Anh cảnh sát khó ngủ

Chiếc xe tải thùng sắt đã đỗ vào lan can. Phía sau có một vệt phanh gấp cháy đen mặt đường. Tiếp đến là chiếc xe Dream nằm dọc lan can và cạnh chiếc xe máy là cô gái nằm nghiêng nghiêng bị hai bánh sau chiếc xe tải kia chèn ngang qua bụng.

Minh phải cái tính cả lo. Hơi một tý là cả đêm mất ngủ trăn trở, thao thức. Mà toàn việc cơ quan cả. Chứ có phải việc nhà cho cam. Việc nhà đã có Hiền, vợ anh đảm đang, lo lắng, thu xếp hết. Nhờ vậy, Minh vẫn được tiếng rảnh tay lo việc nhà nước. Thời buổi kinh tế thị trường vẫn có những cán bộ không hề nghĩ đến việc chân trong chân ngoài, thật quý.

Sáng nay đi kiểm tra một chốt trên đoạn đường Pháp Vân - Cầu Giẽ về cho đến tận bây giờ, Minh vẫn cứ bần thần không yên.

Hiền biết tính chồng nhưng vẫn không thể không nhắc anh:

- Cố chợp mắt lấy một tý đi, sắp sáng rồi.

Minh đặt tay nhẹ lên ngực vợ:

- Ừ. Anh ngủ đây. Em cũng không ngủ được à.

- Anh cứ thở ngắn thở dài, giở mình như cá giãy, ai mà ngủ được.

Làm vợ Minh ngót hai chục năm nay, cái điệp khúc ấy diễn đi diễn lại tưởng đã nhàm chán nhưng vẫn luôn mới mẻ.

Không khí oi nồng, ngột ngạt quá. Chiếc quạt cây bấm hết số, quay hết cỡ ù ù vù vù, nhức tai nhức óc. Mọi tối vẫn cái quạt ấy, vẫn bấm số ấy, sao Minh ngủ ngon vậy. Còn đêm nay, Minh bực mình, tắt quạt mới được một lát, mồ hôi đã vã ra ướt đẫm chân tóc. Lại bật quạt, lại khó chịu.

Hiền nghiêng người, ôm chặt lấy chồng. Minh bảo:

- Thôi, em ngủ đi. Đừng làm đầu óc anh rối thêm lên nữa.

Hiền nhấm nhẳng:

- Ứ ừ.

Thấy Minh thao thức gần hết đêm Hiền nói vậy cho qua chứ Hiền thương chồng lắm. Làm anh cảnh sát giao thông thật phức tạp. Công chả thấy đâu, dưới mắt dân, người ta chỉ thấy lỗi, thấy tiêu cực là tít còi rồi giơ dùi cui lên. Là kiểm tra giấy tờ xe cộ. Là giữ xe ôtô, là lập biên bản, bấm lỗ bằng lái. Là giữ xe máy. Nắng như nắng đường cao tốc. Cây cối chả có. Mặt đường nhựa bốc hơi ngùn ngụt, hầm hập. Ai nấy đen cháy. Ăn gì cho lại. Đấy là chưa kể dân phản ứng. Dân chửi bới. Dân chống lại. Mà dân bây giờ cũng phức tạp lắm. Năm bảy loại dân. Thóc lúa có hạng hai, hạng ba, hạng tư thì dân cũng có dân tốt và dân xấu. Cảnh sát giao thông lại thường xuyên đối mặt với dân. ít nhất cũng một hai người trên xe máy vi phạm luật giao thông. Nhiều lúc cả cái xe khách cả mấy chục người, chở hàng lậu. Cảnh sát giao thông phải giữ xe phải khám xe. Dân phải xuống đường. Phải chậm công việc. Nắng ba bảy ba tám độ làm sao dân không bực, không ghét mấy anh áo vàng… Càng nghĩ mông lung, Hiền càng thấy thương chồng, công việc của anh ấy thật vất, thật tội.

Hiền ôm lấy chồng, thì thầm:

- Nghỉ đi một tý anh. Việc nhà nước. Ngày nay chẳng làm hết, nghĩ hết thì mai làm tiếp, nghĩ thêm. Anh cứ làm như…

Làm như thế nào Hiền chả nói tiếp. Một lát sau Minh đã thấy vợ thở nhè nhẹ rồi ngáy đôi ba tiếng. Minh thừa biết, vợ mình ngủ vờ, ngáy vờ cho mình yên tâm mà trăn trở, mà nghĩ suy.

Tốc độ! Tốc độ! Hầu hết các vụ tai nạn trên mặt đường đều do tốc độ gây nên. Cái vụ 33 cựu chiến binh chết ở Tây Nguyên. Cái vụ tàu hỏa lật ở đèo Hải Vân. Rồi 46 vụ ở đường cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ từ khi khai thác, tự mình gây tai nạn cho mình, tự mình gây nên cái chết thương tâm đều do xe máy ôtô chạy quá tốc độ.

Sáng qua, Minh chỉ đứng với anh em ở chốt Đại Xuyên trên đường cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ có vài giờ đồng hồ đã có ngay ba chục chiếc xe ôtô chạy quá tốc độ. Xe tải, xe ca, xe du lịch… đủ hết. Nếu người bắn tốc độ cứ bắn hết tất cả những chiếc xe khả nghi chạy quá tốc độ thì có lẽ không kịp báo vào máy điện thoại, không kịp ghi biên bản, … và ùn tắc giao thông là cái chắc!

Đến khi "rửa tay gác kiếm", không, phải đến lúc nhắm mắt xuôi tay, Minh cũng không thể nào quên, cái buổi sáng hôm nay. Anh đã chứng kiến biết bao nhiêu cái chết do xe chạy quá tốc độ gây ra. Mỗi cái chết một vẻ. Mỗi cái chết một trường hợp. Tưởng trái tim người cảnh sát giao thông đã chai lì. Nào ngờ…!

Ở phía trên vừa báo có một chiếc xe tải màu trắng, thùng sắt, trông nghênh ngang như loại xe "Bò ma", biển số… chạy quá tốc độ… 04 nghe rõ không trả lời. Đồng chí cầm máy điện thoại vừa đáp lại: "04 nghe rõ" đã nghe tiếng ồn ào ở phía trước. Minh bảo:
- Thằng xe tải màu trắng bỏ mẹ ấy gây tai nạn rồi.

Anh vội nhảy lên xe máy phóng tới. Chiếc xe tải thùng sắt đã đỗ vào lan can. Phía sau có một vệt phanh gấp cháy đen mặt đường. Tiếp đến là chiếc xe Dream nằm dọc lan can và cạnh chiếc xe máy là cô gái nằm nghiêng nghiêng bị hai bánh sau chiếc xe tải kia chèn ngang qua bụng. Đầu cô gái còn đội mũ bảo hiểm và chiếc khẩu trang bịt mũi, bịt miệng che gần kín khuôn mặt trái xoan.

Đôi mắt cô gái còn hé mở nhìn anh như cầu cứu, như trách móc. Nguyên tắc là phải giữ nguyên hiện trạng nên anh chỉ vuốt mắt cho cô gái. Anh thầm thì: "Sao lại đến nông nỗi này cháu ơi!".

Cô bé mới hai mươi tuổi. Quê ở Ninh Bình. Đang là học sinh Trường đại học Quân sự.
Khi nghe các đồng chí cảnh sát địa phận ra kiểm tra nói vậy, Minh đã nấc lên một tiếng đau buốt tận tim. Anh loạng choạng tưởng như bị đổ gục xuống mặt đường. May mà, một tay ôm ngực, một tay anh vịn được vào thành cái lan can. Đồng chí trung úy đứng cạnh Minh cứ ngỡ anh bị cảm, bị say nắng vội đỡ anh. Minh thầm thì: "Tôi… tôi không việc gì đâu. Cậu tiếp tục làm nhiệm vụ đi".

