RRMENGBIXL
Thoi Xa Vang
AT 3699
6/16/2003

Copyright Information

This eBook file was generated by MobiPocket Publisher Personal Edition.

This eBook file is for personal use only and cannot be sold.

To generate eBooks to be sold or for corporate or public usage, please purchase the commercial version at : http://www.mobipocket.com

Thời xa vắng

Lê Lựu

==========

Chương
1

Chương
2

Chương
3

Chương
4

Chương
5

Chương
6

Chương
7

Chương
8

Chương
9

Chương
10

Chương
11

Chương
12

Phần
Kết

Chương 1

Làng bập bềnh
như trôi trong đêm sương muối. Những cây cau
thẳng đuột cao vóng như chỉ chực lao
thẳng đến tận trời chìm ngập giữa âm
thầm giá lạnh Đã năm đêm nay sương làm
táp đen những luống khoai làng và những cây đòn
tay bằng tre ngâm nổ toang toác. Nhưng có lẽ đêm
nay cái lạnh mới thấu từng khớp xương
ông đồ Khang. Từ trưa hôm qua đến giờ
chưa có hạt gì vào miệng, ông cứ siết mãi
sợi dải rút như dính ệp vào xương
sống. Sau khi đã trút nỗi uất giận lên
đầu thằng con trai út, thằng Sài, ông thấy
tủi phận và bây giờ sự trống trải giá
buốt như từ giữa ruột mà tràn ra. Ông lẩy
bẩy đứng dậy. Lần ra đầu ngõ,
lặng lẽ đứng giữa sương giá, một
thoáng tái tê cám cảnh phận mình, ông phải đưa
bàn tay xương xẩu bấu vào thân cây ổi
trước cổng. Nhưng cơn giận vẫn
chưa thể nguôi, nề nếp và danh dự vẫn
như sợi dây đay xiết chặt, ông trở
lại nhà, ngồi xuống chỗ cũ. Chiếc tràng
kỷ lạnh toát như có ai vừa dội nước.
Nếu cách đây mấy phút ông muốn thốt lên:
Liệu bây giờ nó ở đâu, rét mướt
thế này thì bây giờ nỗi hậm hực lại
muốn trào ra: Cho mày chết, cá không ăn muối cá
ươn. Trời ơi mặt mũi nào ăn nói
với người ta . Thằng Sài đuổi vợ
nó đi, nhưng việc ấy đâu có phải là
của nó.

Quả có thế, thằng Sài chỉ biết có hai
việc: đi đánh trận giả và học, nó không
thể ý thức được là nó đã có vợ,
mặc dù nó vẫn đỏ mặt lên khi có người
hỏi: Cu Sài, vợ mày đâu . Hơn một
năm nay sự có mặt của con bé ấy ở nhà này
làm cu Sài có phần thích thú chỉ ở chỗ mỗi
chiều nó ngồi viết tập và làm tính đã có
người quét sân và cái ngõ dài thăm thẳm. Nhưng nó
cũng uất ức vì tự nhiên có một con bé cứ
theo nó kè kè để mách bố, mách mẹ nó, nào những
lúc đi đùa nó bôi nhọ hết mặt mũi giả
làm Tây đen ở đâu, lặn hụp xuống cái ao
ngầu bùn của nhà chú Hà lúc nào và Anh ấy lại
bảo bố con như lão hàng tre thầy mẹ
ợ . Nỗi ẫm ức của thằng Sài cho
đến trưa nay mới bật ra. Nó đã hơn
mười tuổi, lại con nhà nghèo nhưng là con út,
mọi việc đã có các chị dâu làm, khi các anh chị
ra ở riêng, nó có vợ, dù vợ chỉ lớn hơn nó
ba tuổi, nhưng đã làm được các việc
nặng của người lớn, chẳng hạn
như việc giã ngô bằng chày tay, nó chưa thể
nhắc nổi cái chày dài gấp hai người nó lên
khỏi miệng cối thì vợ nó con bé ấy
đã thoăn thoắt giơ lên, rồi dồn sức
giã vào giữa lòng cối vừa mạnh mẽ, vừa
như hút xoáy những hạt ngô ngâm trơn truội
khỏi chao vọt ra ngoài. Giã một đã khó con bé
ấy giã đôi cũng dẻo và tiếng cahỳ
thình thịch nghe chắc như sức giã của
người lớn. Mỗi buổi, khi ánh nắng từ
trong nhà ra chớm đầu hàng gạch bó thềm, dù làm
bài hay chơi đùa ở đâu, cu Sài cũng chạy
về vớt ngô ngâm trong nước sôi từ tối hôm
trước để róc nước rồi lảng
vảng ở đâu đó đợi khi có tiếng
gọi Đâu về mà gạt ngô , cu Sài lẳng
lặng đi vào đặt quyển sách tính ở trong
lòng, mắt cụp xuống gờm gờm, lặng
lẽ ngồi vào chiếc chổi lúa, , mặt cuẫn
cắm nghiêng xuống phía ngoài miệng cối. Khi ấy
ngô đã dập đôi,, giập ba, tiếng chày đã
chắc lại. Không nhìn chỉ cần nghe tiếng chày,
Sài vuốt nhẹ vòng quanh miệng, đủ để
cho những mảnh to, đềuu đặn chảy
xuống rồi nhanh chóng rút tay lên thành và lại tiếp
tục mỗi khi nghe tiếng thịch . Ngô
nục, nó dựng chày ngồi xuống dần
bột còn Sài lặng lẽ đứng dậy ra cửa
đọc sách. Khi nghe tiếng chày gõ vào miệng cối
như kiểu phó cả lò rèn dạo búa trên đe, Sài
lại lặng lẽ đi vào, ngồi xuống chỗ
cũ làm phận sự ở lượt thứ hai,
rồi lượt ba cho đến khi chỉ còn những
hạt tấm tròn bóng toen hoen trong lòng cối thì Sài
hết phận sự, lặng lẽ đứng dậy.
Ra đến cửa, nó chạy oà đi như con gà, con
ngan vừa bị nhốt ra khỏi lồng.

Trưa nay không hiểu vì sao con bé lại giã trẹo vào tay
thằng Sài. Sài hoảng hốt kêu ối một
tiếng bao nhiêu nỗi ẫm ức vốn tích tụ
sẵn, nó vừa thu cái tay đau vào bụng vừa vung
tay lành thụi vào mặt vợ nó . Con bé không lùi,
không giơ tay đỡ, cứ đứng trân trân
hứng chịu những câu xỉ vả của thằng
Sài. Một lúc sau cái tay đã dịu đi, nỗi ấm
ức cũng đã hả, và thằng Sài thấy mệt
bã bời, nó rấn lên nhưng không đánh mà nói câu
đầy oai vệ để rút cửa cho đỡ
ngượng Bố mày đến đây cũng
đếch sợ, ông huých cho chó nó cắn lồi mắt
bố mày ra . Thằng Sài không ngờ cái câu nói đó
lại làm ông đồ Khang bố nó đau đớn
uất giận đến thế. Khoảng xế
trưa ông mới bán xong mấy cây tre từ quán hàng Táo
trở về. Như mọi bữa, ông vẫn thấy
Tuyết, con dâu ông lọc vôi, bắc nồi rồi
tiếng đũa cả đánh bột nghe quàm quạp
như đã nhìn thấy nồi bánh đúc ngô vàng ngậy
quánh dẻo ở trước mặt. Lệ
thường sau những tiếng hối hả ấy, nó
rụi lửa, gon miệng nồi, úp vung lại và
tiếng lách cách của bát đũa đặt ở mâm.
Thấy ắng lặng hẳn đi, ông đã
định hút xong điếu thuốc lào đứng
dậy gọi thằng Sài về và ngầm ý nhắc
nhở con dâu dọn cơm quàng lên, ông đói muốn
lả đi rồi. Năm hết, tết đến,
mỗi ngày giữ được một bữa bánh
đúc ngô thế này đã khó. Trưa qua có khách ông phải
nhường bát, sáng nay lại thay bà ấy vác mấy
đoạn tre đi chợ, trở về, hai chân đã
run run. Vừa nhả hơi thuốc ông vừa quay ra
cửa thấy con dâu ông giàn giụa nước mắt,
cắp gói quần áo mếu máo Con xin thầy mẹ
con về nhà con . Con bé kể rành rọt và khúc
triết sự tình xảy ra. Càng nghe, mặt ông càng
tối rầm lại. Thôi thầy xin con, con cứ
ở nhà . Nhưng con bé nhất quyết ra đi, đi
một cách bình thản, tự tin và bất chấp
lời can gọi vừa tha thiết vừa có phần
gắt xẵng của ông.

Thằng Sài được người mách bảo, che
chắn ông đồ Khang không tìm thấy nó. Ông gọi
tất cả con dâu, con giai kể cả anh Tính là cán
bộ của phòng thuế nông nghiệp huyện học
ba tháng trên tỉnh vừa dắt chiếc xe đạp
vê, ông đã bắt vứt đi từng nhà tìm thằng
Sài. Không có con thì đừng - Ai thấy nó
đầu làm ơn mách tôi. Thằng này mà sống, cả
nhà tôi chết đứng vì nó .

Bằng cách nào đó thằng Sài nghe thấy tất
cả lời lẽ có khi còn nghiêm trọng hơn sự
uất hận của ông đồ. Trời chạng
vạng tối nó vuột ra cánh đồng. Nhờ
sương hôm xuống dày đặc, chỉ chạy cách
rặng tre chừng dăm chục bước đã
thấy mờ mịt, nhưng tiếng ồn ào phía trong
vẫn vọng lên, muốn oà toá theo. Có lẽ ai trông
thấy nó ư? Nó chạy sấp ngửa trên những
thửa ruộng mới cày vỡ, những sá cày
đất gan trâu lật lên như những cánh phản
rắn bóng nhếnh nháng. Chốc chốc vấp ngã,
mặt nó đập vào đá, đau đến nỗi
chỉ thấy nước mắt ứa ra mà không sao
dậy nổi. Nó nằm úp mặt vào đất,
nước mắt thấm xuống làm tảng
đất cầy nhão ra, da mặt nó cứng lại, dính
ập vào hòn đất mới cầy vỡ. Nhưng
rồi nó vẫn phải cố bò dậy lấy sức
chạy, vừa thở vừa chạy, vừa nghiến
răng nén đau mỗi lần vấp ngã. Mãi đến
khi không thể đứng dậy được và có
lẽ đã xa lắm rồi, không ai còn đuổi
được, nó mới nằm lại chỗ
đống cỏ gà, cỏ gấu nhà ai đốt
dở từ hôm nào, không còn lửa nhưng tro vẫn âm
ấm. Nó lấy tay san đống tro lựa chỗ
nằm và vơ những vầng cỏ chưa cháy
đắp lên đầu, lên lưng để không ai nhìn
thấy. Nằm chưa ấm chỗ lại nghe lao xao,
tiếng gào kêu tên thằng Sài hoảng hốt. Có cả
tiếng anh Tính và chú Hà. Vẫn gần nhà quá. Nhưgn nó
mệt muốn đứt hơi, không còn ngồi dậy
được nữa. Nằng nghe tiếng gọi
của chú và anh, nó vừa mừng vừa thấy tủi
thân, nước mắt ứa ra và mồ hôi cũng
ướt đầm chiếc áo cánh vải phin gụ.
mọt thoáng sau nó lại thấy run, khắp người
run bắn lên, nó vội vã cào cỏ, cào tro, cào đất
gạt lên người, chỗ nào con hở lạnh
phải kéo cả tảng đất cày đắp lên, nó
nằm cong như một con sâu đo nằm nghiêng, thiếp
đi trong nỗi hoảng sợ và đói mệt từ
lúc nào không thể biết.

