Bọn đó tài, tìm mạch chuẩn hơn bác sĩ thật, có khi đạt chuẩn giáo sư cũng nên.

- Này Tú, mày giúp tao một việc. - Đạt nói. - Để trả công cho “bác sĩ”, mày chỉ giúp tao một nhà nào dễ “đột” nhé?

- Nghĩ đã. - Tôi vèo rẽ qua phố khác, để cho cái thùng phuy và cái dây đi thẳng.

Không biết cái dây tôi mang máng đã gặp ở đâu, người mẫu thì phải. Còn cái thùng phuy cũng lạ. Tôi tiếng học giỏi, nhưng thực ra học dốt, nó còn dốt hơn, lại dốt thật, chứ không dở dở ương ương như tôi. Vậy mà cũng vào đại học, học rất say sưa (không biết thật hay giả vờ), luận văn mua ngoài chợ về sang sửa, tốt nghiệp loại ưu, ông chú ông bác gì đó xin cho vào cơ quan Nhà nước làm. Đi làm được sáu tháng đã được cử đi nước ngoài họp dự án dự iếc gì đó, về tặng tôi một chiếc cà vạt “mết in chai nờ”, tôi lăn ra cười, tao đeo cái của nợ này đi lắp ống nước chắc? Đạt là dân công chức. Bố tôi cũng dân công chức mà chẳng đủ tiền tiêu, vậy mà Đạt lại khá rủng rỉnh tiền. Khi thấy tôi thích một chiếc xe máy mới, nó rút ngay một xấp cho mượn. Chưa khi nào lên tiếng đòi tiền, nhưng lại hay đòi công, lúc nhờ tôi làm việc này, lúc bảo tôi làm việc khác.   Chỗ bạn bè thì làm, nhưng lần này có vẻ trao đổi thật đây. Nghĩ vậy, tôi chán chẳng thiết đi chơi đâu, về.

- Ông có im đi không? - Tiếng mẹ tôi quát khi tôi vừa về đến nhà. Chiến tranh chắc đang trong giai đoạn quyết liệt nhất mới có bom tấn đến cỡ ấy. Nhưng khi thấy ngọn gió hòa bình dắt xe vào thì chiến tranh tắt lịm. Bố ngồi đờ đẫn, rõ ra kẻ bại trận. Mẹ chiến thắng như mọi khi nhưng lần này mặt không nở pháo hoa. Còn chị Hồng tôi đang thản nhiên rung đùi ngồi ăn bưởi.

Kẻ bại trận rầu rầu nén một tiếng thở dài. Tôi lên gác, nằm ườn trên giường.

ăn hết bưởi, chị Hồng leo lên gác, đến bên tôi. Ngồi xuống cạnh tôi. Mãi sau mới nói:

- Bố lo cho mày. Bố lo cho tao.

Tôi trả lời:

- Bố lo cho chúng ta. Bố lo cho chúng nó. Chị xem, em chia động từ chuẩn không?

- Đừng đùa nữa. Mày biết đấy, bố lo cho cả thiên hạ.

- Về chị thì lo gì? Tháo vát, nhiều tiền, có đến mấy cái bằng đại học, cao học…

- Tại tao không thích lấy chồng.

Tôi phá ra cười.

- Còn về em?

- Bố bảo mày sống không có mục đích, không có ý chí, vô cảm.

Tôi lại cười to. Trong cổ họng có vị đắng.

- Mẹ lại bảo tại ông nhu nhược, bố bảo bà áp chế, thế là…

- OK, OK, nguyên nhân chiến tranh đã rõ. Chị đi ngủ đi.

Chị đi. Bỗng tôi gọi giật chị lại:

- Em hỏi thật. Sao chị không lấy chồng?

Chị thở dài:

- Vì chị thấy đàn ông thời nay sao kém cỏi thế, sao lắm thằng hèn thế…

Đêm ấy, tôi mơ thấy mình đang viết luận án thật.  Có điều luận án về ống nước. Tôi còn khoe với Huongmautim: Anh sắp khép rồi…

Không hiểu sao tôi chưa bao giờ mơ thấy Oanh. Tôi với Oanh đã yêu nhau hai năm nay, nhưng tôi có cảm giác như yêu theo phong trào. Tức là lũ bạn có người yêu, tôi cũng phải tán một cô nào đó để cũng có người yêu. Bây giờ nghĩ lại thấy buồn cười, vì thuở còn quá trẻ người ta có, mình cũng phải có; sau đó lớn hơn mới phát hiện ra: đôi khi người yêu như hành trang phải có trong cuộc đời. Bố nói đúng: tôi vô cảm. Tôi chẳng thấy “hạnh phúc” gì bên cạnh Oanh ngoài những ý nghĩ muốn này muốn nọ rất tầm thường. A, nghĩ được như thế thì tôi cũng đã khá lắm rồi!

Đúng, chưa bao giờ tôi mơ thấy Oanh, nhưng lại hay mơ thấy Huongmautim, thấy lúc nàng gầy gò, mặt trái xoan, tươi tỉnh, lúc nàng đậm người, mặt tròn xoe và luôn tươi cười. Tôi biết, dân chat chuyên nói dối, nhưng tôi cảm giác rõ rệt rằng tôi với Huongmautim lại rất thật. Chính với Oanh, tôi lại có cảm giác như một mối tình ảo. Còn với Huongmautim, tôi thấy gần gũi và cần thiết. Vậy thì, tôi sẽ xin đi học lại. Tự nhiên (như dở hơi ấy), dù chưa tốt nghiệp được một trường đại học nào, nhưng tôi khao khát biết bao việc viết một luận án!

Hôm sau, tôi đi làm bình thường như chưa hề có giấc mơ nào, chưa hề có áy náy nào đêm qua. Quần quật suốt ngày, cuối buổi chiều, tôi lại rẽ qua nhà bà Loan.

- A, anh Tú! - Thấy tôi, cô Phượng reo lên. - Hôm qua em trông thấy anh phi xe trên đường. Xe xịn thế? Phong độ ghê.

Tôi cười, hãnh diện. Nhưng lại nhớ đến cái yêu cầu của thằng Đạt.

Những ngày sau. Cả hai nhà - nhà bà Loan và nhà bà Thuận - đều đã coi tôi như người thân thuộc. Tôi chẳng những lắp đặt đường nước cẩn thận, lại bỏ cả ngày chủ nhật xúc rửa bình nóng lạnh, sửa chữa tất cả những chỗ rò rỉ nước, lại lôi tất cả các thiết bị điện hỏng hóc ra sửa chữa, lau dầu.

Phượng tỏ ra thích tôi, tôi biết. Và tôi cũng thấy thích Phượng. Một cô gái hiện đại, nhuộm tóc hung, sinh viên năm thứ ba, trí thức tương lai. Nhưng tôi lại tò mò hơn bên nhà bà Thuận, vì có một cô gái đầy bí mật đang giam mình trong phòng, chỉ xuất hiện thoáng qua khi bị sai đi mua thuốc lá cho thợ.

Hai ông bà Thuận đều ít lời. Thấy nước chảy là sung sướng lắm rồi. Nhà khá giả, đồ đạc đắt tiền, mấy cái xe máy, hẳn nhà này phải có viện trợ mạnh mẽ từ bên ngoài.

Một buổi chiều, tôi hoàn tất công việc lắp đặt nước nhà bà Thuận. Thanh toán sòng phẳng xong, chưa kịp ra về thì mây đen kéo đến ầm ầm, trời đổ mưa. Mưa không to không nhỏ. Nước trên mái tôn sát vườn sau rỏ xuống đều đều thành một hàng cột nước rất đẹp mắt. Tôi nổi cơn hứng, lấy những ống nước thừa dài ngắn khác nhau, bới đất, chôn thành một hàng cao thấp khác nhau để hứng những dòng nước đó. Nước trên mái tôn rỏ xuống, rơi vào miệng ống, tạo nên những âm thanh rất vui tai, và tôi khoái chí huýt sáo.

Tối hôm đó, tôi chat rất hăng với Huongmautim. Tôi thông báo đã hoàn thành mấy việc “lặt vặt” và sẽ tiếp tục “luận án”.

Hai tháng sau.

Đội tôi đã sang lắp đặt đường nước ở một phường khác. Lại bê bết bùn đất. Lại đồ nghề lỉnh kỉnh. Lại những chèo kéo lắp trước lắp sau. Lại những bộ mặt đầy lo lắng hay cầu khẩn, vì phường này thiếu nước đã lâu. Chúng tôi đã quá quen với những bộ mặt lo lắng, cầu khẩn ấy ở khắp các phường đã đi qua, chẳng thể xúc động liên tục ngày này qua ngày khác. Tôi nghiệm ra dần, ai cũng có những nỗi khổ, to, nhỏ khác nhau, mỗi người mỗi nhà mỗi kiểu. Và chúng ta giúp được họ ít lắm.

Gần như tôi đã quên mất nhà bà Loan, bà Thuận nếu như thằng Đạt không xuất hiện và thúc ép tôi trả tiền xe máy. Tôi lấy đâu ra ngần ấy tiền một lúc? Xin bố, bố không có. Xin chị, chị đang đầu tư vào đất. Xin mẹ, mẹ bảo sau vụ phá sản, tao không đầu tư thêm xu nào nữa. Với lại, mày là thằng sức dài vai rộng, mấy đồng tiền không kiếm nổi, hèn thế?

Thằng Đạt cũng có nỗi khổ tâm riêng. Nó bảo nó yêu quá mất rồi, không hiểu sao hai đứa hợp nhau đến thế. Tôi nghĩ ngay: cái thùng phuy với cái dây mà hợp? Thiên hạ đầy ảo tưởng. Nó bảo người yêu nó chót dính vào chất trắng. Đương nhiên sẽ cai. Đương nhiên sẽ cai được. Còn phải đẻ con nữa chứ! Nhưng bây giờ cần ngay, không thì chết ngay. Tiền hết. Bọn “bác sĩ” bảo chỉ cần chỉ trỏ nhà nào cho chúng nó “mượn” vặt vãnh thôi, không làm lớn đâu mà sợ.

Tôi định chỉ nhà bà Loan. Nhưng nhớ đến Phượng, nhớ những thứ mềm mềm, lại thôi. Sau đó tôi tặc lưỡi, cái tặc lưỡi tai hại, sau này tôi mới thấy mọi cái tặc lưỡi trên đời đều tai hại, chỉ vẽ nhà bà Thuận. Còn dặn Đạt: Một chút thôi, nếu không, đừng trách.

Mấy hôm sau, tôi không sao liên lạc được với Huongmautim. Năm hôm liền, cứ 8 giờ tối lại vào mạng, nhưng cả năm hôm đều không có nàng trên mạng. Đến hôm thứ sáu, nàng “Hi!”, tôi mừng quá. Tôi không ngờ mình lại có thể mừng đến thế. Đó là chuyện lạ, bởi sau khi bị phá sản, tôi chẳng hề có tâm trạng buồn vui quá mức bao giờ.

- Sao em biệt tăm thế? - Tôi gõ vào máy. - Anh ngóng em từng ngày, từng giờ.

Nếu như tôi nghe thấy tiếng nàng, biết được sắc thái trong câu chào của nàng, thì tôi đã… chạy mất dép. Đằng này, trên màn hình chỉ có chữ “Hi!” vô hồn. Cho nên tôi đã xổ ra một tràng câu trách móc vì nàng vắng mặt đã quá lâu. Sau khi ấn nút “send” để gửi đi, tôi đợi. Đợi mãi. Không hồi âm. Tự nhiên thấy cồn cào. Tự nhiên dậy lên nỗi sợ. Sao thế nhỉ?

Khá lâu sau, trên màn hình máy tính hiện lên dòng chữ:

- Chào anh Tú.

Tôi điếng người. Sao nàng biết tên tôi? Dòng chữ tiếp theo:

- Dạo này anh làm nước ở phường nào?

Tôi ngồi thượt trên ghế. Cười không được. Mếu không xong. Dòng chữ tiếp theo:

- Nhà em bị trộm đêm, mất xe máy. Bố em ốm đi bệnh viện. Không có xe, không có thời gian ra quán internet.

Tôi không biết phải trả lời nàng thế nào. Trò dối trá đã bị lật tẩy. Có nghĩa là đòn sấm sét sẽ ra tay. Ngón tay tôi cứng đơ không gõ nổi bàn phím. Đúng hơn là cái đầu không hoạt động. Mà nó đợi chờ việc gì sắp xảy ra. Chỉ còn một câu hỏi: Làm sao nàng biết?

Thấy mãi tôi không trả lời, nàng gõ:

- Anh Tú?

Tôi gõ:

- Anh xin lỗi.

Nàng:

- Nếu anh cho việc gì là xấu thì nó xấu. Nếu anh biết việc gì là xấu thì anh sẽ không xấu nữa.

Tôi thở phào. Nàng hơn tất cả mọi người con gái trên đời này chính là ở câu nói đó. Tôi nhất định không để nàng biến mất khỏi đời tôi.

- Vậy, em là ai?

- Anh có nhớ một chiều mưa, có người dùng ống nước làm nhạc cụ không? Em liên kết nickname của anh và nhạc cụ đó thì biết ngay anh là ai.

Tôi tắt uỵch máy. Ôi cái xe máy nhà nàng, ôi bọn tiêm chích mất dạy, ôi cái thằng tôi khốn nạn.

Tôi nhảy bổ đến nhà thằng Đạt, cho cái thùng phuy một đấm. Nhưng đánh nó, lòng mình đâu có nguôi! Tôi trở về nhà, đá tất cả những thứ gì tình cờ rơi vào chân, kể cả con mèo béo yêu quý. Cuối cùng, tôi gặp bố trên sân thượng. Ông đứng một mình bên lan can, thẳng người, hai tay vắt ra sau, đang nhìn trời nhìn đất. Nhìn ông lúc này, tôi có cảm giác ông to ra, còn tôi bé lại. Tự nhiên tôi thấy cần bố như những ngày xưa còn trẻ con. Ôi tôi ước gì được bố cầm roi đánh cho tôi một trận… Nhưng chẳng thể nói được câu nào, tôi im lặng, có phần rón rén, đến bên bố, cũng đứng nhìn trời nhìn đất như bố…

*

Năm 25 tuổi, Phạm Hoàng Tuấn Tú bỏ nghề thợ nước, quyết chí đi học. Năm 29 tuổi tốt nghiệp Đại học Mở, được nhận vào cơ quan Nhà nước, làm đến chức Trưởng phòng. Sau cậu đi học Thạc sĩ và người ta dự đoán cậu còn có thể được thăng chức cao hơn…

(Báo Văn nghệ)

Một cơ duyên

Châu Trai, đôi khi còn gọi là Châu Võ, tên thật là Châu, kèm tên Trai bởi vì cô bắt trai sông bán ở chợ. Nghề bắt trai là do bố cô, ông Hai Lít truyền lại. Ghép tên Võ vì Châu có võ, cũng là do bố cô dạy. Bắt trai thường phải mò mẫm ở các đoạn sông vắng, nước nông, hay bờ bãi hoang vu, nên ông Hai Lít phải phòng thân vài miếng võ. Thuở tráng niên, ông là một đô vật có tuyệt chiêu. Sau rồi rượu đã đốt cháy ông ấy, về già cao lêu đêu, xương xẩu.

Ông Hai Lít suốt đời chỉ có cái nhà hai gian tường đắp đã nứt nẻ, mái rạ được vá bằng tôn và bằng nilông lốm đốm xanh trắng. Thế mà làng truyền nhau chuyện ông Hai Lít hay bắt được trai ngọc. Có người nhìn thấy rõ ràng viên ngọc trắng óng ánh trên tay ông Hai Lít. Lại còn đồn ngoa lên ông ấy mà bán ngọc, có thể mua được mấy ngôi nhà đẹp. Năm ngoái bố mất, nửa nhà bên tây để không, mái dột, Châu cũng mặc kệ, cô dựng một vách ngăn bằng tre đan, hầu như chẳng mấy khi nhòm ngó.

Bỗng một đêm, cô thấy gian nhà bên kia có tiếng động. Cô nín thở không ngủ, dậy thắp hương bàn thờ bố, thức trằn trọc. Sáng ngó sang bên ấy, thấy một người. Một người đang nằm co ro. Cửa sổ bị đạp tung ra, tường bở xuống. Hắn đã vào bằng lối ấy đấy. Vào bằng cách bò, đất tường nâu xì làm thành vệt đến chỗ hắn nằm. Châu xông vào, nắm cổ áo kẻ xâm nhập, nhấc lên như xách bó lúa. U a... Tưởng ai. Ra là thằng Tư Dừa.

Tư Dừa dụi mắt, ú ớ. Hắn bị vứt lăn queo xuống đất.

- Sao mày vào đây?

- Đâu có

- Đây là gì?

- Thế hả - Tư Dừa vênh mặt lên - Sư phụ đã cho tao ở...

Châu Trai nhặt cái chai lên, giận dữ quăng qua cửa, rơi xuống ao:

- Đồ say, chó chết.

Rồi cô lại túm cổ áo Tư Dừa, kéo ra ngoài, bốc bổng hắn lên, ném ùm xuống nước, đúng chỗ cái chai đang lập lờ.

Tư Dừa chới với loạn xạ, rồi chìm xuống. Châu Trai đã phẩy tay quay đi, nhưng nghe thấy tiếng sủi bọt ùng ục, ngẩn ra nhìn, rồi lao xuống hối hả vớt Tư Dừa. Châu thì thọp lội lên bờ, tay cắp Tư Dừa một bên sườn. Tư Dừa thở nghí ngóp, hai tay quắp cứng một bên bầu vú to đại của Châu. Đến khi cô ta hẩy hắn xuống, hai bàn tay ấy cứ gắn chặt vào chỗ quả dừa của người đàn bà. Định thần nhìn lên, Châu đã thấy lố nhố người đang chỉ trỏ cười hô hê:

- A ha, âm thịnh dương suy.

Cô ta tức quá, dùng hết sức bình sinh tung một thế võ, Tư Dừa văng ra xa, lăn quèo khoeo, miệng phun nước phì phì.

Mọi người vỗ tay:

- Châu Võ đánh hay lắm.

Ông Thân trại dừa đến gần, xốc Tư Dừa lên, bảo Châu:

- Cô quá tay, nó làm sao thì có mà đi tù.

- Cho chết. Vào nhà tôi nằm như chó ốm, bẩn chỗ bố tôi.

- Ông ấy cũng đã cho nó tá túc. Thầy trò bạn rượu mà.

Châu ghét chuyện uống rượu, nghe ông Thân nói vậy càng điên tiết:

- Phải ông sợ nó chết không ai hái dừa hả? Mà chỉ toàn trả bằng rượu với cá nác, rẻ mạt hạng, hả?

- Tao nuôi khỉ hái dừa, còn rẻ hơn - Ông Thân cười khẩy, bỏ đi.

Châu cũng quầy quả gánh gánh trai ra chợ. Nhưng đi được một đoạn thì cô thấy đau ở ngực.

Cái chỗ lúc nãy có bàn tay của thằng Tư Dừa bấu vào. Mẹ cái thằng đểu!

Hắn ta xuất hiện ở làng này, làm việc vặt kiếm cơm. Ai bảo gánh nước thì gánh, bảo vét ao thì vét bảo rửa bát thì rửa. Đêm hắn ngủ ở quán chợ. Rồi chính rượu thay đổi cuộc sống của hắn. Ông Hai Lít tửu lượng không ai địch nổi, đã uống thì phải hai lít cuốc lủi, thế mà hôm ấy hắn đã đấu đến lít sáu mới chịu rồi bái ông làm tửu sư. Ông Hai Lít sướng, rủ về nhà. Hai Lít cao kều, hắn thấp bé lách chách đi bên, về nhà ngủ một giấc, tỉnh dậy uống tiếp.

- Mày hỗn. Mày nhỏ con hơn tao, sao giơ chén cao hơn tao?

- Xin lỗi. Thần thấp nhưng lại trèo giỏi. Bệ hạ có trèo lên cây dừa kia được không? - Tư chỉ lên cây dừa cao chót vót ở bờ ao.

- Nói phét, mày trèo lên được, tao cho...

- Cho gì?

- Cho… làm con tao!

Thế là Tư leo ngoắt lên ngọn cây dừa như con khỉ. Đúng lúc đó ông Thân đi qua, vỗ tay reo ầm lên:

- Tuyệt vời. Anh là nhân tài. Tên gì?

- Tư.

Ông Hai Lít gật gù:

- Tao chịu. Mày là con tao.

- Xin bái bố một lạy, một chén.

- Tao đặt tên cho con tao là Tư Dừa.

- Bố lại đẻ ra con một lần nữa, lại xin nâng một chén.

Ông Hai Lít sảng khoái:

- Cứ đến đây với tao.

Tư Dừa liếc mắt sang gian bên kê cái phản của Châu Trai. Ông Hai Lít vỗ đùi Tư:

- Mày hơn tuổi con Châu, cho mày làm anh giai, nó làm em gái.

- Vâng ạ. Xin chúc bố một chén nữa. Trăm phần trăm.

Ông Thân lân la đến:

- Anh Tư có hay trèo dừa không?

- Từ bé - Tư ngật ngưỡng, vẻ kẻ cả - Giờ nhìn thoáng là biết quả dừa thế nào. Quả nào để lại làm giống, quả nào nhú ra là phải vặt ngay, có để cũng vứt. Hôm trước cái nhũ hoa gốc cuống còn chìm, đúng hôm sau hái thì nhìn cái nhũ hoa ấy là biết nước ngọt lừ, muộn một tý là nước chua. Đấy là dừa nước, còn dừa lấy cơm, lấy cùi thì...

- Tuyệt quá - ông Thân vỗ đùi.

- Phải nhìn quả dừa ở trên ấy mới biết được, chứ lăn lông lốc rồi còn chọn cái mẹ gì. Quê tôi người ta trồng dừa... - Chợt Tư nghẹn lại, không nói nữa.

Ông Hai Lít gật:

- ở đâu thì đó là quê. Con có bố đây rồi.

Tư rưng rưng. Ông Thân nói:

- Mai mời anh Tư đến chỗ tôi uống rượu. Nhắm tung hoành.

Tư nhìn tận mặt ông Thân, coi người khách này chả ra gì:

- Đã là bố con tôi đây thì rượu trai nướng cũng là hoành tráng.

- Tất nhiên - ông Thân cười - Nhưng sống phải có làng nước.

Tư giơ chén lên:

- Thầy cho con đi thì con mới đi.

-Tôi kính mời cả ông Hai. - ông Thân bảo.

- Nó đi được rồi. Tôi thêm vào làm gì.

Ông Thân đi rồi, ông Hai Lít bảo Tư:

- Thằng này chỉ tiền, tình làng nước cái con khỉ.

- Con có nên đến không?

- Cứ đến. Cho nó biết mặt.

Tư Dừa trổ tài leo dừa, hái cho ông Thân bốn trăm quả trong một giờ. Từ đó, sáu người làm thuê cho ông Thân và cả cái máy nâng thất nghiệp. Vào việc, Tư tu nửa chai, máu bốc lên, làm càng hăng hái. Việc xong, ông Thân bày tiệc. Thường là cá nác nướng, rồi lòng lợn mắm tôm...

Tối, Tư Dừa về lại chén bố chén con với ông Hai Lít. Một bữa, ông Hai Lít bảo:

- Mày làm cho thằng Thân được bao nhiêu?

- Bố... Con không hám tiền. Con làm là tình làng nước. Hắn hầu con ăn uống là được. Con không ăn bám bố là kiêu hãnh rồi.

- Con Châu bảo nhắm tung hoành cái mẹ gì. Cá nác vùng này là loại cho lợn. Nó bóc lột mày.

- Thế hả bố. Nếu thế mai con cho nó một trận...

Hôm ấy, Tư Dừa leo lên ngọn dừa, nằm giữa mấy tàu lá xoè ra, ngửa mặt nhìn trời. Trời cao xanh, lơ thơ mây trắng như râu tiên. Trên cao này gió mát rượi, đếch cần điều hoà nhiệt độ như lão Thân. Tư lờ mờ thấy mình sướng âm ỉ, mơ hồ. Khi ông Thân vừa lò dò đến gốc dừa, ngạc nhiên nhìn thấy sợi dây bảo hiểm từ trên cao rớt xuống, lủng lẳng như cái dây thòng lọng mà không thấy dừa rụng. Bỗng ông Thân giật nảy người vì một dòng nước trút vào đầu. Tư đang đái tồ xuống. Ông Thân bị ướt tèm nhem, chửi ầm ĩ.

Tư Dừa hớn hở về nhà kể chuyện ấy cho bố Hai Lít, hai người ăn mừng thắng lợi, hôm đó uống hơi quá, say bét nhè.

Châu về nhà thấy thế, rồi nhìn chai rượu để trên bàn, khóc tấm tức. Khi đó Tư Dừa nghển cổ lên:

- Đứa nào làm gì em, tôi cho nó một trận.

Châu đang khóc, không để ý. Tư lệch nhệch đến gần, Châu gạt cho một cái, ngã lăn chiêng. Cô khóc nhìn cái chai mới vơi một chút, não nề:

- Thầy ơi hồi xưa thầy hai lít, sao bây giờ thầy chỉ uống thế này thôi đã say rồi… Hư hư...

Tư tròn mắt:

- Cô này, ông cụ uống thì cứ can, giờ ông cụ uống ít lại khóc.

Châu vẫn tấm tức khóc:

- Chó thì biết gì? Thầy cứ uống nhiều đi cũng được.

*

Châu bẩm sinh dáng vóc hơn người. Mẹ mất sớm, cô làm lụng chăm chỉ nuôi hai bố con. Châu bây giờ ba mươi chưa, hay ba mấy, chả ai nhớ. Cô không có thời thanh xuân. Từ xưa cô ta cũng đen bóng thế, to lớn kềnh càng thế. Mắt to thô lố, lông mày rậm như sâu róm, môi dày không son cũng đỏ. Gương mặt ấy không phải là xấu. Cười lên răng trắng loá tươi lắm. Thế nhưng chưa từng nghe nói Châu có đám nào ướm hỏi. Có lẽ tại tướng cô, ít có đàn ông sức vóc sánh được. Cũng có thể do gia cảnh hai bố con nghèo. Nhà không có người mẹ, ông Hai Lít làm mẹ chả được, còn Châu thì lại phải gánh vác phận đàn ông dở dở dang dang.

Làng râm ran chuyện phiếm là ông Hai Lít đã tìm được con rể. Người ta đùa Châu:

- Anh Tư cũng được đấy nhỉ?

Châu nói:

- Có con chó chơi cũng vui thầy em. Nhưng nó mà làm thầy em hư rượu thì em kẹp nó vào háng.

Một hôm người ta thấy Châu Trai cầm cái thừng, đầu kia cái thừng tròng vào cổ một con người đang lồm cồm vừa đi vừa bò. Người ấy là Tư Dừa đang say khướt. Châu Trai nổi điên, nói sa sả:

- Đồ chó. Chó. Cứ đến là cả hai say nhè. Của nợ. Thế có khổ tôi không.

Châu tong tả về nhà, gắt:

- Thầy đặt tên tôi là Trâu, tôi khổ như trâu. Sao không đặt tôi là Chó cho xong.

Ông Hai Lít chết vì bệnh gan. Châu rũ xuống như cây chuối đổ. Tưởng là bà hộ pháp, là đồng đen, không lửa nào hun được, không mối mọt nào xông được, hoá ra cũng là một đứa con gái tim đập ra nước mắt. Đúng là ông Hai Lít có ngọc trai thật, nhưng chỉ là đúng một viên. Viên ngọc do tự tay ông Hai mài, góc cạnh thô nhám, để ra ngoài trời, thấy óng ánh như có ánh lửa nhỏ. Cô cứ trân trân nhìn viên ngọc trai bố để lại, cô đào một cái lỗ dưới chân tường ẩm xì chỗ góc nhà, dưới giường ngủ, chôn viên ngọc của bố vào đó.

Tư sợ, bỏ đi một dạo. Khi Tư trở về, lần đến ông Thân. Ông Thân nhìn thấy Tư, quay đi. Tư xăm xái đi vào vườn dừa, chào hỏi rất tử tế. Ông Thân cũng cười:

- Anh làm ăn ở đâu mà bỏ tôi?

- Ông làm ăn khá không?

- Khốn đốn. Giờ anh xem đấy, làm hàng chế biến là chính. Làm xơ dừa, làm mỹ nghệ, làm cơm dừa... Chứ bán quả rất ít. Cứ bán quả có mà thiệt to.

Ông Thân khoát tay. Tư mới nhìn ra xung quanh, mấy dãy nhà dài thượt mới mọc lên. Người làm, xe cộ tấp nập. Rồi đường đi lối lại làm cho góc vườn sáng sủa hẳn lên.

Tư nói:

- Bây giờ tôi về làm cho ông đây.

Ông Thân không nói, nhếch mép cười. Từ trên cao, những trái dừa rơi xuống lịch bịch gần chỗ hai người đang đứng. Tư ngước mắt lên, thấy một bộ mặt hình tam giác, mắt thô lố. Rồi thấy cái đuôi lông lá ngoe nguẩy. Con khỉ. Tư há hốc mồm ra. Ông Thân bảo:

- Tôi phải bài binh bố trận mãi mới mua được hai con. Huấn luyện kỳ công lắm.

Con khỉ nhảy phóc đến bên hai người. Nó nhìn Tư chằm chằm, kêu e é. Tư không biết làm gì, cũng ngúc ngoắc cười như mếu. Ông Thân bảo:

- Nó chào người anh em đấy.

Ông Thân vuốt ve con khỉ, bảo:

- Nó không uống rượu, không cần cá nác, lòng lợn. Anh thương nó lắm.

Tư lảo đảo bỏ đi, ở đâu không biết, hôm qua say, lúc chiều múa hát ở chợ. Tư kêu ư ử:

- Bố ơi, bây giờ ai uống hai lít với bố, bố ơi?

Nghe cũng thống thiết, không ai cho là giả. Lát sau hắn kêu lảm nhảm:

- Ta là Tôn Ngộ Không, hộ vệ thầy Đường Tăng Hai Lít ở âm phủ. Thầy ơi, con sẽ hoá phép đánh chết mẹ thằng bóc lột đi.

Rồi sau đó, Tư Dừa mệt, ư ử trong miệng, cứ thế lần về nhà ông Hai Lít. Ông Thân sau khi doạ với Châu là sẽ quẳng Tư xuống ao chết thì đi tù, khủng khỉnh nói với mọi người:

- Chắc hồn ông Hai Lít đưa đường cho Tư Dừa đến nhà. Tối qua nó say có biết con mẹ gì đâu.

Trước đây, ngày nào Châu đi ra sông là có gánh nặng trai. Sau phải đi sông xa, rồi vài ngày mới đi một chuyến mà vơi... Chiều chạng vạng, người ta thấy Châu Trai giờ đây gánh cái thúng có phao nhẹ bẫng, bước lầm lụi. Dáng cô như nhỏ lại trong ánh nắng quái chiều. Mò trai tận gốc, bán tận ngọn mà cũng khốn khó. Dạo này, người ta thấy Châu xoay ra bán cả trai lẫn cá. Mới bán cũng ế. Hôm ấy ông Thân đến, nhìn ngắm những con trai trên mẹt, mẹt đặt giữa hai chân người đàn bà to lớn đang ngồi dạng ra mệt nhọc. Những lưỡi trai đỏ hồng đẫm nước đang thò thụt gữa cái miệng trai hé mở. Rồi ông ta nhìn lên mặt Châu, bảo:

- Trai của cô mẩy thế này mà chả ai mua à?

Châu đuổi:

- Đi ra chỗ khác để tôi bán hàng.

- Thì tôi đi mua hàng mà.

- Thì mua đi.

- Tôi mua tất - ông Thân ẫm ờ - cả cá béo, trai mẩy của cô.

- Đồ chết dẫm.

- Tôi có khách. Mua hết.

- Thật không?

Châu vui quá. Chục con trắm trắng còn bơi ngoe nguẩy, ngồi mãi chả xong, giờ có người rước đi cho.

Châu gánh cá và trai về trại khách mua; ngoay ngoáy làm cá. Ông Thân lại bảo vội quá, nhờ Châu phụ bếp. Tiệc tùng ông Thân mời, Châu không lên, ăn ở bếp với người làm. Tiệc xong, quay đi quay lại đã tối, ông Thân bảo:

- Cô ở lại dọn giúp anh, anh trả công.

- Tôi giúp ông, một lần thì công sá gì!

Xong việc, thằng nhỏ gọi cô Châu lên ông trả tiền. Châu vào phòng ông Thân, ông bảo ngồi đi. Thân nhìn bàn ghế bóng lộn không hiểu sao lại có vẻ ngượng:

- Tôi chả biết ngồi.

Ông Thân đếm tiền, giơ lên bảo:

- Tôi thưởng cho cô. Thích không?

Châu tiến đến, chìa tay. Ông Thân bèn vít cổ cô, đặt cái miệng mùi lẩu cá vào má. Châu tránh. Ông Thân bảo:

- Tôi rất thích cô. Khoẻ mạnh. Mốt bây giờ da nâu. Em có môi rất gợi cảm.

Ông Thân không thấy Châu nói gì, liền giang tay ra định ôm. Vừa động đến ngực cô, liền bị giáng một quả đấm thẳng vào mặt. Ông ta quệt mặt:

- Cô nóng thế thì khổ. Tôi thương cô một thân lầm lụi…

- Thương? Châu quắc mắt -  Ông thương bao nhiêu người rồi?

- Bọn gái ấy thì kể gì. Gầy mỏng mảnh. Như cô mới là...

- Tôi không cần tiền công. Trả tiền cá đây.

Châu giật nắm tiền, đếm đủ tiền cá, còn bao nhiêu quẳng trả lại.

Ông Thân tức lắm:

- Cô nghĩ lại đi. Tôi chỉ cho đường sướng. Biết rồi lại thích không ra... Sao người ta có chồng mà cô thì thế?

- Tôi mốc lên cũng không cần ông. Châu rít lên.

Châu chạy ra khỏi vườn dừa. Bỗng cô dừng lại. Có tiếng chí chát. Hai người đang lui húi đào bới ở gốc dừa, dưới ánh sáng ngọn đèn điện. Những con trai của cô một đống nhỏ bên cạnh. Những con trai câm lặng. Có một con to lạ thường, nổi lên chành chạnh giữa đám đồng loại. Châu nhặt con trai lạ ấy lên, nó vẫn khít vỏ, tanh nồng mùi bùn non, nó còn sống khoẻ. Một người đang cầm cái vồ đập cho mỗi con trai một nhát. Vỏ vỡ nham nhở. Rồi hai người kia đẩy những con trai vỡ xuống gốc dừa.

Châu đứng thảng thốt. Rồi lại nhìn tập tiền trên tay, bèn chạy ù ra khỏi vườn dừa. Cô chạy trong đêm tối, ngoái lại nhìn thấy quầng sáng của đám chôn trai vàng vàng, chấp chới như ma trơi. Trăng suông. Không gian mung lung. Một thân một mình Châu đi chập chiễng. Cô không chạy về hướng làng, ngẩng đầu lên, Châu hoảng hồn nhìn thấy sông trước mặt. Dòng sông bạc phếch dưới bầu trời mờ đục. Người ta chỉ nhìn thấy gương nước xôn xao, còn Châu thì biết nó đến tận đáy. Dưới ấy những con trai âm thầm sinh sống, cắm chặt miệng xuống bùn. Thế mà thân cứng, ruột mềm... Thế mà đực cái, mà sinh con đẻ cái. Này trai, mày còn sướng hơn tao... Châu chợt nhận trong tay mình còn con trai dị hình. Cái miệng nó đã hơi há, sự sống đã sắp chấm dứt với nó. Có thả nó về sông nó cũng chết. Châu lật mạnh cái vỏ cứng, từ trong vỏ trai, cô sờ thấy một hạt sẹo lồi như hạt ngô lớn. Châu rùng mình, cô vội vàng cậy cái sẹo ấy. Một cảm giác thô ráp rất lạ phát ra từ cái hạt ngô đen đen ấy. Hạt ngọc trai. Châu vân vê hạt ngọc ấy hồi lâu. Thở dài...

Hôm ấy, những con thuyền qua lại nhìn thấy một tượng người ngồi im lìm trên bờ huyền ảo ánh trăng suông.

Hôm nay, Châu Trai bơ phờ. Ông Thân nhìn thấy Châu ở chợ, lại nói như chưa bao giờ bị đấm:

- Người ta nuôi trai công nghiệp rồi, em ơi.

Châu không nói gì, khinh khỉnh.

- Em bỏ nghề ướt quần này, về làm xơ dừa cho anh.

Châu nhìn ông Thân bằng ánh mắt nảy lửa. Rồi bất giác ôm lấy ngực. Cái tay thối của thằng Tư Dừa đây mà. Cô thấy đau tức không chịu được. Ông Thân bỏ đi. Cô thấy đầu váng vất, sây sẩm. Đời cô không biết ốm là gì. Thế mà hôm nay ốm.

Châu thất thểu gánh cá với trai về nhà. Cô mệt đứt hơi, đi nằm. Lịm đi.

Châu Trai tỉnh dậy, toàn thân nặng chìm. Đầu ong ong. Nhìn lên trần nhà toàn thấy các con vật nhảy múa lấp loá. Cô gắng gượng đứng lên, lại lảo đảo ngồi xuống. Gánh cá sao mà to lù lù. Những con cá giơ bụng trắng. Chúng đã chết. Mấy giờ rồi? Mấy ngày rồi? Bụng cô nhão ra, cồn cào kinh khủng. Cô thò tay xuống định tóm con cá chết, thì lại rút tay lại. Lạnh ớn đến óc. Sờ tay lên trán, như là chạm vào lò lửa. Cô bò lên giường, ngực tỳ vào thành giường đau tức điếng người. Cô cứ nằm thế, một ý nghĩ vây trong đầu: Mình ốm rồi. Đời toi rồi. Chưa bao giờ ốm, giờ một thân một mình thế này... Nước mắt đầm đìa, Châu Trai khóc.

Khóc chán, cô mệt rũ, lại thiếp đi. Khi tỉnh lại, ý nghĩ đầu tiên là phải tự cứu lấy mình. Phải nấu cái gì ăn, rồi làm sao có viên thuốc bây giờ. Gắng hết sức, cô lẩy bẩy lục nồi. Thức ăn thì chuột xơi hết, còn cơm thiu đến ruồi cũng chẳng buồn ăn. Châu rửa nồi, đáp nắm gạo, nhìn quanh, bẻ cái liếp ngăn nhà làm củi đốt bếp.

Khi cái liếp thủng một mảng bằng cái mẹt, Châu Trai lờ mờ nhìn thấy một đống lù lù bên gian nhà kia. Hồi lâu nhận ra người nằm co quắp. Lại thằng Tư Dừa? Châu chán toàn thân. Nhưng giờ đây cô không còn sức đâu gây sự với nó nữa.