Minh tính vốn kín. Anh chưa một lần kể với vợ mình những tai nạn giao thông anh tận mắt chứng kiến. Nhưng hôm nay, anh cứ tuồn tuột kể hết với vợ. Có lẽ do anh đang còn xúc động quá, nặng nề quá. Vợ anh thương cô bé khóc thút thít vừa lấy tay chùi nước mắt, vừa nói:

- Những thằng lái xe chạy ẩu, chạy càn gây ra tai nạn ấy cứ phải bắn hết chúng nó đi thì thằng khác mới sợ. Chứ bỏ tù, phạt nặng, nào có thấm tháp gì với một mạng người. Này, em nói thật, các anh đừng tự ái nhé.

- Em cứ nói xem.

- Các anh bày trò bấm lỗ bằng lái làm gì. Nó chỉ mất ít tiền là nó lại có bằng mới ngay.

- Ơ, cái cô này.

- Ơ, ơ cái gì. Anh đặt mình vào hoàn cảnh bố mẹ con bé xem. Nuôi nát da lòi xương mới được đứa con, ăn học tử tế. Vậy mà đánh nhoáng một cái…

Hiền nghẹn ngào!
Minh nghĩ, nói như Hiền, ai chả nói được. Cái khó của anh cảnh sát giao thông là phải tìm ra nguyên nhân gây tai nạn, gây ách tắc… rồi kiến nghị, bàn bạc với các ngành hữu quan tìm cách khắc phục. Đoạn đường cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ ấy, chỗ nào chẳng có điểm đen mà ngành giao thông treo những cái biển rõ to, sơn xanh chữ trắng rõ nổi ghi rõ phần đường dành cho các loại xe 80 ki-lô-mét, 60 ki-lô-mét, mô tô hai bánh. Thực chất phần đường dành cho mô tô chỉ là nơi tránh của các loại xe ôtô. Do vậy hay gây ra tai nạn. Như sáng nay đấy. Con bé đã bị ép xe sát tận lan can rồi. Cảnh sát giao thông kiến nghị, ngành giao thông gỡ bỏ cái biển phần đường dành cho môtô. Vậy môtô đi đường nào? Bay trên trời ư? Sao không cấm hẳn môtô. Cho môtô chạy vào đường cũ, đường A1 ấy. Nếu vậy, chắc chắn sinh mạng cô gái hai mươi hai tuổi, học sinh Trường đại học Quân sự đã không bị cướp đi sáng nay. Nếu nó là con mình, mình sẽ nghĩ sao? Sẽ sống ra sao? Tự nhiên nước mắt Minh trào ra ướt đẫm hai gò má.

Hiền vẫn chưa ngủ. Nàng sờ tay lên mặt chồng:

- Anh khóc đấy à?

Im lặng. Hiền hỏi:

- Sao thế?

- Anh thương con bé quá.

- Dễ chỉ mình anh thương. Thôi đừng nghĩ lung tung nữa, ngủ đi.

- Ừ ngủ.

- Anh cứ cả nghĩ thế này thì…

- Thì làm sao?

- Thì sang năm con chúng mình học hết lớp mười hai em chả dám cho con thi vào ngành của anh nữa.

- Tại sao?

- Sợ nó giống tính anh, lại thường xuyên mất ngủ thì khổ vợ nó.

- Ơ, cái cô này!

Ngoài kia trời đã rạng.

Lại nắng to.

Mặt đường cao tốc lại ngùn ngụt, bốc nóng./.

Bụi đường

Tôi đặc biệt nhớ cái lần một phụ nữ lớn tuổi, gầy xanh, mặc chiếc áo bà ba cũ kỹ, bạc phếch, gánh đôi rổ cam đầy đi bán dạo dọc theo hè phố! Thấy chú “mặt sắt” dẹp đường, chị sợ cuống quýt, gánh cam chạy. Đôi sọt cam va đập vào người này kẻ kia, cam rơi lổng chổng xuống mặt đường. Có người vô ý dẫm lên, đá rơi.

Thường ngày, tôi vẫn đi đi về về trên đoạn đường phố khoảng chục cây số từ nhà đến cơ quan. Nếu đường thông, xe gắn máy giữ đều ga phóng vè vè thì hẳn chẳng có chuyện gì để nói. Đằng này, đoạn đường tôi đi lại có đến mấy  cái nút giao thông. Bất kỳ lúc nào cũng có thể tắc đường. Nhất là vào những giờ cao điểm như bảy, tám giờ sáng, bốn năm giờ chiều.

Tức là lúc người ta đi và về. Xe ôtô, xe gắn máy, xe đạp ken dày vào nhau như nêm cối, kéo dài vài kilômét. Mùi xăng, mùi khói, mùi bụi, mùi mồ hôi người quện vào, bốc lên có thể nói là đặc quánh, ngùn ngụt. Nhất là quãng bốn rưỡi năm giờ chiều mùa hè, không hề có bóng cây bóng phố. Cái nắng xiên khoai cứ gọi là rát ràn rạt. Ai nấy mồ hôi đổ ra như tắm.

Vào những lúc tắc đường ấy, tôi thường để ý đến hiện tượng, nguyên nhân gây ra tắc đường và người tháo gỡ, một chú cảnh sát mặc cảnh phục vàng màu lúa chín. Chú ta cao cao, gầy gầy, nước da đen sạm, bởi chú xông xáo, kiên quyết và đôi khi nổi nóng, cầm dùi cui dọa những kẻ ương bướng mà chú nhắc đến khản giọng không được. Khổ nhất là cái nạn mấy ông lái xe to, xe bé vượt ẩu, đối đầu, chen chúc nhau gây ùn tắc.

Cái lúc ấy tôi thấy tiến cũng khó, lùi cũng khó vì ken dày xung quanh những ôtô to, ôtô bé ấy là trùng trùng lớp lớp những chiếc xe đạp, xe máy, xe thồ với đôi sọt cồng kềnh. Và thế là chú công an “mặt sắt” như người ta gọi, vừa nhắc nhở, vừa thổi còi gắt đến chói tai, nhắc những kẻ ngang ngạnh, bảo họ phải tiến, phải lùi, phải ép vào bên phải hay bên trái để mở thông một luồng đường.

Lẽ dĩ nhiên, lúc tắc đường, dẹp đường đó, có nhiều nhiều anh cảnh sát giao thông lắm chứ đâu chỉ có mình chú. Nhưng vì chú ta có cái dáng cao cao, gầy gầy, với gương mặt có phần hốc hác sạm đen như tôi vừa tả nên mọi người dễ nhớ. Tôi cũng a dua theo họ, gọi chú là anh “mặt sắt”, anh khắc tinh của những kẻ tham gia giao thông làm điều sai trái. Cũng bởi nhớ anh nên tôi hay để ý đến anh.

Có những hôm, trời mưa nặng hạt và dai trận. Nếu tôi không đội mũ bảo hiểm thì những giọt mưa quất vào mặt rát như roi quất, như phải bỏng. Dẫu vậy, tôi chỉ mất có hăm nhăm ba mươi phút trên đường. Còn cái chú công an “mặt sắt” ấy vẫn đứng lừng lững ở ngã tư đường phố. Xe tôi phóng lướt qua trước mặt chú và tôi không quên liếc mắt nhìn chú.
Chú ta có vẻ lạnh. Gương mặt xám bợt bạt, võ vàng, những đầu ngón tay thâm đen lại. Tôi bâng khuâng tự hỏi, chú ta đứng như thế giữa trời lạnh bao nhiêu lâu nhỉ? Chẳng nhẽ cả ca trực của chú ta cả tám tiếng đồng hồ. Vậy là nếu mưa cả ngày thì chú ta hưởng trọn cái ướt át, cái lạnh giá cả tám tiếng đồng hồ. Còn trời nắng? Dĩ nhiên chú ta cũng cứ đứng như thế cả ca trực giữa thanh thiên, giữa cái nắng hè như đổ lửa xung quanh. Lửa từ trên trời giội xuống, lửa từ mặt đường nhựa bốc lên.