Cái điều nó phấp phỏng chờ đợi
đã không xảy ra. Anh Tính đã về và chú Hà cũng
đi tìm nó. Ôi, chú Hà! Nghe nói hồi cưới Sài, chú Hà
không lên vì chú không bằng lòng cho trẻ con lấy vợ.
Hôm nay có chú, có nghĩa là tội lỗi của Sài
được che chở. Chỉ cần thấy chú không
vui, cả nhà cả xóm sẽ oà toá ra cánh đồng kêu la
tìm kiếm. Người ta sẽ reo lên ngỡ ngàng khi tìm
ra nó và bế nó về xuýt xoa và mắng mỏ, sai
khiến và giục giã nhau thay quần áo, lấy khăn
ướt lau mặt, dỗ dành chiều chuộng nó. Lúc
ấy nó đã khoẻ hẳn rồi, đã muốn
nhỏm dậy làm lấy mọi việc nhưng mắt
vẫn phải hơi nhắm lại, miệng há ra
thở, đôi môi khô lại, hcana tay vẫn mềm
oặt thõng thượi theo những bàn tay nâng niu nắn
bóp và vẫn phải thều thào đáp lại ú ớ
những câu gọi hỏi của mọi người. Cái
phút thấp thoáng nghe tiếng của anh, của chú, nó
đã mừng đến ứa nước mắt, đã
tủi thân giận dỗi đến run lên.

Chính lúc ấy chú Hà hỏi, cái lời lạnh như
đêm sương muối:

- Ai như anh Tính?

- Gì đấy? Ai hỏi gì.

- Tôi đây!

- A ông. Con tưởng ai. Con vừa mới về.

Đợi anh vội vã đến gần, đứng
một đoạn tre cắm xuống đất và
sẵn sàng hứng đỡ mọi lời, ông Hà mới
nói, giọng nhỏ, đã cố ghìm nỗi bực.

- Anh vô ý thức lắm!

- Dạ chú bảo..

- Thằng Sài đuổi vợ nó đi, đấy là
việc của thằng trẻ con. Bố anh đánh
chửi thằng Sài, là việc của ông lão phong kiến
hủ bại. Còn anh, anh là cán bộ, gia đình anh là gia
đình cách mạng, nếu ngày mai, ngày kia cả làng,
cả tổng đồn ầm ã rằng nhà anh Tính cán
bộ huyện, cháu ông Hà bí thư chi bộ xã cãi nhau,
đánh nhau ầm ĩ suốt đêm thì anh còn mặt
mũi nào nữa không? Tôi cho anh lên công tác trên huyện
cốt để anh có điều kiện học
tập, được chỉnh huấn cho nó mở mang,
không ngờ anh vẫn...

- Cháu vừa về đến nhà đã thấy...

- Thấy thế nào, anh cũng phải trị thằng em
anh không được hỗn. Tý tuổi đầu
đã mất đoàn kết với vợ con. Hỉ
mũi chưa sạch đã lên mặt làm chồng đánh
chửi con người ta. Đấy là t ôi chưa kể
quyền nam nữ bình đẳng, nhà nó mà kiện là
mất hết, cả tôi, cả anh đeo mo vào mặt.
Đứng trước việc đó vai trò của anh,
của người cán bộ hoạt động cách
mạng để ở đâu? Lẽ ra, phải biết
giải thích đường lối chính sách cho bố
mẹ anh thấm nhuần. Còn thằng Sài phải cho nó
vài cái bạt tai.

- Vâng.

- Nhưng có đánh nó thì cũng phải kín, kẻo
người ta lại bảo cán bộ không gương
mẫu.

- Vâng.

- Nhưng mà... chủ yếu là đe nẹt rồi báo cho
thầy giáo và phụ trách kiểm điểm ở
lớp, ở đội, đừng làm gì ầm ĩ
lên.

Nói được đến đâu nỗi giận
của chú hả vợi đến đấy. Tính không
ngờ vì thương em và vốn không ưa gì cái lề
lối gia giáo của bố, anh đã hoảng hốt
đi tìm nó. Thấy anh hoảng, vợ anh cũng
hoảng, mấy bà thím dù thực lòng không để tâm
lắm cũng giục giã con cái đi tìm anh Sài làm ồn ã
cả một góc xóm. Cái việc nhỏ ấy đã
biểu hiện ý thức non nớt của anh, anh đã
để chú Hà cho rằng mấy tháng nay tuy đi học
trên tỉnh nhưng anh vẫn chưa hề có tiến
bộ gì.

Anh lững thững đi về nhà, ngồi vào chiếc
tràng kỉ âm thầm như một bóng ma. Mãi mới
ngẩng lên anh quát xuống bếp:

- Đi đằng nào, có châm hộ cái đèn không? Nhà
cửa mù mịt lạnh lẽo như nghĩa
địa mà vẫn để được, tôi lạ
thật.

Anh quát vợ. Không ngờ, nói vừa dứt đã
thấy một ngọn lửa xoè lên ở tràng kỷ bên
kia. Bố đã ngồi lặng lẽ ở đấy
khi nào. Ông lật bật nhắc bóng đèn dầu,
đặt ngang chiếc đóm tre ngâm đang cháy, gạt
gạt ống muỗng cho tàn than trên đầu bấc
rời ra, kéo chiếc đóm lùi lại để ngọn
lửa chèm lên đầuu muỗng và khi ngòi bấc nhú lên,
bắt được ngọn lửa, ông chụp
chiếc bóng ngay ngắn rồi mới dụi đóm vào
khe chiếc điếu bát. Tất cả cử
động ấy của ông của ông diễn ra một
cách rụt rè và chậm, dường như nó là cái cớ
để ông nghĩ ra một điều gì đó, sẽ
nói một lời nào đó với thằng con ông. Vợ
chồng ông có tám mặt con nhưng chỉ còn ba. Ba
thằng con trai. Thằng cả thì đần và đã
ở chỗ khác, cả nó, cả ông đều thấy
yên phận kẻ làm con và người làm cha, không thấy
phiền muộn trói buộc gì nhau. Thằng thứ hai,
anh Tính - ông vẫn quen gọi một cách vị nể mà
lạnh nhạt ấy. Nó đã có vợ và cũng đã
ăn riêng, nhưng vẫn ở cùng nhà, quan trọng
hơn, nó cùng hoạt động với ông Hà,
người em ruột ông. Nó với ông như hai đầu
của sự đầy vơi có thể san lấp cho yên
bằng mỗi khi sóng gió. Ví như khi nó lén lút liên lạc
với ông Hà có bắt bớ, giam cầm thì nhờ vào
sự quý trọng của ông, một thầy đồ
đã một thời nổi danh nhất thì ở vùng này,
người ta đã cứu giúp nó. Người ông phải
chịu ơn nhiều là ông phó tổng Cự, bố
vợ thằng Sài bây giờ. Dăm bẩy tháng nay hoà bình
được lập lại có ai khinh rẻ những
người cổ hủ phong kiến thì vẫn phải
nể ông, ông cụ nhà anh Tính , Cụ là anh
của ông Hà . Ông và nó đều có những
đận khổ sở, khốn đốn về nhau
nhưng lại có lúc hãnh diện mừng thầm mình có
thằng con (hoặc ông bố) thức thời, chịu
lấy vất vả gian truân mà học hành, hoạt
động. Nhưng ông và nó chưa mấy khi nói năng
với nhau dễ dàng. Hai cha con vẫn như hai
người khách! Ngẫm kĩ, ông thấy nó cũng
như vô số loại người khi hưởng
lộc do công lao người khác đem lại thì hỉ
hả dễ chịu, còn lúc phải gánh xẻ nỗi cay
đắng với kẻ khác, dù đó là máu mủ
ruột thịt, cũng thấy ngại, dễ nổi
xung và có quyền được xỉ vả hắt
hủi kể yếm thế. Lẽ đời là thế
nên nó sẵn sàng bắt bẻ hạch sách ông theo cái
lối của nó, gọi là phê bình. Nhưng ông có lý của
ông. Một nề nếp, một thói quen, một thông
tục cha truyền con nối từ mấy đời
nay: con cái không được quyền muốn sao
được vậy vì như thế là trái với phép
tắc gia phong. Nghĩ đến đây ông thấy mình có
lý, thấy vững tâm hơn, cũng lại thấy
sự lặng lẽ của nó cứ lù lù mỗi lúc
một trương lên, đè trùm xuống cả ba gian nhà
lạnh lẽo.

- Tôi thấy thầy nuông thằng Sài lắm rồi bây
giờ mới khổ.

Nó định ăn nói kiểu gì thế này. Mặc dù
kiểu gì ông cũng cso cớ để bắt chuyện
với nó được dễ dàng.

- Anh bảo tôi sung sướng với thằng em anh
lắm à?

- Nếu ngày nào thầy cũng đe nẹt nghiêm ngặt
với nó thì đâu đến nỗi.

Thật lòng mỗi lần về nhà thấy thằng em
vốn ham mê học hành mà cứ mếu máo nước
mắt ngắn, dài, về cái tội cùng ăn, cùng
làm và chuyện trò với vợ , anh thấy
tội nó qua. Hơn nữa, anh vẫn mang nỗi hận
với nhà phó Cự. Dù hắn đã xin cho anh
được tha từ đồn Tây về nhưng nó
vẫn thì thụt tố giác, chỉ điểm bao nhiêu
việc anh và cán bộ nằm vùng. Anh biết rằng
điều anh vừa nói không thật lòng với mình
nhưng chú Hà đã bảo lúc này phải hết sức
tránh cái gì có thể làm ồn lên. Nhất là chú lại
đang bực về việc làm vô ý thức của anh.