Cô ngồi lặng nhìn lửa cháy, cháo sôi. Hơi ấm làm cô đỡ mệt. Hôm qua cô còn xách Tư Dừa lên, giờ đã thế này. Sáng nay còn bì bõm ngoài sông, giờ đã thế này... Cảm lạnh đây mà... Thốt nhiên, cô nghĩ đến Tư Dừa sặc nước. Thôi chết, có lẽ nó cũng ốm. Nhỡ nó chết rồi ở kia thì sao, ông Thân nói không đùa, nó chết mình đi tù. Cô rùng mình, ớn lạnh... Nghĩ quay cuồng một lát nữa, cô lần ra ngoài, chui sang bên ấy.

Cô khẽ động vào chân Tư. Vẫn ấm. Người ta bảo người chết chân lạnh. Cô lay đầu, gọi:

- Tư Dừa!

Đầu Tư hâm hấp. Hắn cũng đang ốm. Tự nhiên, Châu thấy cám cảnh, chạnh lòng, ứa nước mắt. Mình cũng ốm thế này…

Châu lay đầu Tư Dừa lần nữa, gầm gừ. Tư Dừa mở mắt. Mắt trống rỗng như mắt súc vật. Mãi con ngươi mới linh động, nhận ra Châu Trai, Tư Dừa sợ quá, lại gục xuống, ngất lịm.

Không biết làm sao Châu cũng đưa Tư về được gian bên này. Cô húp cháo loạt soạt, rồi dựng Tư ngồi dậy, dí bát cháo vào mặt Tư. Tư lơ mơ cầm lấy bát cháo, lẩy bẩy đánh đổ toe toét xuống chân.

- Đồ chết dẫm. Miếng ăn đến miệng còn làm đổ - Châu lẩm bẩm lau cho Tư. Tiếc công hơn tiếc tí cháo.

Lần này thì Châu xúc cho Tư ăn. Bón như cho trẻ con. Tư há mồm, nuốt, ngớp ngớp như cá sắp chết…

Bởi vì cả hai cùng ốm, mà chả ai chết. Lúc mê lúc tỉnh, trong cái nhà đổ nát ấy có đối thoại thế này:

- Khiếp quá. Chỉ hãi... chết. Thì tôi đi tù...

- Thì cũng nhờ cô. Đội ơn...

- Ơn huệ gì... Từ nay sống đừng nhục nữa.

- Hờ... Đời buồn.

- Tôi cũng... buồn. Một thân một mình khổ lắm. Nhưng... Đừng rượu.

- Xin lỗi

- Gì?

- Tôi đã bấu... chắc đau.

- …

- Tôi đáng chết...

Lúc đầu là thở dài. Rồi nín thở. Sau thở gấp. Sự sống trong ngôi nhà gần như hoang phế ấy không tàn đi, lại có cơ cựa quậy hy vọng.

Nếu ai nhòm vào gian nhà ấy, sẽ thấy một cảnh tượng... tráng lệ. Châu nằm nghiêng, ôm Tư như mẹ ôm con. Tư rúc vào Châu, tay ve vuốt ngực người đàn bà, ôm hai trái dừa lớn. ánh nắng xuyên qua mái nhà, rải như hoa vàng trên hai kẻ mê điên. Trên cái bàn bẩn thỉu, có hai hạt ngọc trai thô làm thành hai đốm sáng dài dại...

Đến đây đã có thể kết thúc chuyện Tư Dừa và Châu Trai. Nhưng có một chuyện tôi phải nói thêm. Gọi là chút tái bút.

Ông Thân đến gặp Châu:

- Cô bảo chú Tư lại đến làm cho anh.

- Chuyện các ông, mặc kệ các ông. Tôi biết đâu.

- Cô nói thì chú ấy nghe.

- Khỉ ông đâu?

- Bị đội kiểm lâm tịch thu mẹ nó rồi. Lại còn phạt phiếc rắc rối quá.

- Cho ông chết!

- Tình làng nước mà sao cô nói ác thế?

- Có tuổi rồi, trèo leo làm gì lắm...

- Giờ anh hái ít, có dáo. Còn thì chăm sóc là chính. Chỉ có chú ấy nhìn núm biết quả, nhìn quả biết ruột…

- Lại trả bằng rượu và cá nác hả?

- Không. Tôi biết chú ấy bỏ rượu rồi. Thì tôi làm hợp đồng, được chưa?

- Không hợp đồng, huyện người ta xuống lại chả phạt nhà ông sạt nghiệp cho chứ!

- Đây trả tiền hẳn hoi. - Ông Thân rút ra hai tờ giấy, Châu chỉ thấy chữ “hợp đồng lao động” to tướng. - Tôi đọc nhá.

Khi ông Thân đọc, Châu lặng im. Ông Thân nói dẻo:

- Chỉ cần cô ký cho một chữ.

- Tôi chả biết ký cót bao giờ.

- Thì cô vẽ một cái gì cũng được.

Châu lưỡng lự, rồi cầm lấy bút. Đắn đo. Rồi run rẩy ngoạch ngoạch di di cái ngòi bút, thành mấy vòng méo xệch, giống hình con trai đang hé miệng.

(Báo Văn nghệ)

Tìm trầm

Sau này mỗi lần gặp bất trắc trong đời tôi luôn nghĩ tới ba tôi.

- Con ạ! Làm thằng đàn ông bản lĩnh không  chưa đủ. Phải biết người biết ta… Lòng người khó đo.

Làng tôi ở một vùng núi hẻo lánh, khỉ ho cò gáy. Ba tôi trước đây làm nghề thợ rừng. Mười tám tuổi ba đã là thợ gỗ nổi tiếng với những đường đẽo sắc sảo, với sức mạnh và lòng dũng cảm. “ăn của rừng rưng rưng nước mắt”. Thời  gian  phất lên nhờ nghề trầm. Ba tôi bỏ nghề gỗ chuyển sang làm trầm. Gỗ hay trầm đều của rừng cả.

Năm thứ ba ở trường  đại học tôi bị kỷ luật vì đi thi giùm đứa bạn. Trở về nằm nhà, sống hoang hoài… Hậu quả của sự càn rỡ vay mượn, bồng bột ngây thơ đã làm tôi buồn đến khánh kiệt. Một bữa ba tôi có ý định cho tôi đi theo lên rừng tìm trầm. “Cho con biết thế nào là lao động đời thực, thế nào là cực nhục” - Ba tôi bảo vậy. Đi đợt này có ba người: ba tôi, tôi, anh Đang - con bác Hai tôi. Đi bộ năm sáu ngày mới tới nơi có trầm. Đường đi khó khăn lắm, phải cắt rừng, vượt thác, trèo lên những con dốc đứng đến nỗi mũi chạm đất. Trưa ngày thứ sáu chúng tôi đến ngọn núi có tên Sương Mãi. ở đây đêm ngày sương mù vây phủ, khái niệm về thời  gian mất đi.

Tôi hết sức ngạc nhiên khi phát hiện giữa khu rừng heo hút, âm u này một nấm mộ, cỏ đã lên xanh. Trả lời sự thắc mắc của tôi, ba  tôi kể:

Câu chuyện thứ nhất:

Hai anh em Phú, Quý quê ở Phú Khánh ra vùng này tìm trầm. Cùng đi trong bầu(1) có hai ng ười nữa tên là Thân và Lương. Trước khi đi họ làm lễ ăn thề, sống chết có nhau, gặp phúc cùng hưởng, gặp hoạ cùng chia.

Hơn nửa tháng dạo quanh ngọn Sương Mãi vẫn không tìm được chút trầm nào. Họ bắt đầu nản chí. Lương thực gần cạn. Sáng ngày thứ mười bảy, hai anh em Phú, Quý đang ngồi nghỉ chân, hút thuốc bên cạnh một lùm gai mây rậm rạp, tình cờ phát hiện một cây mục nằm dài dưới giàn mây. Họ phát hiện dây leo quấn quanh nó, bóc hết lớp gỗ mục và mối, dần dần những  gộc trầm lớn hiện ra đen óng ánh. Hai anh em  mừng đến ngạt thở, chất đầy hai ba lô trầm loại dách. Ước chừng số trầm bán được khoảng trên bốn trăm  cây vàng.

Mang về trại báo cho hai người kia biết xong, bốn người trong bầu quyết định trổ(2) sau buổi trưa. Hai anh em Phú, Quý xuống suối xách nước trong khi hai tên Lương, Thân tìm củi bắc bếp. Một thoáng mắt thâm hiểu của hai tên này gặp nhau. Chúng  đã hiểu ý, Phú, Quý vừa mang nước từ dưới suối lên liền lãnh hai nhát cúp(3) vào đầu, bổ xuống từ hai gốc cây trên đường xuống suối. Hai anh em chết ngay không kịp kêu một tiếng.

Hai tên Lương và Thân khoác hai ba lô trầm đi như bay, bất kể gai rừng. Đi miết  đến tối mịt khi nào chúng cũng không hay. Đã thấy đói, chúng dừng chân bắc cơm ăn tạm. Tên Thân vừa húi húi thổi  cơm vừa hỏi:

- Này?

- Gì?

- Đ.mẹ… Hai thằng ấy to con mà rẻ tiền. Mới ăn có một nhát là đã vội trẩu(4). Tao thấy mày  chơi khá đấy!

- Khá cái con mẹ gì.

- Khoảng một tuần nữa là tha hồ sống vương giả, lúc ấy ông có leo  lên đái trên đầu thiên hạ chúng vẫn cười. à, còn tao với mày chia chác với nhau bằng trầm hay bằng vàng đây?

- Đây, chia bằng cái này! “Bụp”.

Cái cúp phang mạnh vào gáy. Tên Thân kêu lên một tiếng thất thanh rồi ngã giụi. Tiếng kêu rít lên rồi chìm dần trong đêm như tiếng đá ném xuống khe núi. Tên Thân ngã úp mặt vào nồi cơm đang sôi dở, tóc bắt lửa cháy khét lẹt, máu từ gáy nhỏ xuống than đỏ kêu xèo xèo, ánh lửa lụi dần, cảnh tượng trông hết sức ma quái.

Một mình tên Lương xốc lại hai ba lô trầm băng rừng đi trong đêm như điên như dại. Sự hưng phấn tột độ, nỗi ám ảnh của ba cái xác chết và nhất là mấy trăm cây vàng trên vai làm hắn mụ mị. Giữa đêm, hắn bị xịnh vào khu rừng toàn mây gai không thể nào ra nổi. Những sợi mây to như bắp chân bắc từ ngọn núi này sang sườn núi kia đan vào nhau chằng chịt như trận đồ bát quái. Đến ngày thứ năm hắn hoàn toàn kiệt sức ngã  quỵ xuống úp mặt lên hai ba lô trầm mà chết, hai bàn tay hai móng diều hâu bấu chặt lấy miệng ba lô.

Nửa tháng sau một bầu khác xuyên qua rừng mây gặp xác tên Lương đang nằm sấp trong tư thế níu kéo cố giữ lấy hai chiếc ba lô. Đùi và bụng của hắn bị kỳ đà và heo rừng ăn gần hết. Bọn người này định lấy hai ba lô trầm nhưng hai bàn tay tên Lương cứ giữ chặt lấy đến nỗi kéo mãi vẫn không ra. Sau này chúng dùng rựa chặt đứt lại hai cổ tay mới lấy được.

Có một bầu  khác nữa gặp xác anh em Phú, Quý, với hai vết thương trên đầu. Cùng hội cùng thuyền nên cũng dễ hiểu được tình thế. Bầu này chôn hai anh em chung một ngôi  mộ  và cắm lên đầu một gốc trầm làm bia.

Câu chuyện thứ hai.

Ông Nghệ người làng Hạ võ thuật cao cường, nổi tiếng mạo hiểm. Là dân tìm trầm đã tám năm nhưng chưa bao giờ ông chịu chung bầu với người dưng nước lã trong làng.

Có một huyền thoại về cây dó sáu trăm tuổi ở trên núi Sương Mãi, toàn bộ phần ruột cây dó biến thành kỳ nam nhưng chưa ai tìm thấy. Nhiều người sành, có cơ may  bắt gặp mùi hương của nó nên đoán được loại  kỳ nam. Đúng ngọ ngày mùng một và ngày rằm hàng tháng là nó phát tiết. Hương trầm toả thơm nồng cả cánh rừng. Người nào đi vào phạm vi toả hương của nó cũng ngẩn ngơ, đầu óc mê muội đi, không biết ngày đêm, không biết mình là ai. Đến lúc mùi hương ma quái đó biến mất họ mới sực tỉnh và tiếc nuối. Người mới gặp mùi hương này về nhà sống trong nỗi hoài nhớ mãnh liệt, ba tháng mười ngày sau thì chết. Đúng Ngọ thi thể họ toả  ra mùi trầm thơm ngát.

Hai cha con ông Nghệ nhất quyết mạo hiểm tìm cho được cây dó đã thành kỳ nam đó. Ông dọn mình sạch sẽ, ăn chay nằn đất một  tháng ròng. Dâng lễ cúng, ông Nghệ gieo quẻ âm dương chín lần trên núi Sương Mãi mà vẫn không được. Ông nghĩ bụng: “Tìm không ra bất quá không về. Đã đến là phải tìm”.

Một ngày nọ ông dạo trên sườn núi, thắng con dao dưới suối. Đúng Ngọ - bữa đó là rằm tháng Bảy - Ông Nghệ sững người khi bắt đầu nghe mùi hương trầm lẩn quất mê mẩn. Ông lần theo mùi hương để tìm cho ra nơi xuất phát nhưng chỗ nào cũng nồng nàn một mùi như nhau. Mùi hương cứ chập chờn quyến rũ, mời gọi, mê hoặc một cách ma quái.

Lúc ông Nghệ hôn mê trong làn hương trầm thần bí cũng là lúc thằng con ông bắt gặp bên cạnh suối một đùi nai bỏ dở, máu còn tươi rói, cạnh đấy là một đống xương nhẵn nhụi. Nó hì hục vác đùi nai về trại.

Ông Nghệ thoát ra khỏi mùi hương bừng tỉnh và nuối tiếc. Lúc mặt trời lặn, ông cắt rừng về trại. Nhìn thấy đùi nai treo lủng lẳng cạnh bếp lửa, ông Nghệ sửng sốt kêu lên một tiếng - tiếng thở than bất lực của người đi rừng kinh nghiệm:

-  Trời ơi! Mày giành mồi của ông lớn(5) rồi! Chết đến nơi rồi con ơi!

Ông Nghệ biết chắc chắn cái đùi nai ấy là mồi thừa của một con cọp. Bất hạnh sẽ ập xuống bất cứ lúc nào. Đêm đó ông dỡ sạp xuống  đốt một đống lửa lớn giữa trại. Ông nằm mở mắt thao láo, tay cầm chắc cái rựa chờ đợi… Giữa khuya một bóng đen dài vút qua trại, cả căn trại rung lên. Chiếc ba lô đựng lương thực cạnh cửa biến mất.

Hai cha con ông Nghệ ngồi đốt lửa đến sáng. Con cọp mất mồi tưởng chiếc ba lô là cái đùi nai nên lao vào vồ lấy và chạy biến đi.

Sáng ra ông Nghệ quyết định trở về ngay. Ông đi trước, thằng con đi sau. Ra cách trại chừng ba trăm mét bỗng một tiếng “ào” vang lên. Quay nhanh lại đằng sau ông nhìn thấy con cọp vằn cắp ngang cổ thằng con ông đang lao xuống vực rậm. Ông đứng nhìn theo nhỏ những giọt nước mắt dài. Mấy ngày sau đó một mình ông Nghệ vác cây AR15 cưa nòng trở lại núi Sương Mãi, tìm được bộ xương và cái đầu lâu nhẵn sạch trơ  hốc bên bờ suối. Gần đó một đống xương thú ngổn ngang. Chỗ này chính là nơi thằng con ông đã lấy cái đùi nai. Ông Nghệ đem bộ xương của con táng trên núi Sương Mãi, trên mộ cắm một gốc trầm. Xong xuôi ông bắn ba phát súng lên trời và quay về.

Nghe nói từ đó ông bỏ nghề.

- Thế cái gốc trầm làm bia trên mộ đâu rồi ba! - Tôi hỏi.

- Có một bầu “đói” quá nên nhổ nó về bán rồi.

Tôi, ba và anh Đang vào sâu hơn, đóng trại ở thung lũng Đá Hang, cạnh suối. Suối có nhiều đá lớn. Anh Đang xuống suối bắt được vô số là ếch đá. ếch trong núi không có mùi tanh. Con nào cũng đen thui, chân dài ngoẵng. Không cần chặt đầu lột da, anh Đang chỉ moi ruột rồi bỏ vào nồi nấu cháo. Cháo chín, những con ếch nổi lềnh bềnh chồng chất trong nồi, ngổn ngang là chân cẳng. Tôi thoáng nhớ đến những người đã chết  trên núi Sương Mãi. Có cái gì đó… Từ hôm ấy tôi không bao giờ ăn thịt ếch nữa.

Mưa rừng. Những cơn mưa dây dưa, buồn trắc ẩn. Đêm nằm trong rừng nghe gió âm u, tiếng suối chảy ầm ào cả đêm. Nhắm mắt lại cứ ngỡ đấy là tiếng mưa lớn, dai dẳng như mưa trong giấc mơ. Xa xa là tiếng những con chim ăn đêm kêu vọng lại: Bóp… Bóp… Bóp… Tiếng kêu nhỏ dần rồi lịm hẳn.

Ai nằm ban đêm trong rừng sâu mới biết, giữa rừng thấy con người thật là nhỏ bé, yếm thế. Tôi chợt thấy mình chỉ là hạt cát nhỏ nhoi, là con sâu cái kiến đớn hèn, bất cứ lúc nào cũng đứng trên bờ vực của sự bất trắc, lãng quên, sẵn sàng tan biến, sẵn sàng vô nghĩa. Vậy mà con người đang tâm đi làm những việc tày trời. Phải chăng sự cơ cực đã bắt con người dám giẫm đạp lên các lẽ thường tình.

ở đây sống chết, hạnh phúc, hiểm hoạ chỉ là sợi tóc mỏng manh, chỉ cần một chút hèn nhát, một chút đê tiện, muối mặn là con người tan tành ra tro bụi. Tự dưng tôi buồn đến phát khóc.

Sau gần một tháng không tìm được chút trầm nào, lương thực cạn. Chúng tôi bò được ra bìa rừng lúc chạng vạng tối của một ngày. Ba tôi vào một cái rẫy hoang nhổ sắn, đốt lửa lên nướng. Tôi đã ăn những củ sắn nướng ngon lành, vừa ăn vừa rơi  nước mắt.

Ba tôi  nói khi nhìn tôi vừa ăn vừa  khóc.

- Thiện tâm trên đời này khó kiếm hơn cả trầm. Đừng buồn! Đàn ông phải can đảm lên.

Đêm đó ngủ ở bìa rừng trên những chiếc lá tơi, tôi mơ thấy mình đâm chết con hổ vằn, máu nó phun ra xối xả. Những giọt nước mắt rơi xuống đất bỗng biến thành trầm. Cây trầm đen óng ánh. Rừng trầm bất chợt phát tiết thơm nồng nàn. Thơm lịm người. Cơ man nào là hương trầm và hương  thơm… khôn tả xiết.

Bây giờ tôi là thằng sinh viên bị đuổi học. Cuộc đời phía trước còn dài.q

(Truyện rút trong tập Truyện ngắn Việt Nam thời kỳ đổi mới - Nxb Hội Nhà văn 2001)

H.N.H

(1) Bầu: Những người cùng chung một nhóm tìm trầm (bấu điệu) - tiếng lóng.

(2) Trổ: Đi về.

(3) Cúp: Dụng cụ nửa là rìu nửa là cuốc

(4) Trẩu:(Chết (tiếng lóng)

(5) Ông lớn: Cọp (tiếng lóng)

( BáoVăn nghệ Trẻ)

Nhà không có đàn ông

Lời bình của nhà văn Bảo Ninh

Bởi vì  ngôi thứ nhất, tôi, của chứng nhân tấn bi kịch “ngôi nhà không có đàn ông”, và nhất là do giọng văn của truyện, người đọc có thể đoán rằng tác giả còn rất trẻ. Có lẽ vậy, còn rất trẻ, tuy nhiên chắc chắn đây là một nhà văn đích thực, đích đáng là một nhà văn, chí ít là ở truyện ngắn này, hay đúng hơn là chỉ cần qua truyện ngắn này. Giữa mênh mông bể sở truyện ngắn ngày nay có được những truyện cỡ thế này để đọc phải đâu là chuyện dễ. Khá khen cho cặp mắt xanh của biên tập viên.

Cho đến nay, truyện ngắn hay, hay kiểu Việt, vẫn thường là những truyện có đủ sinh lực để tránh xa thói ham của lạ, tránh xa sức hấp dẫn tầm thường và nông nổi của khát vọng cách tân bằng mọi giá. Theo thói quen chắc sẽ có người cho rằng Ngôi nhà không có đàn ông không có gì mới, nhưng thực ra cái hay “đã cũ” của truyện ngắn này cao hơn rất nhiều cái mới không cội rễ, chưa nói là những cái mới vô vị, vô nghĩa và phù phiếm.  Hương đồng gió nội của giọng văn tác giả có được là nhờ tác giả biết tránh xa cơn ghiền “đề tài cập nhật những thông tin nóng sốt”, tránh xa căn bệnh lập trình văn học, cố sống cố chết  phát minh ra sự hiện đại, đã và đang làm tiêu tan năng lực của biết bao nhiêu là ngòi bút văn chương có tài.

Tôi sinh ra trong một ngôi nhà to lớn với những cột kèo nâu bóng cũ kỹ, nham nhở những vết khắc vụng dại. Sau này mẹ tôi kể lại, ngày tôi ra đời, hàng trăm con bướm bay về đậu rợp cả sân. Bà tôi bỏ vào buồng, không ra nữa. Bà ốm 3 tuần lễ. Bà chỉ ốm 3 tuần lễ khi quá tuyệt vọng vì một điều gì đó. Bà đã hy vọng quá nhiều về một đứa cháu trai.

Làng tôi chạy dọc ven bờ sông, những cánh đồng lúa xanh um chạy xa hút tầm mắt. Tôi lớn lên giữa đám trẻ làng. Tôi bơi lội giữa sông với người và trâu bò, lăn lê bò toài trên đất với mèo, gà và chó. Tôi chơi khăng, chơi bi, chơi đáo và cắt tóc con trai, nhưng bà vẫn không quên tôi là con gái.

Ngôi nhà của chúng tôi không ồn ào như những ngôi nhà khác. Nó thường vắng lặng. Bà luôn ngồi bất động ở cái tràng kỷ to lớn  góc nhà. Mẹ tôi kết thúc công việc của một ngày, lại đem áo quần rách ra vá dưới ngọn đèn dầu leo lét. Còn cô tôi ngồi sâu vào góc giường, nơi ánh sáng yếu ớt của ngọn đèn không bao giờ vươn tới, tỉ mẩn ngồi chải tóc. Tôi nằm gối đầu bên lòng mẹ, vẽ những chữ o vô hình trên tường và tập đếm. Lần đầu tiên tôi biết đếm đến bốn cũng là lần đầu tiên tôi biết nhà tôi có bốn người. Ngày lại qua đi, tôi lớn lên như cỏ cây trong vườn. Ngôi nhà của chúng tôi không đông đúc như những ngôi nhà khác, nó thường vắng lặng. Tôi không có ai để gọi bằng cha hay bằng chú. Cái bàn thờ của ông tôi vẫn thả lên khoảng không những làn khói hương dày đặc, bền bỉ và nhẫn nại. Ông vẫn cười rất tươi trên bàn thờ, như tha thứ cho tất cả thế gian.

Cuộc sống vẫn lặp đi lặp lại những vòng tròn bất dịch, chỉ có tôi lớn lên từng ngày từng giờ. Tôi đã thôi đếm số người trong nhà, tôi đếm sang nhà hàng xóm, nhà bên ấy có mười một người. Ba thằng con trai sàn sàn tuổi tôi, chúng nghịch như quỷ sứ.

Cô tôi là cô giáo dạy cấp hai ở làng. Tôi không biết cô dạy môn gì ở trường. Cô ít nói, trầm mặc, lặng lẽ. Có lẽ cô dạy môn ĐịA Lý. ở TRườNG TÔI, TấT THảY THầY CÔ DạY ĐịA Lý ĐềU NHư THế. Các đường nét trên khuôn mặt cô đều đặn và đoan chính, chúng không bao giờ nổi loạn. Tóc cô cũng óng ả và cũng theo một trật tự, chúng luôn kết thành hai chiếc bím dày.

Khi tóc cô vừa chấm eo lưng thì cô trở về cùng với một người đàn ông, chú Hoạt. Đó là một buổi chiều thứ bảy cũ kỹ và quen thuộc. Những hạt bụi vẫn nằm yên ắng trong góc nhà với đám mạng nhện. Mẹ đang dọn cơm, tôi quấn lấy mẹ, bà vẫn ngồi đếm từng khắc trôi qua trên tràng kỷ. Cô về nhà với những bước chân vội vã đầy e thẹn. Cô dừng lại một chút bên cây bưởi, điều mà trước đây cô chưa hề làm. Người đàn ông dắt xe đạp phía sau cô cũng bước vào sân với nụ cười cởi mở, đôn hậu. Bà cũng cười, mắt thôi hắt quầng sáng bất hạnh. Bà rời chỗ ngồi muôn thuở, xăm xắm đi lại, tất bật rộn rã. Lần đầu tiên khi tôi sinh ra, mâm cơm có 5 người.

Đó quả là một sự kiện. Hình như có một luồng sinh khí mới trong nhà, ấm chén trên bàn sáng bóng, mùi trà xanh dịu ngọt toả ra thơm phức. Chú Hoạt cho tôi những viên kẹo xanh đỏ, bế tôi lên lòng. Đó là người đàn ông có khuôn mặt và nụ cười ấm áp, gợi nhớ đến màu đỏ non tươi của viên gạch mới ra lò.

Cha tôi xưa cũng là người đàn ông như thế. Tốt nghiệp cao đẳng sư phạm, cha trở về làng dạy học rồi vào bộ đội. Mẹ tôi hồi đó là văn công. Hai người cưới nhau khi đất nước hoàn toàn giải phóng. Cha đưa mẹ về sống với bà. Đó là quãng thời gian êm ả và bình yên nhất trong cuộc đời của mẹ.

Cuộc sống cứ bình thản trôi đi. Cha tôi là người đàn ông tốt và có trách nhiệm với lời nói của mình. Và có lẽ vì vậy nên sau câu thú nhận: “Anh đã yêu người khác. Hãy tha thứ cho anh!”, cha đã bỏ đi theo người đàn bà nào đó.

Bà xem như không có cha nữa. Bà ốm 3 tuần lễ. Bà bình phục hẳn khi biết rằng mẹ đã có mang. Bảy tháng sau, tôi ra đời. Cha tôi là người đàn ông đầu tiên và cuối cùng của mẹ!

Ngôi nhà của chúng tôi không im ắng và buồn tẻ như xưa nữa. Nó ấm áp và rộn rã như một ngọn lửa. Mỗi tối, mẹ ngồi vá áo quần, bà ngồi bên tràng kỷ, cả hai đều lặng nghe cô tôi nói. Cô vừa ríu rít vừa chải những lọn tóc óng ả vừa kết thành hai bím dày.

Khuôn mặt cô bừng lên một thứ ánh sáng lạ mà tôi chưa bao giờ thấy. Chú Hoạt vẫn đến nhà vào sáng chủ nhật. Đó là những chuỗi ngày đầy ắp tiếng cười nói. Bà như trẻ lại. Sông xanh hơn và mảnh vườn trước nhà bật lên màu óng ả non tươi.

Đề tài của câu chuyện mỗi tối là chú Hoạt. Cô vừa đưa những nhát lược vào mớ tóc vừa nói:

-Anh Hoạt chưa nói gì với con cả! Nhưng con tin anh ấy rất thương con. Anh ấy còn mẹ già và em gái ở quê, anh vẫn nói với con rằng, mỗi lần đến nhà ta, cảm thấy mình như được trở về nhà! Anh ấy bảo tính con giống tính em gái anh ấy lắm! Những lúc ấy bà cười hiền hậu, mẹ mủm mỉm cười nhìn cô. Còn tôi lúc ấy chợt phát hiện ra sao mà cô xinh đẹp thế! Chú Hoạt vừa về quê lên. Chú đem biếu bà tấm khăn nhung, tặng cô cái cặp đựng giáo án, tôi được gói kẹo rất to. Phần của mẹ là một tấm vải màu hoa cà. Chú bảo, chỉ có màu tím ấy là hợp với mẹ. Nó đẹp mộc mạc, giản dị và cũng rất dịu dàng. Mẹ nhờ cô hàng xóm may một chiếc áo. Khi mẹ mặc chiếc áo ấy, cả nhà ngẩn người nhìn mẹ. Chiếc áo kỳ diệu đem lại cho mẹ vẻ dịu dàng đằm thắm, và tôi như thấy một vườn hoa cà tím trải mãi về phía chân trời.

Hình như chú Hoạt cũng cảm thấy như tôi, chú rất hay nhìn mẹ. Mỗi khi đến nhà, chú hay giúp mẹ tôi làm cỏ ngoài vườn, cho lợn gà ăn hoặc chẻ củi. Chú thái rau khoai rất nhỏ và quét nhà rất sạch. Cô ríu rít ra vào và rất hay bẹo má tôi.

Một hôm, nằm ngủ quên trong đống rơm ở góc vườn, tôi tỉnh dậy khi đã về chiều. Gió hiu hiu thổi, những tia nắng cuối cùng của ngày ngả mình mơn trớn những ngọn cây, bầy chim lách chách trong vòm lá. Bỗng tôi nghe tiếng chú Hoạt:

- Tôi thương Nhài từ lâu! Nhài ạ! Xin Nhài hãy nghe tôi nói! Người tôi yêu là Nhài! Bao lâu nay tôi chỉ xem Lam là em gái thôi.

Tôi sửng sốt nhổm hẳn người dậy. Mẹ đang níu lấy gốc xoan, mặt mẹ tái xanh, hằn nét kinh ngạc. Mẹ không nói nổi câu nào. Chú Hoạt vẫn tha thiết:

- Gần 1 năm nay tôi đến đây chỉ vì Nhài. Tôi chưa bao giờ yêu Lam và không hề ngỏ lời nào với cô ấy. Tôi thương bé Ngâu như con gái mình! Nhài đừng lo ngại rằng…

-Không! Không! Anh đốn mạt lắm! Khổ thân Lam! Trời ơi… Tôi không ngờ…

Mẹ chạy vụt vào nhà, tức tưởi và đâm sầm vào cô tôi từ trong nhà bước ra. Cô sững lại:

- Chị làm sao thế? Chị Nhài! Có chuyện gì vậy?

Chú Hoạt cũng vừa đuổi kịp mẹ. Chú buồn rầu nhìn cô tôi, rồi nói:

- Lam ạ! Tôi vừa nói với chị cô rằng tôi yêu chị ấy!

Cô tôi đổ vật xuống. Tôi ngồi trơ ra giữa đống rơm và xé những chiếc lá vàng tung lên theo gió. Lòng tôi cũng tan tác, có một cái gì đó đã theo gió. Chú Hoạt không đến nữa. Ngôi nhà tối lại. Bà ngồi bất động trên tràng kỷ, thở dài. Mẹ cắm cúi vá áo và không ngẩng lên bao giờ. Cô ngồi sâu vào góc giường như tránh làn ánh sáng yếu ớt của chiếc đèn dầu đang vươn tới. Tôi loay hoay giữa cô, giữa bà và mẹ, không biết nói gì. Tôi vừa mới lên 10 tuổi.

Thời gian lặng lẽ trôi đi. Những mụn vá của mẹ dày lên theo năm tháng. Cô vẫn cặm cụi chải tóc, những lọn tóc mỏng dần. Chúng thôi óng ả. Cô không tết thành bím mà cặp sau lưng. Mỗi khi cô bước đi, mớ tóc lại đập nhè nhẹ vào lưng, buồn bã cam chịu.

Và chúng tôi cứ sống như thế. Khi tôi tròn 15 tuổi thì bà tôi mất. Bà chết ngồi trên tràng kỷ. Trước đó, bà cứ nhắc đi nhắc lại rằng, bà muốn sau khi chết, hãy đặt xác bà lên chiếc bè rồi thả xuôi theo dòng sông và chỉ chôn bà ở chỗ nào chiếc bè dừng lại. Chúng tôi theo chiếc bè xuôi dòng, đi mãi. Chiếc bè trôi đến chân ngọn núi có mộ của ông tôi thì dừng lại. Dân làng đặt bà bên cạnh ông. Giờ đây bà không còn ngồi lặng lẽ trên tràng kỷ nữa, bà đã nằm bình yên trong đất.

Vài năm sau, tôi lên thành phố học đại học. Ngôi nhà rộng thêm, hun hút. Mảnh sân ngày một sậm rêu. Hai người đàn bà của tôi ở lại nhà. Ngôi nhà cho đến bây giờ vẫn không có đàn ông.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Hai cuốc xe ôm

Cuộc tiệc tan, ông Đông đón xe ôm về nhà. Từ lâu ông không còn đi xe gắn máy nữa, bà vợ cấm ngặt, do huyết áp và vết thương ở đầu hồi chiến tranh yên được mấy chục năm bày trò trở chứng, đi xe tắc-xi hơi cao giá đối với lương hưu, phương tiện di chuyển duy nhứt của ông sau này là xe ôm. Về hưu, ông hay đi hơn hồi làm việc, rảnh rỗi ở nhà không làm gì bạn bè rủ rê, bà vợ sợ ông buồn có ý khuyến khích, thế là gần như ngày nào ông cũng có chuyện đi đây đó, họp hội cựu chiến binh, ngày truyền thống đơn vị, ngày thương binh liệt sĩ, hội đồng hương, thậm chí ngày phụ nữ 8-3 cũng có bà sồn sồn nào đó điện mời. Ông đi xe ôm đã thành “nghề”, chỉ cần ra đường liếc mắt biết ngay chiếc xe gắn máy nào là xe ôm, giá cả lộ trình như thế nào. Hồi ở cơ quan đi xe hơi bít bùng không biết đường sá gì, giờ ngồi xe ôm rộng rãi tầm mắt, ông thuộc rành mọi ngõ ngách đường ngang đường tắt.

Người lái xe ôm là một gã trai cao lớn vạm vỡ, có chút ria mép, đôi mày rậm xoắn tít, chiếc xe khá mới và quần áo bác tài cũng không đến nỗi “tàng”, ông vừa giơ tay gã đã ngoặt xe đậu lại một cách điệu nghệ. Ông nói rõ địa điểm đến, hỏi giá cả, coi lại chiếc điện thoại di động, theo kiểu người già, kéo sụp chiếc nón cẩn thận lên ngồi ôm chặt lấy hông gã trai. Đây là chỗ quán quen ông thường nhậu, đường đi về quá rành, gã xe ôm chỉ việc đi theo ông chỉ, đi đường nào qua những ngã ba ngã tư nào. Bắt đầu xuất phát gã đi đúng như thế, nhưng không hiểu sao được một đỗi gã bỗng rẽ ngoặt chạy theo hướng khác hẳn. Ông nghĩ bụng, gã xe lầm đường hoặc không nghe rõ lời ông nói, bèn lặp lại, đập tay vào lưng gã nói lớn để tránh tiếng gió át. Nhưng gã xe vẫn chạy, cười lớn nói gì đó như bảo ông cứ ngồi yên, đường nào cũng được, gã sẽ đưa ông đến tận nơi. Ông thấy nóng mặt, do có chút bia, cũng do thấy có chuyện giỡn hớt gì đó, giữa ông là một ông già với gã trai lơ có ria mép. Lần này ông không nói nữa mà gào lên, đập tay liên hồi vào hông gã nói rằng ông đi về hướng này, ông đã quen đường, không thể có đường nào khác gần hơn, hãy đi theo đường ông chỉ. Ông có quyền như thế, người thuê xe là ông. Cuối cùng gã xe cũng dừng lại thôi cười quay nhìn ông, cái nhìn lạnh lẽo thách thức như muốn nói: “Tại sao ông chỉ huy tôi?”.

“Sao lại không chỉ huy?”, ông muốn đáp lại như vậy. Nhưng không thể cãi lý gì được trong lúc này. Ông đang ngồi chênh vênh trên chiếc xe đung đưa, chưa tính được nên xuống xe hay cứ ngồi như thế. Cuối cùng ông quyết định vẫn ngồi, nói rành rọt từng tiếng một: “Anh đi hướng này. Cứ đi theo tôi chỉ, tôi chịu trách nhiệm”. Không biết “trách nhiệm” gì, chỉ là buột miệng nói vậy thôi. Nghe rõ gã xe thở dài đánh sượt một cái, lạnh lùng vòng xe lại chạy theo đường ông chỉ. Gã chạy thong thả, ông vẫn ôm lấy lưng gã, qua một ngã tư, rồi một ngã tư nữa, lên dốc một cây cầu. Vậy là đúng rồi. Nhưng xuống dốc cầu gã bỗng rồ máy phóng vọt chạy len lách qua dòng xe cộ như làm xiếc, rồi rẽ ngoặt vào một con hẻm nào đó không thể nào biết được. Ông lại hét lên đập tay vào lưng gã và gã lại cười lớn, tiếng bạt đi trong gió: “Con đi đường tắt bố già ơi, mau tới lắm, tới liền đây nè!”. Rõ ràng có sự đùa cợt, thách thức, hay chuyện ma quỉ gì đây. Ông thoáng nghĩ tới chuyện cướp giật trấn lột, tuy thật vô lý với một ông già túi rỗng tuếch giữa ban ngày như thế này. Nhưng ông vẫn sợ, nghĩ tới nhiều chuyện khác nữa, không hiểu như thế nào, chuyện đã vượt xa một cuốc xe, trở thành nỗi tủi nhục. Ông đập tay liên hồi vào lưng gã và gã chỉ chờ có thế, càng tăng ga liên tiếp rẽ ngoặt bên này bên kia, chạy vòng vèo la lớn: “Đi đường tắt mà! Mau lắm! Ông muốn như thế mà”. Rõ ràng gã không dấu ý đồ của gã, và giờ đây ông cũng không thể làm gì hơn. Xe đang chạy qua những khu lao động nhà ổ chuột chằng chịt những đường ngang ngõ tắt, như một cõi âm u mù mịt, nhiều chỗ trống những bãi rác gã có thể xô ông xuống tuy chẳng có gì đâu mà cướp. Có vẻ gã chỉ muốn chạy như thế này thôi, ông không thể la cũng không thể nhảy xuống giữa hai bên dãy nhà sát kề nhau, sẽ là trò hề cho mọi người, con nít bu lại người lớn cũng bu lại, chẳng ai biết ất giáp gì ông không thể trình bày phân bua gì, không có cảnh sát chính quyền phường xã ở đây mà giải quyết.