Tôi cảm thấy thông cảm với chú ta và thương thương chú. Tôi tự hỏi, chú ta ăn gì cho lại nhỉ? Tự dưng, hình ảnh những chú công an thường đứng gác ở góc khuất chỗ Nhà tròn phố Quán Thánh… để phạt những người vô ý và những kẻ cố tình vượt đèn đỏ và đi vào đường cấm, lu mờ hẳn trong tôi. Chính tôi cũng bị phạt một lần. Nào tôi có vượt đèn đỏ, có đi trái đường cho cam. Tôi đi đến cái vạch dành cho phần đường người đi bộ sang đường thì đèn vàng bật sáng.

Đáng lẽ tôi cứ theo người ta phóng xe vù vù thì vẫn đúng luật, thì chẳng có sao. Nhưng khốn khổ cho tôi, tôi đã vội vàng phanh xe, giảm ga dừng lại. Tôi sợ đèn đỏ bật lên. Chợt tôi nghe có tiếng còi tin tít tin tít, rúc lên, gắt gỏng. Một chú cảnh sát trẻ măng, gương mặt bầu bầu tưởng như búng ra sữa bước tới, cầm dùi cui ra hiệu cho tôi dắt xe qua đường Tôn Đức Thắng, đẩy lên cái bờ hè trước cửa đồn cảnh sát. Chú đứng nghiêm chào tôi ra vẻ lắm. Chú bảo tôi xuất trình giấy tờ. Cầm giấy sử dụng xe, bằng lái và thẻ mua bảo hiểm của tôi trên tay, chủ hỏi:

- Bác có biết bác sai gì không?

Tôi ngớ người. Quả thực tôi chưa nhận rõ cái sai của mình. Tuy vậy tôi vẫn nói:

- Đồng chí đã gọi nhắc nhở thế này thì nhất định là tôi có sai rồi. Tuy vậy, sai thế nào thì tôi chưa rõ.

- Xe của bác đỗ lấn vào phần đường người đi bộ. Sai nhỏ thôi. Nhưng lần sau bác phải chú ý.

Tôi cảm ơn sự chỉ dẫn nghiêm khắc của chú. Chú vừa trả tôi tờ giấy vừa chỉ vào đồng chí đại úy đứng bên cạnh có gương mặt khó đăm đăm.

- Bác cầm giấy tờ qua nói với sếp cháu một câu. Với bác cũng chả phải phạt đâu.

Tôi bước qua bên trình giấy tờ với sếp cậu ta. Ai ngờ sếp chẳng nói chẳng rằng, đặt luôn mấy tờ hóa đơn lên yên xe máy của tôi ghi phạt bốn mươi ngàn đồng. Tôi sai thì tôi phải chịu phạt. Đó là lẽ thường tình. Nhưng lại không bình thường ở chỗ, tôi nói thế nào anh ta cũng không nghe, không trả lời. Mãi tới lúc ghi xong, anh ta mới bảo tôi ký và giật ra một tờ biên bản đưa cho tôi, nói:

- Bác về kho bạc phố Nguyễn Trãi nộp phạt rồi lấy giấy tờ.

Tôi giãy nảy lên. Tôi tưởng được nộp tiền tại chỗ, nộp luôn tức khắc chứ phải vượt cầu sông Tô đến tận kho bạc phố Nguyễn Trãi thì thật nhiêu khê quá. Nhưng biết làm thế nào. Biết kêu ai. Nói với ai? Anh ta đã gạt tôi ra khỏi chương trình “nghị sự” để làm việc khác rồi…

Ấy vậy mà cứ nhìn thấy chú công an “mặt sắt” với đôi mắt sâu trũng, có phần hốc hác trên đoạn đường tôi đi làm thường ngày, tôi lại thấy nao lòng. Liệu có phải giữa tôi và anh cùng có chung một tần số từ trường sinh học nào khiến tôi “phải lòng” anh không? Tôi thì tôi chả có tin vào việc có chung từ trường sinh học sinh hiếc gì cả. Tôi chỉ thấy thông cảm với anh, có lẽ tôi chẳng thể chịu nổi vài giờ dưới cái nắng lửa, cái bụi bặm, ngột ngạt của mùa hè. Lại phải chạy suốt chặng đường chín mười cây số phố phường ấy đâu chỉ có mỗi một chú công an “mặt sắt” ấy? Chắc chắn không. Chú ta chỉ là một người trong số rất đông người. Chỉ một ca trực trong rất nhiều ca trực. Nhưng bởi chú ta có gương mặt, có vóc dáng khác hơn nên tôi cứ bị ám ảnh.

Tôi đặc biệt nhớ cái lần một phụ nữ lớn tuổi, gầy xanh, mặc chiếc áo bà ba cũ kỹ, bạc phếch, gánh đôi rổ cam đầy đi bán dạo dọc theo hè phố! Thấy chú “mặt sắt” dẹp đường, chị sợ cuống quýt, gánh cam chạy. Đôi sọt cam va đập vào người này kẻ kia, cam rơi lổng chổng xuống mặt đường. Có người vô ý dẫm lên, đá rơi. Tôi thật không ngờ chú công an “mặt sắt” ấy lại rất tình cảm. Chú bảo: “Chị đi từ từ thôi”. Vừa nói chú vừa cúi xuống nhặt những quả cam rơi cho chị và quát mấy cậu thanh niên cố ý cho xe máy chèn qua hay dẵm đạp lên những quả cam… Thấy tôi chăm chú nhìn, chú có vẻ ngượng, nói như để thanh minh:

- Về lý thì phải nghiêm, giữ cho hè thông đường thoáng. Nhưng về tình thì thương lắm. Họ là người nghèo. Rất nghèo. Biết đâu họ chả ở chỗ có người thân phải chạy thận nhân tạo.

Bẵng đi một thời gian lâu lâu, tôi bỗng nhận ra thiếu vắng chú ta. Đã có câu: “Vắng cô thì chợ vẫn đông…”. Nhưng không hiểu tại sao tôi vẫn thấy chợ không vui. Cái người mình thật lạ. Hễ chỗ nào có cảnh sát áo vàng đứng là y như đi đứng, y như tham gia mọi phương tiện giao thông đều tốt hơn hẳn, kỷ luật, trật tự hơn hẳn. Nhất là ca trực của những người nghiêm khắc thì rõ ràng kỷ luật giao thông cũng theo “nhiệt độ” của anh cảnh sát mà tiến bộ đến vượt trội. Nếu không có? Đèn đỏ vẫn đi bừa. Vẫn đánh võng, vẫn lạng lách, khiến tôi bị nhiều phen thất thần, hú vía!

Một buổi, tôi đi làm về sớm. Nhân lúc vắng người, tôi tạt xe vào bên đường, nơi chú công an “mặt sắt” tay cầm còi, tay cầm dùi cui đứng trực. Tôi sinh tính lẩn mẩn, hỏi thăm một chú còn trẻ, nước da còn “bạch diện thư sinh” lắm. Chú ta nhìn tôi từ đầu chí chân làm như tôi là vật lạ, là người của hành tinh khác:

- Bác là người nhà anh ấy?

- Không.

- Người quen?

- Không?

- Vậy bác hỏi có việc gì không?

- Là tôi thấy vắng chú ấy lâu nay.

- À, tưởng gì? Bác đến Viện Lao Trung ương, hỏi khoa…

Tôi thoáng giật mình, không còn tin ở tai mình, hỏi lại:

- Chú nói sao?

- Chúng cháu hút bụi đường nhiều quá. Bị lao bác ạ!

Tôi sững sờ hỏi lại:

- Sao lại thế?

- Bác không biết đấy. Cảnh sát giao thông chúng cháu đến bảy tám mươi phần trăm bị bệnh phổi.

- Lại thế nữa?

Tôi hỏi lại và bâng khuâng như vừa mất mát một cái gì!