Hơi ngỡ ngàng về sự đồng tình của con
trong việc này, ông đồ đã thấy yên tâm hơn
rất nhiều. Nhưng đến khuya, thì xóm mạc
lại xáo xác bởi tiếng kêu khóc của bà đồ
Khang.

Từ nửa đêm hôm qua bà phải đội lọ
lục bình lên tận Đa Hoài mới cầm đổi
được lưng thúng gạo về chống đói.
Về đến nhà đặt thúng xuống phản, bà
nằm luôn đấy thiếp đi. Ông đồ
nhờ con dâu nấu cho nồi cháo. Nấu kha khá vào
anh chị ăn một thể . Cháo chín, bà
được lay dậy. Mắt nhắm, mắt mở
húp gần hết bát cháo bà mới nhận ra không có vợ
chồng thằng Sài. Bằng sự dồn hỏi
hoảng hốt bà biết mọi sự xảy ra.
Đặt bát cháo húp dở xuống mâm bà lao ra sân ngửa
mặt lên trời kêu than rồi sai con dâu đốt cho bó
đuốc bằng cây đay khô. Bà cầm đuốc
vừa chạy vừa gọi con vừa kêu giời
đất, bất chấp cả mọi tai tiếng
ảnh hưởng cả đến danh dự, uy tín mà
con trai ra sức gìn giữ. Bà chạy đi. Vợ Tính
cũng phải chạy đi. Mấy đứa cháu
ruột cũng chạy đi. Sự hoảng sợ
của bà cộng thêm nỗi huyên náo rất hệ
trọng của đám trẻ, làng Hạ Vị đêm nay
sẽ vợi đi nỗi đói rét ra cánh đồng,
chỗ người ta xúm đông đặc quanh
đống tro thằng Sài phủ lên người nó.

Đã qua cái đêm cả làng, cả xóm đổ
đến xô đẩy nhau nhốn nháo ở ngoài
cổng và khi vào đến sân tất cả đều
nghiêm trang nín thở để nghe tiếng gọi dồn
dập của không biết bao nhiêu người nêm
chặt trong ba gian ông đồ Khang.

Bẩy vía ba hồn Sài ơi về với mẹ đi
con Bẩy vía ba hồn thằng Sài ở
đâu thì về với bố, với mẹ Sài
ơi . Những tiếng gọi hoảng hốt.
Những ngón tay bóp chặt lấy ngón tay cái và chí vào hai bên
thái dương thằng Sài một cách hoảng hốt.
Những bát lông gà, bồ kết đốt khỏi
sục vào mũi thằng Sài môt cách hoảng hốt.
Những đĩa rượu đốt cháy bùng xanh
chườm tóc rối và gói gừng giã nhỏ đánh trên
lưng, trên ngực, trên tay thằng Sài một cách
hoảng hốt.

Cũng đã qua rồi những ngày cu Sài được
vỗ về thương hại. Bảy tám ngày sau, nói
đúng ra chiều ngày thứ bảy, cu Sài đã chạy
tuột ra khỏi cổng nhập vào đám bạn
để đọc truyện cho chúng nghe thì uy lực
của bà đồ trong mọi việc lớn
của gia đình cũng có phần giảm bớt. Ông
đồ trở lại phận sự của ông.
Người đàn ông trong nhà dù đần độn ngu
si đến đâu cũng vẫn là cái cột cái
định đoạt mọi việc. Ngay tối hôm
ấy theo ý anh Tính ông họp gia đình gồm
hai ông bà, vợ chồng anh cả, vợ chồng Tính và
cu Sài. Có bẩy người họp thì ba
người xoi như không can dự. Bất cứ
việc gì vợ chồng anh cả cũng thôi thì
thầy định thế nào chúng con theo thế .
Mỗi khi cái quyền làm trưởng được
nhắc đến ý anh chị cả định
thế nào? , người con trưởng cũng
gật gật đầu vẻ nghĩ ngợi
đăm chiêu một lúc mới nói. Bao giờ anh cũng
nói ra cái điều mọi người đều
biết trước từng câu, từng lời anh sẽ
nói như thế. Có lần vui vẻ chị vợ tinh
khôn đã bảo Thầy hỏi nhà con như hỏi
bức vách ăn thua gì . Nhưng những việc
căng thẳng như đóng góp giỗ tết ma chay
hoặc sự xích mích trong gia đình, chị
thường là người im lặng từ đầu
đến cuối. Có ai hỏi chị, chị trả
lời rất gọn nhẹ: Mọi việc là
quyền ở nhà tôi . Lập tức anh cả cũng
gật đầu nghĩ ngợi và nói ra điều mà ai
cũng biết chắc là sẽ vừa lòng chị,
cốt không thiệt đến mình mà cũng chả
động đến ai. Những cuộc
họp gia đình để quyết định
những việc hệ trọng như thế, sự có
mặt của vợ chồng anh như là thừa.
Nhưng không có vợ chồng anh, khôn bao giờ thành
cuộc họp . Vả lại mỗi khi có
chuyện nặng nề mọi người còn im lặng
căng thẳng, ông đồ thường hỏi ý
kiến anh chị cả và anh lại thôi thì . Sau
sự thôi thì dài dòng của anh, hoặc là ai có
nỗi ấm ức thấy sốt ruột quá phải
nói bung ra, hoặc có giận dỗi gì nhau, thấy ý
kiến ông anh cả chán quá, thà thôi đi còn hơn. Thành ra
anh lại luôn luôn trở thành người quan trọng
trong gia đình. Còn vợ Tính chỉ biết làm, chị
làm được tất cả mọi việc theo ý
bố mẹ chồng, theo sự sai khiến cau có của
chồng, và tắm rửa giặt rũ, mắng mỏ
và chiều chuộng thằng Sài như thằng em út
của mình ở nhà. Cuộc họp nào của
gia đình chị cũng là người ngoài rìa. Chị
sửa sang lau chùi ấm chén, đun nước và chẻ đóm.
Mọi việc xong xuôi chị ngồi nép ở một góc
tối, chăm chú nghe hết mọi điều, có ai
hỏi chị, chị chỉ biết giả nhời
Tôi (con hoặc em) biết đâu đấy. ý của
thầy mẹ (hoặc anh chị cả hoặc nhà
tôi thậm chí cả ý chí Sài, thím Tuyết )
thế nào thì tôi làm thế .

Cho nên mỗi lần bàn bạc gia đình chị có
ngồi đấy hay không cũng chẳng ai để ý
nếu như chè và thuốc lào, đóm và nước
đã đầy đủ tinh tươm.

Bốn người còn lại tuy sự kìm nén khác nhau
nhưng đều giống nhau ở chỗ ai cũng
cảm thấy chỉ có mình là người khổ tâm
nhất trong việc này.

Trước hết, nói về thằng Sài, nhân vật
chính của sự cười chê ồn ã hàng tuần
lễ nay. Dù cả nhà đều nhìn nó âu yếm, nói
năng vui vẻ và nói những chuyện tận đâu,
nhưng khi được chị Tính dìu từ
dưới bếp lên thằng Sài khóc oà ra và lao vào ôm ngang
lấy thắt lưng mẹ, người nó run lên
bật bần. Nước mắt bà đồ tự
nhiên ứa ràn xuống hai má. Bà cúi lấy vạt áo
lặng lẽ chấm nước mắt, quay ra ôm ghì
lấy con, gắt.

- Bàn bạc gì thì bàn đi, thằng bé sợ hết
hồn rồi đây này.

Ông đồ vẫn nói dịu dàng:

- Ô hay ai làm gì nó.

Chị cả cũng động lòng thương xót.

- Chú Sài, sợ gì em. Để thầy mẹ và các anh
chị liệu xem công việc thế nào, có ai mắng
mỏ hắt hủi gì em mà sợ.

Tính nghiêm mặt:

- Sài nín. Thầy có ý kiến thì nói đi rồi mọi
người trong gia đình đều phải ghé vai mà
làm. Tôi rất khổ tâm cứ mỗi lần về
đến nhà không chuyện nọ thì chuyện kia.
Mỗi người nghĩ một phách, làm một
nẻo, mạnh ai người nấy lo, còn thì
sống chết mặc bay .

Xem cung cách, lời lẽ ấy Tính đã ý thức
được mình mới là người lo lắng và
quyết đoán tất cả mọi việc. Không
phải anh muốn như thế. Cái chính là mọi
điều tiếng, xấu xa của gia đình
đều đổ lên đầu anh. Thử hỏi
cả huyện, cả xã ai biết anh cả là ai. Ngay
đến tiếng tăm của thầy đã mấy ai
ở xã ngoài biết đến. Chuyện gì xẩy ra,
thiên hạ cũng chỉ biết bố mẹ
đồng chí Tính cán bộ huyện chứ ai có thể
thay anh nhận lấy sự xỉ nhục. Là chưa
kể chuyện thằng Sài không biết đến bao
giờ mới hết tai tiếng.

Cũng là danh dự của gia phong, ông đồ lại
thấy Tính không thể hiểu và san sẻ nỗi
khổ của riêng ông. Nó cứ đi biền biệt,
hoạ hoằn mới đáo qua nhà, làm sao nó biêt ông
điêu đứng như thế nào. Mang tiếng là ông
đồ nho, mấy đời nay chưa hề
để ai chê cười nhà mình có chuyện ăn ở
trên dưới như họ nhà tôm , chưa có khi
nào con cái lại trái ý cha mẹ. Chưa khi nào ăn nói sai
ngoa, lá mặt, lá trái. Con mình đuổi con người ta
đi, ai biết đâu là chuyện trẻ con. Tất
cả những chuyện đó thằng Tính làm ông phải
rụt rè, ngần ngại là thằng Tính. Bây giờ không
những ông được thể quát nạt, đe
nẹt được nó, ngược lại, làm việc
gì ông cũng phải lựa xem ý nó thế nào còn liệu.
Suốt bao ngày nay ông vẫn chưa phải lo nghĩ
điều đó nên giọng ông lúc này còn chưa thể
quả quyết.

- Cũng chả ai muốn xẩy ra như thế.
Nhưng dẫu sao thì cũng là việc đã rồi. Bây
giờ bà với các anh các chị có cả anh Tính về
đây ta bàn xem cách nào đến xin lối người ta
để cho con nó về. Con dại cái mang .

Không ngờ bà đồ bốp chát ngay:

- Tôi không phải xin xỏ gì ải cả. Con tôi ốm
chín phần chết không được phần sống,
nhà nó có ai thèm lai vãng đến đây? Mà tôi hỏi cớ
gì khi thằng chồng ốm con vợ lại không
về.