Xe vẫn chạy, không còn biết đường sá gì nữa, ông ôm lưng gã chặt hơn, hoàn toàn phụ thuộc. Kể từ những năm thuở nhỏ đi lang thang vất vưởng làm thuê làm mướn tới những năm đi kháng chiến lặn lội khắp mọi miền đất nước, giờ đã già về hưu với tấm lòng thanh thản của một con người cống hiến, chưa bao giờ ông lâm vào cảnh trớ trêu kỳ cục như thế này. Lúc xe qua một chiếc cầu ván ông ngán ngẩm đến mức muốn lôi gã nhào xuống rạch rồi muốn ra sao thì ra. Nhưng không có gì cả, gã con trai chưa làm gì khác hơn những điều gã muốn làm, nghĩa là chạy vòng vèo làm xiếc với một ông già ngồi phía sau, có chút cười cợt thách thức, nhưng chưa đến nỗi có hành động dọa dẫm trấn lột gì. Nghĩa là ông vẫn an toàn. Cố gắng chịu đựng rồi xe cũng ra đường lớn có đông người, ngã ba ngã tư gì đó có cảnh sát ông sẽ kêu dừng lại. Gã không thể cưỡng được. Rồi chuyện sẽ chấm dứt đường ai nấy đi, chẳng đáng giá gì một cuốc xe ôm, ông có thể trả tiền gấp đôi để được ra đi, sẽ cố quên chuyện này, nhấn chìm nó trong vô vàn những chuyện kỳ cục ngớ ngẩn không thiếu gì ở thành phố quá đông người.

Nhưng còn lâu lắm. Gã trai vẫn chạy vòng vèo cho hả cơn giận hoặc cơn vui gì đó của gã. Những con đường hẻm những khu nhà ổ chuột như kéo dài vô tận, ông không nhớ mình còn nói gì, la lối gì nữa, đầu óc hoàn toàn mụ mẫm. Ông càng bám riết gã hơn bởi chợt hiểu ra rằng giờ đây chính ông  cần đến gã, không ai khác ngoài gã đưa ông thoát ra khỏi cảnh huống ngớ ngẩn kỳ cục này.

Và rồi cũng chấm dứt. Cũng đến thế thôi, xe không đủ xăng đâu chạy hoài, một đường lớn hiện ra trước mặt, gã dừng lại đầu đường nhẹ nhàng thả ông xuống.

Nhưng câu chuyện tiếp theo thật kỳ cục khủng khiếp.

“Thôi ông đi đi, tôi không chở ông nữa”, gã nói và nhìn ông như thể mới thấy ông lần đầu. “Ông là một ông già khó chịu, biết không? Tại sao ông chỉ huy tôi?”.

“Sao lại không chỉ huy?”, ông hỏi lại, không nghĩ được câu gì khác.

“Tôi chạy sao kệ tôi, miễn đưa ông tới nhà, sao ông cứ chỉ trỏ thế này thế kia?”.

“Tốt thôi, ra là như vậy. Ra anh muốn làm người chỉ huy.” Xe của anh mà”, Ông nói như người vô hồn. “Thôi nói nhiều làm gì, mình có quen biết gì nhau đâu, không chịu nhau thì mạnh ai nấy đi. Tôi trả tiền anh đây”.

“Ông cất tiền ông đi”.

“Anh không lấy tiền? Vậy anh muốn gì? Muốn chạy chơi? Nhưng anh lái xe ôm kiếm tiền mà? Và tôi là người thuê anh, đường đi là của tôi”.

“Đường nào là của ông?”.

“Anh nên nhớ tôi đáng tuổi cha chú anh”.

“Tôi không là con ông”.

“Tôi cũng không đẻ chi những người như anh...”.

Không biết rồi sẽ tồi tệ như thế nào nếu ông không quay đi. Gã xe ôm cũng rồ máy. Chỉ mấy giây cả hai mất hút nhau, coi như không còn biết gì với nhau nữa, chuyện vừa rồi coi như không hề tồn tại. Ông dễ dàng đón xe khác về nhà, không kể chuyện với ai, tắm rửa ăn uống nghỉ một lúc coi ti vi. Nhưng giữa đêm vào giường nằm ông mới thấm thía nỗi đau của mình. Làm sao quên được? Sao gã trai độc ác đến vậy? Ông đã làm gì? Có thể ông hơi nóng tính khe khắt, kiểu người già, cứ để gã chạy đường nào mặc gã, tuổi thanh niên tự ái, gã chạy xe hàng ngày không đến nỗi lạc đường. Nhưng như vậy không có nghĩa là gã có quyền cười cợt nhạo báng người khác, nhứt là với một người già đáng tuổi cha chú như ông? Đêm sau và nhiều đêm sau nữa ông vẫn trằn trọc ray rứt, cứ nằm xuống hình ảnh gã xe ôm với cú chạy vòng vèo ánh mắt lạnh lùng thách thức lại hiện lên. Gã xe ôm mà ông không biết tên họ chỗ ở, thậm chí không còn nhớ mặt. Nhưng nỗi đau vẫn còn nguyên nặng nề nhức nhối.

Mấy năm trôi qua...

Hôm đó ông đi dự đám gả con gái của người tái xế cũ, chẳng quen biết gì nhiều, đến chỉ cốt gởi chiếc phong bì, ngồi vào bàn toàn người lạ không chuyện vãn gì được, ngó hoài lên bục lễ ra vẻ chờ đón giây phút tuyên hôn long trọng, thực bụng cũng mong nó đến mau để còn ra về. Nhưng lễ tuyên hôn tưởng bắt đầu rề rà mãi, người trong bàn cố gắng bắt chuyện với nhau, có người con trai cao lớn ngồi chếch bên kia bàn làm ngòi nổ thân mật lịch sự chào hỏi mọi người, sắp xếp chén đũa nước chấm khăn lau, phát hiện đôi vợ chồng với đứa con nhỏ ngồi cạnh bên là chỗ quen biết với gia đình liền giành quyền chăm sóc đứa nhỏ, tìm cho nó chiếc ghế cao xếp cho nó chiếc diều chạy chơi chờ vào ăn. Trong lúc đang cúi gập người xếp diều chợt nghe trên bục lễ hai họ bắt đầu ra trình diện, người con trai liền chạy lên không biết từ đâu thòi ra lẵng hoa chúc mừng cô dâu chú rể.

Thật là một người trai trẻ tốt bụng nhanh nhẹn hoạt bát, ông Đông đầu óc còn đang lan man cũng phải chú ý tới, và khi nhìn lên ông lạnh toát người: người con trai chính gã xe ôm năm nào?

Không thể tưởng tượng được, sau bao nhiêu năm trong thành phố sáu triệu dân này. Nhưng ông không hề lầm lẫn, gã con trai ăn bận chải chuốt hơn do đi dự lễ cưới nhưng vẫn như thế, vẫn giọng nói hàng ria mép đôi lông mày rậm xoăn tít ấy. Trong một giây ông nhớ lại tất cả, cuốc xe tủi nhục nặng nề ông chịu đựng suốt mấy năm nay.

Gã trai không nhìn ra ông. Dễ hiểu thôi. Người lái xe không thể nhớ hết những người đi xe. Cũng có thể cuốc xe chỉ nặng nề với ông, gã đã quên liền ngay sau đó. Hơn nữa hình như nãy giờ gã cũng chưa nhìn lên ông, đang bận với đứa nhỏ lẵng hoa mấy chiếc khăn lau lọ nước chấm, và sau khi nhìn ra gã ông cố tình quay mặt đi.

Không làm gì cả, không có ý trốn tránh gì, chuyện xảy ra rốt cuộc cũng chỉ với một mình ông, bao nhiêu năm ông suy nghĩ nghiền ngẫm, đau với nỗi đau của chính mình. Giờ đây ông cũng sẽ một mình quan sát tìm hiểu.

Gã trai vẫn nhã nhặn lịch sự, không chút giả vờ, không việc gì phải như thế, gã đang giãi bày chuyện vợ con gì đó với đôi vợ chồng người quen. Đôi vợ chồng đang “nhắm” một mối nào đó cho gã. Mai mối là công việc yêu thích của mọi người Việt Nam. Họ đã bàn với ba má gã rồi. Gã lớn rồi, con trai lông bông hoài không đươc. Gã cảm động biết ơn đôi vợ chồng, nhưng xin thưa với hai vợ chồng, gã không lông bông, con trai chẳng gấp gáp gì, gã đang làm việc nuôi gia đình. Chạy xe ôm dang nắng suốt ngày nuôi ba má già yếu đám em còn đi học. Câu chuyện cứ thế tiếp tục, gã tỏ ra là một người con có hiếu, người anh gương mẫu, làm việc nuôi gia đình không hề nghĩ đến chuyện cưới vợ, cũng không đi chơi lông bông. Ông Đông ngồi nghe sốt ruột tưởng gã đang nói chuyện gì khác, hoặc ra mật hiệu ám hiệu gì, không giống chút nào với gã xe ôm năm nào chạy vòng vèo như con quỷ nhe nanh cười cợt thách thức ông. Tuy vậy ông vẫn cố lắng nghe, lật qua lại các câu nói của gã để tìm mặt trái của nó, để ý đến từng chi tiết cử động của đôi môi rung trên má, tìm ra những hành vi của tội ác.

Thức ăn dọn ra, gã con trai nhanh nhẹn đứng dậy sớt chia cho mọi người. Đứa nhỏ được phần ngon, ông Đông lớn tuổi là người kế đó. Dạo sau này ở nhà ông Đông cùng với đứa cháu nội hay làm bể đồ đạc, thằng nhỏ do dư sức, ông thì thiếu sức, đôi kính hai tròng cũng góp phần vào đó, cầm chiếc tách trà bỗng buông rơi giữa chừng. Bà vợ dặn đi dự tiệc liên hoan ngồi một chút cho có mặt, thức ăn nhà hàng không hợp với người già, nhiều dầu mỡ có thể bị tiêu chảy tăng huyết áp, hoặc lỡ tay gây đổ bể làm trò cười chỗ đông người. Thường khi đi đám tiệc ông nghe theo lời vợ dặn, chỉ ăn vài món lấy lệ rồi ra về lần này ngồi nán lại là có chủ đích, để chứng kiến cuộc đời hai mặt của gã xe ôm. Sang món thứ ba, vịt tiềm thuốc bắc, gã xe ôm cho rằng bổ dưỡng với người già múc cho ông một chén đầy. Ông nhổm người lên cẩn thận đón cả hai tay, nhưng do chiếc kính hai tròng, chén vịt tiềm cứ lập lòe trước mặt, ông vừa cầm tới và bị hụt tay chén vịt tiềm đổ ào vào lòng, văng sang cả trên đầu đứa nhỏ đang chen tới coi những hình ngộ nghĩnh trong cặp kiếng lão. Thật không thể tưởng tượng được! Tồi tệ quá mức! Cả bàn sững sờ lặng đi một lúc, vừa thương hại vừa tức cười, còn ông thì như chết nửa người, mấy giây trôi qua chỉ nghe tiếng kêu thét của đứa nhỏ. Chỉ mấy giây thôi, người cứu vớt lại là gã con trai. Nhanh như một cầu thủ bóng rổ, gã nhào tới ôm xốc lấy đứa nhỏ chạy vụt đi, mấy phút sau trở lại đứa nhỏ sạch sẽ tất cả chỉ hơi ướt một chút, nhoẻn miệng cười vì được gã hứa xếp cho một chiếc diều khác. Người kế đó là ông Đông, trong tình trạng như ngây như dại, gã dìu ông đi và thật sự ông cũng không biết cách gì chống đỡ. Vào toa-lét, gã rửa ráy ông như thế nào ông cũng mặc kệ. Ra khỏi toa-lét ông bình tĩnh phần nào, thấy không thể trở lại bàn tiệc, thật kỳ cục nhưng cũng là dịp may, ông quay mặt đi lên tiếng nhờ gã kêu cho chiếc tắc-xi, rằng quần áo ông bị ướt và thật tình ông cũng mệt rồi. Ông cám ơn gã và cũng nhờ gã nói lại với ba má đứa nhỏ...

Hai người đứng đối diện nhau trước cửa toa-lét, gã vẫn không nhìn ra ông, chắc thế, do ông cố quay mặt đi và gã cũng đang áy náy vì ông bỏ về giữa chừng. Gã nói:

“Tắc-xi thiếu gì ngoài kia, nhưng bác ở chơi chút. Có gì đâu, chỉ là lỡ tay thôi, một phần cũng do cháu”.

“Không do tôi thôi, nhưng tôi mệt thật mà”.

“Vậy thì như thế này: cháu sẽ đưa bác về. Cháu chạy xe ôm xẹt một cái là tới, tốn tiền làm gì. Bác ở đâu?”.

Đáng lẽ từ chối nhưng một ý nghĩ thoáng qua, ông Đông nhận lời. Phải đi đến cùng. Ông nói địa chỉ, một đường theo hướng khác hẳn. Gã trở vào báo cho bàn tiệc rồi quay ra lấy xe, vẫn chiếc xe ấy, ông không thể nào quên, ông lên ngồi y như hồi xưa, gã chạy đi, trên đường gã vui vẻ chuyện vãn, kể chuyện đám cưới vui cô dâu chú rể xứng đôi vừa lứa, đôi vợ chồng thật tình thương gã, nhưng cảnh nhà nghèo gã không thể cưới vợ, gã huyên thuyên cốt ông quên đi chuyện lỡ tay ở bàn tiệc.

Xe đến nhà một người quen, ông cố tình như thế, ông sẽ vào đó một chút rồi ra về, không để lại dấu vết gì. Nhưng gã trai nhìn vào nhà bỗng vui vẻ kêu lên:

“Ôi nhà này tôi quen! Bác ở đây hả?”.

“Không...”, ông vội chối phắt. “Tôi có việc đến đây chút thôi. Thôi cám ơn anh, anh về đi”.

“Có dạo tôi đưa đón mấy đứa nhỏ trong nhà này đi học, tôi thương chúng lắm, chúng cũng coi tôi như anh...”

“Thôi anh về đi, về đi”.

Ông muốn chấm dứt tất cả. Không thể hiểu được và cũng không muốn hiểu, gã con trai hai mặt và hình như con người nói chung là như thế. Ông gần như xô gã xe ôm đi rồi cũng không vào nhà, lẻn vào con hẻm bên cạnh vòng ngã khác đón xe về nhà.

(Báo Văn nghệ)

Bên hồ sen trắng

Bà Chín hồi nào đến giờ vẫn vậy, vẫn quạnh quẽ sống mình trong cái chòi lá bên một ao sen trắng. Cả làng chỉ biết bà là người xứ khác trôi dạt đến, cách nay đã ba mươi năm. Hồi mới đến cư ngụ tại làng, bà Chín ba lăm tuổi. Nghe nói cũng có vài đám đánh tiếng mai mối, nhưng đám nào bà cũng lắc đầu. Riết rồi bà Chín héo hắt đi vì tuổi tác, chẳng ai nhòm nhỏ gì nữa.

Cái ao sen rộng khoảng một công đất. Cấp trước bà Chín cắt lá đem bán cùng với ngó sen, củ sen, gương sen. Nhưng tới giờ lá sen không bán được nữa, bà chỉ sống nhờ vào ngó sen, củ sen và gương sen. Ông từ chùa làng thỉnh thoảng có đến hỏi mua hoa sen về chưng trên điện thờ, nhưng bà Chín chỉ cho chứ không bán. Đổi lại, ông từ thường đem trái cây hái trong chùa biếu cho bà. Nhờ vậy, bà Chín với ông từ thành chỗ thân thiết. Có điều, bà Chín không mấy khi lên chùa; dường như bà không mấy mặn mà với thần phật. Cứ nhìn cái chòi lá của bà cũng biết, chẳng có bàn thờ, chẳng có tranh Phật, tượng Phật, chẳng có gì cả. Đến ông địa, ông thần tài bà cũng không có. Trống chếnh trong chòi chỉ có cái chõng tre, dùng để ngã lưng nằm ngủ và để ngồi ăn cơm mỗi bữa.

Không ai biết chút gì về lai lịch bà Chín, thành ra người ta thêu dệt về cuộc đời bí ẩn của bà đủ chuyện. Có lần tôi đem chuyện ấy nói với bà. Bà Chín nghe xong chỉ chép miệng nói: Mô Phật! Tôi lại hỏi: Bà sống mình ên vầy, lỡ đêm hôm ngã bịnh thì sao? Bà cũng lại mô Phật. Hình như với bà, bệnh tật ở đâu xa lăng lắc, không thể ghé thăm bà được. Nếu cứ như tôi biết, bà Chín từ hồi nào tới giờ, chưa bao giờ phải uống một viên thuốc. Hàng ngày, bà hay lụm cụm ngồi bên vệ đường đào rễ cây bông nổ để đem về nấu nước. Rễ cây bông nổ màu vàng nhạt, nấu lên rất thơm, có vị ngòn ngọt, dân quê tôi gọi là sâm Nam. Bất cứ lúc nào ghé thăm, bà cũng rót cho tôi một chén. Và bao giờ tôi cũng chỉ uống một chén, bởi tôi thấy cái ấm nhôm của bà không lớn lắm.

Hàng ngày bà Chín chỉ ăn cơm có một buổi. Buổi còn lại bà thường ăn hai ba trái bắp, hoặc hai ba củ khoai lang, khoai mì. Hàng qùa của bà là chè do bà nấu lấy. Lúc thì mươi hột sen nấu với đường, lúc thì lá nha đam nấu với đường. Bà nói: Con ạ, nhớ ăn rau sống thiệt nhiều vào! Nhất là chịu khó đâm lá nha đam uống với đường mà ngừa bịnh gan. Gan khỏe mạnh mới không bịnh tật. Qua hồi nào tới giờ vẫn xài các thứ thuốc nam kiếm lòng vòng trong xóm, nhiều nhất là xài lá nha đam. Nhớ xài cả vỏ mới tốt. Hồi đó ông từ trên chùa bị bệnh xơ gan, mỗi ngày qua đâm cho ông một chén nước lá nha đam. Chỉ có vậy mà ông khỏe mạnh tới giờ.

Tôi nghe lời bà Chín, thường ngày vẫn kiếm đọt nhãn lồng luộc ăn, kiếm lá đinh lăng ăn sống cặp với cá kho. Ăn riết mắc ghiền, bữa cơm nào không có rau sống thì không biết ngon. Vợ con tôi cũng theo tôi mà thích ăn các thứ rau dại mọc hoang trong vườn, hay ngoài gò, ngoài bãi. Có lẽ nhờ vậy mà cả nhà tôi không thấy ai bệnh hoạn bao giờ.

Vợ tôi cũng rất qúy bà Chín. Lâu lâu có thức gì ngon cũng đem qua biếu bà một ít. Mỗi lần qua chơi, vợ tôi lại học được bà Chín một điều gì đó. Còn như có chuyện gì hay, bao giờ vợ tôi cũng kể lại với tôi. Cứ như vậy, dần dà tôi cũng hiểu được ít nhiều về bà Chín. Là hiểu về tính cách của bà, chứ cũng không hiểu gì về qúa khứ của bà. Bởi lẽ ngay cả với vợ tôi, được bà coi như con cái, bà cũng không bao giờ kể về cuộc đời của bà.

Một lần tôi đem cái máy đánh chữ ra ngồi gõ trước hàng hiên, bỗng cảm giác như có ai ở sau lưng. Ngoái lại, thấy có thằng bé lũn cũn, đội trên đầu một xề bánh cam. Nó toét miệng cười với tôi, rồi hỏi: Chú viết truyện à? Tôi gật đầu. Nó lại nói: Hồi nào con cũng biết đọc, nhưng giờ quên rồi. Con học chưa hết lớp một, mà con học dốt lắm. Cô con chê hoài. Mẹ thì nói con là thằng tối dạ. Tôi hỏi nhà nó ở đâu. Nó toét miệng cười: Con làm gì có nhà. Ba mẹ con lật xuồng chết trong đồng. Năm đó nước lớn, làng con có mấy người cũng lật xuồng chết. Vậy là con bỏ làng đi. Giờ con sống với ông từ trong chùa. Bà Tám Quắn thương, biểu con tới lấy bánh cam đem bán. Lúc nào đủ tiền đóng học phí, con xin ông từ đi học. Con cũng thích viết truyện như chú. Con biết nhiều chuyện hay lắm, nhưng con không biết viết.

Nghe nó nói, tôi giật mình nghĩ: ừ nhỉ, cái thằng lũn cũn này, nó đến làng lúc nào mà mình không biết. Khi tôi kể chuyện này cho bà Chín nghe, bà Chín ngồi trầm ngâm, rồi nói: Con xin cho nó vô học được không? Tiền trường để qua đóng cho. Qua chắt mót bi nhiêu năm, giờ cũng được một mớ. Chỗ quen biết với ông hiệu trưởng trường làng, tôi xin được cho thằng nhỏ đi học.

Nó học được gần hai tháng thì tới ở luôn với bà Chín. Nhìn hai bà cháu ngồi ăn cơm trên cái chỏng tre, thấy cái chòi cũng ấm cúng được phần nào. Do chuyện này mà bà Chín kê thêm trong chòi một cái giường, mua thêm một cái bàn, một cái tủ gỗ, và cái ra-đô nhỏ cho thằng bé nghe đài.

Té ra thằng bé không tối dạ như nó nói. Cô giáo nó nói với tôi, thằng bé học khá lắm, chữ viết rất đẹp; hơn nữa nó lại rất ngoan, giao việc gì cũng làm đến nơi đến chốn. Tôi cũng cảm thấy như vậy. Bởi lẽ từ khi về ở với bà Chín, thằng bé thường thay bà đi cắt gương sen, ngồi bó lại thành từng chục một. Thấy sau nhà còn vạt đất trống, nó biết đi xin cây chuối con về trồng. Biết bà Chín hay ăn các thứ cây cỏ có vị thuốc, nó biết đi tìm cây con về trồng cặp theo mép hồ sen. Thỉnh thoảng nó vẫn ra đồng mò cua bắt ốc. Có khi bắt được nhiều, hai bà cháu ăn không hết, nó vẫn đem sang cho vợ tôi. Vợ tôi qúy nó như con trong nhà.

Từ khi có thằng bé đến sống chung, bà Chín đổi sang ăn ngày hai buổi. Trước đây bà chỉ ăn cá kho với rau sống, giờ thỉnh thoảng bà cũng mua thịt về nhà. Trước đây bà chỉ ăn chè, giờ thỉnh thoảng bà cũng cặm cụi ngồi đổ bánh xèo, ngồi gói bánh ú, bánh ít. ở tuổi tám mươi mà bà vẫn lẹ chân lẹ tay, làm việc gì cũng gọn bân đâu vào đó. Nhờ vậy, thằng bé từ khi đến ở với bà Chín, cứ mỗi ngày mỗi mởn ra; trông có da có thịt như con nhà khá giả. Những lúc đi học, nhìn nó mặc đồng phục, coi cũng sáng sủa, bắt con mắt.

Vào một buổi chiều, lúc trời đang mưa tầm tã, có chiếc xe ôm chạy vào sân nhà tôi. Rồi một ông già quắc thước bước vào. Ông hỏi tôi, bên kia hồ sen có phải nhà bà Chín không? Nghe tôi nói phải, ông lão nói: Tui từ Bảy Núi xuống, muốn ở nhờ nhà chú vài ngày được không? Nhà tôi tuy là nhà tre lá, nhưng rộng rinh, nên tôi gật đầu đồng ý.

Khi đã cất bọc đồ vào góc giường, ông lão cho tôi biết, ông xuống đây để tìm bà Chín. Có người làng ông từ đây về, cho ông biết bà Chín sống ở làng này. Bà Chín bỏ xứ ra đi đã hơn ba chục năm. Trong ba chục năm ấy, ông đã dò hỏi khắp nơi mà không thể nào tìm ra tung tích. Tưởng bà đã mất, nào dè bà còn sống tới giờ. Ông muốn nhờ tôi chuyển giúp cho bà Chín một ít tiền để đỡ đần bà khi tuổi tác. Nghe ông lão nói, tôi giật mình nghĩ, có lẽ ông lão là chồng bà Chín, vì lý do nào đó mà họ chia tay. Tôi tỏ ý sẽ dẫn ông lão qua nhà bà Chín, nhưng ông lão lắc đầu nói: Gượm gượm vài hôm rồi tính. Ông cần dò hỏi coi tánh ý bà Chín ra sao đã, xa nhau suốt ba chục năm, nay đường đột xuất hiện, e không được tiện cho lắm. Ngay cả chuyện gởi tiền, ông cũng sợ bị bà từ chối, nên mới có ý nhờ tôi.

Đêm đó vợ tôi nấu nồi cháo cá đãi khách. Tôi nướng thêm mấy con khô bống kèo, mời ông lão uống rượu. Khi đêm đã khuya, ông lão mới cho tôi biết, ông là em ruột của chồng chưa cưới của bà Chín.  Chồng chưa cưới của bà Chín mất cách đây đã bốn năm. Những ngày cuối đời, ông thường nằm sảng nhắc tên bà Chín. Khi gần khuất núi, ông biểu người nhà lôi trong hộc tủ thờ ra cái hộp gỗ, bên trong có cái bọc ni lông. Mở ra thấy có hai tấm hình chụp bà Chín lúc còn trẻ. Ông cho gọi người nhà đến, rồi nói: Hai tấm hình này, một tấm chôn xuống mộ theo ông, một tấm đem truyền thần, rồi chưng lên bàn thờ cùng với tấm hình của ông.

Ông lão lôi trong giỏ xách ra tấm hình bà Chín. Đó là tấm hình chụp trên giấy lụa, đã ngã màu nâu vàng theo năm tháng, nhưng coi vẫn còn rõ nét. Trong ảnh, bà Chín rất đẹp, rất tươi, tóc chải bồng ra phía sau, hệt như hình tài tử. Cứ như tấm hình ấy, thì con gái làng tôi không ai đẹp được như vậy.

Thế rồi ông lão kể cho tôi nghe chuyện qúa khứ của một đời người.

Thưở ấy bà Chín là đào chính của một gánh hát. Gánh hát ấy có lần lên hát tại Lương Phi Bảy Núi. Ngay đêm hát đầu tiên, Tấn Hưng, con trai ông Hội đồng, đã kết cô đào Chín mê mết. Rồi thì từ đó, đêm nào Tấn Hưng cũng đeo dính theo gánh hát, cũng mua cho bằng được chỗ ngồi tốt nhất ở hàng ghế đầu. Gánh hát rong ruổi lưu diễn cả tháng ở Bảy Núi. Ròng rã cả tháng Tấn Hưng đeo theo gánh hát. Ông bầu gánh hát biết tình ý của Tấn Hưng, đem chuyện kể lại cho đào Chín. Đào Chín lúc đó có tên là Quế Hường. Quế Hường là cô đào bốc lửa cả dưới ánh đèn, cả dưới ánh mặt trời. Khiến con trai ông Hội đồng càng thêm ngơ ngẩn, lúc nào cũng như người mất hồn.

Càng mất hồn, Tấn Hưng càng đeo dính theo Quế Hường từng bước. Đeo riết rồi cũng dính. Quế Hường đã một vài lần nhận lời ra ngồi chơi bên gốc cây còng dưới bến sông với Tấn Hưng. ánh trăng rưới sữa lồng lộng, Quế Hường càng trở nên bốc lửa, thiêu đốt Tấn Hưng tới mụ mẫm. Nhưng họ cũng chỉ ngồi với nhau vậy thôi. Bởi vì mỗi lúc Tấn Hưng muốn tấn tới, bao giờ cũng bị Quế Hường khôn khéo tìm cách chặn lại. Và càng bị chặn lại, Tấn Hưng càng trở nên mụ mẫm.

Tấn Hưng mụ mẫm tới mức, một lần bắt gặp người bạn trai của Quế Hường tại phòng trọ của cô, anh đã không kìm được mình, đã kiếm cớ gây sự với người ta. Trong cơn nóng giận vì say rượu, Tấn Hưng đã chụp lấy con dao mà Quế Hường vẫn thường dùng để gọt cam, đâm liên tiếp mấy nhát, khiến bạn trai của Quế Hường gục xuống bất tỉnh.

Khi biết chuyện, Quế Hường dùng cả hai tay nắm chặt hai vai Tấn Hưng, vừa lắc như điên như dại, vừa hét lên: Anh khùng rồi! Anh điên rồi! Làm sao em cấm được người ta đến thăm mình! Tại sao anh lại giết người! Tại sao anh lại tồi như vậy! Anh khùng rồi! Nói xong cô vụt chạy ra ngoài. Và cô chạy luôn từ đó, không bao giờ còn trở lại vùng Bảy Núi.

Ra tù, Tấn Hưng nhớ người yêu, lang thang đi tìm hết tháng này tháng khác. Nhưng biển khơi tăm cá, biết đâu mà tìm. Nỗi nhớ quay quắt nhấn chìm Tấn Hưng vào rượu trắng. Rượu đốt gan ruột Tấn Hưng tới cháy mủn ra, tới phải đi mổ vì xơ gan. Năm này sang năm khác, Tấn Hưng sống vất vưởng trong nỗi nhớ như người chán đời. Và bởi ám ảnh về tội lỗi, càng lúc Tấn Hưng càng héo hắt, càng vất vưởng như người tâm thần. Ông Hội đồng Hà thương con, nhờ người mai mối cho Tấn Hưng một người vợ. Nhưng có vợ cũng như không, Tấn Hưng không bao giờ ngủ chung cùng buồng, cùng giường với vợ. Vò võ hai năm trời, vợ ông chán nản bỏ chồng về với mẹ. Rồi bà đâm đơn ra Tòa xin ly dị để đi bước nữa với người khác. Tấn Hưng sống thui thủi như vậy cho đến già, cho đến chết.

Khi tôi kể chuyện này cho bà Chín nghe, bà chắp tay nói: Mô Phật! Nhưng từ đó, bà càng trở nên trầm lặng hơn hẳn. Chìm trong nỗi trầm lặng u ẩn của cuộc đời, bà héo hắt dần như chiếc bóng bên hồ sen trắng. Thường cứ vào lúc chiều buông lãng đãng, bao giờ bà cũng bắc ghế ra ngồi trầm ngâm sát bên hồ sen. Thằng bé tên Tuấn cũng ra ngồi với bà.  Hai bà cháu đều im lặng như hai cái dấu chấm, chấm vào trời chiều bầm đỏ.

Một hôm bà Chín cho thằng Tuấn qua mời tôi tới nhà. Khi đã sai thằng bé đi mua dầu hôi, bà Chín nói với tôi: Nếu muốn cất cái nhà gạch bằng khung sắt tiền chế, rộng chừng năm chục mét vuông thì hết bao nhiêu tiền. Nghe tôi nói khoảng hai lăm triệu, bà Chín nói: Qua nhờ con kêu thợ cất giùm qua cái nhà.

Ngôi nhà cất xong thì bà Chín ngã bệnh. Bà nhờ tôi nhắn tin lên Bảy Núi cho em ruột ông Tấn Hưng. Khi hai vợ chồng em ông Tấn Hưng xuống, bà mới chỉ chỗ cho tôi đào xuống góc nhà, lấy lên cái thùng sắt đựng đạn đại liên của Mỹ. Không hiểu vì sao cái thùng sắt vẫn còn rất mới. Mở ra thì thấy một bọc ni lông màu đen, bên trong có sợi dây chuyền mặt ngọc, hai cái lắc vàng, một chuỗi cườm ngọc trai, một cái nhẫn cầu hôn. Đó là tất cả những gì bà Chín dành dụm được trong quãng đời đi hát. Bà Chín cầm cái nhẫn lên, nói: Cái nhẫn này là của Tấn Hưng gởi cho bà, nay bà xin đeo vào để tỏ lời hứa hôn với ông lúc trước. Khi nào bà mất thì tháo ra, giữ lại với tất cả những gì bà có cho thằng Tuấn. Trời đã đem thằng Tuấn đến cho bà, bà nhờ tôi trông nom giúp đỡ để thằng Tuấn nên người.

Tối đó, vào lúc nửa đêm, trời nổi giông rất mạnh, nhưng lại không mưa. Phía vườn chùa, không hiểu sao cò nổi lên kêu qùa qùa suốt cả tiếng đồng hồ. Tôi thấy chờn chợn như linh tính đang mách bảo một điều gì, liền chạy qua nhà bà Chín. Thằng Tuấn thức dậy mở cửa cho tôi. Nó nói: Bà cháu ngủ trong buồng từ chập tối. Bán tin bán nghi, tôi biểu thằng Tuấn vào buồng xem bà nó có còn nóng sốt không. Thằng Tuấn vào buồng chưa đầy một phút đã thốt lên khóc hù hụ. Bà ơi! Bà đừng bỏ cháu mà đi bà ơi! Thức dậy đi bà ơi!

Tôi chạy vào buồng, thấy thằng Tuấn đang gục đầu trên ngực bà Chín, khóc nấc lên tức tưởi. Tôi vừa dợm chân tính chạy về nhà gọi vợ, đã thấy vợ tôi cùng vợ chồng em ông Tấn Hưng qua tới. Tôi chạy đi nhờ hàng xóm kéo điện từ nhà tôi sang nhà bà Chín để thắp mấy ngọn đèn điện. Không biết từ đâu, khi mấy bóng đèn bật sáng, thì nhiều bà con lòng vòng lối xóm cũng lần lần kéo đến. Cả ông từ giữ chùa cũng đến.

Sáng ngày, khi tôi đã lo xong cỗ hậu sự cho bà Chín, em ông Tấn Hưng nói với ông Chủ tịch xã, xin phép cho vợ chồng ông đưa bà Chín về Bảy Núi chôn cất. Mới đầu ông Chủ tịch xã còn lưỡng lự, nhưng khi nghe tôi kể lại chuyện ông Tấn Hưng, ông Chủ tịch đã bàn lại với ông bí thư xã, và cả hai đều đồng ý. Em ông Tấn Hưng nói với tôi: Qua cũng đoán trước có chuyện, nên có đem theo ít tiền, nhờ vợ chồng chú kéo điện về nhà cho thằng Tuấn.

Chúng tôi mướn trọn gói một chiếc xe lam để đưa bà Chín về Bảy Núi. Do con đường từ lộ xã vào ngôi nhà của bà Chín quá nhỏ, chúng tôi phải khiêng chiếc quan tài đi vòng qua ao sen. Nắng đổ rười rượi, mượt như lụa. Cả hồ sen hoa nở trắng tới không tưởng nổi. Hương sen thơm ngào ngạt, quyện cùng hương khói nhang đèn, đưa bãng lãng đến nao cả lòng dạ.

Trời trong văn vắt, không vẩn một gợn mây. Phía vườn chùa, những cánh cò  liên tục bay lên bay xuống, chớp nắng lấp lánh lấp lánh.q

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Ông gác cổng Bộ X

Từ dạo quen Hương, trong tôi bỗng nảy sinh cái cảm giác nể sợ những ông thường trực ở bất cứ cơ quan nào. Hình như họ đều giống nhau tính hay xét nét và hay cà khịa với khách. Ông Thiên ở Bộ X là một thí dụ. Khó đoán chính xác tuổi, có thể ông ngoài năm nhăm hoặc sáu mươi. Dẫu ông mặc đồng phục của cơ quan trong giờ làm việc, cũng không giấu được cái gọi là “cũ người” do quần áo luôn nhầu nhĩ cùng vẻ mặt lúc nào cũng khó đăm đăm. Tôi tự nhận mình là chưa từng trải trường đời, mà biết cách xử nhũn nhặn mỗi khi ra xã hội. Lần đầu đưa Hương đến cổng Bộ X, thoạt nhìn bộ dạng ông Thiên, tôi hiểu ngay là cần phải biết lễ độ với người này, nếu muốn lần sau còn dễ dàng lọt vào phòng làm việc, tận dụng những lúc nghỉ giải lao mà nói những lời có cánh. Biết ông là người nghiền thuốc lá bởi thấy ngón trỏ và ngón giữa của ông cháy xém, bao giờ đến Bộ X tôi cũng thủ sẵn bao thuốc và nhanh nhẩu mời ngay, đôi khi còn biếu luôn cả bao. Bởi thế, giữa tôi và ông luôn thắt chặt được mối quan hệ hữu hảo, vả lại ông vẫn nhìn tôi với con mắt độ lượng của bậc cha chú. Hễ đến ngày lễ là thấy ông đeo bên cạnh cái huy hiệu thương binh cùng mấy tấm huân chương, huy chương và tôi bắt gặp mấy lần, khi có xe của lãnh đạo Bộ qua cổng, ông đứng nghiêm theo lối nhà binh, mắt nhìn thẳng, ngực ưỡn cao cho mấy tấm huân chương va lách cách vào nhau, nom rõ oách.

Hương có lần bảo nhỏ với tôi là, tính nết ông này hơi “chập cheng”, đến vợ con cũng không chịu được đã phải chia tay rồi đấy. Biết vậy. Mỗi khi đến Bộ X đón nàng, tôi vẫn luôn tỏ ra lễ độ và chịu khó chi, khi thì thuốc lá, khi thì ấm trà để làm đẹp lòng con người khó tính ấy.

Sáng nay, tôi có chút việc từ nơi làm việc, bổ đến Bộ X tìm Hương, đúng vào lúc có chiếc xe con xịch đến. Một ông mặc com lê, đeo kính cận, hấp tấp mở cửa xe, bước lên trước tôi. Vị khách đang cắm cúi bước nhanh qua cửa phòng thường trực, thì bị ông Thiên gọi giật lại:

- Đề nghị cho xem giấy!

Theo bản năng, khách sờ vào túi ngực, rồi bỏ va li nhỏ đang cầm để vỗ tiếp vào mấy túi đằng trước, đằng sau. Với điệu bộ sửng sốt, khách nói:

- Tôi là Lê Quân, phó giám đốc kỹ thuật Tổng công ty L. Bác thông cảm, tôi để quên bót đựng giấy tờ ở khách sạn.

- Chí ít anh cũng còn thứ giấy tờ gì khác chứ. Giọng ông Thiên lạnh băng.

- Bác thông cảm, quả thật tôi quên. Đã đến giờ hẹn làm việc với Vụ quản lý kỹ thuật của Bộ ta.

Vừa nói ông Lê Quân mở va li, lấy ra một tờ giấy đánh máy vi tính, có chữ đóng dấu son, đưa cho ông thường trực xem.

- Đây là bản hợp đồng kinh tế - Ông Thiên không cầm tờ giấy, chỉ liếc vào tờ giấy và giọng vẫn không thay đổi - Ông Tổng giám đốc ký, chứ có liên can gì đến chức danh Phó tổng của anh đâu. Tôi biết anh là ai mà cho vào.

Dường như cơn tức giận đã nổi lên, tôi đứng bên ông Phó tổng nọ, thấy mầu đỏ đang lan từ cổ lên mặt ông một cách mau lẹ. Nhưng có lẽ ông này cũng là người biết kiềm chế. Tôi thấy ông lập cập tháo cái kính cận của mình xuống lau lau. Nhìn cặp mắt lồi đờ đẫn mà tôi thấy thương thương cho ông. Ông nói:

- Anh không nên cứng nhắc thế. Tốt nhất anh cứ gọi điện vào Vụ, cho người ra đón tôi.

Nét mặt tỉnh khô, ông Thiên quay sang cầm máy và bấm số. Ông để ống nghe ở tai mình dễ đến vài phút, rồi quay lại lắc đầu, bảo:

- Không ai thưa máy. Thôi thế này, đồng chí hãy quay lại khách sạn lấy giấy tờ, đến làm việc vẫn chưa muộn.