Cây mộc nhà Chúa

Kiếm chả theo tôn giáo nào. Cũng chẳng phải kẻ mộ đạo, nhưng để có được cây mộc đặc biệt, có một không hai, Kiếm tỏ ra mình chẳng kém gì con chiên của Chúa. Kiếm tỉ mỉ hỏi thầy Bốn, một chàng trai có vẻ đẹp cao sang và thánh thiện, nước da trắng hồng, khi gặp Đức Cha, nếu như Ngài tiếp mình thì phải biểu hiện tình cảm, lễ phép, sự tôn kính Ngài thế nào.

Kiếm chưa từng thấy có cây mộc nào đẹp như cây mộc ở vườn nhà Chúa. Thế trực. Từ mặt đất trở lên, cao chừng nửa thước tây, cành đâm ra tua tủa y như cái nơm khổng lồ để ngược, được một bàn tay nghệ nhân chăm sóc cắt tỉa thường ngày. Nếu nó không có lá, không có những chùm hoa, hẳn Kiếm sẽ lầm tưởng là cây đào Nhật Tân. Bây giờ đã là cuối tháng tư âm lịch mà hoa vẫn còn nở trắng cành. Hương tỏa ngát thơm cả khu vườn. Thật lạ! Bởi theo như Kiếm biết, hoa mộc chỉ nở vào Tết ta. Nở đến hết mùa xuân đã là dài. Thế mà cây mộc này của nhà Chúa… Vườn nhà Kiếm không thể không có nó. Kiếm phải mua bằng được. Đắt đến mấy cũng mua. Chơi anh cây thế chẳng bao giờ lỗ. Nhất là những anh hiếm có thế độc như cây mộc này. Thường cây mộc chẳng ai để thế, mặc sức nó sinh chồi từ mặt đất, tạo thành bụi, chứ làm gì có thân, lại độc một thân to tày cây cột. Một cây mộc độc nhất vô nhị. Kiếm hỏi lão bõ làm vườn. Bõ có vẻ lầm lũi, kiệm lời. Lão bảo:

- Cây mộc này có ở vườn Chúa lâu lắm. Bõ đến đã thấy nó rồi.

- Bõ đã chăm vườn Chúa được bao năm?

- Bõ đến từ lúc mới ngoài hai mươi. Bây giờ, ơn Chúa đã ngót tám chục tuổi rồi.

- Nhà Chúa có bán cây mộc này không?

- Chú phải trình Đức Cha.

Kiếm xin gặp Đức Cha giám mục. Nhưng Ngài nói qua thầy Bốn, Ngài bận không tiếp. Kiếm xin Đức Cha hẹn ngày. Thầy Bốn hỏi lý do. Thầy Bốn tủm tỉm cười, bảo:

- Tôi sẽ trình lại Đức Cha. Nhưng chắc là không đạt nguyện vọng của ông đâu. Theo như tôi biết, ở vườn Chúa chỉ có đem thêm cây quý, hoa lạ đến chứ chưa bao giờ đem đi.

* * *

Thời “mở cửa”, Kiếm được bổ nhiệm làm giám độc một Công ty Du lịch của thành phố. Khôn khéo, mánh lới, thủ đoạn, Kiếm cũng có đồng ra đồng vào rủng rỉnh. Bởi thế, vợ Kiếm mới lớn tiếng tuyên bố: “Nhà mình bỏ tiền mua một chậu địa lan ba bốn triệu đồng, chỉ bằng nhà nghèo bỏ vài ba trăm mua bó rau muống”. Nói vợ Kiếm lớn tiếng cho oai, cho hách vậy thôi, chứ nàng chỉ cao hứng và cao giọng nói với Kiếm thôi. Kiếm không ngờ vợ Kiếm lại máu đến thế. Kiếm say mê địa lan và cây thế một, thì vợ Kiếm say mê mười.

Trong khi đưa bạn bè đi thăm vườn “Thượng uyển” nhà mình, họ tấm tắc khen kỳ hoa dị thảo ở vườn nhà mình, Kiếm rất phấn chấn. Trước kia dù có ngủ mơ, Kiếm cũng chả bao giờ dám nghĩ, trong vườn nhà mình, lại có cây thế giá hàng trăm triệu. Ấy là nhờ sự quyết đoán, mạnh bạo của vợ Kiếm. Cho nên đôi lần Kiếm phấn khích khoe tài tháo vát, nhạy bén “kinh bang tế thế” của vợ mình. Trong vườn nhà Kiếm đã hội đủ các loại cây thế của ba tỉnh miền duyên hải. Càng ngắm nhìn chúng, Kiếm càng thấy lạ, càng thấy rõ tính cách con người ở mỗi tỉnh. Cũng là thế long sa phụ tử nhưng của Nam Định hoành tráng, to lớn, quả phúc thật tròn đầy. Còn của Thái Bình thì trồng trên núi đá, bé sắt, khô cằn, da cây mốc thếch, quả phúc thu nhỏ như quả bòng đẹn chứng tỏ lúc nào cũng thiếu ăn, thiếu uống. Mỗi năm bao nhiêu lần nắng hạn là bấy nhiêu lần khát nước rụng lá, tưởng đã chết khô. Nhưng chỉ cần một trận mưa rào là chồi biếc tua tủa đâm ra. Cái tán cây biếc xanh trông thật bắt mắt.

Cái anh cây thế long sa phụ tử ở Hải Phòng lại khác. Thoải mái, phóng túng. Từ thân cây đến cái cành, cái rễ chẳng có chút nào gò bó. Chẳng hề thấy chút nào bàn tay của con người thường ngày chăm sóc cắt tỉa. Dân chơi cây thế, người chê không đẹp, người bảo nhìn cũng hay hay. Kiếm mỉm cười một mình. Vài nhận xét nho nhỏ như vậy cho vui chứ chơi cây thế và hoa địa lan thì ngoài xứ Đoài ra có mấy nơi sánh được với dân Nam Định. Bây giờ, vườn “Thượng uyển” nhà Kiếm mà có thêm được cây mộc vườn Chúa bổ sung vào nữa nhỉ? Lạy Đức Chúa Trời! Lạy trời phù hộ, dun dủi A-men!

Kiếm chả theo tôn giáo nào. Cũng chẳng phải kẻ mộ đạo, nhưng để có được cây mộc đặc biệt, có một không hai, Kiếm tỏ ra mình chẳng kém gì con chiên của Chúa. Kiếm tỉ mỉ hỏi thầy Bốn, một chàng trai có vẻ đẹp cao sang và thánh thiện, nước da trắng hồng, khi gặp Đức Cha, nếu như Ngài tiếp mình thì phải biểu hiện tình cảm, lễ phép, sự tôn kính Ngài thế nào.

Đức Giám mục dong dỏng cao và đẹp lão lạ lùng, nước da bỏng đỏ, mái tóc bạc trắng, húi cao, đôi mắt tinh anh. Ngài đã ở tuổi ngoại bát thập mà giọng vẫn trong như thời trai trẻ.

Đức Giám mục hỏi Kiếm, giọng Ngài du dương, lên bổng xuống trầm:

- Ông muốn điều gì ở ta? Hãy nói thẳng. Tính ta không thích vòng vo.

Kiếm thấy nóng rực đôi vành tai. Giọng Đức Cha rất hay, vậy tại sao Kiếm lại xấu hổ và lo ngại. Đức Cha giục:

- Ông nói đi. Ta sẵn sàng nghe đây.