- Thì con mình đã đuổi nó đi.

- Chấp gì thằng bé hỉ mũi chưa sạch
ấy. Mà nó có quyền gì. Trừ phi ông hay tôi thấy cô
ăn đổ làm vỡ không thể chứa
được thì mới được phép ra khỏi
nhà tôi. à, ra nhà nó quen thói hà hiếp thiên hạ rẻ rúng,
bỉ mặt ai cũng được.

- Bà liệu mà ăn nói, còn có người nọ
người kia nghe.

Bà bảo rằng cứ giữa dạ bà nói, không việc
gì phải vụng trộm, giấu giếm. Rằng, nhà
bà đã phải thất điên bát đảo mà họ thì
dửng dưng. Rằng chỉ có bà mang nặng đẻ
đau mới thấy xót, mới tủi hổ khi con bà
hoảng sợ đến khiếp đảm mà nhà nó
không thèm hỏi lấy một lời. Có ai đau
đớn nặng nhọc gì mà chả tìm cách dàn hoà vui
vẻ. Vui vẻ với bất cứ ai bà cũng sẵn
lòng nhưng bây giờ nhất quyết nhà nó phải có
nhời trước, bằng không, làm làm gáo, vỡ làm
muôi. Càng nói bà càng có lý. Những người con dâu thầm
chê bai nhà ấy không biết điều. Thằng Sài thì
vẫn áp mặt vào lưng mẹ thỉnh thoảng
lại nấc khan từng chập sẵn sàng oà khóc và kêu
xin bố mẹ tha cho đừng bắt con phải
đến nhà nó. Còn thằng Tính, hai con mắt vẫn trân
trân nhìn lên mái nhà, môi mím lại cau có như đang nghĩ
gì ở đâu chứ không nghe ai nói ở chỗ này. Ông
đồ hết hút thuốc lại uống nước
chè tươi. Hai mắt hình như cả đôi tai ông
chăm chú vào những cử chỉ cố kéo dài ra của
công việc tước đóm và hút thuốc, lau chùi
đĩa chén và uống nước nhưng ông cũng
biết hết ý tứ của từng người,
trừ có thằng Tình là ông không hiểu nó đang nghĩ
gì. Đó là cái điều đã từ lâu, từ khi nó tham
gia hoạt động đến nay ông luôn ngại,
bực bội và thú thật đôi khi cũng phải
chịu lép với những lời lẽ lý sự của
nó. Ông biết, việc gì trong nhà này bây giờ ai cũng
nghe nó hơn là nghe ông. Ngẫm ra cũng phải thôi.
Thời này người có chức tước nói mà
chả hay ho mẫu mực.

Tính nói. Cái điều lo sợ nhất của ông
đồ đã đến rồi. Chỉ cần ý
của nó nữa là biết rõ sự tình sẽ đi
đến đâu. Ông ngồi nghiêng mặt ra chỗ
tối ánh đèn, mải vê điếu thuốc nhồi
vào nõ để tránh nỗi phấp phỏng chờ
đợi sự kết cục không thể gọi là
nhỏ. Chỉ việc này không thành cũng đã coi
như ông sống bằng thừa, sống vô vị
như một xác chết. Nhưng ông đã lầm. Tính còn
lo hơn cả ông. Anh hiểu rõ hậu quả những
chuyện gia đình kiểu thế này không thu xếp
ổn thoả sẽ dẫn tới đâu! Anh nói từng
tiếc chắc nình nịch như thể vốn nó là
thế, không thể là khác, không ai có thể thay đổi
được.

- Chú Sài đuổi thím Tuyết không có gì phải ầm
lên. Thầy làm như thế là chưa đúng. Thì lúc
ấy anh bảo tôi làm sao mà nén được. Những
ngày chú Sài ốm nhà ông phó Cự im lặng thờ ơ là
sai, rất đáng trách. Tôi thấy mẹ đã nói lên
tất cả nỗi tức giận của nhà ta.
Phải tỏ thái độ như thế mới
đúng. Thế là nó vào hùa với mẹ nó thật
rồi. Nhà mình gây ra sự lại đổ lỗi cho
người ta. Kệ, anh nói thế nào thì nói, mẹ con
anh định thế nào thì tuỳ nhưng với lão
đồ Khang thì thằng Sài không thể bỏ con
người ta được. Thời buổi này không
phải là lúc họ muốn coi ai ra gì cũng
được như trước đây. Nhưng
đấy là việc sau. Trước sau tôi sẽ có cách
để nhà họ phải mở mắt ra. Còn
trước mắt ta sử xự khác. Ta không thèm tầm
thường chấp vặt. Không thèm đôi co xem ai
đúng, ai sai, không thèm đợi họ phải nói
trước. Quả đi đây đi đó nó cũng có
hơn.

- Anh bảo nhà mình phải đi nói trước với họ?

- Đằng nào thì chú Sài cũng không thể bỏ
được thím Tuyết. Mọi việc mẹ cứ
mặc tôi. Ta nói trước mới chứng tỏ ta là
người lớn không chấp chuyện trẻ con. Ngày
mai nhà Tính đưa chú Sài sang. Chú chỉ cần nói
một câu: Con đã trót dại đuổi nhà con
đi, con xin lỗi ông bà cho nhà con về . Chỉ
cần nói thế rồi về. Xem nhà họ đối
xử thế nào, sau đó tôi sẽ liệu.

Anh dừng lại, uống nước như tự
thưởng cho những quyết định của mình
và cũng để dò xem phản ứng của mẹ,
của thằng Sài. Ông đồ không nhìn anh, trong
đầu ông vẫn thì thầm đắc ý: Phải
thế mới ra người có học. Cứ
tưởng cha con xung khắc, không ngờ nó hợp ý ông
như thế. Chỉ có điều nó theo lối mới
nói năng lưu loát, dễ lôi cuốn người ta
hơn.

Bà đồ ngập ngừng

- Thế ngộ nhỡ...

- Mẹ không có nhỡ gì cả. Ngày mai cứ thế
làm không phải bàn gì nữa. Khuya rồi, đi ngủ.

Nói những như gay gắt ấy xong, anh đứng
dậy xuống gian nhà ngang của vợ chồng anh.
Mọi người vẫn ngồi lại một lúc
nữa nhưng không ai bàn tán gì thêm. Cả bà đồ
cũng không phản đối. Cả thằng Sài cũng
không giãy nảy vì ngày mai nó vẫn phải làm cái việc
mà nó kinh sợ. Thì ra đàn bà cũng giống như
trẻ con, sẵn sàng chấp nhận ngoan ngoãn những
quyết định nghiêm ngặt đôi khi rất tàn
nhẫn chứ không bao giờ chịu thua trong bàn luận
tranh cãi.

Chương 2

Dẫu sao chuyện
vợ con thằng Sài cũng là chuyện nhỏ so với
nạn đói đang có nguy cơ loang bùng khắp xã. Không
ai còn bụng dạ, hơi sức đâu để bàn
tán, khen chê. Vả lại, chuyện tình của hai
đứa trẻ ấy chưa đến tuổi
phát điên nên nó vẫn chỉ là nỗi ấm
ức hậm hụi của trẻ con, đôi khi mải
chơi đùa, học hành, nó cũng quên là mình đang
bị oan ức trói buộc nghiệt ngã. Lệ
thường đã thế huống hồ những ngày
này. Tuy làng mới được giải phóng mấy tháng
nhưng không phải dò mìn, gỡ dây thép gai, nhặt
mảnh bom, đầu đạn và san lấp hầm hào
như những làng quanh vùng Tây. Đất làng cũng
tầng tầng phù sa trông ngon như những tảng
thịt nạc, nhưng những người nông dân
ở đây không cần đến đất. Nói đúng
ra họ dửng dưng với cách bãi bồi mênh mông màu
mỡ. Không hiểu từ thuở nào làng chỉ quen
đi làm thuê. Miếng cơm thiên hạ bao giờ cũng
ngon nên người sức dài vai rộng thì đi tứ
chiếng bằng đủ thứ nghề: hàn nồi và
cắt tóc, đốt gạch và nung vôi, thợ nề,
thợ đất, thợ lặn... Kẻ giảo
hoạt mà lười biếng thì đi buôn cau con, bán rong
thuốc cam, buôn vỏ quạch và chổi tre, tiểu sành
và cối đá. Không có mặt hàng nào đáng giá và
những hàng dễ thiu, vữa đổ, vỡ cũng
không ai có gan để buôn. Buôn bán đã non gan cũng
chỉ là tạm bợ giật gấu vá vai, làm sao
nghề trong tay, dường như mục đích cao
cả và sự sung sướng hồi hộp của
họ cũng chỉ là kiếm được miếng
ăn giữa tháng ba ngày tám, sau đấy vợ chồng
con cái lại dắt díu nhau về cày bừa vội vã,
cuốc và đập vội vã, gieo trồng cũng
vội vã để lại bồng bế nhau đi.
Dăm bữa, nửa tháng vợ hoặc con đảo
qua để làm cỏ, xáo xới rồi cũng lại
vội vã ra đi. Đến mùa thu hoạch lại
về. Hết mùa lại đi. Cứ thế. Khi về
lại nhớ cơm thiên hạ. Khi đi lại cồn cào
thương từ gốc cau, bụi chuối. Họ
không yêu tha thiết với đồng ruộng nhưng
không đủ sức dứt bỏ những gì quen
thuộc từ thuở cha sinh mẹ đẻ ở cái
nơi mà ai cũng quen gọi là quê hương.

Những người còn lại hoặc tuổi già
yếu, con bận con mọn, hoặc không biết
nghề, không quen đi xa, cái lực lượng sản
xuất chủ yếu ấy cũng chỉ chòn chọt
năm một vụ ngô, tháng mười cày bừa
dối dả, tháng tư bẻ bắp chặt cây vội
vàng để rồi lại nô nức kéo nhau sang bên kia
sông, vào nội đồng làm thuê, sáng cắp nón đi,
tối cắp nón về nói cười rả rích. Dường
như số trời đã định cho làng này chỉ
có việc đi làm thuê. Chen lấn, tranh cướp nhau
từng người chủ, và ai được chủ
tin thì coi đó là một diễm phúc có thể vênh váo, hãnh
diện với kẻ khác, sẵn sàng hạch sách bắt
bẻ người cùng xóm, cùng làng, cùng cánh thợ làm thuê
một cách nghiệt ngã độc ác hơn cả
người chủ thật. Bởi thế, cũng là
tỉa ngô, rắc đỗ, ruộng nhà thì làm quáng quàng
chỗ dầy, chỗ mỏng, hàng thưa hàng mau nhưng
ruộng của chủ cứ đều tăm tắp.
Ruộng nhà không bao giờ bón phân, cả làng không ai bón
phân, cần quái gì chuồng lợn, chuồng xí. Đàn
ông, đàn bà, cả người già trẻ con đều
chạy toá ra đồng và lợn cũng thả rông
hoặc có chuồng thì cũng chả cần phân ấy
để làm gì. Chính những con người ấy
lại đánh phân, rửa ráy quét dọn cả chuồng
xí, chuồng lợn cho chủ rồi gánh ra đồng
cứ của những người chủ tốt
tươi sai quả, mấy hạt lại theo đà
đâu đó, ca thán, và xỉ vả làng mình ngu si không
biết đường làm ăn.