Phác một cử chỉ không hài lòng, vị Phó tổng quay ngoắt ra ngoài. Sự việc diễn ra làm tôi chợt nghĩ, mình chiều ông như chiều vong quả không phải không có lý, rõ là ông đã xử bài cùn với khách chỉ bởi một lý do nào đó, làm cho không ưa thì dưa hóa dòi. Tôi còn thấy ánh mắt và cái cười giễu cợt của ông khi nhìn theo vị Phó Tổng giám đốc nọ.

Tôi vào gặp Hương hơn nửa giờ, trở ra thì vãn khách. Mời thuốc xong tôi hỏi ông Thiên:

- Lúc nãy, cháu thấy chú căng với ông Phó Tổng công ty L quá.

- Nó là bạn học hồi cấp hai với tao đấy. Vừa bật lửa hút thuốc, vừa nói, giọng ông vẫn lạnh băng.

Tôi thật sự bất ngờ về điều ông vừa tiết lộ, định hỏi, thì ông Thiên đã thủng thẳng nói tiếp:

- Tao nhận ra nó ngay. Cái thằng Quân cận ở lớp 7B đây mà. Có dạo thầy chủ nhiệm phân công tao kèm toán cho nó. Môn tự nhiên nó dốt, chỉ khá môn xã hội thôi. Có thể nó không nhận ra tao thật. Cũng có thể nó cậy mình làm to mà cố tình lờ tịt bạn bè cũ. Mà tao cần qué gì, có dịp là tiu cho bọn vênh vang, tinh tướng ấy một bài học. Đời là thế, thằng dốt thì thành đạt, may mắn...

- ít ra thì chú cũng nên thể tình cho ông ta ở đoạn sau, đừng bắt phải quay về khách sạn - Tôi buột miệng nói.

Ông Thiên nhíu đôi lông mày rậm rì, cái nếp nhăn vốn có giữa hai chân mày thêm hằn sâu làm gương mặt ông càng trở nên khắc kỷ. Ông bảo:

- Rõ cái đồ trứng khôn hơn vịt! Mày phải nhớ là, thời ấy cả huyện quê tao, đều gọi tao là Thiên - “Thiên tài” đấy nhé, chứ thằng Quân cận thì ai biết đến. Mà tao là thiên tài thật. Trời phú cho cái năng khiếu toán. Lên ba tuổi đã biết đọc con số. Lên bốn đã biết làm tính cộng. Suốt mười năm học, môn toán của tao không có con tám nào, toàn điểm chín, mười cả. Thôi, có giải thích thì bọn hậu sinh chúng mày cũng đâu có hiểu cái câu của cụ Nguyễn Du: “Chữ tài cùng với chữ tai một vần”.

Thấy ông nổi đóa, tôi đã tính bài chuồn. Nhưng ông đưa tay ra giữ tôi lại, nói thêm một câu, như để hả cơn giận với người bạn cùng quê kia, mà hóa ra cái lỗi không phải vì quên giấy tờ, mà vì hồi bé học dốt hơn ông, giờ lại thành đạt hơn ông:

- Nói thật với chú mày nhé. Lúc điện vào Vụ kỹ thuật, có người thưa, tao dập máy bảo không. Làm qué gì được cái thằng trên răng dưới cát tuýt này.

Thế rồi buổi chiều, tình cờ tôi lại gặp ông đang trên đường trở về nhà. Cái xe “Ba bét nhè” của ông kêu xành xạch và phả khói đen cả một đoạn đường. Ông cứ lừ lừ đi giữa đường. Giờ đây không còn là cái ông Thiên bẳn gắt, tinh tướng hồi sáng. Giờ ông hệt như một pho tượng gỗ vô cảm giữa dòng đời tấp nập: Ngồi ngay thuỗn và cổ cứng đơ.

Buổi sáng tôi đã kịp kể Hương nghe câu chuyện về cách xử sự quá đáng của ông với người bạn học cũ và nàng kết một câu xanh rờn: “Chấp gì cái lão chập cheng cô đơn ấy!” Vậy thì, chỉ ít phút nữa thôi ông sẽ lại âm thầm mở cửa căn buồng lạnh lẽo của mình và vật vờ cùng cái bóng của mình. Từ chỗ giận, giờ đây tôi bỗng thấy thương hại cho ông quá. Vợ con từ bỏ ông. Với cái sự khó tính và hay gây gổ chắc chẳng có bạn bè thân hữu, vậy ông là kẻ cô đơn nhất thành phố này.

Tôi vù nhẹ ga cho xe mình lên ngang với ông và chào:

- Chú Thiên đi làm về ạ.

Tôi thoáng thấy ông giật thót, tay lái hơi loạng choạng (có lẽ ông đang mải nghĩ về điều gì lung lắm!). Ông quay sang:

- ờ.

- Đang oi, cháu muốn mời một vại bia hơi cho mát ruột - Tôi nói tiếp.

Ông khẽ gật đầu. Tôi dẫn ông tới một ngõ có quán “Bia hơi nhà máy”. Hàng trăm dân nghiền ngồi tràn cả ra vỉa hè, phải khó khăn lắm chúng tôi mới tìm được ghế và cái bàn trống.

Ông Thiên chống tay lên bàn, nhìn ra đường phố hồi lâu, cho tới khi cô phục vụ bê đến đầy một khay bia, cốc nào cũng tràn bọt, tăm sủi sùng sục.

- Mấy khi tao uống bia đâu - Ông cầm một cốc đặt trước mặt, nói - ở nhà có hũ rượu rắn, tối nào cũng làm một choác cho giãn xương, giãn cốt.

Tôi đưa cốc chạm đánh cạch vào cốc của ông và nói:

- Trăm phần trăm.

Ông uống thật gọn. Bọt đầy mép, ông khà, bảo:

- Lâu không uống, đã thật!

Tôi lại đẩy tiếp cốc khác cho ông.

- Từ từ - Ông nhìn tôi chằm chằm. Lúc này men bia đã làm đôi mắt ông có sinh khí hơn và nắng chiều sót lại chợt làm khuôn mặt ông trở nên tươi tỉnh hơn. Ông bỗng hỏi:

- Chú mày thấy ta ác lắm hả?

Tôi lúng túng vì câu hỏi cũng rất ác ấy. Ông tiếp luôn:

- Mày biết không, thế mà hồi bé tao là đứa hiền lành, nhu mì nhất thị trấn, ai cũng bắt nạt được. Tao chỉ bắt nạt được chúng nó bằng toán. Nhất là trong lúc kiểm tra hay đến kỳ thi, đứa nào cũng nịnh tao và mong ước được ngồi cạnh tao.

- Có lẽ chú là một thần đồng về toán, mà sao chú không đi theo con đường toán học? Tôi hỏi.

- Đi chứ, nhưng cái số tao hãm. Hết lớp mười được chọn đi Liên Xô, dự kiến vào học khoa toán của trường đại học Tổng hợp Lomonosov, thì đùng một cái xảy ra chuyện “xét lại, xét đi”, ách lại tuốt. Đúng kỳ tuyển quân, nhà tao ba anh em trai, chưa ai đi bộ đội, tao là út, hai ông anh đều quá tuổi, thế là mình thế mạng ngay. Ba tháng lăn lê bò toài trên Xuân Mai rồi đi tuốt luốt vào Nam. May mà còn giữ được cái gáo trở về.

Nói đến đây ông nhấc vại bia mới gõ cạch vào cốc của tôi, bảo:

- Thôi kể làm gì cái chuyện cũ cho rầu người. Uống! Trăm phần trăm!

Chúng tôi vừa cạn cốc thì có giọng phụ nữ nhỏ nhẹ bên tai:

- Anh Thiên ngồi đây à?

Một phụ nữ đến bên ông Thiên từ lúc nào và với cử chỉ thân mật, chị cúi người để nhẹ mấy ngón tay lên vai ông. Tôi hơi ngỡ ngàng. Chị chỉ chạc ngoài bốn mươi tuổi, dong dỏng cao, nước da trắng trẻo, khuôn mặt trái xoan, rõ là đến giờ chị vẫn chưa đánh mất cái thời xuân sắc rực rỡ của mình.

Ông Thiên ngước lên, ánh mắt thật lành như để đáp lại sự nhẹ nhàng, trìu mến của chị. Ông quay sang tôi bảo:

- Nhà tôi đấy.

Ông lại chỉ tôi, bảo với chị:

- Chú bé này ngoan lắm, quen con cháu làm việc ở cơ quan anh.

Chị nhìn tôi mỉm cười, khẽ gật đầu chào. Tôi vội lấy thêm một cái ghế mời chị ngồi. Chị nói với ông Thiên:

- Em xin lỗi. Nhà đang có khách. Thiếu vài thứ cho bữa chiều, vội chạy ra chợ mua. Khi khác em sẽ ngồi uống bia với anh. Anh đừng uống rượu nhiều nữa nhé, thay bằng bia thế này cũng được rồi.

Ông nắm lấy bàn tay đang buông thõng của chị, giọng pha chút nài nỉ:

- Lan, ngồi chút thôi mà.

Người đàn bà không vội rút bàn tay ra, mà vẫn nhỏ nhẹ từ chối:

- Em vội thật mà. Nhất định khi khác. Con nó vẫn sáng nào cũng đến cùng anh đi ăn sáng đấy chứ.

Ông Thiên khẽ gật đầu. Tôi thoáng thấy đôi mắt ông đượm buồn, nét mặt ông như tối sầm lại. Tôi nhận ra ánh mắt ái ngại của người đàn bà khi rút bàn tay mình ra khỏi tay ông. Rồi chị khẽ nhếch miệng cười chào tôi. Chị đi nhanh ra chỗ để xe máy.

Ông Thiên nhớn mắt nhìn theo xe chị mãi cho đến khi đi khuất vào dòng người trên đường. Ông quay lại:

- Vợ anh đấy! - Lần đầu tiên ông đổi cách xưng hô với tôi - Bỏ nhau ba năm rồi. Cô ấy đã đi lấy chồng. Cô ấy vẫn đối xử tốt với anh. Có lần cho tiền, anh dứt khoát không nhận. Cho anh chút tình cảm vợ chồng còn sót lại thì nhận. Thằng con anh ngoan lắm, từ bé nó cũng giỏi toán. Nó cũng là thiên tài toán học. Chắc chắn đời nó sẽ may mắn hơn hẳn bố nó. Có lần nó bảo anh: “Đúng là đời bố có nhiều sự không may. Nhưng con thấy mẹ nói đúng. Bố không tìm ra con đường đi đúng để vượt lên số phận, mà bố đau đời, giận đời, giận cá chém thớt với mọi người như thế thì được gì...” Lúc ấy anh thiếu chút nữa là cho nó cái tát. Anh quát: “Cái thằng láo! Định trứng khôn hơn vịt hở!” Nó đi rồi, nghĩ lại, vợ anh nói cũng có phần đúng. Giá anh còn trẻ thì chắc anh có thể sẽ nín nhịn được để làm lại từ đầu. Nhưng anh già quá rồi. Nhiều khi nửa đêm sực tỉnh, trơ trọi nằm giữa căn nhà trống, mới thấy cuộc đời tàn nhẫn với anh quá và thế là buổi sáng bước ra khỏi cửa, anh muốn trút hết cái bực tức lên mọi người. Thực ra anh và Lan ly thân đến gần hai năm rồi, thấy không thể cứu vãn được tình thế mới phải đưa nhau ra tòa.

- Chắc chị hồi trẻ xinh lắm? Tôi đánh bạo nói câu “chị”, sợ rằng đấy có thể là sự “gần chùa gọi bụt là anh”. Nhưng nét mặt ông không hề tỏ ra giận, mà bảo:

- Xinh chứ, xinh nhất cái lớp giáo viên trường Cao đẳng sư phạm khóa ấy. Chị ấy mê anh bởi vì anh giỏi toán. Anh dạy chị ấy mà.

Tôi lại được một phen ngạc nhiên: Ông từng dạy ở trường Cao đẳng ư? Như đọc được tâm can tôi, ông nói tiếp:

- Năm bẩy tư anh từ chiến trường ra. Thương binh loại hai, có thành tích chiến đấu, được tổ chức cho đi học ngay. Học xong hàm thụ đại học sư phạm, anh chuyển ngành về dạy ở trường Cao đẳng sư phạm thành phố. Phải nói ngày ấy anh đã đi nhầm một nước cờ, hay nói đúng hơn là giải sai một bài toán, mà thật trớ trêu lại là bài toán khá đơn giản. Đáng nhẽ cứ ở quân đội, thì giờ về hưu cũng hàm đại tá hay ít ra là thượng tá rồi. Mình thương binh, qua nhiều chiến trường, lại có bằng đại học, ở đơn vị nào chẳng đắt. Đằng này, anh lại nghĩ đến trường Cao đẳng sư phạm vì ở đấy có thằng bạn cùng chiến trường là hiệu phó. Nó bảo, loại có thành tích, từng đổ xương máu ở chiến trường như mày hiếm lắm, người ta sẽ phải chú ý cất nhắc. Con đường công danh sẽ rộng mở.

Thế là tặc lưỡi nghe theo. Cái không may đầu tiên ở môi trường mới đến ngay tắp lự. Cứ tưởng tổ chức sẽ bố trí mình vào ghế chủ nhiệm khoa cơ bản, thì đùng một cái thằng phó tiến sĩ toán - lý về, nó cũng từng có thời gian phục vụ trong quân đội, học vị nó cao hơn, nghiễm nhiên được đặt vào cái ghế ấy. Có bạn hữu tay trong như vậy, mà cũng không quyết định được vị trí nhân sự cỏn con ấy, thế là anh thất vọng và bực luôn cả với nó. Nó an ủi anh, thôi thì đến nước này, muốn đi lên cho bằng chị bằng em phải nhanh chóng có cái bằng phó tiến sĩ. Anh lao vào nghiên cứu toán, lại tìm được một hướng mới, có người trong nghề còn lạc quan cho rằng từ đây có thể hoàn thành luôn cả học vị tiến sĩ khoa học ấy chứ. Ngày ấy anh và Lan đã cưới. Lan tạo điều kiện đảm đang mọi việc cho anh nghiên cứu toán. Mấy năm trời vùi đầu vào sách vở và đến khi công trình cơ bản đã hoàn thành. Cũng lại cái thằng bạn hiệu phó, giá nó cứ để anh bảo vệ trong nước thì xong rồi, nhưng nó quá nhiệt tình, cạy cục chạy trên Bộ để anh được ra nước ngoài bảo vệ luận án. Đề cương nghiên cứu phải gửi trước để có đánh giá sơ bộ, rồi tác giả mới đi sau. Chú mày biết không, chỉ một thời gian ngắn sau đó tao bị luôn một đòn nốc-ao khác. Viện hàn lâm khoa học Cộng hòa dân chủ Đức là nơi gửi công trình sang, có phản hồi: “Rất tiếc, đã có người ở nước tôi, bảo vệ thành công học vị Doctor habill trước thời điểm ngài gửi công trình sang một năm”. Anh hoàn toàn suy sụp sau lần ấy. Hóa ra cái khát vọng công danh, sự nghiệp trong anh còn lớn hơn cả tình yêu và tổ ấm gia đình, Lan dù cố gắng động viên an ủi đến mấy cũng không làm dịu nỗi chán chường, thất vọng dồn nén trong lòng anh. Thế rồi từ dạo đó, mỗi ngày qua, anh càng thêm khó chịu với thằng chủ nhiệm khoa và mối quan hệ giữa anh với nhiều cán bộ khác trong trường cũng thiếu hẳn sự thân mật, cởi mở. Có lúc anh như thằng khùng, khùng ở cơ quan, về nhà khùng cả với vợ con. Rồi anh phát đơn kiện thằng chủ nhiệm khoa là ăn đút lót trong kỳ thi tuyển vào trường năm ấy. Đoàn thanh tra của Bộ về, tiếc là anh chẳng làm gì được nó vì không có bằng cớ, mà chỉ nghe phong thanh thôi, sao có thể bắt tận tay day tận trán việc chúng nhận hối lộ được. Rõ là con kiến kiện củ khoai! Đầu óc anh lúc nào cũng như muốn nổ tung. Anh đi khám, bác sĩ phát hiện có nguy cơ huyết áp cao và mỡ trong máu tăng nhanh. Việc ở cơ quan đã bê bối vậy, đồng thời cái khoảng ngăn cách trong tình cảm trong gia đình cũng mỗi ngày thêm hiện rõ. Anh rất quý trọng Lan. Nhưng đầu óc, trái tim anh đã chai lì như một kẻ lãnh cảm. Cũng đến lúc phải chia tay. Lạ thế! Vẫn quý, vẫn trọng nhau, mà không thể chung sống được với nhau.

Đến đây, ông Thiên đột ngột dừng lại, cầm vại bia đầy uống liền một hơi và ông đập mạnh cái cốc không xuống làm cả bàn rung bần bật. Hình như có giọt nước mắt sắp ứa ra trong đôi mắt mở to, mờ đục của ông. Kìa, mặt ông đang méo xệch, đôi môi tái nhợt, bỗng ông cười, cái cười mới chua chát làm sao!

Tôi không dám hỏi thêm điều gì nữa với con người có nhiều nỗi u uẩn này. Và tôi tự hỏi, nếu mai này ở vào hoàn cảnh của ông, tôi có thể chịu được nổi những điều không may như thế cứ liên tục giáng xuống cuộc đời không? Và tôi chợt nghĩ đến câu ông nhắc lại lời đứa con trai duy nhất của mình: “Bố đã không tìm ra con đường đi đúng để vượt lên số phận...”. Có lẽ nào một người được trời phú cho tư chất thông minh như ông, lại không hiểu một lẽ đời đơn giản như thế!

Bỗng ông đứng lên và loạng choạng. Tôi vội đỡ và nài nỉ ông ngồi thêm một lúc nữa cho tỉnh cơn say bia. Ông liền bật cười khá to mà bảo:

- Ăn nhằm gì mà say. Chú mày dẫn anh vào chỗ tè cho nhẹ bụng đã.

Trở ra, ông nhanh nhẹn hơn, ngồi xuống, nói:

- Thôi, không uống nữa.

Tôi không dám ép ông, gọi người trả tiền, đã định đứng lên thì ông lại kéo tôi ngồi xuống, bảo:

- Chưa hết. Đã nói thì phải có đầu có đuôi. Tao (ông trở lại cách xưng hô cũ) ở trường Cao đẳng sư phạm bỗng thấy cô đơn quá, hình như ai cũng là quân thù quân hằn với mình? Thằng bạn hiệu phó thì lúc đầu cứ khuyên giải tao nên hòa đồng với mọi người, sau hình như chính nó lại hòa đồng với mọi người để chống lại tao. Tao đã chán dạy, mà bọn giáo viên cũng hùa với nhau bảo là chất lượng lên lớp của tao ngày càng kém. Có lần tao đã phải giơ tờ báo của tỉnh còn lưu giữ được, viết về thần đồng toán học Nguyễn Huy Thiên, ra trước mặt cả hội đồng giáo viên và bảo: “Các vị đã hủy hoại cuộc đời một thần đồng toán học các vị có biết không?!” Rồi phải chuyển sang chân giữ thư viện. Tao lại kiện, con kiến mà kiện củ khoai, ruốt cuộc việc cũng chẳng đi đến đâu. Suốt ngày đành phải ngồi lì ở xó cái thư viện trường. Tao như câm như điếc. Đến tuổi năm ba, Đảng ủy, Ban giám hiệu mời lên nói: “Đồng chí đã có nhiều cống hiến và ưu tiên là thương binh, đồng chí được tính đủ tiêu chuẩn hưu: bảy lăm phần trăm lương chính cộng với trợ cấp thương tật...”. Tao chẳng thèm nói lại một câu, cầm tờ quyết định, vỗ đít về thẳng.

Nằm khoèo ở nhà một thời gian, thấy buồn muốn chết, còn cô đơn hơn cả lúc ngồi thu lu ở cái góc thư viện. Đúng lúc thằng bạn hiệu phó, bí thư Đảng ủy (thằng cha này quả là tay an phận tuyệt vời, bao nhiêu năm cứ chỉ làm hiệu phó và bao nhiêu khóa cứ được tín nhiệm bầu làm bí thứ Đảng ủy) đến bảo, Bộ X còn khuyết cái chân thường trực, ưu tiên thương binh cho làm hợp đồng trả lương tháng. ừ thì làm, làm cho đỡ buồn!

*

Bẵng đi một thời gian tôi không đến Bộ X. Tôi được cử đi học thêm ngoại ngữ, nên không còn giáp mặt với con người bất đắc chí ở cổng thường trực. Một hôm tôi nhận được thư Hương, đoạn cuối có dòng thông báo: “Anh ơi, cái ông chập cheng ở phòng thường trực vừa qua đời đêm qua vì đứt mạch máu não rồi. Tội quá, buổi sáng nay, khi cậu con đến mở cửa định cùng cha đi ăn sáng thì đã thấy ông còng queo, lạnh ngắt. Nghe nói lúc ấy mắt ông vẫn mở trừng trừng...”.

Thế là tôi vội vã trở về thành phố, không đến gặp Hương ngay, mà rẽ vào nghĩa trang thắp một tuần nhang, đặt lên mộ con người cô đơn trầm uất ấy một bó hoa. Cầu mong cho ông tìm được sự bằng an, thanh thản ở thế giới bên kia!

(Tạp chí Nhà văn)

Giếng cạn

Em tưởng cái giếng sâu, em nối sợi dây dài…

Người đàn ông thường bị người đàn bà chinh phục bằng sự dịu dàng ngọt ngào thiên phú. Người đàn bà dẫu xấu chừng nào cũng biết tự làm đẹp mình trước kẻ khác giới. Chị lại khác. Chị không đáo để, cũng chẳng ghê gớm, nhưng không mấy khi tự coi mình là đàn bà đích thực. Chị có quá nhiều thứ để đầu óc lúc nào cũng quay cuồng. Cả với chồng, chị cũng không có thời gian để nghĩ khác rằng đấy gần như là một người thân, một người anh em trong gia đình. Vào cổng cơ quan miệng lúc nào cũng cười thường trực, đầu gật mà chẳng thấy một ai. Lên cầu thang 2 bậc một, hết cầu thang là chui chúi nửa đi nửa chạy. Thế nên chị mới lao xe như bay vào bãi gửi, quên cả lấy vé, chạy như ma đuổi vào cái hội trường đã kín người. Lách lên đến giữa mới thấy cái ghế còn trống. Chị hỏi “cái lưng” bên cạnh: “Chỗ này đã có ai ngồi chưa ạ?”. “Cái lưng” dịch sang phải, không quay lại xem cái kẻ quên cả đại từ nhân xưng khi phiền người khác. Chị thở phào, kéo ghế, ngồi phịch xuống, thở như sắp hết hơi, sau khi đã đặt cái túi “hơi bị nặng tay” xuống bàn. Đấy là từ sau này chị chống chế, còn anh thì bảo chị đã “Quăng đánh huỵch một cái”. Chị rất sợ đi họp. Phải nghe những điều nhàm chán đối với  chị là một cực hình. Mà hôm ấy chị lại không mang theo tờ báo hay cuốn sách nào. Chị nhìn lên tìm người quen, liếc  xuôi liếc ngược tìm người chung cảnh ngộ. Cuối cùng chị vờ vô tình nhìn sang bên cạnh. Một khuôn mặt khá đàn ông đang chăm chú ghi chép. Chị thì ngoài sổ liên lạc cho con, còn lại không viết được một chữ nắn nót. Nó cứ phí phạm thế nào, dù không đong đếm được, vẫn bấy nhiêu nét. Chị bấm cái  bút tanh tách, thở dài nhìn đồng hồ. Mới 9 giờ 30. Bao giờ 11 giờ?

… Cái gì đã kéo anh đến với chị nhỉ? Điều gì làm cho chị từ một thiếu phụ biết bằng lòng với bất hạnh của mình, chịu  đựng buồn tủi sau cánh cổng sắt to đùng có  giàn hoa giấy đỏ rực, những ông phỗng, ông bụt đầy lối vào nhà - chịu đựng đến mức chưa  bao giờ tự hỏi mình sướng hay khổ, mê man trong sự sướng khổ, không phân biệt, đọc tên được nó nữa - để biến chị có lúc rơm rớm nước mắt vì dỗi hờn? Có phải là số phận. Số phận đã lôi chị ra khỏi phòng vì một cú điện thoại, rồi  đưa chị đi luôn vì một việc gấp, đến nỗi đã không kịp quay vào lấy bút và cuốn sổ. Tính chị vẫn thế. Đi đâu cũng phải để quên một cái gì đó. Buổi chiều quay lại, chị lục sục tìm. Cái lưng bên cạnh hơi nhúc nhích, rồi bàn tay đẩy cuốn sổ về phía chị. Nội dung cuộc họp lúc sáng đã được chép đầy đủ, có cả minh hoạ. Lần đầu tiên chị bối rối, khó xử trước một người không quen.

Tại số phận hay tại chị nhỉ? Có thể anh và chị chỉ gặp nhau như tất cả trăm con người của gần trăm cơ quan trong 5 ngày như thế, vì một vấn đề rất chung chung, tíu tít ghi chép địa chỉ, để rồi xuôi ngược, vài tháng sau ngoài phố, ngờ ngợ như đã gặp người này ở đâu đó. Có thể là tại chị, bởi vì đêm ấy cơn mưa khiến chị tỉnh giấc. Cơn mưa tràn hơi se se vào căn phòng  nhỏ, tiếng rì rào tí tách khe khẽ giữa đêm vắng, làn gió se sắt của mùa thu bỗng vọng vào chị một nỗi buồn mơ hồ, dìu dịu không lý giải nổi. Một thoáng cô đơn. Một thoáng gì đó như là nuối tiếc. Một khuôn mặt bỗng lướt qua bâng khuâng. Là anh với vẻ trầm mặc và đĩnh đạc.

Buổi sáng hôm ấy chị không làm được  cái gì cho nên hồn. Đến 10 giờ thì chị không chịu nổi nữa. Quán chị ngồi là góc của 2 phố, là tầng trệt của một khách sạn quốc doanh có tiếng thời bao cấp, chắc cha chung không ai khóc, làm ăn thua lỗ cho thuê bán cà phê. Nó không phải là nơi tụ họp của đám thanh niên học đòi có tiền, không phải là nơi hẹn hò của đám tình nhân quần soóc, váy lửng. Kiến trúc nhà từ thời Pháp, nhiều góc cột, mang một vẻ cũ kỹ. Nỗi buồn không tên đêm trước lại bùng lên. Chị bấm hàng số điện thoại chưa  gọi một lần nhưng vô cùng quen thuộc. Chị lắp bắp: “Anh có nhận ra em không?”.

- Em đã học thuộc bài chưa? Anh nói như đang chờ chị.

- Anh có muốn uống cà phê với em không?

- Em chờ anh 20 phút nhé?

- Không, phút thứ 11 anh không đến em sẽ về. Lời nói không phải bao giờ cũng từ đáy lòng. Chị cố dối lòng mình, cố để cho anh hiểu, anh cũng chẳng quan trọng lắm đâu, chỉ là lời mời xã giao, anh không đến cũng được. Nhưng mà anh đến, tóc rối bù. - Anh từ hơn 10 cây số về đây đấy. Đi đường tắc quá chỉ sợ em về mất rồi. Chị nhìn anh và một cảm giác yêu thương ập xuống, khi chị chưa hiểu gì hết, chưa biết gì hết về anh, kể cả cái cơ quan anh đang làm, hoá ra nó ở xa tít ngoại thành.

- Buổi tối ở nhà anh làm gì? - Sau vài lần gặp nữa, cũng vẫn ở cái quán ấy, chị hỏi.

- Trước anh hay đọc sách, giờ anh nghĩ đến em. - Chị đỏ mặt. Chị biết anh giấu chị, vì  sau lần gặp đầu tiên mấy ngày, chị đã len lén qua khu nhà anh ở vào buổi tối, ngồi ở cái quán nước xa xa nhìn về phía nhà anh. Anh mặc quần soóc ngồi dưới cái bóng điện trước cửa, tay cầm cuốn sách, trông xe cho khách hộ vợ. Anh đọc sách, chốc chốc có khách lại đứng dậy cười nói gì đó chị nghe không rõ. Chị đã lẳng lặng ra về, nằm vật xuống giường. Có cái gì đó hụt hẫng rơi vào chị. Nhưng rồi nó qua rất nhanh, vì ngay hôm sau chị đã  gặp anh, thay vào sự hẫng hụt là một cảm giác mới mẻ, xốn xang của một thiếu nữ cuốn đi như chiều xuống. Tình yêu là lửa. Đùa với nó có khi bị thiêu dụi. Người ta vẫn  bảo thế. Chưa khi nào chị nghĩ một ngày cái điều chỉ mong manh mơ hồ len lỏi trong tâm hồn  nhạy cảm bị ru ngủ của mình giữa một đêm mưa thu, đến một lúc nào đó lại bùng lên thành những cơn sóng thần - mải miết cuốn chị va đập đến khôn cùng. Chị nhớ lại cảm giác của những ngày xa xưa, khi chuẩn bị làm cô dâu, chị đã nghĩ: thế là cuộc đời ở một góc nào đó đã chấm dứt, không còn phải khổ sở, không đau đớn giận hờn… Thiếu phụ có chồng, chỉ còn một nỗi lo chồng con và công việc… Lúc đó chị nghĩ thế, vì chuyện tình cảm của chị quá trắc trở, chị đã dồn quá nhiều lực để lao vào nó, để khi kết thúc thì đã quá mệt mỏi. Như người xếp hàng thời bao cấp, quyết mua bằng được thứ mình mơ ước. Cuộc  xếp hàng ấy kéo dài quá lâu, để đến khi có nó trong tay, chợt tỉnh, hình như mình không cần nó đến thế.

- Người ta gọi thứ tình cảm như của chúng mình là cái gì ấy nhỉ? - Một lần chị hỏi.

- ồ, thiên hạ ấy mà, biết thế nào mà chiều. Không tin là xấu, nhưng ai cũng kêu xấu lắm. Đấy cũng là hình thức tự trấn an hoặc doạ nạt chính mình.

Chị biết cả hai người đều tránh gọi từ cái người ta hay gọi ấy. Chị rất sợ nghe cái từ đó. “Bồ bịch”. Chị bảo nghe thấy là chị nổi hết da gà.

Lần đầu tiên anh đưa chị đi chơi xa, ở một khu du lịch cách Hà Nội 40 cây số. Chị chuẩn bị bánh mì, giò và nước. Chị biết anh nghèo. Đằng sau cái vẻ đĩnh đạc của anh là một cái ví luôn sẵn những đồng tiền lẻ và thiếu những tờ có mệnh giá lớn.

Đúng lúc chị trải xong tờ báo lên hòn đá cạnh suối, bày đồ ăn ra thì “cục gạc” của anh đổ chuông. Anh mở máy nghe, nhíu mày nói gì đó rồi bỏ máy. Chị hỏi: “Có gì không anh?”. Anh bảo: Cậy (vợ anh) nó gọi bảo đau đầu lắm anh phải về đưa đi cấp cứu. Chị run run: “Về ngay hả anh?”. Anh lắc: “Không, cô ấy làm trò đấy, sáng thấy anh đội mũ xe máy, biết là anh đi xa nên cô ấy nghi”. Chị thoắt lạnh toát. Hôm ấy là chủ nhật, hai bố con thằng Tít về ông nội, chị đã kêu ốm để ở nhà. Còn anh, dù là ngày nghỉ vẫn đàng hoàng ra khỏi nhà với những lý do mơ hồ. Lúc ấy, hình như chị đã định giục anh về, nhưng rồi hình như có một cảm giác không thắng nổi xuất hiện gạt đi ý nghĩ ấy. Cảm giác ghen tuông, ghen với người đàn bà chị chưa biết mặt, người có quyền đối với anh hơn chị. ý nghĩ ấy biến thành hả hê khi anh buồn buồn bảo: “Anh khổ lắm em ạ. Cô ấy hơn anh 5 tuổi, trước khi lấy nhau cô ấy không có công ăn việc làm, sống nhờ vào cửa hàng mặt phố của bố mẹ. Lấy nhau rồi, cậy cục mãi mới xin được vào xí nghiệp may. Máu buôn bán ngấm vào cô ấy đến  mức đã 4 lần anh phải bán nhà to mua nhà nhỏ lấy tiền trả nợ cho những vụ hụi họ lô đề. Có những khi cả nhà phải trốn trong nhà, anh ở ngoài khoá cửa rồi leo tường vào, tắt hết đèn, đi lại rón rén, vợ chồng con cái nói với nhau bằng tay, ngoài cửa năm sáu người vừa tử tế vừa mặc rô ngồi chờ, thỉnh thoảng có đứa ngứa chân hay bực tức lại đạp vào cửa rầm rầm khiến hai đứa trẻ con sợ tưởng chết giấc, tè hết cả ra quần. Đến một hai giờ đêm, bọn người ấy chán mà bỏ về, mới dám mò mẫm nấu cơm trong bóng tối. Còn gì nữa không. Hết đận ấy thì đến bệnh ghen. Chị hơi tê tê ở mặt: “Có oan không?”. Anh bảo chẳng phải bây  giờ mới ghen đâu, mà lâu  rồi, chẳng mấy ngày mà cô ấy  không kiếm cớ đến cơ quan anh làm quen hết người này đến người khác để dò la xem anh thân với ai, hay đi với ai. Chỗ anh toàn công nhân, họ đồn thổi, làm trò cười, anh mất mặt lắm”. “Sao anh lại có thể lấy con người ấy làm vợ?”. Anh nói: “Em tin cuộc đời này có số không? Hẳn là có, thì anh mới bất hạnh thế, để mà gặp em”. Chị bảo: “Nhưng cũng phải sống vì người  khác chứ? Chị ấy yêu anh thế cơ mà?”. Anh thở dài: “Cái chính là cả hai đều bất hạnh. Anh đi thì thôi, về nhà có gì để nói đâu. Cô ấy  cũng khổ, tiếng thế nhưng hết lòng vì chồng con, cứ bảo mất bao nhiêu tiền cũng mua tiếng cười của anh thì cũng cố vay mà mua. Đấy, cả tiếng cười còn không có, tình cảm làm sao mà có được. Biết là khổ mà anh không đối xử khác được”.

Có những lúc chị nghĩ, hình như tình cảm của hai người đã đi quá xa. Ngay từ đầu chị đã không lường hết điều này. Chị sợ. Ngày xưa chị u mê trong sướng khổ, lấy công việc làm vui, bận bịu làm vui, chưa bao giờ đọc tên những nỗi bất hạnh. Chị từng nói với bạn bè: dù hôn nhân nằm dưới chín tầng địa ngục, chị cũng không dám ly dị. Vì con cái, vì dư luận, vì tất cả những điều không kể hết. Còn bây giờ chị ấm ức vì nó, đọc tên nó, tự hứa những điều chị chịu đựng là đã quá sức, chỉ cần một va chạm nhẹ là mọi thứ sẽ nổ tung…

… Vết thương trên da thịt đau mấy cũng đến lúc phải lành. Chỉ có vết đứt ngầm trong quan hệ lâu ngày đến lúc bung ra, chẳng có chất keo nào hàn được. Anh viết đơn ly dị. Cô vợ nhảy chồm chồm khắp nơi, tìm thủ trưởng cao thấp, bạn bè của anh nhờ can thiệp, khuyên nhủ. Mỗi lần nhờ can thiệp, uy tín của anh với mọi người lại  giảm đi. Chuyện đang nhỏ hoá ra to. Anh từ một con người được nể trọng bỗng chốc trở thành kẻ chẳng ra gì. Cả nhà vợ xô vào tấn công anh. Bà mẹ vợ tỏ rõ là dân cho vay nặng lãi sừng  sỏ, lần tận ra toà kể tội anh bạc bẽo, ăn chơi, lấy con gái bà vì hám của, lúc bòn vét hết sinh ra phụ tình theo gái. Anh im lặng, mỗi lần gặp chị chỉ nói: “Em đừng buồn, anh đã chịu đựng 20 năm nay, em không phải là lý do để anh bỏ vợ  đâu. Nếu vì thế  thì sau này cả hai chẳng sống nổi với nhau”. Chị ngỡ ngàng. Hình như anh đã ấn định rằng sau khi anh bỏ vợ thì hai người sẽ sống với nhau, và đương nhiên cái việc anh đang làm cũng là việc chị phải làm. Sao lúc đó chị lại không đủ can đảm để nói với anh điều gì nhỉ, cũng như chị đã rất muốn nói với anh rằng, anh có thể bỏ vợ, nhưng đừng quên ôn hoà. Anh kể với chị, khi vợ anh lên cơ quan đòi gặp, anh đã sai bảo vệ đóng cổng không cho vào, cô ấy cố vào được, anh đã chốt cửa phòng cố thủ. Cô ấy khóc ri rỉ ở ngoài, không kiềm chế nổi anh đã đấm vào khuôn mặt đang ghé sát vào ổ khoá ấy. Cái gì đã không cho những lời của chị đến tai anh, có phải chị cũng đã ghen tuông như một người đàn bà tầm thường, chỉ biết nỗi đau của mình, thoả mãn nỗi đau của mình?

Anh nhận thư con, đứa con gái út anh yêu nhất. Lá thư không có chữ. Bức vẽ một căn nhà nhỏ, phía sân nhà có tấm biển “trông xe” - một người đàn ông đi bộ về trước cửa nhà, đứa con gái nhỏ chạy nhao ra đón, hai cánh tay gầy giơ cao. Nét vẽ nguệch ngoạc bằng bút mực. Xem xong chị khóc nức nở. Chị thương nó thật sự. Vậy mà anh vẫn cương quyết thế. Mà chị thì ngây thơ quá.Chị nghĩ anh sắt đá thế, chắc chẳng gì thay đổi được anh đâu, hẳn anh quyết tâm phá bỏ địa ngục 20 năm của anh rồi. Chỉ đôi lúc chị lấy lòng gợn lên: sao anh lại  có thể gần như là độc ác như thế?

Sau 2 năm hoà giải, anh thành người độc thân. Toà xử cho anh nửa căn hộ ngăn đôi, nhưng anh nhất quyết vác va li đi thuê nhà vì không muốn gần “cái con phù thủy ấy”. Chị biết dù thế nào anh cũng vẫn buồn. Sự kiện lớn của cuộc đời anh, đến chị còn cảm thấy hẫng hụt nữa là. Chị biết anh thương con lắm. Chị không muốn anh buồn, tối nào chị cũng gọi điện xem anh có tạt qua nhà thăm hai đứa nhỏ không. Nhà anh thuê chị cũng biết. Nó bé tí, bề ngang hơn 2 mét, cầu thang dốc đứng, vào nhà đóng cửa rồi như ở thế giới khác. Có hôm chủ nhật trời mưa, trên đường đi chợ qua mua cho anh ít thức ăn. Anh hì hụi xuống cầu thang. Chị không vào, đưa túi thức ăn cho anh qua ổ khoá. Anh nhìn chị, cười như mếu: “Như ở  tù ấy nhỉ?”. Anh bảo anh cô đơn lắm, đi làm về anh bật ti vi thật to cho đỡ buồn. Không xem cũng  mở. Anh bảo anh phải làm lấy tất, từ giặt quần áo đến nấu ăn. Tủ lạnh của anh có 2 cái hộp: một cái đựng rau thái nhỏ như sợi thuốc lào, một  cái đựng thịt xay nhỏ. Một túi mì tôm mấy chục gói treo trên tường. Anh bảo hôm nào ra ngoài ăn cùng chị thì thôi, ở nhà chỉ có mì tôm. Mồ hôi của anh cũng toàn mùi mì tôm. Có hôm anh nhìn chị rồi rơm rớm: “Em về ở với anh đi. Anh không cần em phải làm gì cho anh đâu, mà anh cần em. Mỗi lúc em đến rồi về anh càng buồn hơn”.  - Anh nói điều ấy không chỉ một lần khiến chị hốt hoảng. Không phải chị không nghĩ đến điều ấy. Có lúc chị đã nghĩ, chỉ ngay ngày mai thôi chị sẽ bỏ tất cả để về với anh. Vậy mà khi đối diện với quyết định, chị lại bối rối. Cái thằng cu Tít của chị, có lần thấy bố mẹ nặng lời với nhau, nó đã bảo: “Bố mẹ cãi nhau, bỏ nhau thì con sẽ bỏ nhà đi ăn xin ngay!”. Chị không thể bỏ con. Nếu ly hôn, thằng Tít sẽ ở với chị, có nghĩa là ở với anh. Anh có thương yêu nó như con Hà, con Hải không? Thằng Tít có bao giờ  yêu anh như yêu bố nó?