Kiếm run rẩy, lắp bắp:

- Trình Đức Cha, con muốn… muốn mua cây mộc…

Đức Giám mục mỉm cười:

- Ồ, tưởng gì! Cái cây đó ta không được phép bán đâu. Cách đây đã lâu lắm, ta nghe dân nói lại, Đức Cha Hữu đi rửa tội cho một gia đình khá giả ở trong vùng, đã được gia chủ cung tiến. Kể người này cũng công phu khi đón thầy phong thủy xem ngày tháng động thổ đôn cây lên chậu. Thầy phong thủy quyết định giữ đúng hướng cây: Nam Bắc Đông Tây. Đặt la bàn, đánh dấu cẩn thận cả chậu và gốc cây rồi mới cho thợ đánh vồng. Nuôi dưỡng cái cây trong chậu đúng một năm thấy nó không hề suy chuyển mới mời thầy phong thủy đi theo chiếc xe ngựa chở cây kính dâng Đức Cha Hữu. Do vậy, từ khi thầy phong thủy đặt cây mộc ở chỗ nào vẫn giữ nguyên như thế. Hàng năm, người làm vườn chỉ nhẹ nhàng moi một phần đất cũ ra rồi cho đất mới và phân ải vào nên nó mới giữ được sức sống như ngày nay.

Dứt lời, Đức Cha Giám mục đứng dậy. Ngài không nói lời cáo biệt, cũng không chìa tay cho Kiếm hôn. Đức Cha đã đi khuất từ lúc nào, Kiếm vẫn còn quỳ mọp. Kiếm bâng khuâng cảm thấy vừa như thực vừa như mơ.

Cái lần đặt chân lên đất nước Italia đấy, suốt cả tuần Kiếm chỉ mải mê với những thắng cảnh, với những bức tượng, bức tranh hoành tráng, tuyệt đẹp của các danh họa bậc thầy thời Phục Hưng…

Rồi Kiếm xuôi phương Nam ra tận đảo Xixin xem cái đất phát tích của những ông trùm maphia nó như thế nào mà sinh những con người quái kiệt, tàn bạo đến thế. Thật bất ngờ, ở một tiệm bán sách nhỏ, tồi tàn và vắng tanh vắng ngắt trên đảo, Kiếm gặp một quyển Kinh Thánh dày hàng gang tay. Mắt Kiếm rực sáng. Trống ngực cứ đập loạn lên. Cổ họng khô se như người khát nước. Kiếm nghĩ ngay đến cây mộc ở vườn nhà Chúa hôm nào. Nén thở và hồi hộp, Kiếm nói với chủ tiệm được xem cuốn Kinh Thánh. Người chủ tiệm, một ông lão cao, gầy đét, hai má tóp lại tua tủa những sợi râu bạc trắng, lặng lẽ nhìn Kiếm từ đầu xuống chân. Có lẽ ông ta chưa gặp người châu Á, mà cụ thể là người Việt nào như Kiếm. Người bán nào chả ngại, nhất khách hàng chỉ đòi xem chứ không mua. Đã vậy cuốn sách lại nặng và ở cao nữa chứ. Kiếm đỡ vội cuốn sách nặng trĩu từ đôi bàn tay xương xẩu của ông lão, đặt lên đặt quầy bàn xem qua một lượt. Ông lão nói tiếng Anh cũng không sõi lắm, bảo cuốn Kinh Thánh này in cả phần Cựu ước và Tân ước bằng bốn thứ tiếng: La tinh, Anh, Pháp và Tây Ban Nha. Bìa bọc da thật. Chữ trên bìa bằng vàng… Ông ta ngập ngừng, loay hoay một lát để tìm từ giải thích cái chữ ngoài bìa là bằng vàng… Ông ta chỉ vào cái nhẫn vàng ròng trên ngón tay Kiếm. Kiếm gật gật đầu và lật bìa sau xem giá. Hai trăm năm mươi đôla Mỹ. Với Kiếm, mấy triệu bạc, có là gì. Chỉ phải cái nặng. Nặng quá. Nhưng nghĩ đến cây mộc ở vườn Chúa thì nặng nữa Kiếm cũng tha về. Kiếm quyết định một quả tù mù, được ăn cả ngã về không. Ông lão Tây gói hàng cho Kiếm khá cẩn thận, lại còn buộc bằng sợi dây nilông hồng trông rất trang trọng.
Về nước, Kiếm cứ để nguyên đai nguyên kiện, quỳ xuống, nâng quyển Kinh Thánh lên ngang mặt, kính cẩn dâng lên Đức Giám mục, nói:

- Trình Đức Cha, trong chuyến đi công tác Italia, con đến đảo Xixin thấy quyển Kinh Thánh in bốn thứ tiếng, đẹp quá, con mua về để được dâng Đức bề trên. Thầy Bốn vội đỡ cuốn Kinh Thánh, thư thả mở từng nút nơ hồng, để Đức Cha xem. Trong lúc đó, Kiếm vẫn quỳ mọp dưới chân Ngài. Đức Cha thật sự xúc động. Gò má Ngài nhè nhẹ rung. Ngài khen:

- Sách đẹp quá. Ta có nghe nói đến quyển Kinh Thánh này. Mấy lần ta qua Italia mà tìm mua không được. Ta nào có ân huệ gì với con, sao lúc nào con cũng nghĩ đến Chúa, đến ta. Ta biết lấy gì đền đáp cho con.

Kiếm thưa:

- Trình Cha, con chỉ mong Đức Cha được khỏe, được vui để bổn đạo được ơn nhờ.

- Này con, hình như con rất thích cây mộc phải không?

Kiếm mừng nở bụng nhưng vẫn giả vờ ấp úng.

- Ta thay mặt Bề trên thưởng cho con đó.

Kiếm sướng run người, cố giữ vẻ bình tĩnh, cúi xuống hôn tay Đức Giám mục:

- Con đội ơn Chúa ban phước lộc cho con.

Kiếm như muốn bay lên vì sung sướng, mừng rỡ. Nhưng niềm vui cứ phải nén chặt lại, quỳ nghiêm như tượng chờ cho Đức Giám mục đi khuất mới dám bật dậy chạy vội ra ngoài bấm máy di động gọi chiếc tắcxi Hyundai tải và hàng chục thanh niên lực lưỡng chờ sẵn.

Thầy Bốn mang chiếc la bàn xuống đặt vào gốc cây mộc, đánh dấu hướng Nam Bắc Đông Tây, nói với Kiếm:

- Đức Cha dặn ông cái cây cũng nên đặt cho đúng hướng, đúng chỗ để nó đỡ cảm thấy về nơi đất lạ. Ông nên chăm sóc thường ngày nó mới phát triển, mới trường tồn. Đặc tính của cây mộc là không được để nơi nắng quá, cũng không được râm quá. Phải ở nơi cao thoáng và đẹp nhất trong vườn...

Rằm tháng Giêng năm Bính Tuất 2006

Dải lụa

-   Ông cụ Vạn ở xóm giếng héo sữa rồi.

-
- Sao cụ ấy về dễ dàng thế. Chiều hôm qua tôi còn gặp chăn bò trước cửa chùa Hoa Đào.

- Thế mới gọi là tiên cảnh ngàn thu. Ông cụ đi như đi ngủ. Mười giờ đêm còn ngồi xem phim Tam Quốc diễn nghĩa. Cứ tấm tắc khen cái đoạn Tào Tháo và Lưu Bị uống rượu luận anh hùng. Một lúc sau kêu tức ngực, lên giường nằm thế là đi luôn.

Chuyện cụ Vạn quy tiên chỉ một lúc sau đã lan truyền khắp làng Thượng.

Nghĩa tử là nghĩa tận, bà con làng xóm, họ hàng nội ngoại đều xếp sắp công việc đến chia buồn với gia đình người quá cố và tiễn đưa linh cữu đến nơi an nghỉ cuối cùng, đào sâu, chôn chặt, mồ yên mả đẹp.