Cái thói quen, thích được chủ tin dùng khen ngợi,
thích được sai bảo mắng mỏ nó bắt
đầu đơn giản thế này. Lúc túng thiếu
đói kém vay mượn vừa khó, vừa canh cánh lo ngày
trả, ấy là chưa kể lãi mẹ đẻ lãi con
gặp lúc sa cơ lỡ vận có khi suốt đời
đầu tắt mặt tối không đủ trả
nợ. Còn tự làm lấy ruộng nhà thì lưng vốn
ít, lại phải đợi trông và biết đâu ba
tháng trông cây không bằng một ngày trông quả
đến lúc miếng ăn đến miệng gặp
một cơn gió, một trận mưa rào hay ngày nắng
hạn mà trái vụ thì mất như chơi. Chi bằng
cắp nón đi làm thuê vừa nhẹ nhàng, vừa có
miếng ăn ngay. Đôi khi bớt xén ăn xin ăn nài
nắm xôi, quả chuối, vốc lạc, nắm cháy,
củ khoai mang về cho bố mẹ hoặc chồng và
con cái ở nhà là tất cả tươi vui bừng sáng
và ai cũng phấp phỏng ấp ủ hy vọng ngày
hôm sau, những ngày hôm sau nữa sẽ có, sẽ lại
có niềm sung sướng như thế. Lâu dần thành
quen. Người ta có thể bỏ ruộng chứ không
thể bỏ nghề làm thuê.

Ai cũng náo nức đi làm thuê thì đành chịu khinh
rẻ biết làm thế nào. Lúc giáp vụ đã bị
rẻ rúng chê ỏng chê eo huống hồ lúc đã vãn
việc. Hôm nào cũng dăm bảy trăm người
đi đón , khi chỉ dăm ba chục người
đắt còn là ế lũ lượt. Nhưng
đêm nào cũng đi. Đi tất cả làng. Ngay nhà ông
đồ Khang, trừ có ông già yếu và đã mang
tiếng là ông đồ, vợ chồng anh cả, vợ
Tính, vợ Sài, và cả cu Sài cũng đi. Đêm nào
cũng khoảng nửa đêm là ông đồ tỉnh
dậy, đun nước ủ tích nụ vối và hút
thuốc lào chờ khi nào nghe được nghe tiếng
ơi ới gọi nhau ở xung quanh hoặc tiếng nói
oàm oàm như lội nước của vợ chồng nhà
Mồng là ông chỉ cần hỏi khẽ khàng: Bà
đồ đã thức chưa? dậy uống hụm
nước cho ấm bụng là bà đồ nhổm
ngay dậy. Vợ Sài cũng lặng lẽ ngồi
dậy. Khi bà đồ chít khăn, khoác chiếc áo
tơi, ngoài hàng dây ở phía trước, bà thắt thêm
một dây bằng sợi đay ở ngang lưng,
rồi xách đôi dép bằng mo cau xỏ vào chân. Gọi là
xỏ, thực ra chỉ cần nhét vào một ngón chân
trỏ vào cái quai cũng bằng lưỡi mèo bao
ở buồng cau khi chưa bung thành hoa. Xong xuôi, bà
ngồi vào bên ổ, trải lá chuối khô nơi ông
đồ và thằng Sài vẫn nằm lăn lóc, xoay
ngang, xoay ngược. Khi bà uống xong chén nước ông
đưa, liền quay vào lay gọi Sài, Sài dậy.
Sáng rồi . Cu Sài mở mắt ngồi dậy
đỡ chén nước bước ra khỏi nhà,
ngửa mặt súc miệng òng ọc rồi quay vào vê
thuốc nhồi vào nõ, động tác thành thạo như
một người lớn. Rít xong hơi thuốc khi hai
mắt còn lờ đờ, miệng há ra thở dốc
thì bà choàng lên người nó chiếc bao tải. Vừa buộc
bịu cho con bà vừa nhắc Cầm lấy đôi
guốc mà đi - Sưng hết cả chân
rồi - Cầm đi lúc chờ ngồi vẫn
chả ấm chân! Nặng nhọc gì . Trong khi ấy,
vợ nó vẫn phong phanh một chiếc áo cánh, đi ra
đầu bể nhổ miếng thuốc nhuộm
răng, chiết bằng lọ nước nước
điếu đã cất sẵn từ tối hôm
trước rồi rửa mặt, chải tóc,vấn
khăn và ngồi sẵn ở góc bếp chỗ đã có
ba chiếc vồ cho ba người, thêm hai chiếc
liềm và hai cái dầm làm cỏ của nó là mẹ
chồng. Chỉ cần mẹ và chồng ra khỏi
cửa là nó đã cầm liềm, vác đập lên vai, ra
ngõ trước.

Bao giờ bước ra cửa, bà đồ cũng
hỏi: Nhà Tính đã dậy chưa con . Khi nghe
tiếng rồi ạ bà mới đi. Bà đi
thong thả và mắng con dâu: Còn sớm, nhà Sài đi
đâu mà vội thế . Bà đi chậm lại,
vợ Sài đi chậm lại. Nhưng thằng Sài
hoặc không đi nữa hoặc chạy vọt tít
tận đâu đâu đến khi không còn nghe, không nhìn
thấy con bé ấy , nó mới thôi.

Làng lũ lượt kéo nhau đi. Lúc đầu còn
gọi nhau í ới, còn hỏi han nhau về sau càng gần
đến nơi càng im lặng như những cái bóng
lầm lũi chuyển động. Dường như ai
cũng đang nghĩ đến cái bí quyết gì
đấy để khỏi ế ẩm. Cả hàng
dăm bẩy trăm người đi và chạy ba cây
số, khi đến chân đê không ai bảo ai
đều dấn lên ào ào như cơn lốc cuốn lên
để tranh chiếm chỗ ngồi. Những chỗ
có thể gọi là ngon đã hết, họ dúm
dụm vào từng khóm, trông lặng lẽ như những
mô đất. Ai mới qua đây lần đầu vào
những trăng suông lạnh lẽo dễ hoảng
hốt tưởng mình lạc vào một bãi tha ma chi chít
những ngôi mộ đắp đất cày ải.
Những cái mô ấy ắng lặng khoảng vài
sau mới tở ra xáo xác. Đầu tiên là tiếng ngáp
dài của ai đó: ối giờ...ơi...ơi bây
giờ được mẻ ngô rang mà nhá nhẩy .
Rồi loáng thoáng những tiếng pha trò rời rạc
chìm trong giá buốt. Những đốm lửa từ
những chiếc mồi rơm loè đỏ loè lên,
những hơi thuốc lào phả ra hoà với hơi
ấm của lửa như là những tín hiệu lay
gọi mọi người tỉnh táo, đã đến
giờ kiếm ăn rồi. Phải còn trên
dưới một giờ nữa, nghĩa là lúc có thể
nhìn rõ mặt người, mới xuất hiện
những người chủ vừa đáng nguyền
rủa, vừa kính yêu của họ. Trong khoảng
thời gian chờ đợi ấy, mặt đê
bỗng xôn xao như họp chợ. Cánh đàn ông thì tán
phét, nói tục, bàn chuyện làm các món ăn ngon và vô vàn
sự sung sướng mình đã từng giáp mặt,
từng chứng kiến ở các nhân vật giàu có, các
làng xã trù phú. Những người đàn bà lặng lẽ
nhai vỏ quạch, xin nhau vôi, sẻ cho nhau lớp
sương mù xuyên tới con đường từ
giữa chợ Bái lên đê. Những ông bà chủ
thường xuất hiện từ đấy. Ngong ngóng
chờ đợi mãi rồi cũng đến cái phút
hồi hộp và thất vọng, mừng rỡ và cáu
giận. Thoạt đầu bỗng nhiên cả mấy
trăm con người xô cả dậy như sóng đùn
đẩy chen chúc, chửi bới, la hét nhau để
dấn lên, lao xấn tới con đường lên
dốc. Khi tiếng quát của đàn ông, tiếng
chửi chanh chua của đàn bà, tiếng khóc thét của
trẻ con bị xéo đạp chưa dứt lại
thấy từ giữa cái mục tiêu mà mọi
người nhào tới đó tiu nghỉu mà chùng xuống,
mà lặng thinh kéo vồ quay lại. Thì ra một cô gái xinh
đẹp lại muốn làm công việc đào thải
buổi sớm ở phía ngoài đê. Chắc vừa
ức bị nhầm, vừa giận cái vẻ
đẹp còn mập mờ kia làm chuyện trái khoáy,
một lão đàn ông cất giọng thật to chửi
tục. Đ. mẹ nó, tội tình gì chưa bảnh
mắt đã dẫn xác ra tận đây để hàng
trăm người mừng hụt . Một giọng
con trai đế: Ông ơi thích thì theo cô ấy đi.
Công hôm nay đến đồng rưỡi, hai
đồng chứ không ít - Đ. mẹ con cái nhà
ai đấy . Nếu không có một đợt sóng mới
lại ào lên có nhẽ đám thợ Hạ Vị và cánh
Trung Thanh đã vác vồ mà choảng nhau. Lần này thì có
thật. Cả hàng chục người vừa đàn ông,
vừa đàn bà thững thờ đi tới đám
đông. Để đáp lại sự nhốn nháo xô
đẩy, những ông bà chủ đưa mắt khinh
khỉnh nhìn lướt trên đầu mọi
người. Họ cứ đi từ đầu
đến cuối không thèm hỏi ai, không thèm trả
lời hàng trăm người đều nhao nhao ông
cần gì bà muốn thuê đàn ông hay đàn bà
ạ . Nhìn ngắm hết lượt, lúc quay lại
các ông bà chủ mới lên tiếng như ra lệnh:

- Bảy người đạp. Hai người đánh
phân.

- Bốn người đàn ông tát ao, một chị
cắt cỏ.