Chị bỗng như người chưa có gia đình. Nhiều lúc chị muốn phân  thân để trọn cho cả bên tình và trách nhiệm một người mẹ. Đêm nào nằm bên con cũng thấy hối hận, để rồi hôm sau chẳng có gì khác hôm trước. Hai người vẫn không bỏ được thói quen đi chơi xa, chỉ có điều từ ngày gặp nạn con đường được đổi hướng ngược lại là về phía đồng bằng. Xe chạy tà tà qua đồng lúa, vườn cây. Mỗi lần lĩnh lương hay có khoản gì đó chị lại rủ anh vào quán. Những cái quán nhà quê dân dã. Một lần đang ăn, anh bảo: “Cậy nó cũng khổ lắm em ạ. Anh đi ra ngoài còn được đi đây đó, nó ở nhà chỉ biết 4 bức tường, có miếng gì ngon đều nhường chồng con, có làm gì mà được mời mọc, biết gì miếng ngon ngọt ở đời”. Hôm ấy anh và chị ăn cả một con gà, chị vừa lẩm bẩm sao mà ăn hết. Nghe anh nói  chị như nghẹn. Lần khác ở cái quán đất ven đường, chủ quán từ dạo đất đai ở đây không nhộn nhịp mua bán, hàng ăn cũng ế ẩm theo,  vớ được khách tíu tít phục vụ. Thiếu mấy cái  rau thơm, chị vừa cất lời, chủ quán quát inh ỏi, xô ra con bé  con trạc 13 gầy như que củi. Anh nhìn nó, mắt sáng lên: “Nó giống con Hà quá em ạ”. - Rồi mặt anh vụt tối - Chẳng biết tối thế này đã đi học về chưa. Từ ngày bỏ nhau thấy hàng xóm nói mẹ nó chẳng chịu cơm nước gì cả, toàn xua bọn trẻ  ra quán - tiền thì không có, mỗi tháng vài trăm trông xe với lại mấy trăm của anh, ăn uống học  hành tất ở đấy sao mà đủ… Cứ thế anh miên man về hai đứa con chuyện từ lúc con Hà còn bé tí một lần anh thấy mép nó dính sợi tóc, lôi ra nó đã nuốt vào bụng dài đến gang tay, con Hải đi nhà trẻ một tuần mất 5 cái khăn mùi xoa…

Sinh nhật con Hà 15 tuổi, anh về đưa cả ba mẹ con lên Hồ Tây… Chị nằm nhà, ruột như có lửa đốt. Anh có ngồi cạnh chị ta không? Anh nói gì với chị ta? Hôm nay là sinh nhật của con gái anh, hẳn là vui vẻ rồi… Chiều hôm sau, gặp chị, anh bảo: “Con Hà hình như có bạn trai. Hôm qua nó đến tặng bó hoa to lắm. Anh lo lắm. Cái thằng tóc tai dài cợp, người gầy cao nhẳng, da bủng như dân  nghiện”. Chị mau miệng: “Phải để ý đến nó anh ạ”. Anh lẩm bẩm: “Anh bận quá”. Chị hấp tấp: “Hay để thỉnh thoảng em qua cổng trường”. Anh nói, vô tình như nhát chém vào tim chị: “Em nhìn thấy nhỡ có việc gì, lúc ấy em có tư cách gì với nó mà can thiệp?”. Từ hôm ấy anh gần như quên mất chị.

Con người hào hoa phong nhã ngày xưa biến đi đâu mất. Anh trở thành một kẻ thô lỗ mỗi khi gặp chị. Anh không thể nói một lời tử tế với chị, cứ như là sợ phí hoài, cứ như là nếu vì tử tế, chị sẽ lại tưởng  là anh còn yêu thương vậy. Chị hiểu anh chẳng còn tình cảm gì nữa, vậy mà chị vẫn không đủ can đảm quay đi một một mũi tên. Chị chấp nhận hết, chỉ để giữ một thói quen là được gặp anh. Nhiều lúc chị muốn hét lên, muốn đập phá để thoát ra khỏi tâm trạng ấy. Chị ước ao có một liều thuốc thần, tiêm vào người là có thể quên quá khứ, quên anh.

Như một kẻ mê tín, chị đi xem bói. Đi một mình, vì chẳng muốn ai nghe những điều thầm kín của mình. Ông thầy có đôi mắt lúc hoang vắng xa xôi, lúc như mắt sói đêm bảo chị chìa tay, thả vào đó đồng xu, nắm chặt lại. Chị bảo em không muốn xem bói, chỉ muốn tìm một người không quen để có thể nói những những u uẩn cho nhẹ lòng. Chị vừa kể vừa khóc, rằng giờ chị không biết phải sống như cũ, sống trong cảm giác ngày mai tắt thở chẳng một người chôn cất, hay phá bỏ tất cả để đến với người mình yêu. Rằng chị có thể sống hạnh phúc với anh bằng quá khứ sứt sẹo của cả anh và chị? Người đàn ông có đôi mắt hoang vắng và sói  đêm chậm rãi bảo:  “Ta muốn hỏi cô, vì sao con người sinh ra trên mặt đất, tiếng cười chào đời chỉ là một huyền thoại? Cuộc đời con người có bao giờ trọn vẹn. Cô đã rất khổ, rất bất hạnh. Có hay không cô vừa đánh đổi nỗi đau này lấy nỗi đau khác lớn hơn, hay đã mua thêm nửa gánh khổ đau nữa cho cân với quá khứ? Ta cũng muốn nói thêm với cô lời của một nhà hiền triết: Khi con người yêu nhau, kết hôn nhau là hạnh phúc. Khi không còn tình yêu, ly hôn cũng là hạnh phúc. Ta chẳng khuyên cô được gì đâu, chỉ biết cái gì  phải đến sẽ đến, con người phải lấy chữ nhẫn làm trọng. Người lên bờ đầu tiên chính là kẻ xuống đò sau cùng. ấy là lẽ trời…”.

Hết giờ làm việc anh không về ngay chỗ thuê nữa. Có đêm chị rình như kẻ trộm ở góc phố. Nửa đêm anh mới về. Chị biết anh chỉ còn một chút gượng mà chưa ở lại  hẳn nhà cũ nữa thôi. Hình như cũng đúng! Đấy là nhà của anh! Tất cả mọi người ở đó đều chờ anh cơ mà?

Sáng chủ nhật chị gọi anh, giọng  rụt rè, chờ nghe anh gắt gỏng. Thật lạ, giọng anh mệt mỏi, chậm chạp: “Sáng nay anh về đưa trẻ con đi ăn sáng. Em để cho anh có hẳn một ngày với con, đừng gọi điện, chúng nó lớn rồi, chúng nó nghe là hiểu hết”. Chị muốn nói với anh rằng chị đã quyết định rồi. Chị sẽ về với anh. Chị sống vì con, vì dư luận, nhưng cũng phải sống vì chính mình. Chị không thể hy sinh tình yêu của mình, không thể không có anh, mặc anh là người tốt nhất trên đời hay có cả những điều đã làm chị cay đắng và thất vọng. Nếu chị không quyết định, chị sẽ mất anh vĩnh viễn… Nhưng mà anh đã bỏ máy.

… Người ta bảo đừng bao giờ thần thánh chuyện hôn nhân. Hôn nhân thực ra đơn giản lắm. Đơn giản như việc mua một cây mía vậy. Bất luận thế nào cũng có một khúc sâu. Đừng dại dột mà quẳng đi cả cây mía. Hãy chặt  bỏ khúc sâu để còn những phần ngọt ngào. Chỉ những kẻ tin vào những điều không tưởng, dại dột đi kiếm ngay một cây khác, để lại được sở hữu một khúc sâu mới. Chị không phải là kẻ ham cái mới và dễ rời bỏ cái cũ, nhưng giờ đây chị trơ trọi vì mất đi nỗi u mê xưa cũ, đêm ngày gọi tên nỗi bất hạnh mà không biết thoát khỏi nó bằng cách nào. Không biết đến bao giờ lòng  mới ngừng giông bão, để đôi khi chỉ ngân lên một nỗi buồn mơ hồ trong những đêm mưa thu?

(Báo Văn nghệ)

Anh em sinh đôi

Trong phòng chỉ còn lại hai người, giáo sư Đông  và tử thi. Đây là nơi dành làm tang lễ của Viện Giải phẫu, cho những thi thể vô thừa nhận, hoặc phần xác của người tự nguyện hiến mình. Tang lễ được cử hành đơn giản hay đầy đủ nghi thức, phụ thuộc vào thân phận của họ, có thân nhân hay không. Và sau đó, xác chết sẽ được xử lý  kỹ thuật, để giữ lâu dài, phục vụ học tập và nghiên cứu khoa học. Cũng tại đây, hằng năm Viện thường tổ chức “Lễ tri ân” vào một ngày cuối năm, trước tết Nguyên đán; đó là một cái giỗ chung cho mọi vong hồn của những con người, mà thân xác họ đã từng và đang được lưu giữ ở Viện.

Khi nhân viên làm xong những thủ tục ban đầu cho người chết, khác với mọi ngày, Giáo sư Viện trưởng mời mọi người về nghỉ. Chỉ còn lại ông trong phòng tang và kíp trực ở ngoài phòng bảo vệ. Căn phòng nằm sâu trong một khu nhà nhiều tầng, xa đường phố nên rất yên tĩnh.

Tử thi nằm ngửa, cứng đơ trên một cái bệ xây, ốp gạch men trắng giữa căn phòng rộng. Tường, sàn, trần và cánh cửa đều một màu trắng. Người ta gối đầu người chết bằng một cái bát úp. Một tấm  ga trắng trùm từ ngực xuống chân. Một miếng xô phủ kín mặt. Mớ tóc bạc ngắn ngủn còn lộ ra ngoài. Bảy cây nến được thắp cháy, cắm quanh  người, ngay trên mặt bệ. Một bát nhang có ba nén đang nhả khói.

Giáo sư Đông mặc bờ-lu trắng. Ông ngồi trên một cái ghế i-nốc tròn, phía trong cửa ra vào, dưới nơi tử thi đang nằm. Ông ngồi bất động. Tấm lưng rộng còng xuống. Mái tóc đã bạc quá nửa, dài gần chấm vai xoã ra. Tay ông cầm một cuốn sổ nhàu nát, đặt trên đầu gối.

Giáo sư ngửng đầu lên, gieo một tiếng thở dài. Ông nhìn lên phía đầu tử thi. Trên tường, nổi bật hai hàng chữ, hàng trên: “Vô cùng thương tiếc”, hàng  dưới: “Vô cùng biết ơn sự hy sinh cao cả của ông (bà) cho sự phát triển của khoa học!”. Hai câu điếu này dùng chung cho tất cả mọi xác chết được kẻ sẵn bằng sơn đỏ, nét to và đậm. Phòng tang trống vắng, lạnh lẽo, chìm trong ánh sáng đèn ống. Mang lại chút ấm áp, có chăng là những ngọn nến đang cháy khét, với mùi hương  thơm quyện vào hơi thở và ánh mắt bàng hoàng của giáo sư Đông.

Những người phục vụ đã cởi bỏ quần áo cho ông ta, làm vệ sinh, nhét nút bông vào các “lỗ tự nhiên”. Với các tử thi bình thường, mọi thứ trên người họ, đều được vứt vào thùng rác. Nhưng đây là tử thi đặc biệt, em của Giáo sư Viện trưởng. Họ cung kính gấp  lại bộ quần áo lính còn chưa rách của xác chết, đặt dưới sàn, chờ ông quyết định. Đó là cuốn nhật ký của con người nằm kia. Bìa của nó đã mất. Người chủ thay vào một cái bìa tạo bởi nhiều lớp giấy, được dán quét bằng một thứ nhựa cây hay nhựa quả rừng, lâu ngày đã ngả màu nâu xỉn,gần giống nhựa quả cậy ở quê ông; khi xưa, hai anh em từng quét thắm những cánh diều.

Trời ơi! Con người đen đủi, còm  nhom với những vết sẹo lớn ở bụng, ở ngực, ở mặt làm biến dạng hết cả hình hài kia, lại chính là người em sinh đôi của ông đấy ư!

Cuối giờ chiều, cảnh sát khu vực và dân phòng tìm thấy một người chết đã lạnh cứng ở công viên, gần viện giải phẫu. Sau khi xem xét, họ chuyển ngay cho giáo sư Đông.

Khi thấy có tử thi đưa tới, nhiều nhân viên đã có ý mừng. Vì từ lâu viện không  nhận được một cái xác mới nào. Tử thi lại là đối  tượng quan trọng và cơ bản trong công tác của họ. Bệnh nhân tử vong trong các bệnh viện trung ương cũng như địa phương, gia đình họ đều xin về mai táng. Nghe nói có vài ba người tự nguyện hiến  xác, nhưng vợ con họ cương quyết từ chối. Khi biết tử thi này là em giáo sư viện trưởng, mọi người đều sửng sốt và lúng túng như mình có lỗi.

Nhận được tập nhật ký, giáo sư Đông đọc ngay lá thư gửi ông ở những trang cuối. Ông đọc rất nhanh. Rồi đọc lại, đọc chậm từng câu một. Vừa đọc, ông vừa nhìn kỹ mặt người chết. Một bộ mặt mà sẹo đã làm rúm ró, không còn nhận ra được một đặc điểm gì nữa! Giáo sư thuộc tạng người béo, nước da xưa kia trắng trẻo, lâu nay nghề nghiệp đã làm cho nó trở thành thiết bì; không biểu đạt cảm xúc. Thư viết rất rõ. Nhưng có lẽ nào cái xác cóc cáy đến thảm hại nằm đây lại chính là Nam! Người nào đó đã giả danh?

Là tiến sĩ giải phẫu học, giáo sư Đông nhanh chóng xác định tử thi này là ai. Ông so sánh vân tay người chết với vân tay  dưới chữ ký của lá thư tuyệt mệnh. Người viết đã cẩn thận, không những ký còn ghi rõ họ tên, quê quán lại điểm chỉ cả mười đầu ngón tay. Chứng minh thư dù đã nát, các dấu vân tay vẫn còn giám định được. Tấm ảnh trong đó, dù đã ố hỏng, vẫn nhận ra được, nó khác hẳn bộ mặt tử thi. ảnh là một thanh niên rất đẹp trai, đôi mắt to và sâu, nụ cười mỉm hiền hậu, nhẫn nhịn, bề ngoài  giống những tấm ảnh của giáo sư Đông thời trẻ. Những cái sẹo khuyết lớn trên thân và mặt người chết, do đạn súng lớn hoặc mảnh bom?

Trong album gia đình, giáo sư Đông còn giữ được mấy  tấm ảnh của hai anh em. Còn cả ảnh hai người chụp chung trước ngày Nam nhập ngũ và Đông đi học nước ngoài. Hai người giống nhau như một. Mẹ ông, để phân biệt hai đứa con, ngoài việc may quần áo khác màu, bà còn săm vào mu bàn tay phải của Nam một chấm mực tàu. Giờ đây, dù bàn tay ấy đã chai sần bởi công việc, cháy đen trong nắng gió cùng khói lửa  chiến tranh và cứng queo lại vì đã chết; mẹ thì cũng mất từ lâu,  mà dấu ấn  của bà  vẫn hiển hiện giữa bàn tay đã buông xuôi kia!

Thế là một nửa noãn bào sinh ra ông đã chết! Ngày còn bé, nhiều người nhầm lẫn giữa ông và đứa em; ông ngạc nhiên không hiểu. Trong làng còn một cặp song sinh nữa. Họ hoàn toàn không giống nhau. Sau này, học lên cấp ba, học đại học y  khoa, rồi trở thành giáo sư tiến sĩ giải phẫu học, ông  hiểu trường hợp của anh em mình là sinh đôi đồng hợp tử. Trong quá trình phát triển của phôi, lẽ ra chỉ một, nhưng vì lý do gì đó, nó được tách ra thành hai cơ  thể sống. Ông bà nội bảo phúc lớn, trời cho.

Một nửa nguồn cội, một nửa sự đột biến di truyền của ông đã chết. Người sống chung với ông bằng một bánh nhau thai, và lọt lòng mẹ sau ông chỉ ít phút, giờ đây đã ra người thiên cổ! Đau đớn thay, ông ấy đã không để sự việc này tuân theo quy luật tự nhiên! Ông ấy đã tự tẩu thoát khỏi trốn trần ai! Ông ấy ra đi bằng cách nào?

Hai anh em chưa đầy tôi, người cha đã hy sinh trong một cuộc chống giặc Pháp càn quét. Vì côi cút nên được mẹ hết sức cưng chiều. Cậy mình là anh, Đông thường giành phần hơn trong ăn mặc; công việc giúp mẹ đều lừa cả cho em. Nam chịu phận em, nhường  nhịn, lâu dần thành quen. Họ vừa tốt  nghiệp phổ thông, bà mẹ đột ngột qua đời. Đảng uỷ và chính quyền địa phương tới. Họ nói, ưu tiên gia đình liệt sĩ, cho một người du học nước ngoài. Ngày ấy, ai đi nước ngoài coi như được lên thiên đường. Bởi sẽ được sống sung sướng, lại có học vị,  kiến thức. Nhất là được tránh xa nơi bom rơi  đạn nổ. Chữ thọ cầm chắc trong tay! Nhưng họ còn tiếp: tổng tấn công Mậu Thân vừa xong, yêu cầu của cách mạng miền Nam, Hậu Phương Lớn “thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người”, Đảng yêu cầu một trong hai anh em lên đường nhập ngũ, bổ sung lực lượng trẻ cho Tiền Tuyến Lớn. Lại theo truyền thống, Nam nhường anh phần hơn. Mấy năm ấy, vào đại học trong nước hay đi học đại học ở nước ngoài đều không phải thi. Chỉ cần tốt nghiệp phổ thông và Đảng, chính quyền cho đi là được.

Đông còn nhớ tối đó, trong không khí khẩn trương đến sôi sục, tất cả vì miền Nam ruột thịt, “Mỗi người làm việc bằng hai”. Các đồng chí lãnh đạo xã đến chật nhà. Dưới ngọn đèn dầu, họ để cho hai anh em lựa chọn thật sự dân chủ. Họ xác định, đi bộ đội hay đi học nước ngoài đều vinh dự, đều là nghĩa vụ thiêng liêng với nước với dân. Quân ngũ cũng là trường đại học. May mắn cho các anh, được cầm súng thể hiện khí phách anh hùng dân tộc. Lúc ra đi, nhất là khi trở về, sẽ rất vinh quang. Và thế hệ thanh niên thời đại Hồ Chí Minh các anh, mới là lớp tuổi trẻ mang trọn trong mình hào khí cộng sản!

Đông bảo:

- Nam vừa được giải thưởng học sinh giỏi toán toàn miền Bắc. Em đi du học.

Nam lắc đầu:

- Không! Em khoẻ. Anh yếu.

Thế là từ đó cho đến tận hôm nay, ông mới được gặp lại người em. Một cuộc tao ngộ đau đớn, thê thảm và cay đắng!

*

Đông vẫn ngồi trong phòng tang lễ. Ông giở từng trang nhật ký của em trai mình. Ông đã nhận ra nét chữ của Nam. Những ngày mới nhập ngũ, thời gian luyện quân ở Hoà Bình, Nam ghi nhật ký đều đặn. Nét chữ của người lính mới, còn mang đậm phong cách học trò thuở ấy, nắn nót, chân phương. Cùng một hoa tay, chữ ông thì vụn và láu, tác tộ lẫn lộn. Còn Nam thì tròn trĩnh, rõ ràng, chính xác. Nhưng thời gian sau, những ngày ở Trường Sơn, Tây Nguyên, rồi đồng bằng sông Cửu Long, Nam viết bằng nhiều loại mực, mấy loại bút, nét chữ cứng cáp, góc cạnh hẳn ra. Có trang mực nhoè, chữ to, chữ nhỏ lên xuống lung tung, rất khó đọc. Chắc Nam phải viết trong đêm tối hay trong những tình thế đặc biệt khó khăn. Thời gian và hoàn cảnh đã ngày càng ngặt nghèo, căng thẳng.

Giáo sư Đông cũng đã đọc nhiều bài báo, những bài ký, truyện ngắn, cả tiểu thuyết của nhiều nhà văn, về đề tài chiến tranh cách mạng ở miền Nam. Nhưng thật sự hiểu sâu sắc tính chất ác liệt của nó, nỗi gian khổ mà cán bộ chiến sĩ ta phải đương đầu, thì giờ đây, qua những câu chữ giản dị nhưng máu thịt  của người em trai, ông mới có được. Ông có cảm tưởng rất chân thực rằng, là Nam, chứ  ông không thể chịu nổi.Có một số chiến sĩ đã chẳng “bê quay” là gì! Chí ít, ông cũng nằm lỳ trong một quân y viện nào đó!

Bẵng đi một thời gian dài, nhật ký bỏ trống. Có lẽ khoảng thiếu vắng đó, là do các vết thương lớn ở bụng, ngực, ở đầu, ở mặt kia chăng? Chưa thấy trong nhật ký một dòng nào về ốm đau thương tật cả.

Rồi Nam có vợ. Những trang viết về cô thiếu nữ Chàm, người em dâu mà ông không bao giờ biết mặt, thật bay bổng, ngọt ngào và đằm thắm. Nam chứa chan hạnh phúc.

Khi còn ở quê nhà, anh em ông đã ai dám làm thân với một cô gái nào đâu. Cả hai đều vụng và nhát với bạn khác giới.

Vợ Nam sảy thai liên tiếp  nhiều năm liền. Việc cấp cứu, chữa chạy cho vợ lấp đầy những trang viết. Vẫn không thấy Nam nhắc gì tới sức khoẻ của mình. Chỉ thấy tình yêu của Nam với người đàn bà Chàm ngày càng sâu nặng hơn.

Nam có con. Ông viết giữa trang giấy: “Ôi con! Ba hạnh phúc”. Trước đó, ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, cũng giữa một trang, chỉ có câu: “Trời ơi! Hoà bình, vẹn toàn hạnh phúc!”. Khi nỗi sung sướng đến tột  cùng, người ta còn biết nói gì hơn nữa?

Tiếp đó là những lần vợ con Nam đi bệnh viện. Nam tin và kính trọngc ác thầy thuốc. Ông đòi hỏi họ phải tìm cho ra nguyên nhân bệnh tật. Tại sao vợ con, và cả chú ấy nữa lại cùng mắc một bệnh? Đó là chứng huyết áp  thấp. Đây là vấn đề dẫn đến lá thư tuyệt mệnh? Ông xin anh  trai mình nghiên cứu căn bệnh lạ lùng khó trị này. Ông hỏi  bộ phận nào trong cơ thể hư hỏng gây ra bệnh đó. Tại sao các thầy thuốc bó tay? Nam chỉ đích danh, chứng giảm huyết áp đã giết chết vợ con ông. Hai mẹ con qua đường. Chợt vợ ông xỉu xuống. Đứa con trai còn nhỏ, cố níu bám lấy mẹ. Một ô tô tải phóng quá nhanh…! Ông chỉ còn lại một mình. Tinh thần ông hoàn toàn  sụp đổ.

Ông viết: “Bây giờ tôi chỉ còn tuổi già và những khuyết tật. Lại thêm chứng huyết áp thấp, hệt như vợ con mình. Sức sống đã cạn kiệt! Những vết thương trên người tôi, dù có nặng cũng đã lành sẹo. Nhưng bệnh tật thì không. Thương tích ta có thể xoá bỏ bằng đấu tranh để không có chiến tranh. Bệnh tật tồn tại mãi. Tôi biết nhiều người đã, đang và sẽ mắc căn bệnh như tôi. Tôi sống không còn có ích cho ai nữa. Anh là người nghiên cứu cơ thể người và bệnh tật của nó. Tôi tình nguyện… Tôi không đủ sức… Giá còn ngôi nhà của cha mẹ, tôi cũng cố về để ngủ một đêm! Nhờ anh về đồng làng thắp cho cha mẹ ba nén nhang. Giá tôi được hôn lên ba tấc đất ấy!”.

Trời ơi! Chú ấy còn có một mình. Sao chú ấy không về ở với vợ chồng con cái ông? Nhà rộng, phòng còn dư thừa. Cái câu “Anh em kiến giả nhất phận” thật khắc nghiệt!

Thương thay! Chú ấy đã nhầm. Chức năng của cơ quan ông là nghiên cứu giải phẫu. Tức là, bằng nhiều phương pháp để bộc lộ, mô tả cho chính xác hình thể, cấu trúc, chức năng từ bên ngoài đến toàn bộ các cơ quan nội tạng người; phục vụ cho việc giảng dạy và nghiên cứu. Còn việc tìm nguyên nhân bệnh tật, nguyên nhân cái chết, những việc làm để “bắt người chết nói với người sống” những bí mật của mình, là việc của các khoa giải phẫu bệnh trong bệnh viện và Viện giám định pháp y kia.

Người thiếu nữ Chàm,  theo tinh thần những trang viết của Nam, như một nàng tiên. Cô vượt qua vẻ đẹp hình thức để yêu Nam được đến thế. Giáo sư Đông không có  gì khó hiểu; ông Nam sau chiến tranh đã coi vợ con là tất cả cuộc sống. Vợ con mất, ông còn lý do gì để tồn tại?

Kết thúc  chiến tranh nhiều năm, Đông mới về nước. Ông bận trăm  nghìn công việc. Vợ muộn, con nhỏ. Hai anh em đã có lần nhận được tin nhau. Ông đã muốn cất công đi tìm em mà chưa kịp thực hiện.

Giờ đây, đơn độc trở về; chắc chú ấy sợ gặp  ruột thịt, tình cảm mềm yếu của con người ngăn cản việc mình đã chọn? Sao chú đã bỏ nhiều máu thịt, bỏ cả tuổi trẻ ở chiến trường; hoà bình, đã về vườn mà cái thân tàn cũng hy sinh nốt! Cái xác mình là của cha của mẹ cũng lại hiến dâng!

Con người thật khốn khổ. Đổ mồ hôi  sôi nước mắt để kiếm miếng cơm, manh áo. Xả thân mình chống chọi với những mưu đồ và hành vi điên rồ của đồng loại; lại hứng chịu bao đau khổ vì bệnh tật ốm đau! Kẻ thù cuối cùng vô hình thầm lặng,  nguy hiểm cho mọi người, ở mọi nơi, dọc chiều thời gian. Toàn  nhân loại chống lại nó. Người cựu chiến binh già này chống lại nó. Hành động “tiêu cực” cuối cùng của ông, cũng là để chống lại nó!

Nhưng ông Nam ơi! Những nghiên cứu y học xưa nay, dù loài người đã nỗ lực vẫn chưa đủ, và không bao giờ xong. Còn rất nhiều điều bí ẩn to lớn trong thể xác bé nhỏ của con người. Thân phận con người còn bị bệnh tật và thương tích hành hạ. Các thế lực tự nhiên và xã hội còn tác động và chi phối ta lâu dài.

Có tiếng chân bước. Và ngoài sân, tiếng lao xao cười nói. Giáo sư Đông nhìn đồng hồ. Ông vừa đọc hết cuốn nhật ký. Có nhiều người đến sau lưng ông, nơi cửa ra vào. Đêm tàn. Đã đến giờ làm việc của một ngày mới. Ông thấy hoang mang. Giải quyết thế nào với thi thể ông Nam? Có nên theo nguyện vọng của chú ấy không? Với cương vị Giáo sư viện trưởng Viện giải phẫu, phế bỏ một đơn hiến xác hiếm hoi này, liệu có nên không?

Mấy chục năm trước, ông Nam nhập ngũ là theo tiếng gọi của Tổ quốc, đại diện là Đảng và chính quyền xã. Có mời các đồng chí ấy đến làm tang lễ cho ông Nam không? Họ sẽ thi hành kỷ luật chú ấy trước. Vì họ quan niệm đảng viên tự sát là phạm một khuyết điểm lớn! Ông Nam cũng đã ghi lại một kỷ  luật ở chiến trường. Sau một trận đánh thắng, một mình ông đi vào rừng, không xa nơi đơn vị tập kết. Ông nằm xuống bên một dòng  suối, ngắm trời cao và nghe nước chảy. Chợt tiếng sơn ca vút lên. Lập tức tiếng chim lay động tâm hồn ông. Thời gian như chợt dừng và ngưng đọng lại. Ông quên giờ điểm binh…(!).

Làm theo nguyện vọng của người chết, Giáo sư sẽ phải mổ xác em mình. Tay ông phải cưa cắt hộp sọ, cắt bỏ tim phổi gan ruột của ông Nam. Hộp sọ ấy có bộ óc, mà cả thời học sinh, ngày nào cũng phụ đạo, chỉ dẫn ông học toán lý.  Thế mà bây giờ, ông ấy chỉ còn là một cái xác đầy thương tích nhằng nhịt, rúm ró. Lẽ ra, cái xác thê thảm này là chính ông.

Cái chết của ông là một sự hy sinh cao cả và trọn vẹn. Nhưng Nam ơi, người ta có  thể nghĩ, ông hành động như vậy chỉ là để chạy trốn khỏi sự cô đơn mà thôi. Tôi đâu dám trách cứ ông. Tôi chỉ lo và sẽ rất tiếc, khi mổ xác ông; đau đớn cả hai chúng ta mà không thu được một thông tin giá trị nào về bệnh lý của gia đình ông! Nhưng dù sao cũng phải mổ, để biết ông ra đi bằng cách nào? Tôi sẽ hội chẩn với các đồng nghiệp trong và ngoài viện; với các giáo sư, bác sĩ ngành giải phẫu bệnh; để làm theo nguyện vọng của ông. Ông muốn ngay cả thi thể mình cũng có ích! Nghiên cứu tới một giới hạn, bộ xương của ông sẽ được lưu giữ  lâu dài. Ông sẽ được đứng trên một bệ đá thuộc khu “Cơ thể người - quá trình tiến hoá” trong Viện Giải phẫu. Nhiều thế hệ thầy thưốc tương lai sẽ học về cấu trúc người… từ ông. Phần mềm, kể cả lục phủ ngũ tạng của ông sẽ được hoả táng. Bình tro, di hài ông dù ít hơn  người, tôi cũng sẽ cất giữ bên cạnh nơi yên nghỉ của cha mẹ ở quê nhà. Tôi cúi đầu vái lạy ông! Mong ông siêu thoát. Giáo sư Đông xót xa nhớ tới một cái bể cạn trong căn phòng ở cuối hành lang của Viện Giải phẫu. Bể đầy ắp những mảnh, những miếng “phần mềm” to nhỏ, dài ngắn, dầy mỏng khác nhau ngấm phooc-môn, cứng quèo, nâu xẫm. Đó là thịt da cơ gân,  được tách ra khỏi những bộ xương của nhiều xác chết. Họ không được may mắn như ông Nam. Họ sẽ hoàn toàn trở về với cát bụi. Từ khi hình thành ngành y học phương Tây, mà lâu nay người ta quen gọi là “y học hiện đại”, đã biết bao người hiến mình cho khoa học. Họ làm gì có một nấm mồ!

*

Hội trường hôm nay im phăng phắc. Giáo sư Viện trưởng ngồi im lặng mãi. Mặt ông trắng bệch. Ông đưa tay tháo cái kính lão gọng đồi mồi, đặt lên trên cuốn nhật ký và bộ quần áo của người em để ngay trước mặt. Ông trưởng phòng tổ chức cán bộ đứng lên:

- Thưa Giáo sư Viện trưởng… Sau mấy câu chia buồn thông lệ. Giọng xúc động, ông trưởng phòng quay xuống:

-Thưa các đồng chí! Đêm qua tôi đã liên  hệ với Bộ X. Họ cho biết: đồng chí Nam, em trai đồng chí Viện trưởng là đảng viên. Ông là thương binh hạng đặc biệt, được Nhà nước nuôi dưỡng. Nhiều năm nay đồng chí đã về sinh hoạt với gia đình ở mom đất cực nam Tổ quốc. Trong quá trình cống hiến, đồng chí đã hai lần được tuyên dương danh hiệu “Dũng sĩ diệt Mỹ” và được thưởng một huân chương chiến công!

(Báo Văn nghệ)

Chợ

Sáng. Bữa sáng tinh thần là lướt qua một loạt báo hàng ngày. Mỗi ngày một chuyện, đường dây nóng 24 giờ qua, trong nhà ngoài phố, sau lũy tre làng, chuyện khó tin mà có thật, giữa đường thấy chuyện... Bao nhiêu chuyện bổ tai bổ mắt, bổ tất tật ngũ quan cửu khiếu, bày ra làm quà sáng điểm tâm. Chuyện nào cũng có ngọn có ngành, hoặc có ngọn mà không có ngành. Miễn là có chuyện để anh mỹ viện vừa chùi mặt cô khách hàng cá sấu vừa lẻo bẻo kể lại, có chuyện để hai bà hàng khô vừa bốc măng miến vừa oang oác kể cho nhau nghe giữa chợ, có chuyện cho mấy công chức phóng xe máy cướp đường đến công sở dềnh dàng hội thảo buôn chuyện quanh ấm nước chè. Báo người chỉ toàn con số và lý sự suông. Báo mình kiểu gì cũng phải có chuyện, từ cái tin ngắn như chuyện ngụ ngôn bình dân, đến truyện rất ngắn một nghìn âm tiết già ngụ ngôn non truyện ngắn, đến truyện ngắn độ dài vô biên mỗi tuần in lấy vài cái.

Tôi. Một con dân đất Việt. Thích làm thơ và thích nghe kể chuyện có đầu có đuôi như ông bà cha mẹ bác chú thím cô dì cậu mợ anh em cháu chắt. Sáng ra mà không điểm tâm mấy câu chuyện trên báo là suốt ngày khô mồm nhạt miệng, đầu váng vất, bụng cồn cào như đói ăn. Cả một cái chợ tin nhanh bày ra đấy. Tiếng thét tiếng rú tiếng cảm thán thở dài. Lời dạy dỗ, lời thổ lộ khuyên giải, nhắn nhủ tầm thư vạch mặt Sở Khanh toan hại đời em, lời xì xào dị nghị cần vén bức màn thanh tâm tỏ rõ tấc lòng trong. Những bán mua thêm bớt một vốn bốn vạn lời.

Chợ tin nhanh hôm nay tôi mua được mấy món:

- Một ông già ăn phải quả đu đủ độc hái từ vườn nhà. Cơ quan điều tra đang làm rõ để kết luận liệu đây có phải là một thứ trái độc như cá nóc đang gây kinh hoàng trong dân chúng hay không.

- Chuyến xe khách Tây Bắc về thủ đô chở thẳng tới trung tâm cấp cứu một hành khách trong tình trạng hôn mê. Có khả năng hành khách này trúng độc vì ăn phải những thứ mua trên đường.

- Một doanh nhân 37 tuổi uống nhầm thuốc phải đưa qua hai bệnh viện vẫn hôn mê, cho đến khi vào bệnh viện vừa được tuyên dương anh hùng mới tìm thấy ánh sáng cuối đường hầm.

Tôi mua cả ba món này vào đầu, mang đến công sở tặng làm quà sáng cho đám công chức đồng nghiệp, một đống mặt một đống bụng mà vẫn đói tin giật gân. Hội thảo khoa học. Bình luận đầu tiên: không làm gì có đu đủ độc, chỉ có người độc - bình luận này có vẻ độc đáo và bí hiểm. Bình luận thứ hai: bài báo thiếu những thông tin chi tiết trên xe khi hành khách bị đầu độc, ví dụ mặt mày tím tái run giật kêu làng kêu nước, ví dụ nôn oẹ tứ tung, ví dụ hành khách nhốn nháo trời ơi thôi chết ai cho chú ấy cái túi để nôn kìa. Bình luận thứ ba: nó là thương nhân nhìn đâu cũng thấy tiền, không gì qua được mắt nó, lại những 37 tuổi đầu, nó không thèm cho ai uống nhầm thuốc thì thôi.

Hội thảo đến thế đổ tại nhà báo không biết viết tin. Thiếu nhiều thông số dữ liệu yếu tố cấu thành bài báo, ai làm gì nói gì ở đâu khi nào. Tôi đã tưởng thế là xong phiên chợ hôm nay, thực phẩm đủ dùng một ngày cho đến phiên chợ sáng mai. Nhưng mà, chỉ qua trưa lại có ngay một phiên chợ chiều.

*

Bệnh viện. Cả ba nạn nhân vừa mang đến phiên chợ sáng đã kịp được buôn sang chợ này, bày thẳng cẳng ra đấy như cá chợ chiều. Khoa cấp cứu danh hiệu anh hùng. Trắng toát sạch sẽ nghiêm trang. Không có dằn hắt vênh vênh hỗn xược với bệnh nhân. Không có moi tiền gạ tiền tống tiền bệnh nhân. Cửa sắt ngăn chặn có hiệu quả người nhà toan đột nhập ngoài giờ thăm viếng. Người thân nào may mắn tìm được một ô cửa sổ hướng vào phòng bệnh, bố ơi bố có nhìn thấy con không, em ơi em có nhìn thấy chị không. Cặp lồng phích nước thuốc men phong bì đựng phim X-quang. Giày dép tháo ra cầm tay đi chân trần trên nền nhà sạch bóng thon thót vi trùng. Một người nằm năm người chịu nạn. Từ quê lên ngồi như giãi thẻ ngoài hành lang nhấp nhổm ngoài khuôn viên dưới gốc cây trên ghế đá cho qua đêm muỗi hung hãn. Bất cứ lúc nào cũng có hung tin hoặc đâm cho một cái đơn thuốc cả đống tiền. Ai là người nhà của A, ai là người nhà của B, của C, của D? Đơn thuốc đây, ra ngoài cổng có hiệu thuốc dịch vụ của bệnh viện, nhanh chân lên. Trăm sự nhờ bác sĩ, bác sĩ bán thuốc luôn cho tiện. Ô, sao bác sĩ lại bán thuốc? Bác sĩ hỏi lại, như hỏi sao công nhân lại đứng máy, sao nông dân lại có cày có bừa. Đưa phong bì bồi dưỡng cũng không nhận. Khổ thân tôi, họ là đơn vị anh hùng. Nhận tiền thì đỡ đói, nhiệt tình hơn, nhưng còn danh hiệu.