Ở làng Thượng từ xưa, không ăn uống, rượu chè trong đám hiếu. Các cụ bảo, người than khóc sầu não về nỗi mất mẹ, mất cha, kẻ ngồi chè chén còn ra làm sao nữa! Nhưng làng cũng có lệ sau khi phát tang, thường lưu giữ thi hài người quá cố, nhất là người cao tuổi, con cháu đề huề, ở trong nhà một đêm để kèn trống và để họ hàng, bằng hữu xa gần phúng viếng. Gần đây lại phục hồi tục: Khi sinh thời yêu ai sâu sắc thì lúc về cảnh tiên, người bạn tình đến vĩnh biệt và đặt ngang quan tài một dải lụa hồng. Ngày xưa, con gái lấy chồng, con trai lấy vợ là do bố mẹ sắp đặt. Còn yêu nhau, bởi phận tơ hồng trời se. ý trời hẳn phải hơn ý người. Nhưng đến khi một người sang cõi vĩnh hằng, người còn ở lại mới dám công khai. Điều đó, khiến người đời thêm tò mò, phỏng đoán.

Có người đến viếng ông cụ Vạn xong còn ngó vào tận linh cữu xem đã có dải lụa hồng nào chưa. Và khi quay ra, họ lắc đầu, bảo:

- Quan tài còn trống lắm. Tịnh chưa có một dải lụa nào. Cái đám này buồn bỏ mẹ. Chả bù cho đám bà Lý. Vừa đúng ba cỗ dải lụa hồng nhé.

- Bì thế nào được với bà Lý. Bà ấy đẹp người đẹp nết nên nhiều ông mê là phải.

- Bà Na chả đẹp ư? Vậy mà khi hết cơm, hết gạo chả có một dải lụa nào. Con cháu cứ buồn thiu.

- Cái bà ấy lúc nào cũng cay cảy, cay cảy, có ma nó mê. Lấy được chồng là may. Đẹp thế, đẹp làm gì!

Con cháu bà Lý có mặt trong đám ma cụ Vạn có vẻ tự hào, mãn nguyện về mẹ, về bà mình lắm. Họ tự hào, mãn nguyện là phải. Họ đã đón tiếp những người bạn tình của mẹ mình niềm nở, trân trọng và biết ơn. Bởi những người ấy, đã dám vượt lên mọi hoàn cảnh để đến với mẹ mình thật đúng lúc.

Người đời thật lạ. Sinh thời, chúa ghét chuyện gió trăng. Rồi ghen tuông, oán hờn, thù giận tình địch của mình. Vậy mà khi người thân ra đi, lại cảm thấy tủi phận, trống vắng nếu như trên nắp quan tài không có lấy một dải lụa hồng. Người ta bảo nhau, ông ấy, bà ấy phải là người trai tài gái sắc thế nào mới được nhiều người yêu đến thế. Tục ở làng Thượng, người nào càng giữ chặt được mối tình của mình ở trong lòng đến lúc nhắm mắt xuôi tay, con cháu mới biết thì tình yêu ấy mới thật sự cao quý, thiêng liêng. Còn để lộ ra, làng biết cả rồi, còn mang lụa đến làm gì nữa.

Phải giữ được bí mật như ông Dinh, xóm Đình mới tài. Trước khi cải tạo tư thương, ông Dinh làm chủ ba quả lò vôi. Ông ngược xuôi bán vôi khắp Hà Nội, Sơn Tây, chả có điều gì. Khi sắp lâm chung, ông Dinh mới chỉ chỗ cho vợ con đào hai cái ấm tích lên, bảo: "Số vàng này đã chia theo di chúc. Cúng ba ngày xong mới được thực hiện. Và phải điện khẩn cho người này, người này...". Bấy giờ vợ con mới vỡ nhẽ, ông có ba người tình. Vàng chia cho vợ, cho người yêu và các con trai con gái như nhau. Khi linh cữu ông Dinh còn quàn trong nhà, có hai bà người Hà Nội về vắt hai dải lụa lên. Còn bà ở Phú Thọ, mãi hôm cúng ba ngày, mới tất tưởi đem dải lụa vắt qua nấm mộ... Di chúc ông còn nói rõ rằng sở dĩ ông có được bấy nhiêu vàng là nhờ vào công sức của tất cả các bà.
Trở lại chuyện đám ma cụ Vạn.

Gần như cả buổi sáng hôm sau, chốc chốc lại có người làng Thượng ngó vào linh cữu. Người sau theo người trước, họ lắc đầu quay ra. Điều đó, khiến vợ con cụ Vạn tủi thân lắm.

Những người đi đào huyệt đã về. Xóm làng rộn rịp chuẩn bị đưa cụ Vạn đến nơi an nghỉ cuối cùng.

Giữa lúc đó, một người trung niên, mái tóc lốm đốm bạc, ăn mặc kiểu thành phố, vét tông màu đen, đeo băng tang đen thong thả đi vào sân. Trông cặp mắt, bước đi đều tỏ ra điềm tĩnh, tự nhiên. Ông cung kính cúi chào bà con, đúng theo nghi lễ làng Thượng rồi không phải hỏi thăm ai, bước tới trước mặt người em ruột cụ Vạn, chắp tay, cúi đầu, nói nhỏ mấy câu. Ông cụ mở tròn mắt nhìn người khách lạ rồi gật gật đầu. Bấy giờ khách mới từ từ đi vào bên linh cữu nhìn rất lâu vào gương mặt vàng bệch của cụ Vạn qua tấm kính. Đoạn người khách gục xuống quan tài đau đớn kêu lên một tiếng như vỡ ra tự trong tim:

- Bố ơi!

Người làng Thượng chăm chú theo dõi từng cử chỉ của ông khách chưa một lần xuất hiện, cùng thốt lên:

- Con cụ Vạn.

- Thảo nào, tôi đã nghi nghi từ đầu.

- Trông cũng nhang nhác giống cụ Vạn.

- Giống như hai giọt nước chứ nhang nhác gì.

- Không phải hỏi thăm ai mà biết cụ Thọ là chú ruột mới tài.

- Mẹ của ông ấy còn hay mất mà không thấy nhỉ?

*
*        *

Mồ côi cha mẹ từ bé, anh em ông Vạn mỗi người phiêu dạt một nơi mãi sau ngày giải phóng Điện Biên, mới gặp nhau. Ông Thọ bị mẹ mìn đem lên mạn ngược bán cho người Thổ. Rồi tham gia quân đội, chiến đấu ở vùng Thượng Lào.

Còn ông Vạn đi ở chùa Hoa Đào. Đó là một ngôi chùa nhỏ nằm ẩn mình dưới chân núi Phượng Hoàng, một quả núi đá vôi cao chót vót và có nhiều hang động thuộc địa phận làng Cả, cách làng Thượng một cánh đồng. Xung quanh chùa trồng toàn đào ăn quả. Mùa xuân về, hoa đào thắm hồng một sườn núi. Lúc còn nhỏ, ông Vạn trông coi vườn đào, quét chùa, chăn bò. Lớn lên, ông Vạn trở thành lực điền của nhà chùa. Năm ông ngoài hai mươi tuổi, sự cụ trụ trì có thêm đồ đệ mới. Chú tiểu nữ, có dáng người tầm thước, da trắng như trứng gà bóc, đôi mắt lóng lánh luôn luôn nhìn xuống. Chú sáng dạ, chăm làm, thông tỏ kinh Phật, thuộc làu Chư Kinh nhật tụng, lại giỏi việc nhà, thạo việc đồng áng, từ xay lúa, sàng gạo đến tát nước, nhổ mạ, cấy, gặt, hái rau. Nhiều trưa, tiểu không nghỉ, xay ầm ầm mấy thúng thóc liền. Có hôm thóc hết tự lúc nào, răng cối va vào nhau xàn xạt, thớt trên rung bần bật như lên đồng mà chú vẫn mải mê... Không việc gì, tiểu không làm được. Ngoài sư cụ, không ai biết tiểu là gái Hà Thành, tên gọi Hoàng Tú Oanh, sinh trưởng trong một gia đình buôn bán giầu có, được dạy dỗ, học hành chu đáo. Mười sáu tuổi, bố mẹ cho cô đi tu. Bởi đi xem ở đâu người ta cũng bảo số cô nặng căn lắm, lại đào hoa bạc mệnh nên phải gửi thân ép xác cửa thiền. Cô được gửi gắm người cô họ đang trụ trì chùa Vân Hồ, một chùa lớn bên hồ Bảy Mẫu, phía nam Hà Nội. Ba năm sau, sư cụ Vân Hồ thấy mỗi ngày tiểu một đẹp rực rỡ, sợ để ở chốn Hà Thành đô hội, thường ngày tiếp xúc với biết bao giai nhân, tài tử thì khó mà ép xác cho tròn quả phúc, bèn gửi cho người bạn đồng đạo ở chốn thôn quê hẻo lánh.