- Ai biết vực nghé hẩy.

Đủ loại công việc từ rào giậu, quét vôi,
bắc cầu ao, xẻ rãnh đến làm cỏ, trát vách,
vạc bờ cuốc góc... Ai ới lên cần công
việc gì lập tức từng đàn, từng đàn
lốc nhốc chạy theo bâu quanh người ấy nhao
nhao giành nhau.

Thằng Sài cũng là loại nhanh. Nó tì vào cái chuôi vồ
cao bằng người nó cũng đánh thoắt đã
len đến, luồn dưới nách mọi
người lên trước, một chân đứng trên
quả vồ, một chân kiễng lên án ngữ ngay
trước mặt người chủ. Giá những
người làm thuê biết bảo ban nhau một tí,
biết kìm nén sự thèm thuồng một tí, biết
dửng dưng xem rẻ đồng tiền, bát gạo
một tí thì từng người đỡ bị chê bai,
cả đám người đêm nào cũng đằm mình
trong sương muối ở mặt đê đỡ
bị rẻ rúng khinh thường. Người lớn
đã ế ẩm ai họ thèm hỏi han gì đến các
lũ trẻ như thằng Sài thì rất đắc chí
là nó đã được người ta thuê, một mình
theo một luồng không phải ai rước
cũng đến bờ cùng với người lớn.
Nó biết đâu chỉ có ngày giáp vụ, người ta
cần đập chạy hanh và cái ngày công
đầu tiên của mẹ nó các anh con nhà cậu
Hồng kèm hai bên, mỗi người ăn sang
nửa tay vồ là quá nửa luống của nó. Dù đã
năm đêm nay nó đều ế, có hôm bà mẹ
phải vì con mà ế theo, nhưng còn niềm kiêu hãnh
đã một ngày đi làm thuê, nó còn hy vọng. Bà
đồ đã nhờ được người kèm con
dâu đi vơ cỏ theo bừa. Bà chờ mãi đến
sáng bạch nhật mới có người bằng lòng bà
kèm theo thằng bé con. Bà cuống quýt: Sài đâu.
Đầu rồi Sài. Nhanh lên. Mày cứ dán mắt ở
tận đâu ấy . Thằng Sài vác vồ chạy
về bên mẹ. Người chủ lạnh nhạt quay
đi: Cắn chưa vỡ hạt cơm đòi thuê
mướn . Bà đồ vội níu lấy tay
người kia van vỉ: Bác ơi, cháu nó bé hạt
tiêu, nó vẫn vào làm trong này - Có ai hoài cơm,
mới mượn con nhà bà - Thôi thì không công sá gì,
bác cho cháu nó hai bữa cơm người lớn làm
được tám chín Hai bữa! Hào chưa
đầy bơ gạo con bà lèn hai bữa lại chả
hết hai bơ, hoá ra còn quá công người lớn -
Chả nhẽ bà để cháu nhịn từ giờ
đến quá trưa. Hay bà chiết công tôi ba xu, cho cháu nó
theo. Thêm đũa thêm bát - Có mà thêm lại
chả đánh tì tì thủng nồi trôi rế.
Vậy là hai người bốn bữa, bốn bơ
gạo với sau xu tiền công. Thôi năm xu.
Thương tình mẹ con bà tôi liều chứ ai dở
hơi đi rước cái của nợ này làm gì .

Đến nhà bà đồ theo chỉ vào bếp gạt
tro bắc nồi cơm thì người chồng bà ta
đứng ngắm từ đầu đến chân
thằng Sài nem nép ở chỗ bể nước. Mẹ
mở vung nồi cơm, cái làn hơi gạo mới oà ra
ngào ngạt cùng với mùi dưa kho tép thơm lừng
lẫy làm nước chân răng thằng Sài tứa ra
nhưng nó thậm thột không dám nhìn vào chỗ mẹ
đang xới cơm. Người chồng hỏi
trống không... Thằng cu con này ở đâu
đây? - Con bà lão. Thằng này cuốc ở
đồng thốp được - Có cuốc
cái mả nhà mày. Đ mẹ đồ mắt mù -
Cha bố nhà anh nói gì đấy. Cả đêm hành
hạ người ta, bảnh mắt vẫn chỏng dái
lên ngủ mà còn hạch sách - Tiên sư con
đĩ. Ăn nói thế à . Hai vợ chồng xô vào
nhau, kẻ túm tóc thụi và chửi, người xé áo và
kêu la. Những nhà bên cạnh chạy đến
đứng ở cổng nhìn. Họ ra hiệu cho mẹ
ocn bà đồ rút vồ, xách len lén ra khỏi cổng.

Phía sân sau mùi cơm gạo quyện với mùi tép kho
dưa toả lên nghi ngút như cuốn lấy tâm trí
thằng Sài. Nó đã định ngồi xuống so
đũa theo lời bà chủ nhưng sự việc
xảy ra nhanh quá, bà đồ phải ụp bát cơm
xới giở xuống nồi, lặng lẽ
đứng lên, cái phút ấy thằng Sài muốn ứa
nước mắt vì bị khinh rẻ, nó hiểu thế
nào là thân phận của kẻ đi làm cốt chỉ
để kiếm lấy một bữa cơm.

Nhưng đến nửa đêm, bà đồ và những
người con dâu vẫn phải đi. Chỉ trừ
thằng Sài đếch thèm đi làm còn cả
làng vẫn lếch thếch kéo nhau đi. Có người
đã ba bốn ngày bị ế, vợ chồng con cái
mỗi ngày được lưng bát cháo cám, cả ngày
không buồn bước nửa đêm cố mà đi.
Đi để kiếm lấy một bữa. Thật
khốn khổ cho cả làng. Trời đang yên lành
bỗng trút nước ào ào. Cả khối người
chết lặng trên mặt đê chờ sáng lao vào các quán
chợ trống cả bốn phía. Họ nép vào nhau,
đến rõ mặt người mới ngớt mưa.
Không ai thèm ngó ngàng đến ai họ đành lũ
lượt kéo nhau về.

Đêm đó, xã Hạ Vị họp ở đình làng
Hạ Vị. Gọi là đình nhưng chỉ còn có mái và
hậu cung. Bốn xung quanh đã phá lấy gạch đi
xây đồn Trung Thuỷ cho Tây từ mấy năm
trước. Ngọn đèn măng xông treo giữa
đình từ xa đã thấy ánh sáng rực rõ đầy
vẻ hấp dẫn của nó. Suốt từ giữa
trưa, nhữgn anh cán bộ tuyên truyền vác loa sắt
tây trèo lên những cây bàng, cây gạo ở mỗi xóm gào
đến đặc cả cổ: A lô, a lô xin toàn
thể các ông, các bà, các đồng chí nam nữ thanh niên,
các em thiếu niên và nhi đồng đến tập trung
tại đình làng Hạ Vị để nghe huyện
về phổ biến những quyết định
khẩn cấp. A lô, alô...ô...ồ... Toàn thể
nhân dân chú ý, chú ý tối nay huyện về xã ta phổ
biến những quyết định quan trọng,
nếu ai không đi phải chịu hoàn toàn trách nhiệm
sau này. A lô, alô...ô...ồ... Đám trẻ con bâu
dưới gốc cây ngửa mặt như hứng
tới từng lời rơi từ trên ngọn xuống.
Và khi anh cán bộ tuyên truyền xuống đất,
lũ trẻ lốc nhốc chạy theo thi nhau sờ vào
cái loa sắt tây. Đứa nào làm được việc
ấy, chạy quay lại hý hửng tưởng như
nó phải hướng niềm vui sướng đến
hết cả đời. Những đứa trạc
tuổi thằng Sài không chạy theo, chỉ đứng
ở đầu ngõ nghe và nhớ không sót một lời
để rồi qua chúng, từ các cụ già đau
yếu đến các bà nạ dòng bận mọn
đều cảm thấy cuộc họp tối nay là vô
cùng hệ trọng.

Sự đồn đại của đám trẻ không
hề sai ngoa, láo lếu. Cuộc họp toàn xã tối nay
đã công bố những quyết định gắt gao
của uỷ ban kháng chiến hành chính của xã Hạ
Vị. Kể từ ngày mai, tất cả mọi công dân
của xã không được đi làm mướn ở
bất cứ nơi nào. Không được đi buôn bán
và làm thuê nghề phụ như giấy thông hành đã cho
phép, giấy thông hành đều không có giá trị.
Những người đang ở xa, các gia đình tìm cách
đi báo để họ có mặt ở địa
phương trong vòng một tuần lễ kể từ
hôm nay. Tất cả các ngành, giới, các đoàn thể
nam phụ lão ấu đều tập trung vào nhiệm
vụ sống còn: chống đói và cứu đói. Cách
mạng rồi, giải phóng rồi, không thể
để xã Hạ Vị diễn lại cảnh chết
đói, chết rét, như năm ất dậu. Ai
chống lại mệnh lệnh này sẽ bị coi là
kẻ phản động và bị trừng trị
đích đáng. Cái quyết định vừa đanh thép
vừa thống thiết. Người đọc
quyết định là xã đội trưởng có
bộ mặt lạnh lùng trang nghiêm, cái giọng hùng
hồn trang nghiêm khiến người nghe không thể coi
thường. Quyết định của uỷ ban
như trời giáng, hất bỏ đi cái việc từ
xưa đến nay hàng ngày nên làm sao có thể bỏ qua được.
Lấy gì mà chống mà cứu đói. Khoai lang thì
sương táp chưa lại cây, ngô đỗ chưa nhú
lên khỏi mặt đất! Hay xúc đất về mà
ăn với nhau. Ai cũng thắc mắc chưa thông,
cũng lo sốt vó và ấm ức với cái quyết
định tai quái nhưng cả hàng nghìn con người
vẫn ngồi chật ních trong đình ngoài sân, ngồi và
đứng xuống cả dệ cỏ, đứng
cả ngoài đường. Ngồi đâu, đứng
đâu cũng nghe thấy cả, cũng tức tối
cả nhưng ai cũng chờ, cũng mong đợi
một người nào đó sẽ nói hộ nỗi
ấm ức trong lòng mình. Chỉ đứng và ngồi
thin thít mà ước. Ước gì có người nói, nói
quá lên một chút cũng được, nổi khùng và phá
bĩnh cũng được, chúng tôi sẽ hoan hô
nhiệt liệt, sẽ ủng hộ mạnh mẽ,
chúgn tôi chỉ dám ủng hộ thôi. Thông cảm, tôi không
nói ra được. Nói ra nhỡ không phải đầu
lại phải tai. Giá một thân một mình còn dễ. Còn
vợ con, mấy miệng ăn đều trông vào mình.