Vô sự nhất là người nằm trong phòng bệnh.Thanh thản nhất. Đi được quá nửa đường, thiên đường hay địa ngục thì cũng một quãng đường đã khá xa nhà. Ai đang rên siết khóc lóc chạy rầm rập ngoài kia cũng mặc cha mặc mẹ. Mặc kệ đời, trần gian đỏ bụi chỉ lăm le đầu độc ta. Nghĩa lý gì máy đo tâm đồ đo huyết áp chốc chốc đồ thị lại lằng nhằng tia chớp xanh lè, chốc chốc lại rú lên rít lên cảnh báo lịm tim người sống. Máy đang chạy ngon bỗng rùng lên, điện tắt phụt, người thân ùa vào tiếp tay bóp bóng cho người nằm thở nhân tạo trong ánh nến leo lét.

Những hình hài song song la liệt, hết cả giường nằm, phải kê thêm những băng ca mạ kền sáng loáng có bánh xe. Vẫn hết chỗ, chỉ những bệnh nhân trúng độc được quyền ở lại trong phòng. Số còn lại treo cổ tự tử, bị rắn cắn, bị chém vào đầu phải dạt ra hành lang, mỗi người một giường tạm.

Tạm hay cố định, chính thức hay dự khuyết, thì mỗi kẻ hôn mê một đống ống chất dẻo cắm vào người qua lỗ mũi, lỗ mồm, qua lỗ tiểu dắt nước thải vàng vàng xuống cái bọc lòng thòng cuối chân giường. Có khi phải mở cổ họng ra một lỗ mà cắm thêm vòi trợ hô hấp và truyền dịch. Một đống kim cắm vào ven tay ven chân truyền máu truyền đạm truyền thuốc. Tôi ngồi gà gật qua đêm bên giường trông người bệnh, trong tiềm thức không thôi khấn khứa trời đất thần phật cho tôi được khoẻ mạnh đến giây phút cuối cùng. Cho tôi không phải chịu một đống kim cắm vào ven, không phải một đống vòi cắm vào đủ bằng ấy lỗ, không bị máy hút đờm xoẹt một cái quằn quại kêu la, không bị mất điện thở nhân tạo bóp bóng thoi thóp.

*

Gà gật. Ngủ gật gù như khoá họp thường niên, xêmina, hội thảo quốc tế và khu vực. Lơ mơ gà gật ngủ ngồi trông người bệnh. Khi nào người nằm giãy giụa thì mở mắt, trói lại chân tay cho chặt. Khi nào máy rú lên thì chạy đi gọi bác sĩ. Khi nào y tá đi hút đờm thì thêm một tay giữ cái khăn, xoẹt một cái xoẹt hai cái thì nhăn mặt đau đớn hơn cả người bệnh.

Chính lúc ấy tôi nhìn lên thấy gã. Đúng hơn là tôi nghe gã xuýt xoa trước, ôi khổ thân bác quá. Gã đang nhìn chòng chọc xuống cái hình nhân quằn quại run giật sau mỗi cú xoẹt xoẹt hút đờm đau rát. Gã ngồi xổm ôm gối thu lu, đúng kiểu người Việt ra đến nước ngoài rồi vẫn ngồi. Chồm hổm cả một dây tư thế đi cầu đại tiện trên quảng trường, công viên, ga xe điện ngầm. Tư thế đệ nhất khoái ngồi xổm thượng lên cả xí bệt văn minh. Mười lăm năm ở Đức rồi vẫn không thay đổi thế ngồi. Không thay đổi giọng nói khê khê lổn nhổn bán sơn địa. Yêu quê hương qua từng âm tiết nhỏ, ai gọi thân sinh là bủ, tôi êm đềm nghe em nói trên xe.

Mà trên xe thật. Gã ngồi đúng tư thế ấy trên xe khách Tây Bắc về Hà Nội. Cô hành khách ngồi bên hỏi anh cũng về Hà Nội hả anh. Gã bảo ừ anh về Hà Nội. Nếu dừng ở đó thì câu trả lời đúng nội dung đúng nghi thức, hỏi A thì trả lời A. Nhưng quê ta hỏi A thì sẽ được câu trả lời ABCD, thậm chí cả EGHI cho đến hết bảng chữ cái. Thế là gã trả lời ừ anh về Hà Nội, có thằng em đang học tại chức tháng này tập trung ở trường nó bảo anh lên chơi Hà Nội cho vui, anh đi Đức mười lăm năm, tháng nào cũng gửi tiền cho nó, nó khoe đang đại học, hóa ra về thì thấy nó đang tại chức, dốt chuyên tu ngu tại chức, thôi thì méo mó có hơn không, như thế là nó cũng có chí tiến thủ chờ đề bạt. Đến đây hết bảng chữ cái tiếng Việt, gã có thể chuyển sang bảng chữ cái tiếng Đức, nhưng cô gái chặn ngang bằng một cái kẹo cao su chìa ra mời. Không, anh không ăn, em cứ tự nhiên. Chối xong lại nhớ cái đoạn quảng cáo tivi, trai gái chĩa mồm vào mặt nhau mà nói, kẻ đối thoại phải phẩy tay xua bớt uế khí vì không chịu ăn kẹo. Thế là nhận kẹo. Thế là nhai chóp chép. Kể tiếp. Cô gái đồng hành chỉ việc thỉnh thoảng mồi một câu ngắn, hỏi một thì được trả lời hai ba, dấn thêm tí nữa đến bốn năm sáu, rướn tí nữa đến mười. Bao nhiêu năm lao động châu Âu vẫn thật thà có gì nói nấy, bao nhiêu năm vẫn yêu quê hương nguyên vẹn thổ âm thổ ngữ, vẫn sắc tố da nước mặn đồng chua, vẫn thế ngồi rung rinh mấy nhịp cầu tre. Nơi quê nhà là anh chăn vịt thì sang xứ người trông vẫn nguyên vẹn là anh chăn vịt. Nơi quê nhà chăn trâu cắt cỏ, anh xe ôm chợ người buôn nước bọt chỉ trỏ thì đến gầm trời choáng lộn nào đắp cả vàng lên người hàng chục năm vẫn còn đó rưa rứa xêm xêm.

Gã bảo, em không ngờ người ác mà có người đẹp thế. Trông như sinh viên. Da trắng má hồng mắt bồ câu hoang dã. Cô ấy mời em một cái kẹo, một ngụm nước trong chai Lavi, thế là em lăn quay. Ngả lưng ra ghế há hốc mồm mê man. Thực ra em bay lên trần xe chất lượng cao thấp tè, em nhìn xuống thấy nó thản nhiên lục túi em lấy mười hai triệu cộng cái đồng hồ Đức cộng vài thứ quà linh tinh cho họ hàng. Em hô hoán lên. Mấy hành khách ngồi gần cửa sổ mở cửa ra phẩy tay xua một con ruồi tưởng tượng vo ve bay lạc vào trong xe máy lạnh. Em bay vút lên hét vào tai bác tài, bác ta thò ngón út móng dài ngoáy lỗ tai gẩy ra một cục ráy tai. Xe đến bến, hành khách xuống hết, em vẫn mê man giấc mộng bá vương.

Em không ngờ người đẹp thế mà ác thế. Trông như sinh viên. Có cặp sách hẳn hoi. Ngọt ngào lắm. Tí nữa thì em đời đã thiên thu. Bây giờ em thấy nó vẫn đang ôm cặp sách lảng vảng ở bến xe kia kìa, anh hô hoán bắt nó hộ em với.

Gã hơn tôi phải đến chục tuổi, mặt già hơn cả bố tôi, mà cứ xưng là em. Người Bắc lạ thế. Khó mà xưng hô với nhau anh tôi theo kiểu công dân được. Gặp nhau lần đầu chẳng cần biết tuổi cứ xưng em với bất kỳ ai. Gọi nhau trên điện thoại giao dịch, nào có biết mặt người ta mà cứ ton ton xưng em. Nhưng cứ thử quệt xe vào em, thử nhỡ mồm nhỡ tay với em một cái mà xem, em sẽ nhảy lên thành bố mình ngay.

Gã hỏi hình như trong hôn mê em la hét ghê lắm phải không? Tôi bảo anh cứ như lợn chọc tiết. Ôi giời, em làm phiền ông quá, chắc làm ông không ngủ được. Gã ái ngại thực lòng vì gây ô nhiễm âm thanh cho ông người bệnh của tôi, cho cả phòng cấp cứu. Rồi gã mời tôi khi nào gã khỏi về thăm nhà gã ở xã ấy huyện ấy tỉnh ấy, dân ở đấy không ăn kẹo cao su không uống Lavi, hai tháng nữa gã mới trở sang Đức, nếu tôi có dịp sang thì tìm gã ở khu ấy quận ấy thành phố ấy. Đời này được mấy người như gã. Đến chết vẫn không hết ngô nghê tin người.

*

Cùng lúc gã trai ở góc phòng vặn vẹo quăng quật trên giường. Máy đo huyết áp tim mạch của gã rú rít. Giường gã nằm chỉ là một cái băng ca có bánh xe, người ta mới đẩy vào, cho nằm luôn trên băng ca mạ kền sáng loáng. Gã như hổ rứt xích. Bánh xe cứ trượt đi, băng ca xoay vẹo vọ. Cô người nhà cố giữ cái băng ca cho khỏi đổ. Tôi phải chạy tới giúp. Trói lại hai cổ tay. Trói lại hai cổ chân. Còn lại những chỗ không trói được gã cứ ưỡn lên dập xuống. Gã hầu như khoả thân, chỉ có một mảnh vải trắng phủ hờ qua thắt lưng, mỗi khi gã ưỡn lên tấm vải tuột ra, thế là cả chim chãc còng ìn lªn. Ph¶i c«ng nhËn g· ®iÓn trai. Sèng mòi th¼ng tuyÖt ®Ñp. Mét con đực lúc thường tốn gái, tội nợ gì chỉ vì tình uống năm mươi viên thuốc ngủ. Tình hiện hình qua đứa con gái đứng cạnh gã lúc này: một mắt thâm tím, vành mắt rách máu đóng vẩy. Trước khi bỏ về nhà làm một giấc ngàn thu, gã quai vào mặt nàng hai quả búa tạ.

Tôi phải giúp cô kia xoay người gã lại cho ngay ngắn. Cô tua lại cái bài trên chợ báo chí sáng nay rằng gã uống nhầm thuốc. Chả nhẽ tôi tua lại cái băng văn phòng tôi sáng nay rằng nó là thương nhân nhìn đâu cũng thấy tiền, không gì qua được mắt nó, lại những 37 tuổi đầu, nó không thèm cho ai uống nhầm thuốc thì thôi. Chỉ nghĩ vậy đã nghe tiếng cười khoái trá trên đầu. Nhìn lên trần thấy gã đã tót lên ngồi trên đó. Ngồi bệ vệ ông chủ doanh nhân, bên cạnh hai người kia như kẻ ăn người làm. Gã cười sằng sặc. Cười cái ngô nghê suy luận của cánh văn phòng. Cái lối thích đến đâu giải đến đấy của họ làm sao rõ được kẻ nhìn đâu cũng thấy tiền, tính đếm bán mua sòng phẳng, lại có thể là kẻ chỉ vì tình mà dám chết. Phi lý hết sức, họ sẽ kết luận hội thảo như vậy. Chết thiệt thân. Chết là ngu.

Tôi thì bao giờ cũng ngưỡng mộ những kẻ tự tử. Họ còn có lương tâm, còn liêm sỉ, còn trọng danh dự. Chí ít còn là kẻ lãng mạn cuối cùng như gã. Gã có một thằng bạn hàng chí cốt, bố người Tàu mẹ người Mỹ còn nó sinh ra ở Pháp. Một mình nó mang trên người cả ba châu lục. Không chỉ là bạn hàng, thằng ấy còn là bạn chơi. Hai đứa cắp nhau đi châu á châu Âu châu Mỹ. Làm. Ăn. Chơi. Chơi mãi, cô thư ký của gã kết thằng kia. Quấn nhau tin nhau đến nỗi đi đâu cũng ba, có khi ở khách sạn nước ngoài ba đứa nằm một giường, thằng hợp chủng nhân nằm giữa, gã một bên và con kia một bên. Thằng nằm giữa không sợ gã thò tay qua người nó như trong chuyện tiếu lâm châu Âu. Tin nhau yêu nhau đến nỗi vài ba năm nay thằng kia không sang làm ăn thì gã và cô thư ký nằm chung giường, cũng chẳng có ý dành một chỗ cho thằng kia nằm nữa. Yêu nhau kết nhau đến nỗi cô người yêu đòi cưới. Cưới thì sẵn sàng. Nhưng đến thế gã bắt đầu đắn đo. Ngập ngừng. Ngại ngần. Cô người yêu sẽ thành vợ gã. Vợ gã ngày nào cũng biết gã đến tận cùng. Vợ gã cũng đã biết đến tận cùng thằng bạn của gã. Nằm bên gã, vợ sẽ nghĩ đến cái chốn tận cùng của thằng kia. Thằng kia nó là người của ba lục địa, nó phải to phải lớn phải dài phải bền bỉ gấp ba lần gã. Gã là người của một lục địa, gã phải nhỏ phải bé phải ngắn phải hụt hơi bằng một phần ba thằng kia. Gã đọc thấy phép so sánh của người gã muốn cưới. Đọc được rồi gã không muốn cưới. Gã lảng gã lờ gã lơ gã ngây ngô gã trì hoãn. Nhưng mà gã đau. Nhưng mà nàng khóc. Nước mắt đàn bà làm gã nhụt chí, gã chỉ muốn lấy quách nàng đi. Gã quay sang hận thằng kia. Phúc tổ ba lục địa nhà nó, thằng ấy mà lò dò sang đây lúc này gã sẽ đâm chém tơi bời rồi băm vằm cái tận cùng của nó ra, hết cả cái mà so sánh to nhỏ dài ngắn.

Ngày nào cũng nước mắt. Ngày nào cũng xung đột. Đỉnh cao. Gã hận thằng bạn làm bạn ăn bạn chơi ngày trước. Hận chính gã. Hận con kia. Gã đấm vào mặt con kia hai cái, bỏ về nhà. Tay đau, mà cảm thấy mặt cũng  đau. Tìm rượu. Rồi tìm năm mươi viên thuốc ngủ.

*

Tôi gặp lại gã ở một cái chợ khác. Phần lớn đàn ông gặp nhau ở đấy. Những bãi bia bạt ngàn ngổn ngang chi chít trên bản đồ các đô thị. Ngành nào cũng có thể lụn bại trừ sản xuất bia. Bia như bom ném vào đời sống thành thị. Bia như thác đổ xuống đầu thị dân. Ném theo thác lũ ngôn từ phong phú tươi mởn sinh động. Rửa sạch giải tỏa đôi ba nỗi niềm. Tặng thêm miễn phí mấy cái tiểu đường tim mạch gan thận gút ghiếc. Sá gì. Bác sĩ cấm nhưng bác sĩ có khi cũng theo ta ra bãi bia, bia hơi Hà Nội ai cưỡng được. Mọi khó khăn khúc mắc được giải quyết ở đấy. Mọi xung đột được giải quyết hoặc khởi lên ở đấy. Mọi hợp đồng thỏa thuận văn bản ghi nhớ được ký ở đấy.

Ba vại bia rồi, tôi đi vào toa lét. Cái máng dẫn nước tiểu lát gạch men trắng bong, dốc dần xuống, nước trôi triền miên vệ sinh lịch sự. Có một gã vào theo ngay. Gã đứng ở đầu nguồn, một dòng nước hùng dũng nam tính trôi xuống phía tôi ở hạ lưu dòng chảy. Cả hai đi ra gần như cùng một lúc. Tôi đưa mắt sang ngang. Nhận ra gã. Gương mặt điển trai ấy. Cái sống mũi thẳng tuyệt đẹp ấy. Cái tận cùng bao nhiêu lần phơi lộ trước mắt tôi trong bệnh viện thì chẳng cần xác minh.

Gã thú vị nghe tôi giải thích vì sao tôi biết gã. Gã đang ngồi uống với thằng bạn ba lục địa mới trở sang làm ăn. Làm. Ăn. Chơi nữa. Rốt cục gã chẳng lấy người gã yêu. Tỉnh dậy sau năm chục viên thuốc ngủ, gã thấy đời cái gì cũng nghiêm trọng mà cái gì cũng nhẹ nhàng. Yêu thì cứ để thế mãi cho đẹp, sao lại mưu toan hủy diệt nó bằng hôn nhân. Hôn nhân rồi nằm bên A so sánh với B, rách việc. Dạo này lại như trước, duy trì một giường ba người bạn, gã một bên và con kia một bên, bên cạnh cả A và B thì chẳng ai buồn so sánh nữa, mà thằng nằm giữa cũng chả ngại thằng nằm bên thò tay qua người mình.

(Báo Văn nghệ)

Vợ chồng

Lần nào về quê chồng thăm ông bà nội bé Diễm chúng tôi cũng phải qua con đò ấy. Đò quê vắng khách, ông lão chèo đò thường bảo: Cô chú với cháu lên nhà tôi ngồi với bà lão chút, chờ lát nữa mấy o chợ về ta qua luôn thể.

Bà lão tóc bạc, da đã mồi, nhưng nét đẹp thanh xuân vẫn còn lấp lánh lắm, nhất là trong đôi mắt dịu và cặp môi mỏng thắm quết. Bà lão lấy tích nước chè hãm sẵn rót cho hai vợ chồng hai chén, cời trong bếp ra củ khoai hoặc bắp ngô cho con bé Diễm. Hình như lúc nào trong bếp của bà cũng có sẵn mấy thứ củ nướng, trẻ con thành phố đứa nào cũng thích.

Năm nay thì chỉ có hai mẹ con tôi về. Hai vợ chồng giận nhau, vì những lý do chẳng đâu vào đâu. Nghĩ đến bóng mẹ chồng lom khom ngoài ngõ ngóng con cháu về tôi day dứt quá, chẳng đợi làm lành nữa, ôm con về quê trước, lúc hai mẹ con đi, bố nó còn co cẳng ngáy khò khò ngoài đi văng.

Bà lão, như mọi bận, đưa cho con Diễm bắp ngô. “Năm ni răng thằng cha nó không về cùng?” “Nhà con bận đi công tác bà ạ”. Tôi trả lời mà nước mắt đã dư dứ hai bên khóe. Bà lão thở dài: “ Vợ chồng đến khi không cùng nhau được nữa mới thấy nhiều lúc mình thật không phải” . Tôi giật mình: “ Sao bà nói thế?” Bà lão nhìn ra sông, không trả lời. Chẳng lẽ bà lão này biết xem bói, nhìn qua đã biết sự tình vừa xảy ra trong nhà tôi.

Con bé Diễm vẫn nhí nhách ăn ngô, tôi chợt nhớ ra, hỏi:

- Ông đi đâu mà con thấy người khác chèo đò vậy bà?

- Đi rồi.

- Đi đâu cơ?

- Thì theo con sông đó.

- Con không hiểu

- Lão theo con sông đó, cả đời sống với nó, lúc chết cũng ở bên cạnh nó, chả kịp nhắn nhe gì, đi là đi luôn

Hôm đó, hai ông bà giận nhau (Già mà cũng giận nhau? - Giận chớ, đời người có hai lần làm trẻ con mờ. Già hay giận lắm, nhưng cũng dễ làm lành). Giận nhau chỉ vì bà nấu bát canh mà quên cho  muối, ông cằn nhằn, bà xị mặt cầm bát canh hắt vèo qua cửa, đứng dậy định nấu bát khác. Ông bảo, bà coi thường tui quá, đàn bà mần vậy răng dược. Răng mà không được? Tui hầu ông cả đời, quên một tí ông càu nhàu, ông chả thương gì tui. Không thương bà thì thương ai, nhưng bà quá lắm. Nói xong thì bỏ đi, mang theo cái điếu cày, xuống thuyền. Bà cũng bực, dọn mâm, chả thèm ăn nữa.  Nhưng quá chiều, chập tối, trời lun phun mưa rét, có người chạy lên gọi bà. Muộn rồi, lão đã đi, nằm thẳng đó, mắt vẫn mở, nhìn tui trừng trừng. Cô ơi, giá  mà tui đi theo lão được, tui định nhảy xuống sông rồi chớ, nhưng còn thằng con lão, hắn qua Lào làm đường với người ta, mãi chưa về. Tui phải chờ hắn về, chỉ mộ cha hắn, nói cho hắn biết, cũng tại tui mà cha hắn chết khổ chết sở, nếu hôm ấy tui giữ cha hắn lại, thì đâu đến nỗi lão cảm lạnh mà lăn xuống sông. Tui phải nói với hắn, khi tui về làm vợ cha hắn, tui là  gái chưa chồng, cha hắn thì chết vợ, đèo thêm hai đứa con đằng sau, tui thương mà theo. Tui nuôi anh em hắn lớn, hắn đi làm ăn xa, em gái hắn đã lấy được tấm chồng, nhưng cũng đi nốt, tui chả được đứa con nào với cha hắn, tui đã sống hết lòng mình rồi, tui có gì không  phải với cha hắn lúc già cả thì hắn cũng rộng lòng mà bỏ quá cho, chừng hắn không bỏ qua được thì tui đi theo cha hắn, sống một mình trên đời ni răng được hở cô?

Bà lão dừng sững lại, như có người chặn ngang, lại nhìn ra sông, dòng sông mờ mịt sương khói. Diễm đã ăn hết bắp ngô, giục tôi đứng dậy kẻo bà nội ở nhà mong. Hai mẹ con tôi xuống đò. Đò đang chuẩn bị rời bến thì có tiếng gọi từ tít con đường mòn dẫn ra sông: “Đò ơi, đợi với, đợi với...” Người chèo đò còn trẻ chống cây sào dài đứng đợi, người vừa gọi đến gần, tôi đang ngờ ngợ thì con bé Diễm hét lên: “Ba, ba về kịp rồi, con tưởng mai ba mới về. Nhanh lên ba, đò sắp đi rồi...”

Đúng là chồng tôi, anh đi tay không, chân không cả kịp xỏ giầy, quần áo nhàu nát, hình như là bộ quần áo treo trong buồng tắm hồi hôm, chưa kịp giặt. Tôi quay đi, mắt ầng ậng nước, tủi thân xen lẫn xúc động, lại nhớ lời bà lão : “Vợ chồng đến khi không cùng nhau được nữa mới thấy nhiều khi mình thật không phải...”.

(Tạp chí Văn nghệ quân đội)

Người xưa

“Đường lên dốc đá, ánh trăng sương mờ nhắc câu chuyện xưa...”

- Phong Lan có thích thơ của Hàn Mặc Tử không?

- Thưa cô, em rất thích.

Phong Lan mở to đôi mắt đen láy, long lanh của một cô gái mười tám tuổi.

Cô My mỉm cười, khẽ đặt bàn tay thắt búp lên vai Phong Lan:

- Cô đang đi sưu tầm một tài liệu về tác giả - tác phẩm Hàn Mặc Tử. Em về đọc kỹ thơ Hàn Mặc Tử nhé. Ngày mai lớp ta sẽ ngoại khóa về chuyên đề này.

- Dạ. Vâng!

Phong Lan trả lời cô giáo ngoan ngoãn. Trong lòng cô rộn lên niềm vui tươi của một học trò được tin cậy. Phong Lan là một học sinh có năng khiếu văn, cô biết mình sẽ phải làm gì cho ngày mai...

*

Nhà của Phong Lan nghèo, chỉ có hai mẹ con sống với nhau. Mẹ của cô công tác ở một tòa báo. Hai mẹ con thương yêu nhau và có nhiều điểm tương đồng, nhất là những điều liên quan đến văn học. Bố Phong Lan đã sớm qua đời khi cô còn là một cô bé con. Lan hiểu cuộc đời của mẹ có nhiều sóng gió khi đi trên con đường nghệ thuật, nhưng cô luôn khao khát được trở thành một nhà thơ, đó là một ước muốn vừa giản dị vừa cao xa với cô gái mười tám tuổi.

Đã năm giờ chiều mà mẹ chưa về, chắc ở cơ quan lại có chuyện. Lan tha thẩn một mình trên con đường nhỏ gần nhà. Đây là con đường có nhiều kỷ niệm sâu sắc với tuổi ấu thơ của cô. Chiều nay, gió thổi nhè nhẹ, nắng hanh vàng rắc trên những chiếc lá nằm bên nhau dưới mấy gốc cây cổ thụ. Con đường đẹp và lãng mạn như một con đường thơ. Phong Lan tưởng tượng tới ánh trăng vàng đêm nay, chắc là đẹp lắm.

Trước mắt Phong Lan, bỗng xuất hiện một người thanh niên đang ngồi trên ghế đá ven đường. Cô nhớ không nhầm thì ở đây không có chiếc ghế đá nào; điều này thật lạ, chắc là cái ghế kia mới đưa từ công viên đến. Và người thanh niên kia không bao giờ thấy có mặt ở khu xóm này, có lẽ người mới tới. Một thoáng băn khoăn, Phong Lan bước nhẹ qua người lạ mặt nhưng vẫn không quên liếc mắt nhìn quyển sách trên tay anh ta. Đó là quyển thơ về Hàn Mặc Tử, Lan chợt nhớ tới lời cô giáo sáng nay, giá như cô có được quyển thơ kia thì hay biết mấy.

Người thanh niên lạ ngẩng mặt lên nhìn, vô tình ánh mắt hai người gặp nhau. Phong Lan hơi ngại, còn người thanh niên thì cười với cô, nụ cười buồn nhưng thanh nhã. Cô nhận ra trên khuôn mặt này ẩn chứa nhiều trăn trở, suy tư.

- Chào ông.

- Vâng, chào em. Em là người ở đây à?

Tiếng nói nhỏ, ấm áp và rành rọt, đó là thứ tiếng miền trong không giống với tiếng nói của Phong Lan. Vẻ cởi mở của người thanh niên khiến cho cô thêm tự tin và bớt ngại ngùng.

- Thưa ông, tôi là người ở đây.

- Đừng xưng hô kiểu cách thế, em có thể gọi tôi bằng anh. Người đàn ông bỏ quyển thơ xuống ghế đá, đứng lên chủ động đưa tay ra làm quen với Lan. Nhưng cô vẫn giữ khoảng cách với người lạ mới gặp.

- Xin lỗi ông...

- Tôi có thể giúp gì được cho em? Em có yêu thơ không?

Phong Lan vẫn e dè trong cách nói năng:

- Thưa ông, tôi rất thích thơ. Ngày mai lớp tôi có giờ ngoại khóa về thơ của Hàn Mặc Tử, tôi đang cần tài liệu về nhà thơ đó.

Đôi mắt người thanh niên lạ bỗng trở nên mơ hồ, khuôn mặt mang một sắc thái ngỡ ngàng, chiếc kính trắng hơi trễ xuống. Anh ngồi xuống, tựa lưng vào thành ghế, đôi môi hơi mấp máy:

- Hàn... Mặc... Tử...

Đã sáu giờ chiều, Phong Lan tế nhị từ chối:

- Thôi, chào ông. Tôi phải về đây.

- Này em, tôi cho em mượn quyển thơ này, chúc em thành công.

Lan chưa kịp cám ơn thì người lạ đã đặt tập thơ vào tay cô và đủng đỉnh bước đi, cô kịp nhận ra anh có một vầng trán cao dưới mái tóc gợn sóng chải lệch ngôi. Anh vừa cười với Phong Lan, nụ cười rất buồn nhưng cởi mở. Cô vừa sung sướng vừa ngạc nhiên nhận ra: Trên bìa quyển thơ đề những chữ: Lệ Thanh - 1936.

Đợi cho người thanh niên đi xa, Phong Lan mở quyển thơ ra đọc ngay, Phong Lan trở về và đọc chăm chú tập thơ của người thanh niên vừa trao cho cô. Nét chữ xiêu xiêu như dáng hình hoa cỏ, nét chữ mảnh dẻ, tài hoa diễn tả bao vần thơ u buồn, sầu mộng. Người ấy lại đề là Lệ Thanh, chẳng lẽ đàn ông lại có cái tên nữ tính đó sao. Quyển sổ cũ này cõ lẽ đã có từ lâu. Đến bây giờ cô cũng chưa thể giải thích được đây có phải là thơ Hàn Mặc Tử? Chẳng lẽ người kia lừa mình? Lan đọc đến bài thơ cuối thì ngủ quên trên bàn học. Quyển sổ cũ vẫn nằm trong tay cô, Phong Lan cảm thấy ngón tay mình tê tê, một luồng cảm giác hứng khởi, rạo rực truyền vào tim, trong đầu cô ẩn hiện khuôn mặt, giọng nói, tiếng cười của người thanh niên lúc chiều.

Toàn thân Phong Lan trở nên mơ hồ, dường như cô đang bồng bềnh trên khoảng không gian nhiều bến bờ sương khói, mê mị. Lúc này, thể xác với cô thật là vô nghĩa, nó cứng đơ, thừa thãi. Mồ hôi từ trán chảy xuống khóe mắt, đầm đìa trên mặt, một nỗi mơ hồ nhưng đau đớn tột cùng xuyên thẳng vào tim Phong Lan, người cô quặn lên sau hàng tiếng đồng hồ bất động về thể xác. Cô thét lên, tiếng thét trong và sâu thẳm, nó lạc vào khoảng vắng mênh mông - khoảng vắng của tâm tưởng mà giữa đời thường hằng bao điều lo ngại, ồn ào không bao giờ có tiếng kêu vừa trong, vừa lấp lánh như pha lê, vừa đau đớn như viên ngọc thô khi được mài dũa như vậy.

Phong Lan nằm bất động trên giường. Cô thấy mình mỏng tang và nhẹ bỗng như một chiếc lá mùa thu. Linh hồn...! Cái linh hồn thánh thiện, trong sáng vừa thoát ra khỏi thân xác của chính nó. Phong Lan hiểu rồi, có hơi bất ngờ; nhưng cô biết cô đã bị ám ảnh bởi những vần thơ của Hàn thi sĩ. Trời đêm nay nhiều trăng quá, nhiều trăng đến mức não lòng. Trăng ở khắp mọi nơi, trên những tàu lá và làm sáng cả nơi tăm tối nhất. Gió lạnh buốt cả hồn Phong Lan. Trời đêm như chỉ có gió và trăng. Gió tái tê và trăng đau đớn. Thoáng chút lưu luyến với thể xác, Phong Lan kéo những mảng cỏ khô bên vệ đường thơm nức mùi hương kì lạ, cô đắp lên thể xác mình rồi hôn nhẹ lên đôi môi tái nhợt. Phong Lan bay đi. Chỗ nào cũng chỉ có trăng, trăng sáng tới mức làm mờ tất cả.

Một túp lều nhỏ xinh mờ mờ ở phía trước, nó nằm nép bên hai khóm chuối lá xanh mướt, màu xanh phai nhạt, mềm mại dưới trăng. Lan cố nhìn nhưng rất khó xác định, cô nhìn cái gì cũng chỉ là hư ảo. “Có lẽ đây chỉ là ảo giác”, cô nghĩ thế và bay lướt qua căn lều nhỏ.

Có tiếng ho khan, khục khặc trong cổ và tiếng thở khò khè, mệt nhọc. Hình như là có người, lòng cô bừng dậy niềm vui. Thế là cô đã không lẻ loi ở cái thế giới nhiều trăng gió này. Nhìn vào trong, Lan thấy người đàn ông đang cầm chì ghi nắn nót lên trang giấy dầu những câu chữ mà cô không đoán được nó mang nội dung gì. Cô lại gần, thật ngạc nhiên là anh ấy, người mà lúc chiều đã tặng cô tập thơ: Lệ Thanh - 1936.

- Ô kìa! Ông, sao ông lại ở đây? - Lan vẫn gọi người ấy là ông.

- Chào em, đây là xứ sở của tôi rồi. Rất mừng là em đã đến, mời em vào nhà chơi.

Người thanh niên nghèo kéo chiếc chõng tre bên mép cửa sổ, nhường chỗ cho Lan ngồi. Anh khẽ nhìn xuống đôi tay mình, những ngón tay sần sùi, run run không đủ sức nhấc chiếc chõng.

- Em ngồi xuống đây, tôi đọc thơ cho em nghe nhé.

- Vâng, cảnh đêm nay đẹp, lại thêm trăng sáng nữa, rất thích hợp cho ông. Tôi đang muốn nghe tiếp thơ của ông. Tập kia tôi đã đọc xong hết rồi.

- Thế sao? Cảm ơn em đã có sự đồng cảm với thơ tôi. Tôi đọc nhé.

Phong Lan đắm chìm vào tiếng thơ vừa cổ kính, trang nhã vừa mới lạ mà lại đau đáu phần hồn, đau đáu sự phân chia giữa thực và ảo. Chất giọng trầm ấm, mang hơi hướng cổ làm cho hồn Phong Lan trở nên thơ thới xen lẫn ngỡ ngàng. Nhưng sao giọng nói kia nhiều nước mắt đến thế, Phong Lan đọc được nỗi đau trong từng câu chữ của người. Cô bật khóc, vẫn là tiếng khóc trong như pha lê.

- Ơ kìa, sao em lại khóc?

- Tôi thương ông quá, tôi hiểu được nỗi lòng của ông. Ông bất hạnh lắm phải không?

Lan ôm choàng lấy người thanh niên lạ, vầng trán anh suy tư đến mức khó hiểu. Nhưng chỉ một lát thôi, người thanh niên hốt hoảng đẩy cô ra như vừa xảy ra một điều gì đó rất nghiêm trọng:

- Xin lỗi em! Em đừng động vào tôi, nếu không em sẽ lại giống tôi thôi.

Phong Lan ngạc nhiên:

- Ông bị làm sao thế?

Người thanh niên chưa kịp trả lời thì đã lên cơn ho dữ dội, cả thân hình anh quằn quại, vật vã, đớn đau. Những ngón tay, ngón chân co quắp lại run rẩy. Máu từ trong miệng chảy ra ướt đẫm tay áo màu nâu. Chỉ một lát như thế thôi mà người thanh niên đã tiều tụy và xanh xao hẳn đi. Càng đứng anh càng ho nhiều hơn, máu chảy ướt hết hai cánh tay áo. Phong Lan cuống lên nhưng không làm gì được. Cô chỉ biết ôm lấy anh và khóc. Anh một mực đẩy Phong Lan ra:

- Đừng em! Em đừng động vào người tôi mà.

Lan mặc kệ, cô lấy chiếc khăn mùi xoa lau lên khóe miệng người thanh niên. Anh quặn người lại trong từng cơn ho, máu tứa ra càng lúc càng nhiều. Nhưng lại thêm lần nữa, anh gạt mạnh tay Phong Lan:

- Tránh ra. Tại sao cô cứ lại gần tôi thế hả?

- Tôi không làm thế thì ông sẽ ra nhiều máu mất thôi. Rồi ông sẽ chết cho coi.

Người thanh niên quát lên:

- Không được, cô có biết là tôi bị hủi không?

- Trời ơi, thật thế sao...!

*

*   *

Lan bừng tỉnh sau giấc ngủ dài triền miên, cô cảm thấy người mệt mỏi khó chịu, toàn thân ê ẩm, đầu óc rối bời, mê muội. Cô không biết là mình vừa trải qua một giấc mơ, cô không nhớ gì, chỉ có câu nói duy nhất của người thanh niên văng vẳng trong trí óc cô: “Cô có biết là tôi bị hủi không?” Ôi... cô nhớ ra rồi... đúng rồi... cô đã tự phiêu du hồn mình vào cái thế giới ảo nhiều trăng, nhiều gió và để gặp người thanh niên xa lạ làm thơ tài hoa. Thật đau lòng là anh ấy lại bị bệnh phong. Cô biết rõ ràng anh ấy đang phải chịu đựng cơn đau ở thế giới của riêng anh, cô biết chắc thế, cô đã quá vội vàng khi tìm về với thể xác của mình. Lúc đấy có một lực đẩy rất mạnh đã cuốn cô về với thực tại. Thực tại ngay trong căn nhà nhỏ này, trên tay cô vẫn là quyển sổ đề thơ của anh; cạnh cô là mẹ đang nhìn cô lo lắng:

- May quá, cuối cùng thì con đã tỉnh dậy. Con có biết là con đã mê man suốt hai ngày nay không?

Phong Lan chợt nhớ tới lời cô giáo, cô giật mình:

- Mẹ ơi, cô giáo con...

- Cô đến đây tìm con và có hỏi chuyện gì đó... hình như tìm thơ Hàn Mặc Tử thì phải.

Phong Lan sờ xuống gối, cô nhẹ cả người.

- Trời, sao con có quyển thơ này, đây là di cảo của nhà thơ Hàn Mặc Tử, có nhiều bài mà người ta chưa tìm ra. Thật kì lạ.

Mẹ cầm lấy quyển sổ từ tay cô, quyển sổ mà cô đã cất kỹ dưới gối hai ngày nay. Chị thảng thốt như chưa bao giờ nhìn thấy. Từ quyển sổ thoang thoảng mùi hương lạ, mùi hương mà Phong Lan đã ngửi thấy trong mơ. Mẹ mở sổ đọc chăm chú, khuôn mặt mẹ càng lúc càng trở nên kinh ngạc lẫn sung sướng. Nhưng đến trang giữa thì không đọc được gì nữa, một thứ chất lỏng đo đỏ, âm ấm rỏ xuống tay mẹ. Cô vội giật lấy quyển sổ:

- Kìa mẹ, máu đấy! Mẹ rửa tay đi.

- Sao, con bị ho ra máu hả Phong Lan? - Mẹ cô lo âu.

Phong Lan lắc đầu.

- Không, anh ấy bị hủi đấy! Mẹ đi rửa tay mau đi.

- Ai cơ, ai bị hủi? Con nói gì mẹ không hiểu.

Phong Lan ôm mặt khổ sở, đôi mắt thâm quầng, mơ hồ, cô cố gắng giải thích:

- Con vừa trải qua một giấc mơ, con đã gặp người đàn ông ấy. Anh đã đọc thơ cho con nghe. Anh ta bị phong mẹ ạ, nhưng thơ thì hay lắm. Đây, mẹ nhìn này - Phong Lan đưa quyển sổ ra trước mặt mẹ cô - Đây chính là tập thơ anh ấy đã tặng con - Trời ơi... con không thể bỏ rơi người ta được, người ta đang trong cơn đau, lại ho ra máu nữa.

Phong Lan tung chiếc chăn chiên mỏng đắp trên người, vùng chạy, nhưng mẹ đã kéo cô lại. Khuôn mặt bà trở nên căng thẳng, lo lắng:

- Bình tĩnh lại đi con, đó chỉ là một giấc mơ thôi mà. Chẳng lẽ con đã gặp Hàn Mặc Tử ư?

- Không, đó là sự thật. Con biết rõ là anh ta đang bị lạc trong xứ sở kì dị đó. Con phải cứu anh ấy, không... không phải Hàn Mặc Tử đâu, anh ấy tên là Trí cơ mà.