ở chùa đã khổ hạnh, chùa nghèo, chùa nhỏ ở chốn thôn quê còn khổ hạnh bội phần. Quanh năm chỉ có cơm gạo cũ với rau muống già chấm tương. Thỉnh thoảng có bữa "cá" kho. Đó là những quả mướp đắng, cắt khoanh, om tương. "Cá" nhà chùa, ăn đắng từ trong ruột đắng ra. Thoạt đầu tiểu Oanh nôn mật xanh, mật vàng. Sau rồi quen đi, lại thấy ngon. Con gái ở tuổi dậy thì, ăn bao nhiêu cũng chẳng biết no, nhịn vài bữa cũng không thấy đói, ăn khổ mấy vẫn thấy ngon miệng. Cơ thể tiểu Oanh cứ rừng rực, rừng rực như bốc lửa. Lửa bốc từ trong lòng bốc ra. Thức thâu đêm, đọc bao nhiêu kinh cũng không dập tắt được. Nhiều đêm lửa còn thiêu đốt cả kinh kệ, chữ nghĩa nhà Phật. Tiểu Oanh bỏ kinh đi xay lúa, giã gạo. Càng xay, càng giã, lửa càng bốc cao. Ba bốn giờ sáng, trời lạnh cứa da, cứa thịt, tiểu Oanh lội xuống ao vớt bèo những mong cái buốt cái rét giá thấu xương dập tắt ngọn lửa lòng đi...

Sư cụ và các vãi vẫn thầm khen, tiểu Oanh chịu khổ xác. Chăm làm như anh lực điền Vạn cũng lắc đầu, không sao theo kịp tiểu Oanh.

Năm ấy, mùa hè, anh Vạn cày bừa mấy thửa ruộng ở phía sau chùa. Đi vòng vài trăm bước qua đầu núi là về đến "nhà". Về chùa dềnh dàng sợ nghỉ lâu. Trưa nào, tiểu Oanh cũng mang cơm cho anh Vạn. Tiểu không bao giờ gọi, chỉ lẳng lặng để cơm vào chỗ cửa hang hình khum khum tựa mái chòi, nơi anh lực điền vẫn nghỉ trưa rồi lội xuống ao muống ở sát chân núi, cặm cụi hái từng ngọn rau già. Anh thợ cày ngẩng lên thấy tiểu hái rau, biết đã có cơm. Anh cho trâu xuống một cái chuôm gần đó cho nó đằm còn mình thì rửa chân tay, lên hang ăn cơm.

Trưa hôm ấy, nắng chết cá. Anh vừa bừa, vừa vớt được bao nhiêu là cá. Anh chỉ dám cho trâu đằm một lát rồi dắt lên hang cho nó nghỉ. Vậy mà tiểu Oanh vẫn cắm cúi hái rau. Ngọn rau vừa bứt khỏi tay đã héo ràu ràu. Rau đã già lại héo thế kia thì răng nào nhai nổi. Chỉ khổ tiểu và mấy người thợ cấy, thợ cày. Anh Vạn đánh bạo gọi:

- Nhà chùa nghỉ tay một lát đã. Rau già lại héo, răng chúng tôi không dứt nổi đâu.

Chẳng rõ chú tiểu có nghe rõ không mà chẳng hề có hồi âm. Anh Vạn lại gọi. Tiểu vẫn mải mê hái rau. Anh Vạn đâm lo. Khéo tiểu say nắng, gục xuống thì chết mình. Sư cụ quở trách, biết nói thế nào. Thế là anh lực điền đâm liều. Anh lội ào xuống ruộng muống, cầm tay tiểu vừa kéo lên bờ vừa nói:

- Nhà chùa muốn chết nắng à?

Lần đầu tiên, anh thợ cày nhìn trực diện vào gương mặt, vào cặp mắt tiểu Oanh. Chao ôi, nó cứ bừng bừng, như thiêu như đốt anh. Chẳng hiểu do nắng lửa, hay do anh cầm vào cổ tay tròn lẳn của tiểu mà cặp mắt, đôi gò má tiểu bừng bừng như thế.

Tiểu Oanh ngồi thụp xuống cửa hang, thở dốc từng hơi dài, đôi bờ vai rung lên. Anh lực điền sợ lắm! Tiểu Oanh cảm thật rồi, hơi thở nóng như hơi lửa. Anh thì thầm:

- Tiểu ốm rồi. Để tôi đưa về.

Anh lực điều cúi xuống cầm cánh tay tiểu định đỡ tiểu đứng dậy. Chợt tiểu giật bắn người, toàn thân co dúm lại.

- Đừng động vào người tôi. Đừng động vào tôi.

Nhưng lúc ấy, anh thợ cày đã cảm thấy trong lòng rạo rực. Anh trở nên liều lĩnh, bất cần và hành động hoàn toàn theo bản năng sai khiến. Lúc anh cảm thấy cái hang đá chao nghiêng ngả thì tiểu bất thần kêu:

- ối! Mẹ ơi, con chết mất!
Rồi tiểu lịm đi. Đôi mắt nhắm nghiền. Chân duỗi thẳng, hai tay dang rộng. Anh thợ cày sợ hoảng hồn. Mồ hôi vã ra như tắm. Chợt tiểu mở mắt, mỉm cười:

- Anh đừng sợ. Không sao đâu.

Ba tháng sau, người làng Cả thấy vắng bóng chú tiểu Oanh. Các vãi tò mò hỏi. Sư cụ trụ trì chùa Hoa Đào bảo:

- Tiểu Oanh về Hà Nội học thêm kinh kệ.

Dần dần, trong ký ức của mình, người làng Cả đã quên hẳn tiểu Oanh. Chỉ một vài người già sống cùng thời với tiểu là còn mang máng nhớ, cái năm sư cụ xây Tháp Xá Lị, có chú tiểu ngoài Hà Thành đẹp lắm về tu ở chùa làng mình. Được vài ba năm thì chuyển đi nơi khác. Từ đó đến nay trải mấy chục năm rồi. Đã có mấy đời sư trụ trì ở chùa Hoa Đào. Nếu tiểu Oanh còn sống cũng phải ngót tám mươi.

Thực ra, tiểu Oanh được bí mật đưa về nhà bố mẹ đẻ chứ không phải đi học thêm kinh kệ như cụ nói.

Sáng sớm hôm ấy nhà chùa sai anh lực điền Vạn đi tát nước ở mãi cánh đồng Chắt, cách làng Cả phải tới năm dặm đường. Buổi tối, anh Vạn về không thấy tiểu Oanh đâu. Hỏi ai cũng lắc đầu không biết. Anh đánh bạo hỏi sư cụ. Sư cụ cầm miếng trầu quệt ngang môi, bảo:

- Tiểu về Hà Nội rồi.

Anh hỏi tiếp:

- Bạch cụ, tiểu đi có lâu không?

Sư cụ bảo:

- Hỏi làm gì. Nhà chùa tha tội chết cho con đấy.

Anh lực điền Vạn sa sẩm mặt mày, tưởng đổ gục xuống như cây chuối hột bị một nhát dao sắc lẹm phạt ngang gốc. Thảo nào, cả ngày hôm ấy, anh làm việc gì cũng hỏng. Ruột gan nóng cồn cào. Anh tát nước, liên tục va miệng gàu vào bờ. Anh làm cỏ, cây thường mực không nhổ, toàn nhổ vào dảnh lúa. Mấy bà cùng làm với anh kêu trời kêu đất:

- Nhà chú phải để tâm vào chứ. Làm ăn thế này thì sư cụ đuổi bỏ.