Ai cũng biết tính toán chi li, tất cả đều
khôn ngoan, lấy đâu ra kẻ dại dột thắc
mắc hộ mình.

Quyết định đọc xong một lúc khá lâu, xã
đội trưởng giải thích như có ý
lấp chỗ hổng , chờ ai đó. Dân làng ai
cũng lặng im rất trật tự như lắng
nghe chăm chú nhưng là cũng để chờ
đợi một cái gì đó. Khi biết không chờ vào
cái gì nữa, tiếng ca thán; lời trách móc nổi lên, lúc
đầu còn rì rầm ở ngoài chỗ tối, sau lan
vào đến giữa đình, ồn ào như họp
chợ. Lúc ấy, Hà cùng với mấy người
lạ mới từ đâu về.Ông mặc bộ
quần áo cánh gụ, phía ngoài khoác áo Mỹ chun ở
giữa và quàng cổ bằng chiếc phu la bằng len ô
màu nâu. Ông đứng chỗ sáng nhất, tươi
cười rất có duyên khiến các cụ bảo cái
miệng và hàm răng cười ấy mà không phải là
người hoạt động thì có đến hàng
trăm cô gái phải lăn xả vào mà chết
đứng chết ngồi. Ông chưa nói gì, hàng nghìn
người đã im tăm tắp. Làng thừa biết
chính ông là người đẻ ra quyết định
này, và cũng lại ông có thể xoá bỏ nếu ông
thấy không hợp ý dân, không đem lại lợi ích gì
cho dân. Ngoài ông, ai bàn lùi, ai phá ngang chỉ tổ mang
vạ. Ông Hà chỉ nói mươi lăm phút rồi
hỏi mọi người còn gì chưa thông, còn gì
thấy khó, cứ nói. Có nói hết với chính quyền
những ý nghĩ của mình thì công việc mới
chạy. Nhắc đi nhắc lại ba lần vẫn
thấy im lặng như tờ, ông nói:

Thế là coi như toàn dân không ai phản đối
quyết định của uỷ ban. Ai làm sai quyết
định này là phản lại nguyện vọng của
toàn dân, sẽ bị nghiêm trị . Lúc ấy Tuy
cau con suốt năm vào Thanh, lên Thái, lên Tuyên buôn
bán cau con, là người cũng lợi khẩu ,
đứng dậy rào rỡ bằng những
lời hết sức văn hoa, lễ phép khiến ông Hà
nhăn mặt yêu cầu anh ta nói thẳng điều
định nói.

- Vâng, tôi xin phép hỏi ông chủ tịch, như thế
này có sợ xâm phạm đến quyền tự do dân
chủ của mỗi công dân mà chính phủ ta đã đem
lại cho toàn thể nhân dân lao động không ạ?

- Tôi nói ngay là không xâm phạm. Vì anh có quyền làm ăn,
buôn bán thì chính quyền cũng có quyền bắt mọi
người công dân không được bỏ ruộng.

- Thửa ruộng đất nhà chúng tôi đã gieo
trồng cả, lúc rảnh rỗi nhất là tháng ba ngày
tám đói rách...

- Anh chưa làm gì hết. Cả hai sào rưỡi
vườn anh đang bỏ cho cỏ mọc.

- Báo cáo ông chủ tịch đấy là trong vườn,
quyền của mỗi gia đình người ta muốn
làm gì thì làm, từ xưa đến nay vẫn thế.

- Đừng lầm chúng ta chỉ có ruộng công
điểm. Mà ngay ruộng tư cũng không cho phép
được bỏ hoang hoá.

Thấy đã có vẻ yếu thế. Tuy nói giọng
nịnh, thân tình.

- Được ông chủ tịch cho phép, chúng tôi cứ
mạnh dạn nêu chung như thế chứ không có ý gì. Xin
ông cho tôi hỏi thêm.

- Anh cứ nói tự nhiên, nói hết sức thoải mái,
chúng ta tranh luận với nhau tự nhiên.

- Nếu vợ con chúng tôi ở nhà đảm nhận
được việc đó để chúng tôi đi
kiếm ăn lúc này, cũng là nhiệm vụ cứu
đói.

- Trước mắt tập trung toàn bộ nhân lực
đã. Và, anh nhớ là quyết định đã nói
rồi không ai làm thay cho người khác nếu
người đó còn sức lao động. Những
biện pháp sau này mới thấy rõ trách nhiệm của
từng người trong từng công việc.

Tuy ngồi xuống một lúc thì một ông đầu
chít khăn nâu vá, khoác bao tải đứng phắt
dậy:

- Tôi chưa thấy ai cấm dân chúng đi làm kiếm
miếng ăn như chính quyền hiện nay.
Tưởng giải phóng rồi không phải kìm kẹp,
ai ngờ.

- Thật không ai ngờ cả tuần nay, không ai họ
thuê, cả nhà phải ăn cháo cám mà ông còn tiếc thân
phận của một người bị rẻ rúng,
ế ẩm đến thế.

- Độ một tháng nữa không ai thuê mướn
cũng không ai bắt tôi phải bỏ việc đó.

- Chính quyền sẽ bắt ông phải ở nhà.

- Thế chính quyền này là phát xít à.

- Không. Vì không là phát xít mới không cho phép ai
được quyền chết đói, chết rét,
chết lúc nào không ai hay.

- Tôi còn sức lực, tôi phải làm thuê làm mướn
kiếm ăn, không ai bắt tôi được.

- Ông còn sức lực thật không?

- Sao lại không?

- Thế thì càng tốt. Tôi sẽ bắt ông ở nhà.

- Gia đình tôi chết đói ai chịu trách nhiệm.

- Chính quyền xã này sẽ phải hoàn toàn chịu trách
nhiệm. Ngay ngày mai ông đi cách đây mười lăm
ki lô mét gánh cho xã một tạ giống.

- Người khác cứ làm trước, chúng tôi làm sau.

- Thật không.

- Lại chả thật.

- Có lẽ nói đùa với ông như thế là đủ
rồi đấy. Tạ giống ngày mai ông
đi gánh tức là tạ thóc cứu tế cho gia đình
ông đấy. Đến đây chắc ông không phản
đối. Nhưng nếu thực sự là tạ
giống của xã mà xã yêu cầu ông, ông cũng không
được phép phản đối. Tại sao
những năm dưới chính quyền tổng Lơi
ông ngoan ngoãn thế. Việc phu phen hầu hạ cứ
răm rắp, ông quen chỉ biết làm tôi tớ, ăn
xin ăn nhặt, ngửa tay xin việc kiếm miếng
ăn. Còn lúc tự mình làm chủ lấy công việc, làm
chủ lấy ruộng đất, làm chủ lấy
đời mình thì lại phá ngang, ăn nói chấp
chửng. Tôi xin nói ngay là từ nay ông không thể chống
được bất cứ một quyết định
nào của chính quyền, trừ phi mệnh lệnh ấy
sai lầm. Ngay một tạ thóc cứu tế, chính
quyền cũng phải có mệnh lệnh cho gia đình
sử dụng từng bữa số lượng bao nhiêu,
ăn cách nào chứ không thể để ông tự tiện
sử dụng bừa bãi để độ ba ngày sau
cả nhà lại ăn cám.

Sau cái phút bực bõ với một người suốt
đời chỉ thích ăn vay, làm thuê, ông Hà công bố
tất cả những công việc phải làm kể
từ ngày mai. Từ ngày mai mỗi nhà sẽ trồng bao
nhiêu ụ khoai lang bao nhiêu gốc bầu trắng, bao nhiêu
bè và ruộng rau muống! Từ ngày mai sẽ phải
đào các hố tiêu, mua nồi sành đựng
nước tiểu, phân lợn phân trâu, tro và lá tre lá cây
để làm phân xanh sẽ được hướng
dẫn và tổ chức làm đồng loạt. Từ
ngày mai, mỗi đoàn thể, mỗi nghành giới
phải làm những công việc gì! Và, những ai phải
cứu tế thóc, khoai ngô do nhà nước và các xã bạn
tương trợ, những ai vào các tổ đi nhận
thóc của nhà nước và về xay giã lấy tỷ
lệ phần trăm vân vân. Bao nhiêu công việc của
hàng mấy nghìn con người cứ đâu vào
đấy. Quan trọng là một tổ chức chặt
chẽ đã được chuẩn bị kỹ
lưỡng, chính xác tới tổ, từng xóm. Thành ra
đầu cuộc họp là nỗi khổ, ấm
ức, cuối cuộc họp đã là sự sung
sướng thoả mãn. Đã bảo mà. Ông Hà đã làm
việc gì thì cứ đầu vào đấy. Có thể,
người ta mới được tỉnh,
được huyện kính nể, cái gì cũng ưu tiên
cho nhân khẩu ít nhất cũng được
mười cân thóc thì có thức suốt đêm nay mà khen
ông chủ tị đã thấm gì. Riêng thằng Sài, nhìn chú
vừa kính phục vừa hãnh diện nhưng không
phải nhờ chú mà ba ngày sau, khi các đội thiếu
nhi được tổ chức, nó đã được
bầu làm liên đội trưởng của ba xóm
thuộc thôn Hạ Vị. Người lớn, trẻ con
làng này quý nó ở nhiều nhẽ; gặp ai nó cũng chào
hỏi, thưa gửi rất lễ phép. Trông mặt
mũi khôi ngô, lại có vẻ lành dễ thương,
nhưng lại rất tháo vát ,nhanh nhẹn và chịu khó.
Song cái điểm quan trọng hơn là nó chăm học
và học nhất làng, lớp bốn. Nó nói và viết
đâu ra đấy. Quyển sách bài tập của
lớp bốn nó thuộc từng con số, từ
đầu đến cuối. Những buổi thiếu
nhi tập trung tự học một hai ngày nó nói còn hay
hơn cả anh phụ trách. Dù hay hơn các anh, nó vẫn
ngoan ngoãn nghe các anh bảo ban dạy dỗ nên các anh
cũng quý nó. Mỗi khi có người phát biểu
Bạn Sài chê vợ không xứng đáng làm liên
đội trưởng thì các anh phụ trách
đều tức giận và bảo: Em nào nói thế
là vô kỷ luật .