Mẹ Phong Lan hiểu rồi, con bé đã trải qua một câu chuyện thật kì quặc, từ trước tới nay nó yêu thơ Hàn Mặc Tử đến si mê. Có lẽ nó đã bị ám ảnh bởi những vần thơ nhiều trăng, nhiều gió, nhiều bến bờ mộng ảo của ông. Nhưng đó chỉ là một giấc mơ, điều khó giải thích là tại sao nó lại có bút tích của Hàn Mặc Tử - cái mà từ lâu rồi không chỉ riêng chị mà rất nhiều người khác tìm kiếm.

*

*   *

Phòng làm việc của nhà thơ Thi Thi hôm nay thật đông người. Từ sáng tới giờ chị đã phải tiếp khá nhiều khách. Đó là những cộng tác viên đến nộp bài và nói chuyện thơ phú. Chị đã mệt nhoài, nhưng vẫn cố gắng tiếp chuyện mọi người. Vị khách cuối cùng là một thanh niên trẻ trung, lịch lãm, chỉ độ ngoài hai mươi tuổi. Vẻ mặt anh u buồn, nhợt nhạt. Đây là lần đầu tiên nhà thơ Thi Thi gặp người thanh niên này.

- Chào anh.

- Vâng, chào chị. Tôi đến để gửi một số tác phẩm của mình. Chị vui lòng đọc giùm.

Nhà thơ Thi Thi nhún vai:

- Tất nhiên rồi! Chúng tôi rất vui vì có thêm cộng tác viên. Anh có thể đọc tôi nghe thơ của mình.

Anh ta đọc, vẫn là giọng đọc trang nhã, cổ kính mà Phong Lan đã từng được nghe. Nhà thơ Thi Thi hết sức ngạc nhiên, những bài thơ này thật giống với phong cách thơ Hàn Mặc Tử, còn khuôn mặt người thanh niên này sao mà giống ông đến thế. Chị nằm mơ chăng?

- Xin lỗi... nếu không nhầm thì anh đang đọc thơ của Lệ Thanh? Chị đưa tay đón nhận bản thảo từ người thanh niên. Chị nhíu mày khó hiểu trước cái tên của tác giả: Phong Trần.

- Chúng tôi sẽ đọc và có thể sử dụng. Cám ơn anh.

Người thanh niên lui bước, để lại trong lòng nhà thơ Thi Thi một nỗi mơ hồ, ám ảnh. Người thanh niên đi ra ngoài bãi sông, tắt sang con đường  nhỏ lối rẽ vào nhà Phong Lan. Những bước đi mệt mỏi, trầm tĩnh, suy tư, anh ngồi xuống chiếc ghế đá quen thuộc. Anh có vẻ mệt sau quãng đường đi bộ. Anh đang chờ Phong Lan, anh đoán trước được cô bé sẽ ra đây.

- Chào ông, sao ông lại ở đây? Có phải ông chờ tôi không?

- ừ, tôi đã chờ em rất lâu rồi. Giờ ngoại khóa thế nào?

Phong Lan phụng phịu:

- Ông còn hỏi tôi câu đó sao. Ông không nhớ là tôi đã đi lạc vào thế giới của ông ư? Có phải ông chính là nhà thơ tài danh đó không?

Người thanh niên nhìn xoáy vào mắt Phong Lan, nửa như muốn trả lời, nửa như muốn lảng tránh:

- Em nhầm rồi. Em đừng mê muội nữa. Tôi chỉ là người làm thơ bình thường thôi mà.

- Không, ông nói dối.

Anh khẽ nâng cằm Phong Lan:

- Cô bé, tối nay chúng ta đi chơi nữa chứ, trời sẽ nhiều trăng lắm.

- Vâng! Tôi sẽ đi - Phong Lan trả lời như một phản xạ mà cô chưa kịp suy nghĩ.

*

*   *

Trời đã về đêm nhưng chẳng biết đã là canh mấy, Phong Lan và người thanh niên đi bộ mải miết. Trăng sáng lạnh lẽo. Sương rơi nhiều. Chỗ nào cũng mờ ảo khói tím bay là là. Lan hỏi vài câu nhưng người thanh niên im lặng không trả lời. Hai người cứ đi, đi mãi mà không sao đi hết vùng sương khói, càng đi càng lạc, Phong Lan cảm nhận thế; còn anh thì rất bình tĩnh.

- Ông à, bao giờ thì mới tới nhà của ông?

Người thanh niên lắc đầu... Vẫn lại là im lặng... đôi mắt xa xăm, diệu vợi và. Lan thấy trống trải và sợ hãi quá. Bàn tay người thanh niên cứ lạnh dần trong tay cô. Những ngón tay mềm ra, run rẩy, đôi mắt dại đi. Trời chuyển lạnh đến tái tê, vầng trăng trở nên sáng quắc, sáng đến mức xé nát được mọi thứ, cỏ cây hoa lá dường như cũng rùng mình vì lạnh.

Thể trạng Phong Lan không được tốt, cô yếu đuối nhưng chàng trai này  còn yếu hơn, anh ta chắc sắp quỵ ngã. Cô lập cập dìu anh vào một ngôi lều hoang ven đường nép sau bụi cây dại um tùm. Cô lay vai anh.

- Ông đừng làm tôi sợ, xin hãy tỉnh lại đi.

Anh thì thào:

- Tôi xin lỗi em... tôi mệt quá... trời ơi... thuốc... cho tôi thuốc, thuốc ở trong túi áo.

Khi chàng trai uống xong thuốc thì cũng là lúc trời đổ mưa rào. Cơn mưa dữ dội như trút nước. Căn lều dột nát không đủ che cho hai người. Những giọt nước mưa xối xả rỏ xuống qua kẽ lá xuống nền đất. Phong Lan giật bắn mình và thét lên kinh hoàng; còn anh thì vội vã kéo cô vào lòng trấn an:

- Không sao đâu cô bé, đó chỉ là một ngôi mả hủi mà thôi. Tôi biết căn lều này từ lâu lắm. Ngôi mả hoang này chẳng có ai hương khói cả. Nhiều lần về khuya tôi vẫn vào đấy để trú qua đêm.

Nghe những lời kể của chàng trai, Lan càng thêm sợ hãi, hóa ra cô đã đi cùng với một kẻ mê mị đến mức quái dị, chỉ vì cô quá yêu thơ của anh ta, những vần thơ điên, điên vì yêu, điên vì đau đớn và yêu nhiều đến mức bệnh tật vẫn si mê. Cô vừa thương, vừa sợ, liệu đây có phải là tác giả nổi tiếng bao năm rồi cô ấp ủ trong tim không, hay chỉ là một chút tình thoảng qua?

Sợ hãi vụt biến, thay vào đó là nỗi lo lắng cho tính mạng của chàng trai. Anh lại lên cơn co giật, anh nghiến răng lại nhưng máu từ miệng vẫn trào ra. Anh quằn quại, không nói được gì, chỉ riêng đôi mắt là mở to nhìn Phong Lan đầy đau đớn. Đôi mắt ấy biết nói và Phong Lan hiểu được tất cả. Con người ấy không còn đủ sức nữa, lại dụi xuống vũng máu của mình, máu loang ra. Mặt Phong Lan biến sắc, cô đứng sững người nhìn anh, chỉ một lát sau cô đã ôm choàng lấy anh, máu thấm cả vào áo Lan, cô mặc kệ, không cần quan tâm rằng đó là máu độc. Anh cười, vì không thể khóc được nữa, một sự vật vã đến điên dại cả người. Lan vẫn ôm lấy anh, cô biết anh là ai rồi, đúng là anh, là Hàn mà cô hằng yêu thương. Hàn đẩy cô ra, máu chảy đầy trên khóe miệng. Lòng Phong Lan như lửa đốt, nước mắt của cô hòa vào máu của Hàn chảy thành từng giọt xuống đôi tay xanh xao của anh. Hàn cho Lan biết là anh đã uống thuốc chữa bệnh bằng nọc rắn, anh uống quá liều nên mới  lên cơn co giật. Anh đã mắc phải một căn bệnh hiểm nghèo. Trời tạnh mưa, anh không còn nhiều máu sau cơn thổ huyết vừa rồi, chỉ còn hơi thở mệt nhọc và ánh mắt nồng nàn dành cho Phong Lan.

- Cảm ơn em nhiều lắm, cô bé - Anh chỉ kịp nói thế rồi gục xuống bên tay Phong Lan thiếp đi mê mệt.

*

*    *

Một tuần không ngủ. Cô sợ lặp lại những giấc mơ cũ. Vừa nhớ, vừa thương, vừa yêu nhưng lại đầy lo lắng, ám ảnh. Phong Lan như một người mộng du. Cô gầy và xanh xao hẳn đi. Phờ phạc đến lo ngại. Có một điều kì lạ là đôi mắt cô tinh anh hẳn lên, sáng long lanh mà thẳm sâu những ý nghĩ thầm kín. Cô thuộc tất cả mọi bài thơ mà Hàn đọc cho cô nghe trong mơ, những bài thơ điên loạn, nghe xa xót đến quặn lòng. Cô đứng bần thần trước cửa, ái ngại cho số phận người thanh niên kia, nhưng rồi những ý nghĩ, những mâu thuẫn trong đầu cứ dày vò Phong Lan. Cô không sao chống chọi được nỗi buồn và sự ám ảnh bủa vậy. Phong Lan quyết định tới nhà một người bạn của mình.

Trong khi đó tại phòng làm việc của nhà thơ Thi Thi, người thanh niên lạ mặt đang ngồi trước bàn làm việc nói chuyện với chị. Anh tới để nộp bài vở, vẫn là những bài thơ sầu mộng, trăn trở. Nhà thơ Thi Thi không nói gì, nhưng chị rất ngạc nhiên về một phong cách mới lạ này, chị thực sự bị lôi cuốn.

- Xin lỗi, năm nay bạn bao nhiêu tuổi rồi? - Chị không gọi bằng anh mà gọi bằng bạn cho thân mật.

Nhưng anh ta thì lại nói xa xăm:

- Nhiều lắm, chắc là tôi nhiều tuổi hơn chị. Nhà tôi ở dưới dốc núi, khi nào rảnh rang mời chị ghé thăm.

Chị nhún vai, có lẽ anh ta đùa, nhưng nghe giọng nói đầy trìu mến, nghiêm túc. Toàn là sự bí ẩn cả. Chị tò mò muốn biết về con người này. Anh ta nói là hơn chị rất nhiều tuổi mà khuôn mặt thì non nớt, lại còn nói nhà ở dốc núi. ở thành phố đầy xe cộ, bụi bặm này thì làm sao tìm ra núi non.

Người thanh niên đứng lên chào chị. Hai người bắt tay nhau. Bàn tay anh ta lạnh toát, gân guốc và xanh xao. Thi Thi nắm chặt tay anh rất lâu, chị muốn truyền sang hơi ấm cho con người tội nghiệp ấy.

Chị mỉm cười:

- Chúng tôi rất thích thơ của bạn. Một ngày không xa tôi sẽ tới thăm bạn.

- Cám ơn, đây là địa chỉ. Tôi tin là chị sẽ tới.

Khuôn mặt anh rạng ngời một niềm hy vọng. Anh đi ra. Nhà thơ Thi Thi sững người khi chiếc các trên tay chị là tên của một địa danh cũ kỹ mà từ lâu nó đã bị xóa bỏ.

Mưa. Và tiếng sét khổng lồ xé toang bầu trời. Chị giật bắn mình, cảm giác lạnh lẽo dội về. Chị cảm thấy không bình yên.

*

*   *

Đến với cô bạn gái vui nhộn, Phong Lan quên vợi đi nỗi nhớ người thanh niên hàng đêm cô thường gặp trong giấc mơ. Nhưng niềm vui chưa được bao lâu thì cô lại gặp lại chính con người ấy. Anh ta có quan hệ gì với cô bạn gái của Phong Lan mà lại tới đây.

- Chào ông, sao ông lại có mặt ở đây?

Lan hết sức kinh ngạc, còn anh thì vẫn điềm nhiên như không có chuyện gì.

Cô bạn gái của Lan hỏi:

- Mày quen anh ấy à?

- ...

- Con bác tao đấy, thi đại học mấy năm rồi mà không đỡ chỉ vì mê thơ quá, cứ như kẻ mộng du ấy. Mày đừng nên quen anh ta.

- Nhà anh ta ở đâu?

- Bên dưới dốc núi kia kìa - Người bạn gái chỉ tay ra đằng tây. Lan chỉ thấy màu mây trắng nhạt, xa vời.

Cô quay ra nhìn người thanh niên, nỗi nghi ngờ càng dâng lên trong lòng, có lẽ anh ta không phải là người trong giấc mơ của cô, chỉ là do yếu bóng vía nên Phong Lan mới nằm mơ. Cô đâm ra ngờ vực chính mình.

Anh nắm lấy tay cô, lạnh lẽo, van nài:

- Em nỡ lòng nào bỏ tôi đi sao, tôi không thể chống chịu được với bệnh tật, xin em đừng bỏ tôi.

- Không, tôi không quen ông. Hãy buông tha cho tôi, tôi sợ...

Lan bỏ chạy. Cô bạn ngơ ngác nhìn theo.

*

*  *

Cả ngày mưa như trút nước. Cây cối tả tơi. Trong phòng làm việc của nhà thơ Thi Thi mọi người đang tranh luận rất gay gắt về thơ của người thanh niên kia. Mỗi người một ý kiến, người bênh vực, người phản đối. Nhưng nhất nhất mọi người đều cho rằng đó là những bài thơ rất tuyệt, có điều họ không tin rằng tác giả lại là anh ta.

Cánh cửa phòng bật mở, Phong Lan cầm quyển thơ của người thanh niên bước vào. Cô giải thích tất cả về tác giả của những bài thơ kia. Chỉ có điều mà ngay cả cô và mọi người không hiểu là tại sao anh ta lại có tập thơ mà theo như sự phán đoán của mẹ cô thì đó là thơ của Hàn. Hình như chỉ vì người ta yêu thơ Hàn quá nên mới xảy ra chuyện này, hơn nữa người đó quá giống Hàn, bảo anh ta không phải là Hàn thì cũng thật vô lý.

Phong Lan lại đem quyển thơ về đọc, những vần thơ đã được cô thuộc một cách nhanh chóng. Sau đó thì đốt, cô đốt hết tất cả mọi bài thơ của anh ta, trả về với quá khứ. Một thứ khói vàng bốc lên, khét lẹt, ẩm ướt.

Cô đứng giữa vùng khói nhạt, mờ ảo, mông lung. Phong Lan thầm nghĩ trong đầu: “Nếu như người ta biết thơ của người nằm trong tay tôi thì người ta sẽ cuống lên vì chuyện sưu tầm, nghiên cứu. Tôi chỉ thương người sống khổ đau, bệnh tật, triền miên trong cơn ảo mộng,  giá như người được một ngày bình yên. Dù người là ai đi chăng nữa, là Hàn hay một người yêu thơ Hàn thì tôi cũng sẽ mãi nhớ về người. Cám ơn đã cho tôi những phút giây ảo ảnh. Tôi xin trả lại người tất cả”.

Đang mải suy nghĩ thì cô bạn chạy ập vào, lắc mạnh tay Phong Lan:

- Lan ơi... anh ta.. anh ta chết rồi.

- Sao? Mày nói gì thế, anh ta là ai. Tao không hiểu - Lan sốt sắng, cô mơ hồ nghĩ tới người đó.

- Cái anh chàng mộng du con bác tao ấy. Anh ta nhận giấy báo đỗ đại học sướng quá, chạy ra đường bị tai nạn chết rồi. Người ta tìm thấy trong tủ của anh ta có rất nhiều thơ.

Lan như không nghe thấy gì nữa. Tự nhiên cô thở phào nhẹ nhõm. Cô đã hiểu tất cả rồi. Cô thổn thức gọi: Người xưa ơi!.

(Tạp chí Văn nghệ quân đội)

Một buổi sáng

Nắng rực rỡ. Gió hăm hở thổi. Từ xa tắp phía trước mặt, nơi đất lẫn với trời, một dải nắng màu vàng gắt tràn đi trên mặt đất. Vài chục giây sau, cái dải ấy ánh lên gần hơn, trườn đến bãi sông và trùm lên người chị. Một chút âm ấm chạm khẽ vào má, vào lưng... Rồi một vệt sáng khác từ phía sau lẻn đến, chồm qua cây cỏ, lao tới gặp các dải khác. Và đột nhiên, cả bãi sông rộng lớn cởi bỏ vẻ nhạt nhòa của buổi sáng, mỉm cười phô hết ra muôn vàn giọt sương long lanh. ánh nắng sáng rực lên làm bóng chị hiện ra, mảnh và dài. Tì cằm vào cái cán cuốc đã nhẵn bóng, chị đưa mắt nhìn ra xa. Nước sông Hồng mùa này đục ngầu, cuộn chảy hối hả. Từng con sóng nhảy lên, vỗ ì oạp vào bờ rồi lại tụt xuống, nhoài tít ra xa dưới ánh sáng trắng lóng lánh. Ngút ngát màu xanh của lạc, của đậu xen kẽ từng vạt ngô đang ngả sắc vàng ưng ửng. Bên kia sông là những vườn vải sum suê, xanh thẫm. Làng Tự Nhiên bên ấy trù phú hơn làng chị vì sau mùa nước nổi hàng năm, một lớp phù sa màu mỡ được phủ dày khắp chốn. Bãi Nổi, khu bãi bồi hiền lành, phì nhiêu thì ngày càng rộng ra. Còn bên này, mùa lũ đến, đất rơi ùm ùm xuống sông, ngày càng gần chân đê làng. Đất lở tạo thành bờ sông ngoằn ngoèo, nham nhở. Nhiều chỗ nứt toác cả mảng rộng lớn, rộng chừng dăm bảy cái chiếu, đứng chênh vênh nghe sóng vỗ rồi bất thần đổ ầm ầm, mất hút dưới dòng nước đang ào ào chảy. Chỉ khoái chí lũ nhóc đang cười đùa kia thôi. Ngày xưa chị cũng vậy. Mà trẻ con làng này bao đời nay vẫn thế. Lớn lên hồn nhiên, hồn nhiên với bao trò chơi người lớn biết hoặc chẳng bao giờ biết dù họ cũng đã từng là nhóc tì. Cuộc sống lam lũ khiến tóc chúng đỏ hoe, tay chân đen nhẻm, quần áo luôm nhuôm nhưng với chúng, thế gian tồn tại bí ẩn và nhiều bất ngờ thú vị. Ngày trôi đi rất nhanh, đêm qua lại chậm để sáng hôm sau, tới trường với dăm cuốn vở đút trong cái cặp sách đã sờn cũ, học và chơi. Rồi đến chiều, chúng lại trở về với thế giới tuổi thơ ăm ắp những điều mới mẻ, kì thú. Trẻ con là thế chứ không nhàm chán như người lớn. Hay đúng ra, chúng chưa nhìn cuộc đời nhàm chán như người lớn. Đấy, chúng đang làm gì thế kia? Mà có cả thằng Tân con anh Toàn thì phải? Sáng nay, chúng đi làm giúp con Thúy nhà Thọ Xuân ở xóm Bắc.Vừa làm vừa đuổi nhau chí chóe như thế thì được mấy tí? Chỉ lát nữa thôi, đùa nghịch chán, thấy khát, thế nào chẳng mò xuống bờ sông, múc cả nón nước vục mặt vào mà uống? Bọn trẻ làng chị không đứa nào sợ nước sông, dù nước có đỏ đục bởi ông bà chúng dạy rằng: nước sông tuy vậy mà lành lắm. Chính cái thứ bùn vẩn lên làm đỏ nước ấy lại là phương thuốc hữu hiệu chữa cho người ta khỏi cảm nắng. Dù chẳng thấy sách báo nào giải thích điều đó song mặc nhiên cả làng chị tin như vậy.

Đỡ mệt, chị tiếp tục làm. Cần phải xáo xong chỗ đậu này. Mấy hôm rồi chị mệt nên sáng nay mới ra bãi sông được. Cỏ nhà chị bao giờ cũng mọc nhanh và khỏe hơn nhà hàng xóm (Là chị cảm thấy thế!). Mới quá có dăm ngày mà đã xanh rì, dày đặc. Nhưng chỉ sáng mai thôi, dưới ánh nắng gay gắt của mặt trời cùng với sự sắc ngọt của lưỡi cuốc này, chúng sẽ héo rũ, quắt lại rồi lẫn vào đất. Những ngọn cỏ ấy! Chị bỗng thấy thương những mầm cỏ non dại dưới chân mình. Những mầm cỏ nhỏ xíu, lá cũng nhỏ xíu, xanh nhạt và mỏng manh phải kết thúc số phận. Cuộc sống vốn vậy. Cỏ có chết, đậu nhà chị mới tốt. Bất kỳ sinh linh nào muốn tồn tại dưới ánh sáng mặt trời mà chẳng dựa vào việc chấm dứt sự sống của một vài sinh linh khác? Sự cộng sinh giữa chúng xảy ra thường xuyên, nghiệt ngã và tự nhiên đến mức, chẳng ai nhọc công để ý tới nó làm gì. Phải chăng vì thế mà người ta thường không cảm thấy, sống ở đời là cả một đặc ân, một hạnh phúc lớn lao, cần hết lòng với chính cuộc sống của bản thân mình? Chị thì khác hẳn. Hai bảy tuổi chị mới lấy chồng. Chẳng phải chị kén cá chọn canh gì, cũng không phải tại chị xấu xí. Chị biết mình không hề xấu xí dẫu chưa phải là người xinh đẹp. Chỉ tại tính chị lạ. Con nhà nghèo, quanh năm chân lấm tay bùn, chất phác hiền lành lại cắt tóc ngắn cỡn như con trai. Hai mươi tuổi, thi đại học ba lần trượt cả ba (Chị biết thừa mình sẽ còn trượt nữa nếu thi tiếp bởi chị học dốt. Và chị còn lười nữa, lười chảy thây! Chẳng mấy khi chị rờ đến sách vở dù chữ chị rất đẹp...) Thế là chị đòi đi học nghề bằng được. Mà nghề gì chứ? Nghề cắt tóc nam! Chị không thích suốt ngày vuốt vuốt mấy cọng lông mày, xén xén vài lọn tóc dài ngắn đủ loại hay bôi bôi quệt quệt vào mặt mũi, móng tay, móng chân đám đàn bà, con gái thích làm đỏm. Những việc ấy đã có cả đống người khác làm rồi. Vừa làm, họ còn  vừa tán chuyện dẻo quẹo. Đầu làng cuối xóm, đủ chuyện hay dở được “xào xáo, nấu nướng” ở đó. Chị không thích như thế! Chị sẽ cắt những mái đầu đàn ông vì họ xứng đáng được một bàn tay phụ nữ sửa sang cho tươm tất... Thế là chị ra Hà Nội, học 3 năm các loại đầu tóc nam. Về làng, chị mở ngay một hiệu cắt tóc nam ở đầu xóm Đông, gần đường lớn. Hiệu của chị, chỉ cắt tóc mà không gội đầu, nửa năm liền vắng ngắt như chùa Bà Đanh (Xin lỗi! Chán bỏ mẹ! Cắt tóc xong, cứ ngứa ngáy, dấm dứt thế, tự bò về nhà gội đầu thì bố ai chịu được? Đến quán khác cho khỏe! Đó là những lời bình phẩm của các đấng mày râu về cách làm ăn kì cục của chị). Thấy vậy, chị cũng nản, mấy lần định dọn quán, bỏ nghề... Dần dà, rồi người ta cũng quen. Vả lại, các kiểu tóc chị cắt rất đẹp. Đẹp hơn hẳn các tay kéo quanh vùng. Vào quán, khách thích kiểu nào cứ việc yêu cầu. Chị chỉ ngắm nghía, nghiêng ngó một chút rồi cắm cúi làm việc, thảng hoặc trò chuyện dăm ba câu. Vẻ duyên dáng và khéo chiều khách của chị đã khiến họ hài lòng. Và chị cũng hài lòng với cách kiếm tiền ấy của mình...

Chuyện chị lấy chồng bắt đầu một cách bất ngờ ở hiệu cắt tóc. Khánh là người xã bên, dong dỏng cao, trắng trẻo và có cặp mắt sâu luôn bắn ra những tia nhìn dữ dội (Chị mê nhất ánh nhìn thẳng thắn và hoang dại của chồng). Anh cán bộ đoàn đẹp trai, năng động đã phớt lờ các cô nàng trẻ trung, xinh xắn vây quanh để “tán tỉnh” một cô thợ cắt tóc sắp sửa lỡ thì. Đều đặn tuần hai lần, Khánh đến chỗ chị. Lúc đầu, chị không để ý, sau thấy kì kì, nhưng chị mặc kệ. Họ nói với nhau toàn chuyện vu vơ:

- Cắt tóc thế này có ngại không?

- Không.

- Suốt ngày, toàn đàn ông ra vào?

- Thì sao?

- Chẳng sao cả, chỉ thấy lạ!

- Lạ gì? Đều những người tử tế, giống như anh vậy?

- ...

Có nhiều hôm Khánh đến, ngồi im lặng và say mê nhìn chị chọn kiểu đầu cho khách, lắng nghe tiếng lách tách vui tai của cây kéo nhỏ trong tay chị. Lắm khi cả buổi, hai người chẳng nói với nhau câu nào. Thế mà yêu nhau. Cuối năm đó thì cưới. Rồi năm sau, con Bống ra đời.

*

*  *

Đã gần trưa. Nắng chói chang, hào phóng phủ khắp bãi sông. Gió thổi khẽ, không gian như ngưng đọng lại. Cảm giác cả con người lẫn cây cỏ đều đang phì phò thở. Lũ trẻ dường như đã mệt, đứa đứng, đứa ngồi lố nhố. Thằng Tân đang khoát tay chỉ trỏ gì đó với các bạn. Nó là thằng bé nhanh nhẹn, da đen giòn, tóc xoăn tít và rất tốt bụng. Thời trẻ, chị và anh Toàn - ba thằng Tân - đã từng yêu thương nhau. Mối tình đầu non dại với kết cục thông thường như muôn vàn mối tình đầu khác. Ngày ấy, chị 22 tuổi, anh đang là lính nghĩa vụ, một chàng trai khỏe mạnh, điển trai với mái tóc tuyệt đẹp (Nhiều lúc chị nghĩ, có lẽ tại mái tóc Toàn đẹp quá mà chị đâm say mê anh? Và cũng vì mái tóc ấy nên chị nhất quyết đòi được học nghề cắt tóc nam chăng?). Yêu nhau thì mộc mạc bày tỏ. Gần nửa năm mới dám hôn nhau và cùng nhau đi dạo dọc con đường làng rợp bóng nhãn (Con đường mà sau này, khi yêu Khánh, cùng anh hẹn hò dưới ánh trăng trải khắp làng quê yên ả bằng thứ ánh sáng vàng nhạt, thanh bình, chị thấy vừa quen, vừa lạ, lại có cảm giác buồn cười bởi hóa ra, con đường tình yêu của lớp thanh niên quê chị chỉ có vậy! Yêu ai cũng vẫn đi trên con đường ấy! Người hẹn hò có thể khác, nhưng cái sự dung dăng dung dẻ, ánh trăng ngỡ ngàng khi chị ngửa mặt nhìn trời và đón nhận nụ hôn đằm thắm của Khánh thì chẳng lạ lùng là bao. Thật kì quặc!)... Cứ vậy gần hai năm thì chia tay, lý do chẳng có gì to tát, chị muốn vài năm nữa hẵng cưới vì cả hai còn khá trẻ, chị lại chưa học nghề xong. Còn Toàn, nhà anh có nghề thuốc Bắc gia truyền. Ba mẹ Toàn muốn chị bỏ cái nghiệp “cắt xén” kia đi, cưới nhau rồi sinh con, chăm sóc gia đình và phụ cùng Toàn làm nghề, vừa được phúc đức, vừa kiếm ra tiền lại nhàn hạ. “Hay ho gì cái trò cạo râu, ngoáy mũi, vần vò đầu tóc bọn đàn ông cơ chứ?” - Mẹ Toàn, một người đàn bà đáo để, có tiếng là nghiêm khắc với con cái trong làng, bắn tin như vậy đến gia đình chị (Thực ra, Toàn cũng mong muốn thế lắm nhưng anh dè dặt hơn!). Thế là chia tay. Không còn những đêm hè, dắt tay nhau đi lang thang trên đường làng, nói chuyện vu vơ. Không còn những nụ hôn ấm áp, không được dụi đầu vào vồng ngực khỏe khoắn của Toàn để hít hà cái mùi đặc biệt của các vị thuốc Bắc do anh sao tẩm cả ngày - Thứ mùi đã trở nên quen thuộc đối với chị... Ngày đó, chị giận anh lắm. Thậm chí, chị còn xem thường anh nữa. Vì sao thì không giải thích được (Phải chăng, trong thâm tâm, chị mong chờ một người đàn ông là chỗ dựa vững chắc, an toàn hơn để được sống đúng như những gì mình muốn, mình thích?”. Dù thế thì chị vẫn cứ giận anh.Thậm chí, còn giận tới xương tủy, tới không thể tha thứ được. Nỗi tức giận đó thấm sâu vào từng thớ thịt đến nỗi chị có cảm giác nếu sau này có con, chắc chắn nó cũng sẽ giận Toàn như thế(!). Nghĩ vậy, chị thấy nhẹ nhõm hơn, bèn ra phố học tiếp sau khi lẳng lặng vắt một dải băng đen lên khung ảnh của Toàn trong trái tim mình, lặng lẽ cúi đầu buồn bã và nghĩ bụng: “Mình sẽ không bao giờ đoái hoài đến Toàn nữa!”.

Chừng một năm sau, Toàn cưới Thắm, bạn học cũ của chị thời phổ thông, người xóm dưới. Thắm lành, ngoan lại khá xinh đẹp. Họ sống yên ấm, sung túc và có hai bé trai. Thằng Tân là con lớn. Mọi việc dần trở thành quá khứ, lặng lẽ và xa xôi theo tháng năm. Chị yêu và cưới Khánh rồi sinh con Bống. Cuộc sống gia đình chị hạnh phúc và yên ổn khiến những náo động của tuổi trẻ dường như lùi xa. Chị trở nên đằm tính hơn khi chấp nhận đoạn cuối của tuổi thanh xuân dần đến một cách chậm rãi, thanh thản. Vài năm trôi qua, Khánh được bầu làm phó chủ tịch xã. Công việc bận rộn khiến anh vắng nhà thường xuyên, mọi việc đồng áng dồn hết vào tay chị. Cửa hiệu cắt tóc lại rất đông khách, hai vợ chồng việc ai nấy làm. Chị vốn là người đảm đang, vén khéo nên mọi sự đều ổn thỏa. Khánh thương vợ, quý con dù tình yêu anh dành cho chị không sôi nổi, say đắm như ngày đầu mà trầm lặng và nhuốm phần trách nhiệm, tình nghĩa - Một hình thái tình cảm vợ chồng thông thường, tất yếu sẽ xảy ra, do thói quen, hoặc có thể, do sự thích ứng lẫn nhau mà cả hai đều mặc nhiên công nhận. Dĩ nhiên, chị rất hài lòng với những gì mình có: Gia đình, con cái, công việc, cuộc sống vợ chồng êm đềm, ít xao động (Nếu không nói là yên tĩnh hoàn toàn). Điều ấy làm chị mãn nguyện, thậm chí nhiều lúc tới mức phô phang.

... Một lần, đang dọn dẹp cửa hiệu, chị bất chợt ngẩng lên và sững người khi thấy Toàn trước mắt. Anh đứng im lặng với khuôn mặt cố làm vẻ bình thản và lúng túng ngồi xuống ghế. Chị tần ngần một lúc rồi cũng tiến lại gần, rụt rè cầm cây kéo nhỏ. Mái tóc anh vẫn đẹp như ngày nào dù đã có vài sợi bạc. Chị bỗng thấy xúc động. Một niềm xao xuyến sâu xa lan tỏa toàn thân khiến tay chị run bắn khi chạm vào mái tóc của anh. Tình cảm xưa cũ bỗng ùa về, chầm chậm rồi rõ ràng dần trong chị. Thế là chị khẽ khàng lùa hai bàn tay vào tóc Toàn rồi tì cằm lên, say sưa nhìn vào gương mỉm cười, nụ cười của cô bé con hai mươi tuổi, ngượng ngập và bẽn lẽn. Không biết thời gian trôi đi bao lâu, khi chị sực tỉnh thì đã thấy tay mình bắt chéo qua ngực Toàn và nằm ngoan ngoãn trong tay anh. Đôi môi ram ráp của anh đang mơn man trên gò má chị, hôi hổi, ấm nóng. Hốt hoảng, chị gỡ tay anh ra. Tự nhiên, mồ hôi đổ đầy lưng áo lành lạnh. Lúng túng, chị chộp lấy cây kéo không hiểu sao đã rơi xuống  đất từ lúc nào rồi cuống quýt túm lấy tóc Toàn mà cắt, mà xén lia lịa trước cặp mắt ngạc nhiên của anh. Chỉ đến khi anh nắm chặt lấy cây kéo, miệng nho nhỏ gọi tên chị thì chị mới bình tĩnh lại. Mắt họ gặp nhau và cả hai bỗng phá lên cười khi nhìn vào mái tóc xấu xí của Toàn. Lần đầu tiên chị đã cắt hỏng một mái tóc mà bản thân mình rất muốn nó thật đẹp còn anh thì ra về với cái đầu húi cua gần như trọc lóc phía trước bởi trong lúc vội vàng, chị đã xén gọn cả mớ tóc tới sát trán anh mà không cách gì sửa chữa được nữa.

Từ sau buổi ấy, tâm tính chị có nhiều thay đổi. Một thứ tình cảm sóng sánh như mật đang chảy trong cơ thể chị và tỏa sáng với sắc màu chỉ có thể cảm nhận chứ không thể nắm bắt khiến gương mặt chị sinh động hẳn lên, cặp mắt long lanh, hai gò má nóng rực và hơi thở đôi khi dồn dập, gấp gáp. Chị chợt nhận ra, đã lâu lắm rồi, Khánh không nhìn chị với ánh mắt như có lửa nữa. Vợ chồng chị cũng đã đánh mất thói quen tâm tình trước khi ngủ, điều mà ngày xưa cả hai đều rất thích thú. Quả thực, chị không chế ngự được tình cảm của mình. Suốt ngày, hình ảnh Toàn với mái tóc húi cua cộc lốc và nụ hôn vội vàng của anh quẩn quanh bên chị... Rồi chị bắt đầu săm soi chồng và thấy Khánh sao mà khó coi thế (!). Khuôn mặt thì dài, má hóp lại, tóc tai cẩu thả, bù rối (Chị bảo mãi anh không chịu sửa tóc. Anh nói bận  quá, làm gì có thời gian!). Ăn cơm thì cứ vội vội vàng vàng, cúi mặt xuống bát và lấy và để. Xong bữa là leo tót lên phản, ngồi chễm chệ xem tivi hay đọc báo. Ngay cả chuyện vợ chồng Khánh cũng đại khái. Xong việc là anh lăn ra ngủ khì, quay lưng lại phía chị. Nhiều đêm, Khánh còn gác cả hai cái cẳng chân dài ngoẵng lên bụng chị khiến chị không thở được. Cáu tiết, chị véo cho một cái rõ đau rồi cầm chân anh lẳng mạnh sang bên giường và quay mặt vào tường giận dỗi. Chỉ lát sau, chính chị cũng ngủ mất bởi Khánh không hề tỉnh dậy (!)... Bỗng dưng, chị chán cả làm việc nhà, chán vẻ cúc cung của mình trước hai bố con Khánh. Chị chợt thấy mình y hệt một ả gà mái. ả gà mái đi lại bằng những bước nhanh và ngắn, thụ động trong từng cú mổ mạnh, dứt khoát tống thức ăn vào mồm, thụ động nhìn ngó cuộc sống của mình và xung quanh với cặp mắt mở tròn gắn trên cái đầu chỉ quen gật hoặc lắc, tịnh không có trạng thái thứ ba. Thậm chí thụ động cả trong việc sẵn sàng nằm dưới con gà trống và ngoan ngoãn đẻ trứng bất cứ chỗ nào kèm theo tiếng cục tác báo hiệu. Chị cay đắng thừa nhận với mình rằng, đã mất rồi, mất hẳn rồi những tháng ngày yên ấm, mãn nguyện trước kia chị từng có...

Thời gian ấy, chị thấy ngày dài lê thê cùng cảm giác bất ổn và sợ hãi. Trong vòng gần nửa năm, chị tung tẩy may đến chục bộ quần áo, sửa tóc cũng đến năm bảy lần. Thôi thì ngắn dài đủ kiểu. Dăm đôi dép mới được khuân về để trong góc tủ. Cũng đến bốn năm lần Toàn làm như vô tình gặp chị. Lần nào cũng vội vàng. Thậm chí có lần, hai người chỉ kịp hỏi nhau vài câu. Nhưng như thế cũng đủ để chị biết chút ít về cuộc sống gia đình của anh, những điều mà nhìn bên ngoài, không ai có thể nghĩ như vậy. Thắm ngoan, chiều chồng, yêu con và nấu ăn rất ngon. “Nhưng sống với cô ấy thật buồn tẻ và vô vị”. Chị tin Toàn khi anh nói như vậy bởi anh là người trung thực, có trách nhiệm với gia đình. Và bởi ánh mắt băn khoăn, dằn vặt lẫn khao khát anh dành cho chị khi gặp nhau. Chị biết, Toàn không muốn cuộc sống gia đình của chị xáo động. Và anh vẫn rất thương Thắm dù đã lâu rồi, anh gần như quen không để ý đến sự cần thiết của cô trong cuộc đời mình, còn Thắm thì hồn nhiên quen với sự lu mờ. Đành rằng nhiều đôi vợ chồng vẫn có thể sống với nhau mà không hẳn có tình yêu nhưng nhiều lúc Toàn cảm thấy trong lòng tràn ngập một nỗi buồn trống trải. Cảm giác nặng nề ấy giống những giọt nước mắt dâng đầy khóe mắt nhưng không sao tràn ra được. “Chẳng lẽ đó là cuộc sống à? Anh muốn thay đổi nó bằng cách thay đổi Thắm mà khó quá!”. Thật kì lạ là chị có thể lý giải được trạng thái tình cảm ấy của Toàn. Yêu thương anh gần hai năm, thời gian chưa phải là dài. Nhưng khi trẻ trung, ta thường chân thật, cởi mở. Cảm xúc cũng tươi mới, nồng nhiệt hơn. Vì thế, nó tồn tại dai dẳng và khó có thể xóa nhòa. Chỉ cần chạm đến, có điều kiện nảy nở, nó sẽ nguyên vẹn trở về sắc thái ban đầu... Giữa lúc chị chông chênh như thuyền mất lái thì con Bống lăn ra ốm. Thấy con sốt nhẹ, chị lơ đãng cho nó uống thuốc. Nó đỡ nhưng không khỏi hẳn, chị cũng chẳng để tâm. Một tuần sau, con bé đột ngột sốt cao trở lại. Nhìn con mệt lả, không ăn uống được gì, nôn liên tục rồi co giật, vợ chồng chị cuống cuồng cho con lên bệnh viện tỉnh. Con Bống bị viêm não Nhật Bản, căn bệnh trẻ em rất dễ mắc phải khi mùa Hạ đến và cũng là mùa vải chín. Năm ngày liền, con Bống ở trạng thái nguy kịch. Không thở được khiến môi nó tím lại rồi hôn mê.  Bác sĩ phải truyền dịch liên tục và hô hấp hỗ trợ bằng máy. Khánh gầy rộc đi, râu ria lởm chởm. Cặp mắt sáng rực đau đớn ẩn dưới hàng lông mày rậm khi nhìn con gái cứ bằn bặt thiếp đi trên giường bệnh. Đêm, anh hầu như không ngủ, vừa trông chừng con vừa ôm vợ cũng tiều tụy, kiệt quệ sức lực vì lo sợ. Chị nhận ra, mình yêu và cần con bé đến nhường nào. Và lâu nay, con Bống ở cạnh chị, khỏe mạnh, xinh xắn, tự nhiên như hơi thở, như không khí, như ánh sáng tràn ngập xung quanh chị mỗi ngày nên đã có lúc chị nhãng đi, chị quên mất, là nếu không có nó, chị chẳng còn gì, cả niềm vui, nỗi buồn lẫn cảm giác hạnh phúc. Vài ngày nữa trôi qua, con bé vẫn không tỉnh lại. Trong một khoảnh khắc tuyệt vọng, chị đã ôm lấy thân hình nhỏ bé của con, gào lên:

- Con ơi! Mẹ xin lỗi con! Tại mẹ cả! Con tỉnh lại đi! Tại mẹ hư đốn nên ông Trời đã làm con đến nông nỗi này!