Đận ấy, anh lực điền Vạn đổ ốm một trận tưởng chết. Hàng tháng trời, anh không ăn, không ngủ, cổ họng khô bỏng, đắng ngắt, ngực đau tức như có cái cối đá đè lên. Mỗi ngày vuốt đầu, tóc rụng đầy kẽ ngón tay. Nỗi đau lặn vào lòng, không người chia sẻ, không người hỏi han. Anh tưởng được sống hạnh phúc một đời với tiểu Oanh. Hai người đã bàn nhau bỏ trốn. Tiểu Oanh bảo đợi đến cuối tháng, đêm tối trời, hai đứa cuốc bộ ra Canh Diễn rồi vẫy xích lô ra ga xe lửa xuôi xuống Phòng(1). ở Phòng, Oanh có bà dì ruột thương Oanh lắm. Bà đã cực lực phản đối bố mẹ đưa Oanh vào nương nhờ cửa Phật. Bà bảo:

- Cứ quẳng nó vào đời đi, cho nó bơi, nó ngụp. Nếu nó không tìm thấy nguồn vui, không tìm thấy hạnh phúc, lúc ấy đi tu cũng chưa muộn. Việc gì phải nghe mấy ông thầy số làm khổ con bé.

Bây giờ, gặp cảnh ngộ này, nhất định dì sẽ bí mật giúp Oanh.

Nhưng cuộc sống đã không như tiểu Oanh mong ước. Tiểu bị giam cầm trong nhà. Mẹ không rời Oanh nửa bước. Mấy lần Oanh định liều chết mà không xong. Thiếp đi thì thôi, chứ tỉnh dậy là tiểu Oanh ngồi xếp bằng quay mặt vào bức tường trông về phía chùa Hoa Đào, nơi có anh lực điền Vạn, hẳn cũng đang phải trải qua sự mất mát, đau đớn nhất trong đời. Tại sao số phận lại run rủi tiểu Oanh với anh thợ cày nghèo khổ ấy. Họa có trời mới biết. Mẹ bảo:

- Đó là éo le của tạo hóa. Bởi vậy bố mẹ đã cho con thoát tục mà vẫn không sao tránh được khổ đau. Con còn vương vấn với cuộc đời thì còn khổ cực, đắng cay lắm.
Sau khi sinh nở mẹ tròn con vuông, bố mẹ giữ thằng Chít lại nuôi dạy và bắt tiểu Oanh bước tiếp con đường tu hành.

Thằng Chít được cái khỏe mạnh thông minh. Nó không hề biết cha mẹ mình là ai. Thỉnh thoảng sư bà vẫn đến nhà thăm hỏi ông bà ngoại và mua quà cho nó. Tốt nghiệp phổ thông, Niên, tên thật của thằng Chít, nhập ngũ vào binh chủng pháo binh, chiến đấu trong Vĩnh Linh. Sau hiệp định Pa-ri, Niên được giải ngũ. Anh theo học trường Đại học tài chính. Bây giờ, anh đang làm giám đốc một công ty trách nhiệm hữu hạn chuyên buôn bán máy tính điện tử.

Vào những năm cuối thập kỷ tám mươi, chùa Hoa Đào bỗng nhiên thiếu sư trụ trì. Chẳng rõ có phải do điềm trời không, mà hai ba ni cô thay nhau về chùa được dăm ba tháng lại bỏ đi. Người sau cùng là ni cô Đàm Tú. Các cụ vãi làng Cả bảo, mắt sư cụ tinh lắm, còn xâu kim được. Nhưng răng thì chả còn chiếc nào. Sư cụ ăn quả trứng chưng tương còn độc, chỉ có ăn mướp đắng kho tương được thôi. Hết mùa mướp đắng thì ăn củ rau khô dầm tương. Sư cụ thông tỏ kinh Phật lắm.

Từ ngày sư cụ Đàm Tú về trụ trì, cảnh chùa Hoa Đào ngày một khang trang, sầm uất. Sư cụ chữa chùa, sửa tam quan, tô tượng, xây tháp chuông. Người trong vùng kéo đến quy y đông lắm. Tiếng tăm, công đức sư cụ lan truyền khắp mọi nơi. Không đám hiếu nào, sư cụ không cầm tích trượng đi làm phúc cầu hồn cho người quá cố được siêu sinh, tịnh độ.
Cái chết của ông cụ Vạn trên làng Thượng đã gây một cơn sốc lớn trong lòng sư cụ. Nhiều hôm, ông cụ Vạn chăn bò trước cảnh chùa, sư cụ Đàm Tú vẫn mời ông cụ vào chùa uống chén nước nụ vối. Sư cụ ngồi đối diện với cụ Vạn, vừa bỏm bẻm nhai trầu vừa lặng lẽ ngắm nhìn cụ Vạn không chán mắt. Lúc ông cụ ra về, bao giờ sư cụ cũng gửi chút lộc Phật, khi là phẩm oản đường, khi quả chuối, phẩm oản nếp cho các cháu và tiễn đưa ra tận cổng chùa, quyến luyến một lúc mới chia tay.

Cụ Vạn cung kính, chào:

- Bạch cụ, tôi về.

- A-di-đà Phật.

Sư cụ cứ ngỡ ông cụ Vạn tai đã nằng nặng, mắt không còn tinh nữa, hẳn không thể nhận ra hình dáng tiểu Oanh khi xưa mà cụ đã nặng lời thề nguyền.

Sư cụ đã tưởng được yên thân đến khi thác về cõi Phật.

Không ngờ chiều hôm đó, ông cụ Vạn ngồi uống liền hai chén nước nụ vối và trân trân nhìn sư cụ. Sư cụ giật mình, hỏi:

- Cụ có điều gì?

- Bạch cụ. Tôi... tôi hỏi khí không phải xin cụ thứ lỗi.

- A-di-đà Phật.

- Bạch cụ. Con... con... của... của... có còn không?

- Thưa cụ, còn... còn ạ.

- Bạch cụ, trai hay gái.

- Thưa cụ... trai... ạ.

- Bạch cụ, con... có tử tế, nên người không?

- Thưa cụ, con được ông bà ngoại nuôi dạy chu đáo lắm.

- Bạch cụ, tôi muốn... muốn... gặp nó có được không?

- Thưa cụ, mong... mong cụ hiểu cho. Con chưa biết bố mẹ mình là ai?

- Bạch cụ, tôi hiểu, tôi hiểu... Tôi chết nhắm mắt được rồi.

Hóa ra ông cụ Vạn dở chứng về trời.

Tục lệ của làng Thượng đã đẩy sư cụ Đàm Tú vào thế vô cùng khó xử. Sư cụ ngơ đi cũng chả ai biết đấy là đâu. Nhưng cái tâm không thể nào yên. Dù có lên cõi Niết bàn cũng vẫn còn day dứt, khổ đau. Suốt cuộc đời sư cụ chịu khổ xác cũng chỉ mong cho cõi tâm được nhẹ nhõm, thanh thản. Bởi thế sư cụ Đàm Tú đã quyết định ra mắt con trai và báo cho nó biết cha nó là ai. Hậu quả việc này rồi sẽ ra sao? Đã có người đời phán xử.

Sư cụ Đàm Tú chống tích trượng vào đám hiếu ông cụ Vạn. Người làng Thượng cung kính chào:

- Niệm Nam mô A-di-đà Phật! Bạch cụ đi làm phúc.

Sư cụ cúi chào, đáp lễ rồi đi thẳng đến bên linh cữu ông cụ Vạn. Bấy giờ sư cụ mới bỏ tấm khăn nâu để lộ ra tấm khăn xô và lấy trong túi ra một dải lụa hồng, trân trọng vắt ngang qua linh cữu ông cụ Vạn...

Làng Gồ Cả

Giờ Thìn, ngày Nhâm Tý, tháng Bính Tuất, năm ất Hợi