Chẳng ai hiểu gì cả. Khánh thấy vợ xúc động quá bèn dìu chị ra ngoài. Dúi đầu vào vai chồng, chị khóc thảm thiết. Một lúc sau, chị mới bình tĩnh lại.

Sang ngày thứ mười, cơn nguy hiểm đã qua. Con Bống bắt đầu hồi phục. Trận ốm để lại di chứng nhẹ. Cánh tay phải của con bé yếu hẳn, cử động khó khăn. Dẫu còn lo lắng nhưng vợ chồng chị cũng thấy yên tâm hơn. Lúc này, đến lượt Khánh quay ra ốm vì kiệt sức. Nhìn gương mặt hốc hác, già xọm đi của chồng, chị run rẩy, trào nước mắt... Rồi mọi chuyện cũng ổn dần. Bốn tuần sau, con Bống khỏe hẳn, gia đình chị bồng bế nhau rời bệnh viện về nhà.

*

*   *

Trưa! Mặt trời vẫn chậm rãi tãi nắng xuống dương gian bằng muôn vàn tia sáng chiếu thẳng đứng khiến bóng chị được vê tròn lại giống một cái nấm mập mạp. Bãi sông vắng hẳn. Chỉ còn lác đác vài bóng người đang hí húi và đám trẻ chắc cũng sắp sửa ra về. Tràn ngập không khí yên tĩnh. Vẻ yên tĩnh rất đột ngột nhưng thường thấy trên khắp các cánh đồng của vùng nông thôn châu thổ Sông Hồng khi con người tạm dừng công việc của mình để nghỉ ngơi. Chị thoăn thoắt đưa những nhát cuốc cuối cùng. Lưỡi cuốc gọt nhẹ từng làn đất mỏng, nâu xốp tạo thành những tiếng phầm phập đều đều lẫn trong tiếng vỗ oàm oạp của sóng. Mới từ sáng tới giờ, nước sông đã dâng lên chừng gang tay, sóng chồm cao và nước thì đỏ hơn, đục hơn khá nhiều... Sao chưa thấy bọn trẻ  về nhỉ? Xong việc, có lẽ chị phải nhắc chúng vậy. Trưa quá rồi! Mà hình như chúng kéo nhau đi múc nước thì phải! Nước sông đang lên, đất lở ầm ầm thế kia còn xuống đó làm gì? Nhìn vẻ lanh chanh của thằng Tân, chị nghĩ đến Toàn. Họ đã gặp lại nhau cách đây chưa lâu. Khi anh nắm lấy tay chị, thật kỳ lạ, chị không thấy rạo rực, bồi hồi. Thời gian trước, chỉ cần đứng gần anh là chị đã run lên. Thế mà lúc ấy, chị chỉ thấy một cảm giác ấm áp, một tình thân hữu khác thường thôi. Lúc anh nhẹ nhàng ôm lấy chị, vòng tay anh không truyền cho chị cơn sốt nào. Nó chỉ làm tim chị lắng xuống trong niềm thanh thản. Vòng tay ôm của Toàn mang lại cho chị niềm an ủi, hoàn toàn thân ái, không có đam mê cũng chẳng còn cuồng nhiệt. Chao ơi! Thật là tốt đẹp biết bao khi được như thế này, nắm lấy tay anh, không lo sợ, như một người bạn thân yêu. Điều ấy có làm chị ngạc nhiên. Nhưng cao hơn thế, chị thấy thật sự hài lòng.

“Thế là xong” - Chị thở phào nhẹ nhõm và kết thúc công việc. Đột nhiên, chị ngẩng phắt lên. Lũ trẻ đâu mất rồi? Hốt hoảng, chị chạy như bay ra phía bờ sông. Cả đám đang đứng túm tụm cười đùa dưới gờ đất lõm vào sát mép nước. Cách đó khá xa, thằng Tân đang bò xoài người xuống, vục nón múc nước. Người chị chợt lạnh toát bởi cảm giác lo sợ. Chỗ thằng bé đang ngồi là một dải đất nhỏ, sóng dánh nứt cả đoạn dài, tách hẳn nó ra khỏi bờ sông gồ ghề bằng dòng nước đục ngầu rộng chừng một sải chân. Giận dữ, chị định chạy xuống lôi thằng Tân lên, mắng cho lũ trẻ một trận nhưng không kịp. Dải đất bỗng nhiên rùng mình rồi đổ ầm ầm xuống sông. Cùng lúc đó, một đợt sóng lớn chồm đến. Không thấy thằng Tân đâu cả. Rất nhanh, chị lao xuống dòng nước đang cuộn chảy vội vã trong tiếng thét hoảng sợ của lũ trẻ.

Thằng Tân đã được chị cứu sống nhưng chị lại không vào được bờ. Khi đám trẻ gọi mọi người chạy đến thì mặt sông đã không còn bóng dáng của cuộc vật lộn giữa chị với dòng nước. Một buổi sáng đã trôi qua như thế, chỉ có chị là không trở về....

(Tạp chí Văn nghệ quân đội)

Tháng bảy ở chùa làng

Koong koong koong...

Chuông đổ một hồi dài báo hiệu lễ tan, Đài mới từ thành phố dắt xe về đến chùa làng. Để xe ở nhà tổ, vội vã đi lên ngôi thượng điện vừa lúc gặp vợ bưng đống mã đã ra tới sân ngoái lại giục vào lễ tạ, anh liền né người, qua cửa, bước vào gian đặt bàn thờ Phật.

Phần chính của buổi lễ Vu Lan rằm tháng bảy ta hàng năm của họ tộc Đài đã xong. Lễ cúng cơm, cúng cháo, cấp mã cũng đã hoàn thành. Người dự lễ đã ra sân, đang lũ lượt kéo đến đài hỏa, nơi đốt mã cho người thân dưới âm, đặt ở góc sân trái, điểm dừng cuối cùng của hàng đại cổ thụ vặn mình, trổ hoa trông giống như bầy thiếu nữ trong một vũ khúc cổ. Trước chiếu lễ, cạnh cái mõ lớn hơn quả dừa dại, chiếc chuông treo còn lắc lư trong một dao động phản hồi, tỏa ra cái cảm xúc rưng rưng, và tôn nghiêm vốn là cái không khí đặc trưng của chiếc bàn thờ lớn chiếm cả một gian giữa lộng lẫy vàng son, ngần ngật ảnh tượng Phật tổ, các chư phật và các đồ thờ, lúc này đang mờ mờ khói hương và phăng phắc những ngọn bạch lạp cháy dựng đứng hình búp đa.

Bàn vong đặt ở phía trái ngôi thượng điện. ở đó, mấy người phụ nữ đang lúi húi thu dọn nốt đồ mã còn đang ngổn ngang bên cạnh bàn thờ. Và mặc dầu buổi lễ kéo dài gần hết buổi sáng đã qua hồi kết thúc, một người phụ nữ tuổi ngoại năm mươi, vóc hình đầy đặn, mặc áo nâu dài, vẫn tay chắp trước ngực, mắt ngước lên phía trên bàn vong, nơi gắn hình tượng và tên tuổi của cả trăm người đã khuất đang gửi gắm linh hồn ở nơi đây, khấn lời cuối cùng, rồi nhấc chiếc đĩa men xanh trên mặt bệ thờ, nâng lên ngang ngực, miệng xuỵt xoạt thành kính, tay sờ soạng tìm nhặt hai đồng trinh đã đặt sẵn trong lòng đĩa. Hai tiếng cạch khô khan của hai đồng trinh gieo dội lên mờ mờ hóa ra lại là hai tín hiệu vui mừng. Người phụ nữ vừa xin âm dương có khuôn mặt tròn đầy, nở một nụ cười thật tươi, quay lại nheo nheo hai con mắt âu yếm như bất chợt nhìn thấy Đài:

- Cậu Đài! Chị khấn rồi. Các cụ ở dưới âm mừng lắm. Lần này chắc chắn các cụ sẽ nhận được tất cả các đồ mã chị em mình gửi xuống đấy, cậu ạ.

- Chị Ma, em có việc đột xuất phải lên họp ở trên Bộ, nên về chậm.

- Mợ Thu nói rồi. Này, cậu Đài này. Lần trước các em cúng mã quên không khấn gửi ông Vũ Lâm, nên các vong hồn vô thừa nhận cướp mất cả. Ông Vũ Lâm là quan coi kho ở dưới đó mà, em.

Góc trái sân chùa, thấp thoáng bóng mấy người phụ nữ trong ánh lửa đốt mã nhấp nhoáng, chợt vang vang giọng một người đàn ông:

- Các bà cứ đốt đi. Coi như ở trên trần họp xong các cụ được nhận phong bì tiền thù lao. Không sợ nhầm đâu. Xuống đấy rồi các cụ đổi cho nhau cũng được.

- Ba lô ba la cái gì ngoài ấy thế không biết, cái ông Cách nhà này!

Người phụ nữ vừa xin âm dương đặt chiếc đĩa nguyên vị hai đồng trinh ngửa như hai miệng cười, làu bàu một mình, rồi chờ Đài lễ tạ xong, bảo Đài cùng đi ra sân chùa.

Nơi đốt mã, từ vợ Đài ăn mặc kiểu thành thị, còn ba bốn bà đều quần thâm áo nâu dài đang lúi cúi cầm que cời cho mã cháy đều. Đứng cạnh họ là ông Cách, chồng chị Na. Ông Cách, cao một mét bảy mươi lăm, râu quai nón đen rậm, dữ tướng, mặc áo the đen ngắn cũn cỡn, chom chỏm vành khăn xếp trên cái đầu hói bóng, tráng kiện và nghênh ngang, tay chắp sau lưng, đứng như người vãn cảnh, thấy Đài bước ra liền quay lại:

- Chào anh Cách ạ.

- Cậu mới đến à? Các cụ chuyến này tha hồ mà tiêu xài nhé. Dưới âm cũng toàn cầu hóa nên có cả đô la. Tiền âm phủ mà đẹp y như tiền thật, cậu Đài ạ.

Đài bắt tay ông Cách, ngồi xuống cạnh đống mã chưa hỏa thiêu lổng chổng cạnh đài hỏa. Hai chú ngựa. Một cái xe máy. Một chiếc ti vi. Chồng đống, ngổn ngang quần áo, mũ mãng, giày dép, bạc nén, đinh vàng.

- Dở đi cho chín đều, cháy hết, mợ Thu. Cả năm được rằm tháng bảy. Dịp này là dịp để gửi đồ cho các vong, nên đồ mã nhiều em à.

Chị Na dành cái que cời trong tay vợ Đài, mặt hồng trong ánh lửa vàng rượm từ miệng lò hắt ra, tay gạt nhoay nhoáy mấy xếp vàng lá, miệng lẩm nhẩm:

- Con lạy các cụ các ông các bà, cô dì chú bác. Tivi con gửi xuống để xem chung. Còn hai con ngựa để các cụ giao lưu sơn thủy ạ.

Đang khấn thầm chợt ngưng, người phụ nữ quay sang Đài, mặt trầm trầm xa lắc:

- Ba em ngày trước dặn chị: sau mày có con thì phải nuôi chúng tử tế, không được để chúng khổ. Chị cứ nhớ mãi, em ạ. Lạy cậu! Lạy cậu! Con biết cậu thích mặc bađơxuy, đội mũ phớt, năm nay chúng con gửi xuống để cậu dùng. Này, các em, dở đều cho mã cháy hết, rồi chị thu tàn đưa ra ao đình.

Lửa loang loáng một ánh vàng ôm choàng những sấp bạc lá. Lan sang sấp tiền vàng, lửa liếm từng tờ tiền giấy, tàn uốn cong xanh đen màu thiếc cháy. Khối vàng đinh đứt dây, tung tở từng thoi lem lém cùng hai con ngựa, chiếc tivi, cái xe máy bắt lửa lòe cháy đùng đùng, phát tiếng ù ù như reo vui.

- Cũng tốn khối tiền đấy nhỉ!

Ông Cách ngửa ngực, tay chắp sau lưng, ngật ngà ngật ngưỡng nhìn đám mã hỏa thiêu buông một lời bình. Chị Na chưa kịp trách ông chồng ngộc nghệch vô ý vô tứ, đã nghe thấy tiếng gậy chống lộc cộc ở phía sau, liền quay lại và chưa kịp cất tiếng chào đã thấy tiếng Đài reo:

- Cô Quỳ!

Bà cụ chít khăn mỏ quạ, lưng còng, tay chống gậy trúc, ngước hai con mắt sập mi lên, hấp háy nhìn Đài.

- Cô nhấp nhô ngoài ngõ. Quý hóa quá anh còn nhận ra cô. Anh là Đài, con ông Hai Yên, hở?

- Vâng, con đây, cô không nhận ra con à?

- Sáng nay cô thấy người váng vất khó chịu, giờ mới tới được. Cháu đứng tên cúng gia tiên, hả? Thế thì vào bàn thờ tổ cùng cô để cô lễ tạ các cụ nào.

Đỡ bà cô lên bậc, dắt bà vào gian thờ, thay bà cắm nén tâm nhang lên bát hương lớn, Đài cùng bà đứng trước bàn tam bảo. Ngoài vườn, chập chờn cơn mưa tháng bảy nước lên, nghe như có hạt nước rơi nhè nhẹ trên tàu chuối, vòm nhãn, giàn trầu, búi nhót, cành cau, ngọn tháp. Trong gian thờ, nhìn khói hương tỏa lan những sợi tơ mỏng mảnh như bay về một cõi giới vô hình, Đài bỗng rưng rưng một nỗi sợ sệt trước cái bao la vô tận của một không gian đã vượt khỏi mọi phép tính toán đo lường và giới hạn. Đã bắt gặp những ý tưởng vượt không gian. Đã bắt gặp những hình tướng siêu thời gian. Đài có cảm giác qua những cái bình thường và đơn điệu, đang tham dự vào sự vĩnh hằng và lòng dâng lên niềm tôn kính khi ngước lên bàn thờ biểu trưng cuả sự thiêng liêng được thờ phụng đang hừng sáng trong ánh hồi quang tự cõi xa tỏa về, như từ ngoài đài hỏa hắt vào.

*

*   *

Mọi việc đã hoàn tất. Mâm cơm cúng trên bàn thờ tam bảo hạ xuống cùng mấy mâm cơm chay từ nhà tổ bưng lên, đặt một dãy dài trên chiếu hoa rải dọc hành lang ngôi thượng diện. Chị Na từ ngoài sân chùa bước vào, xắm nắm và bao quát theo thói quen của chị cả, yêu cầu các em, kể từ vợ chồng Đài trở xuống mời các cụ các bác và sư thầy, nhất là sư thầy, lên ăn cơm. Sư thầy mới về trụ trì ở làng ta còn trẻ, nhưng có uy tín lắm. Chị nói: Mùa này, người làng đến xin cúng lễ rất đông. Vì chẳng đã có câu: cả năm được rằm tháng bảy, cả thảy được rằm tháng giêng đấy như? Sắp xếp được sư thầy, giúp cho một buổi cúng gia tiên lúc này là phải khéo lắm. Hơn nữa, lúc này các sư còn đang luân phiên nhau đi học hạ ở chùa Quán Sứ.

Đó cũng là những điều bà Quỳ nói với mọi người lúc này đã tụ tập đông đủ trước điện thờ. Mặc cái áo dài xa tanh màu huyết dụ, bà cô dã ngoại chín mươi tuổi của Đài lưng còng gập, mắt sập mi, mặt vẫn hồng hào, sáng tươi, lấp lánh hai chấm hoa tai mặt dàn, vừa lụng bụng nhai trầu vừa nói rằng lúc nãy ai đi xin sớ cứ nói thế nào để sớ ghi tên cụ ông thứ sáu là Dầm thành Đầm, để sư thầy theo sớ cứ thế đọc, nay cần phải đính chính.

- Thôi, cụ cũng đánh chữ đại xá, bỏ qua cho sơ suất nhỏ.

Ông Cách xoa xoa hai bàn tay dầy nặng trước bà cô, cười hề hề. Bà cụ vuốt quệt trầu, lủng bủng:

- Lại còn thanh bông hoa quả, bánh trái trên bàn thờ nữa. Đã dặn rồi. Tíu tít một cái là quên cả lộc thầy. Lộc thầy phải lấy ở bàn tam bảo chứ, lấy ở bàn vong là thầy không nhận đâu.

- Xin tiếp thu ý kiến của bà!

Ông Cách rụt chân đứng nghiêm, trịnh trọng và pha trò. ánh lửa đốt mã đã tắt hẳn. Quay lại thấy vợ chồng Đài đang cùng sư thầy bước lên hành lang, ông Cách liền níu tay bà cô:

- Thôi, mời cụ và vợ chồng Đài ngồi mâm này cùng con tiếp sư thầy. Nào mời, sư thầy.

Không còn áo cà sa vàng, sư thầy hóa ra lại là một trang nam nhi tuấn tú, mặt trái xoan, môi đỏ, gọn ghẽ trong cái sơ mi trắng cổ cứng và cái quần pha len tím. Ai dám bảo là sư thầy, vì cũng kính gọng vàng, bút pilot cài túi, đồng hồ Seikô lũng lẵng trên cổ tay trái. Tướng khác lạ nhưng cũng là đời thường, ở cái cằm lẹm có miếng vá đen sì bằng ngón tay lồm xồm lông râu.

Trật cái khăn xếp đặt lên đùi, ông Cách vỗ bộp vai sư thầy, cười hà hà, nghiêng ngả:

- Trẻ, đẹp trai nữa mới chết chứ. Ba mươi chứ mấy? Về chùa làng này lâu chưa?

Sư thầy gãi gãi cổ, nhỏ nhẻ:

- Dạ, em là người làng này. Đúng ba chục rồi ạ.

Ông Cách trợn trừng:

- ở làng này sao tớ không biết? Tớ là Cách. Cách xồm. Cách cắt tóc. Năm bốn lăm, tớ đeo mã tấu, cầm cờ dẫn đầu trai đinh làng này ra đầu ô đón Việt Minh, rồi qua chùa này, rủ các sư các vãi ra đình mít tinh. Chùa làng mình hồi ấy đẹp, to nhất vùng này.

Các mâm ở phía dưới đã xếp đủ người, đang bắt đầu ran ran câu chuyện về thời tiết, xóm làng, bà con họ hàng xa gần, ai còn ai mất, ai làm gì ở đâu. Chị Na đứng dậy, bước tới, đập khẽ vào vai ông chồng ra hiệu yên lặng, rồi chắp tay, trân trọng ngập ngừng:

- Dạ, cũng đã trưa rồi. Để mời sư thầy thụ trai cùng với gia đình họ tộc chúng tôi ạ.

Sư thầy hơi nghển lên, hít hà:

- Bác Na, bác chu đáo quá! Rồi quay lại nhìn ông Cách: Râu anh đẹp như râu ông Phiđen ấy nhỉ! Làm quan có dạng làm dáng có hình. Anh mà đi bộ đội phải lên tướng một sao là bét nhất.

Ngửa người, ông Cách cười thật giòn. Sau chén rượu đầu, ông cười càng giòn, càng to. Rượu làm ông bừng lên vẻ đẹp đàn ông. Người ông như nở thêm ra, vạm vỡ, rắn rỏi. Mặt ông đầy tràn sinh khí, rực hồng. Mắt ông lóng lánh hòa hợp với bộ râu quai nón rậm rì oai nghi. Ôi, ông Cách đại đội trưởng mũi nhọn mác xung kích tung hoành trên mặt trận đông bắc những năm bốn tám - năm mươi! Ông Cách, tiểu đoàn trưởng pháo cao xạ hiên ngang giăng lưới lửa trên vòm trời Điện Biên. Ông Cách, thủ trưởng trung đoàn tên lửa, vóc hình sừng sững, râu tóc oai vệ như lãnh tụ Cu Ba, rang rảng tiếng cười vang miền đất đỏ Vĩnh Linh, ngày đầu tiên bắn rơi pháo đài bay B.52 Mỹ. Ông Cách ngay thẳng, ông Cách hồn hậu, hơn bốn chục năm chiến trận, lập toàn công lớn, bạn bè thảy đều lên chức tướng, phục viên về làng chỉ với chức trung tá, sau bao nhiêu thiệt thòi thua kém, không mảy may hận đời, hoặc rầu rĩ than thân trách phận, hôm nay khuôn mình trong bộ áo the, khăn xếp, trở thành một thành viên giản dị trong phả hệ gia tộc, như một con người hòa tan tự ngã vào hoàn cảnh.

- Cậu Đài lúc ấy chắc còn nhỏ nhỉ?

- Năm nào hả, anh?

- Năm bốn lăm ấy - Ông Cách quay mặt lại. Chùa làng mình xưa đẹp lắm. Tiếc là năm bốn sáu, kháng chiến bùng nổ, Tây đánh về đốt mất. Tôi nhớ vẫn là chỗ này, nhưng từ ngoài đi vào qua gác chuông, đến nhà bia, tiền đường thiên hương, thượng điện, người cứ mê đi! Hai dãy hành lang chạy suốt từ hai nhà bia đến giáp hậu đường toàn tượng Phật đẹp không nơi nào bằng, các cậu ạ.

Ông Cách nghển người, trỏ tay ra bên ngoài. Sư thầy buông đũa. Và Đài vốn con người đa cảm, đã lại như bị ông anh họ từng trải, quảng giao, đa sự lôi cuốn. Lại như thấy hiển hiện khung cảnh những mái chùa nhấp nhô với hai hàng tháp đá cao vút giữa một vùng cây cối ấm áp và gần gụi. Lại như thấy cái phức điệu, tinh tế trong bố cục tổng thể, trong ánh hào quang nơi thượng điện tỏa ra từ bức tượng phật Quan Âm nghìn mắt nghìn tay, từ các pho Tuyết Sơn, Quan Âm, Tọa Sơn, Vân Thù, Phổ Hiền, các Kim Đồng Ngọc Nữ, từ hai  vị Hộ pháp khuyến thiện đứng gác hai bên cửa, mình mặc áo giáp kiểu võ sĩ, tay nâng viên ngọc báu, tay cầm binh khí, ngồi trên con sân, đến các ván ngưỡng, câu đầu kẻ bẩy của tòa tiền đường chạm khắc hình rồng bay mây xoắn, dao mác, hoa lan. Lại một lần nữa rưng rưng trong Đài cái cảm xúc thiêng liêng của cuộc giao kết gia tộc nhân ngày lễ tháng bảy này. Ôi, gia đình, họ tộc, tổ tiên, người mất, người còn, một dòng chảy quyến luyến ngoài thời gian, bền vững, vô tận!

- Tôi nhớ, hai bên chùa là hai dãy quán lát ván. Mỗi khi hội chùa, người ngồi xem trưng lễ, rước lễ đông nghìn nghịt.

Nẩy nhẹ hai rảnh đùi, tiếp tục dòng ký ức đầy vẻ khoái hoạt, ông Cách cao giọng vừa định tiếp thì chị Na từ mâm dưới đã quát với lên:

- Này, ông râu rậm, bô lô ba la mãi thôi, không nghe thấy bà hỏi, à?

Không để ông Cách kịp hỏi, bà Quỳ đã nghển nghển cổ trong mớ khăn quàng lùng nhùng:

- Này! Anh Cách, thế tôi hỏi anh, anh có nhớ cụ đời thứ mười chín họ ta tên là gì không?

- Thưa bà, cụ tên là Đinh Trọng Sớm ạ!

- Đúng rồi. Cụ tên là Sớm. Vì thế họ tộc ta khi gập chữ sớm đều nói là sủa cả.

Rung đùi, ông Cách vuốt chòm râu, khoái trá:

- Thế con đố bà, trong họ tộc ta to nhất về đường võ bị là ai nào?

- à, thằng này nó định lên mặt với bà!

- Thì con thử đố xem bà có biết không?

- Là cái thằng ở bang lang tổng, bông lông xã tên là Cách, quan năm, tức trung tá bộ đội tên lửa bắn rơi B.52. Thằng Cách  bạt tử, rạch giời rơi xuống, cầm đầu trai làng này đánh nhau với trai làng Trung Tử bên kia ô. Chính mày ném cái cối đá xuống ao đình, thề bao giờ cối đá nổi mới giao hảo thân tình trở lại.

- Thôi thôi... con xin bà.

- Này, nghe bà nói hết đã, làm quan có mả, kẻ cả có dòng đấy, con ạ, không phải bà nói nịnh mày.

Ông Cách đặt chén rượu, cười hờ hờ, ghé sang Đài, như lảng chuyện:

- Cậu đã tắm ao đình chưa? Cạnh ao đình xưa có cái giếng đình nước ngọt lắm. Mỗi bận đi cắt tóc từ đầu ô về, tớ xuống, lấy cái lá đa khoanh lại thành cái bồ đài múc uống, mát đến tận gan ruột - Ngừng lời, nhìn sang bà Quỳ, ông Cách nhướng hai con mắt, cao giọng trở lại câu chuyện: Bà ơi, có giặc thì đi, hết giặc lại về làng. Trước sau con cũng chỉ là thằng thợ cắt tóc thôi. Còn to nhất bây giờ là cậu Đài, bà ạ.

Đài lắc lắc đầu, chậc lưỡi:

- To gì!

Ông Cách trợn mắt:

- Vụ trưởng một vụ lớn ở Bộ Văn hóa, loại bộ sang trọng nhất nước mà còn không to?

Tay chim chim nắm xôi, bà Quỳ nghiêng sang bên Đài:

- Thế anh sắp về hưu chưa?

- Con còn dăm năm nữa. Nhưng có lẽ...

Câu nói ngập ngừng của Đài khiến ông Cách hơi nhỏm dậy, có lẽ ông định chen ngang, nhưng bà Quỳ đã đưa tay xua xua:

- Này, tao hỏi: Thế thằng Thủy lấy vợ chưa hay mới chỉ mới có mình con Ngân lấy chồng?

- Lấy thì phải mời cô đi dạm hỏi, làm chủ lễ cho chứ. Cô là bậc cao niên nhất dòng họ ta bây giờ. Mọi việc trong họ sao lại vắng cô được?

- Tôi năm nay 93 rồi. Cô Dinh kém tôi hai tuổi. Có mời cũng khó đi đấy.

- Cô còn sống đến ngoài một trăm. Cô ơi, thế cô Dinh cháu đâu?

- Bà ấy hẹn chốc nữa đến. Hừ! Chóng thế, thế là lên ông rồi nhỉ? Thế con cái Ngân nó biết làm gì rồi?

- Nó biết rồi. Nó biết tiêu tiền. Biết cả nói tục, hát bậy nữa, bà ạ.

Hơi nghển dậy, bà Quỳ đưa tay gài mấy sợi tóc vương bên tai, cười nhè nhẹ:

- Nghe cái giọng, cái cách anh nói tôi lại nhớ bố anh. Y như là thấy lại thời tôi còn nhỏ, bố anh đi làm sở ở trên phố về, gặp tôi đứng chơi ở đường tàu điện, thế là quát: “Lại đem tiền đi ăn quà rồi, hả!”. Anh và anh Thể em anh là giống bố anh nhất.

Ông Cách nhìn Đài gật gù:

- Chú Thể hy sinh ở Quảng Trị năm bảy hai nhỉ. Năm đó tôi ở Vĩnh Linh, có được biết tin.

- Vâng, em và nhà em vừa rồi vào trong đó tìm được hài cốt chú ấy, đưa được về nghĩa trang Từ Liêm. Còn vong cũng đưa lên chùa làng rồi.

- Này.

- Cô bảo gì con ạ?

- Lần sau về làng thì cho con cháu nó về cùng nhá. Không nó quên cả tổ tông họ hàng thì sao.

Ông Cách đưa tay nắm nắm xôi:

- Quên là quên thế nào, bà! Vong hồn cha mẹ quy tụ về đây cả. Con cháu đi xa, ở nơi khác, trước sau rồi cũng quay về đây thôi. Có phải không, sư thầy?

Sư thầy, từ lúc vào mâm cơm vẫn ngồi chíp chíp môi sau mỗi lần nhấp một ngụm nước cam, trước cái bát được ông Cách tiếp đầy ụ thức ăn, giờ như linh hoạt hẳn lên:

- Em đồng ý với bác Cách đấy. Em cũng có cảm giác như thế. Thành ra, em ở bộ đội về, bố em bảo: bây giờ ở chùa làng khuyết sư, mày xin đi học rồi về chùa làng đi, lúc đầu em chối phắt, sau em nghĩ lại...

Sư thầy gieo một nốt nhạc buông. Im vắng chạy suốt hàng hiên đầy bóng người đang vừa râm ran. Nghe thấy bóng nắng lên trên những tàu chuối vàng nõn màu tơ lụa. Tiếng rúc của một con chích chòe rơi vào thăm thẳm và nghe mơ  hồ trong thanh tĩnh đến vô cùng tiếng cựa động của đàn gà con nằm bên gà mẹ dưới gầm búi nhót xanh rậm. Xa cách tất cả rồi! Xa cách tất cả phồn tạp nhộn nhàng để về đây, để trở lại làm người con, người cháu bé nhỏ trong cộng đồng gia tộc, trong một khoảng khắc sống thật cân bằng và thanh sạch; đó là điều, sau bao nhiêu biến động thăng trầm của cuộc sống riêng Đài mới nhận ra.

- Này, anh Đài, anh còn nhớ ai đây không?

Một bàn tay nhỏ vừa đặt nhẹ lên vai Đài, Đài quay lại sau. Một bà lão hom hem, móm mém, tóc cùn cụt thòi ra ngoài vành khăn, mắt cập kèm đang ngước nhìn Đài. Cạnh bà lão là hai người phụ nữ tuổi cũng đã ngoài bảy mươi.

- Cô Dinh! Đài thốt gọi.

- Còn đây?

- Dì Bưởi.

- Đây nữa?

- Dì Hoài.

Bà lão đưa tay quệt đuôi mắt.

- Cứ tưởng anh quên chúng tôi, những người nghèo khó, ăn bữa sáng lo bữa tối rồi.

- Kìa, cô!

- Anh Đài ơi, trông thấy anh tôi lại thấy xấu hổ, lại muốn chết đi cho xong đời, anh ơi.

- Cô!

- Khổ nhục lắm,  anh ơi.

Bà cô gầy gùa, đưa tay che khuôn mặt khô xác, khổ ải chợt như nghẹn ắng, nấc mấy tiếng ngắn rồi ngửa mặt lên hờ. Ông Cách bấm tay Đài và Đài hiểu rằng bà cô của anh đang nói về thằng con cả hư đốn của bà. Thằng con hư đốn của bà không hiểu nó nẩy nòi từ đâu ra. Nó buôn thuốc phiện, nó dùng súng bắn trả công an. Nó làm tủi hổ vong linh ông bà, tổ tiên. Nó làm khổ mẹ nó, nó làm bà hổ thẹn trước với mọi người trong họ tộc. Dường như đã nghe qua nhiều lần câu chuyện, không chịu nổi cái giọng kề cà kể khổ nọ, bà Quỳ buông bát, chống gậy đứng dậy, giật tay bà Dinh, mặt cau cau:

- Ô hay! Cô Dinh. Tôi đã nói rồi, năm ngón tay có ngón ngắn ngón dài. Mọi người đều hiểu cả. Than vãn mãi mà làm gì!

Rồi quay ngang quay ngửa, bà cao rao, cố tình chuyển đổi không khí có phần u ám lúc này:

- Này, ông tướng văn với ông tướng võ, hai bố trẻ Cách và Đài, hai bố tướng có biết vì sao lại có ngày lễ Vu Lan không nào?

Ông Cách chắp hai tay, đổi giọng diễn tuồng:

- Chúng thần xin nghe lời dạy bảo của mẫu hậu ạ.

Bà Quỳ phì cười:

- Chỉ được cái bẻm mép. Không biết thì nghe đây, rồi về truyền lại cho con cái chúng biết nhé. Rồi chuyển giọng nhẩn nha: Tích chuyện đời cổ là thế này. Ngày xưa có một người đàn bà ác độc lắm, tên là Thanh Đề. Bà không biết xót thương người nghèo khổ, kẻ ăn xin vào đến cổng nhà bà cũng đừng hòng bà bố thí cho miếng cơm thừa, bát canh cặn. Đã thế bà lại còn hay chọc ghẹo các sư thầy, các nữ tu, báng bổ Đức Phật, xúc phạm các cô hồn...

Im lặng chạy suốt chiều dài hành lang ngôi thượng điện ngan ngát mùi khói hương, phản ánh cái nhu cầu tìm về cội nguồn của tâm cảm mỗi người. Im lặng đến vô thanh sau những ồn ã biểu lộ cái nhu cầu lặn lội vào miền nội tâm sâu thẳm của chính Đài. Một lần nữa Đài hiểu thêm cuộc đời ở những lớp lang khác trong sự chiếu rọi của một ngọn đèn nhân sinh thắp sáng bằng ngọn lửa tâm linh. Không chịu ngồi yên, người động cựa duy nhất trong lúc này là ông Cách. Ông ghé sang bà Dinh, tay che miệng, lì thì: “Chả ai sung sướng đâu, bà ơi. Bà quên nó đi! Nó có tội nó phải chịu!”. Bị bà vợ cấu vào sườn nhắc nhở, ông mới quay trở lại, đụn địn sửa thế ngồi, giả vờ lim dim mắt lắng nghe. Cũng là lúc bà Quỳ kể tới đoạn truyện bà Thanh Đề chết xuống âm phủ phải chịu tội ngồi trên chiếc giường toàn đinh nhọn, trên đầu đội cái thống đầy máu, quanh năm suốt tháng phải đói khát vì đồ ăn hễ cứ đưa lên miệng là biến thành máu me và bốc cháy cả.

- A, thế thì con nhớ rồi, bà ơi!

Đột nhiên, ông Cách vỗ đùi đánh bộp. Bà Quỳ vuốt hai bên mép:

- à, thế thì anh kể tiếp thay cô đi. Có nước cho bà xin một hụm nào!

- Có phải thế này không bà - Ông Cách hơi ngả người ra sau, sảng khoái hoạt bát: Con trai bà Thanh Đề là Mục Kiều Liên, một nhà sư có đạo hạnh cao khi còn ở trên trần đã hết mức khuyên nhủ mà bà không nghe, nên bây giờ, khi đã tu thành chánh quả, nghĩa là có thể nhìn xuyên từ cõi trần đến cõi thiêng, như bây giờ có ra đa mắt thần của bộ đội tên lửa tụi con ấy, nhìn thấy cảnh mẹ bị đày đọa vậy nên ngài rất xót đau.

- Phải rồi!

- Vì vậy ngài mới xin với Đức Phật là để mình thay mẹ chịu thọ phạt. Đức Phật thấu lòng hiếu thảo của ngài, nhưng bảo ngài về trần làm lễ Vu Lan vào rằm tháng bảy xá tội vong nhân và bố thí cô hồn. Vì vậy...

- Đi bộ đội, qua bao nhiêu trận mạc mà anh còn nhớ nhỉ?

Bà Dinh ngược hai con mắt cặp kèm nhìn ông Cách lầm thầm thán phục. Đài ghé tai ông anh họ:

- Bây giờ em mới được nghe tích chuyện này đấy.

Ông Cách rung đùi:

- Chuyện, trước cách mạng, cậu còn bé tý.

Mọi người râm ran cười nói. Có vẻ như ai cũng thích thái độ vui vẻ chan hòa của ông Cách. Càng thích cách nói năng gọn ghẽ, khúc triết, cái lối ví von ngộ nghĩnh của ông. Ông nhận ra điều đó. Nhưng ông như sực nhớ, quay sang, bá vai Đài, ngất nga ngất ngưởng:

- Này, lúc nãy anh định nói với cậu mà chưa kịp. Anh biết đời cậu có nhiều oan ức. Thế chó nào mà có thằng dám đặt chuyện ông cụ bà cụ cậu là người Tàu rồi đẩy cậu lên miền núi hơn chục năm nhỉ? Thật là không thể tưởng tượng được. Nhưng mà cuộc đời nó có cái hay là, đã có cái biến thì lại có cái bất biến. Cậu biết không, cũng như cậu, thế quái nào mà có anh cấp to hẳn hoi nó còn vu tớ là con trai một lão Tây thuộc địa rồi đòi cách chức trung đoàn trưởng của tớ. Nhưng mà thôi, cái đểu giả ở đời xưa nay đâu có thiếu. Nói đến nó làm cóc gì. Nó vô nghĩa. Nó là bèo bọt.

Đột ngột dừng lời, ông Cách lại trợn trừng như lần đầu tiên ông nhìn thấy Đài trong trang phục quần âu, áo sơ mi hoa:

- Này, lần sau lên chùa cậu có định đóng bộ áo the khăn xếp quốc phục như anh không? Để anh sắm cho. Rẻ hơn bộ com lê nhiều. Đây, cái khăn xếp anh đội đây giá có hai chục ngàn. Mặt cậu tròn, đội đẹp phải biết. Nhưng có dám không đã?

- Ai bạt tử bằng anh mà anh còn mặc được, nữa là em.

Đài đáp, nhìn bà vợ ngồi cạnh cô Dinh như có ý tiếp tục an ủi cô và cùng xao xuyến vì câu chuyện nguồn gốc của lễ rằm tháng bảy. Tiếng chuông vừa thỉnh một hồi dài ở trước bàn thờ Phật.

Koong koong koong...

Tiếng chuông chùa, tiếng bạc và tiếng đồng, mật chú của Phật, phản hồi của một dao động nguyên thủy, tiếng dội của một đấng quyền năng vào cõi nhân sinh, trong giây phút đã nới rộng không gian làm tiêu tan những giới hạn nhất thời của mỗi thân phận riêng lẻ.

(Tạp chí Văn nghệ quân đội)

Copyright by