Không đêm nào liên đội của Sài không tập trung
đi hô khẩu hiệu rồi về sân nhà ông Cần
học hát, học múa. Sài còn dạy các bạn học hành
làm tính, học viết chữ. Liên đội của Sài
làm gì cũng đông đủ, được khen,
được giải nhất. Dăm bảy tháng sau toàn
xã Hạ Vị đã ăn nên làm ra , các đoàn
thể tiến rầm rập, Sài là một trong năm
thiếu niên tiêu biểu nhất của toàn xã trở thành
thiếu niên tháng 8. Giữa cuộc mít tinh của toàn xã
Sài dẫn đầu đoàn Thiếu nhi tháng lên
đứng giữa khán đài để nhận danh
hiệu vẻ vang. Chú Hà đại diện cho huyện và
xã quàng khăn đỏ cho các cháu. Khi chú đến bên,
Sài thấy khăn đỏ cho các cháu. Khi chú đến
bên, Sài thấy run lên vì sung sướng. Sài chưa
biết nói câu gì, chú đã cúi xuống quàng khăn vào
cổ cho cháu và nói nhỏ: Cấm được
bỏ vợ đấy nhé . Không ngờ cái câu đó
như một tảng đá khổng lồ đè lên
người Sài khiến cậu bé 14 tuổi ấy
đứng chết lặng và khi bạn đẩy lên
hứa hẹn cậu mới như tỉnh ra nói
được một câu: Chúng cháu xin hứa suốt
đời thực hiện lời căn dặn của
các chú trong buổi tối hôm nay . Các bạn
đều ngơ ngác vi những buổi tập duyệt
của Sài suốt mấy ngày nay cho lời hứa hẹn
của mình không hề có câu ấy!

Chương 3

Ngày hôm sau và có thể
mãi mãi sau này không ai còn xây nhà kiểu nhà như nhà ông
đồ Khang hồi ấy. Năm gian nhà xây lợp
cỏ tranh và lá mía lùn tịt khiến ai đã gọi là
người lớn vào nhà đều phải cúi. Ba
mặt và cửa của hai gian buồng xây kín như
bưng. Ngày cũng như đêm phải cầm đèn,
cầm đóm mới khỏi vướng vấp, va
đập. Gian bên phải đựng chum vại, vò,
lọ, đồ ăn thức đựng và một cây
sào trê treo dọc tường oằn xuống bởi
đủ loại quần áo lẫn với bao tải và
chiếu rách. Gian bên trái là buồng vợ chồng
thằng Sài ở đấy thì chưa một lần nào
Sài quay mặt nhìn vào phía cửa buồng ấy. Nó không chê
vợ nữa. Chuyện đó không hoàn toàn do sự ép
buộc của ông đồ, cũng không hẳn là sợ
chú và anh đe nẹt, nó lo đến vai trò gương
mẫu của một liên đội trưởng,
nhất là khi được trở thành đội viên
Tháng 8 đầu tiên của xã. Nó rất sợ
tiếng xì xào bàn tán ở bất cứ chỗ nào của
người lạ cũng như người quen. Thành ra,
nó chỉ yêu vợ ở mỗi chỗ đông và bằng
sự im lặng. Nghĩa là, trước đám đông,
dù chỉ là ba người, nó không được nói, không
được làm việc gì để người ta
nhận thấy giữa nó và vợ nó có sự hục
hặc. Nó vẫn phải đi với vợ đội
đĩa xôi, đĩa thịt, bát canh bí đến nhà
bố mẹ vợ ngày Tết và vẫn phải
Thưa thầy mẹ, nhân ngày xá tội vong nhân,
vợ chồng chúng con có chút lòng thành... Cả bố
mẹ, anh chị cả họ hàng nội ngoại nhà
vợ đều thoả mãn về vợ chồng
thằng Sài đã yêu thương nhau, vẫn đi
với nhau . Riêng chỉ có Tuyết, cô gái của dòng
họ Hoàng ấy là biết rõ thân phận mình. Đã sang
tuổi mười bảy, cái tuổi dậy thì của
người con gái mỗi ngày như trông thấy cái cơ
thể dồi dào của mình cứ phồng lên, cái
lớp da mịn màng của mình cứ mát mẻ mà êm ái
căng đầy lên, đã thấy khao khát đến
cháy khô đôi môi mọng đỏ trước những
cái nhìn đăm đăm của người con trai,
đã thấy phập phồng chờ đợi mỗi
đêm nghe thấy tiếng chân chồng chạy về
nhà. Nhưng không. Những lần đi với
nhau Sài thường chạy đi trước
hoặc tụt lại thật xa. Khi đến gần
cổng nhà ấy , Sài mới chạy dấn lên
để cùng vợ đi vào cổng. Và sau khi
nhắm mắt, nhắm mũi nói xong cái câu ông bà đồ
bắt học thuộc, Sài xin phép bận đi gọi
họp, đi báo anh phụ trách, đi thu tiền
nguyệt phí... Bao giờ Sài cũng tìm cách rời khỏi
nhà ấy nhanh chóng. Còn ở nhà mình, Sài cũng tìm
cách ăn trước hoặc ăn sau. Bất
đắc dĩ có phải ngồi cùng một lúc Sài
cũng không ngồi cùng một phía, không còn đối
diện với Tuyết qua đầu nồi, không
nhờ xới cơm. Và bát cơm nào Tuyết đã
chấm thì nhất định Sài phải tìm bát, rót
tương khác, chấm riêng. Tất cả những trò
ấy, ông bà đồ biết cả, tìm cách uốn
nắn cả nhưng Sài vẫn có cách để làm theo ý
mình. Bảo mãi không được, chuyện đó coi
như là chuyện trẻ con không chấp. Duy chỉ có
việc ở nhà hai đứa, ông bà đồ vẫn còn
khổ sở. Thằng Sài hãi tối. Đêm nào đi
họp về nó cũng túm lấy áo bạn đợi khi
nào mẹ mở cửa đón nó mới buông bạn ra.
Nhưng ngủ với mẹ ở dưới bếp
bị đuổi chạy lên nhà chui vào bên bố cũng
bị đuổi, nó nằm lăn ra tràng kỉ. Nằm
đấy cũng không được, nó ra sân
đứng, gục đầu vào cái gì đó mà ngủ. Có
sáng dậy, bà đồ thấy con ngồi dưới
sân, gục đầu lên thềm nhà nằm, bà ứa
nước mắt, kéo con vào giường mình và
đến tối nó đi họp về lại cho nó
ngủ cùng. Được dăm ba hôm lại phải
đuổi nó. Cũng có lần phải vào buồng
vợ, nó đứng nấp sau cánh cửa, đợi
bố mẹ đi ngủ, nó lại rón rén bước ra.
Lần căng thẳng nhất cách đây mươi ngày.
Đợi cho nó đi họp về, ông bà đồ
bắt con vào buồng rồi khoá cửa lại. Suốt
năm đêm như thế, thấy yên ắng, chắc là
chúng nó quen hơi nhau rồi, nào ngờ đến đêm
thứ sáu, khi bà đồ khoá cửa định quay ra
thì con dâu thì thào gọi bà mở cửa. Cô chạy
xuống bếp khóc và xin nằm với mẹ để
anh Sài lên giường kẻo cả năm đêm vừa
rồi anh ấy nằm dưới đất.

Tất cả những chuyện đó đều không
hề vỡ lở ra ngoài. Bởi vì với Tuyết, dù
cô đã mong đợi và sẵn sàng ở tư thế
của một người làm vợ nhưng cô là con gái
chưa quen mùi đàn ông, chưa có một thói quen như
một sự nghiện ngập, phải cồn cào
điên loạn khi không có chồng vẫn đi
với nhau . Cô hãnh diện với nó, sống với tất
cả sự chấp nhặt của lòng tốt vun
vào của xung quanh, của sự mong mỏi của
người thân thiết và của cả chính mình. Chỉ
cần nghe một câu tán tụng, một sự gán ghép,
một lời nhắc nhủ có dính líu đến tên Sài
và cô, đến nhà em và anh ấy là cô
thấy bừng nóng khắp cả người, nhâm nha
sự sung sướng ấy đến hàng tuần, hàng
tháng.

Còn ông đồ vẫn là người quyết
liệt nhất trong sự yêu thương của
vợ chồng Sài thì cũng không thể làm gì ồn ã
được nữa. Thứ nhất, ông vốn là
người hiền, ngoài sự nghiêm ngặt bắt con
cái giấy rách phải giữ lấy lề ra,
bản thân ông ăn gì cũng xong, ai cho con đến
học có trả tiền công hay không cũng đều
như nhau, đứa giỏi ông trọng, đứa
dốt ông thương. Đến bây giờ vẫn có
người làm nhà hay ma chay xa hàng mấy chục cây
số cũng mời ông đến cho câu đầu, câu
đối, chữ thêu trướng. Ông không bao giờ
ngần ngại từ chối. Thứ hai, là trong
đời, có nhẽ ông chỉ một vài lần nổi
nóng như chuyện đuổi đánh thằng Sài
mấy năm trước. Sau lần ấy ông thấy
xấu hổ với dân làng, vài ba tháng sau không dám ra
khỏi nhà. Cuối cùng, ông tin chắc rằng không
đời nào ông Hà, thằng Tính và các đoàn thể
người ta lại cho thằng Sài bỏ vợ trừ
phi nó biết chí thú học hành, ông tin mai kia nó lớn
mọi việc sẽ đâu vào đấy, thành thử
ông không bó buộc nó gắt gao trong việc này như trước
đây.

Nhờ thế, cuộc hôn nhân của hai đứa
trẻ cứ êm ả trôi đi. Chỉ riêng Sài
âm thầm cay đắng không thể kêu ca, không thể
giãi bày. Người ngoài khen cô Tuyết càng lớn càng xinh
ra, mặt mũi cứ tròn vành vạnh như mặt
trăng. Sài lại thấy(đôi khi bất chợt nhìn
thoáng qua chứ có bao giờ dám nhìn lâu), cái mặt ấy
trông chảy ra, phèn phẹt như mẹt bánh đúc.
Người ta bảo: Cô Tuyết khoẻ mạnh,
chắc chắn, làm ăn đâu ra đấy. Sài nghĩ
bụng có khác gì cái chĩnh đựng đỗ
giống, người ngợm mỗi khi chạy trông
cứ như lăn. Người ngoài bình phẩm hiếm
người hiền lành như cô Tuyết, Sài cho
đấy là loại người ngu, cả ngày không
mở mồm nổi một câu.

Không phải thế. Cô bé chẳng có tội tình gì và
cũng không đến nỗi nào. Thả ra, nếu
được lựa chọn, được tìm
người ưng ý, có thể lấy khối
người, nhưng bố mẹ đã gả bán cô cho
nhà ông đồ, cô đã là gái có chồng, cô không ăn
đổ làm vỡ, không trai trên gái dưới, không ai có
quyền đuổi cô đi khỏi nhà này. Nhất là bây
giờ, Sài đã là liên đội trưởng,
được đi cắm trại và nhận phần
thưởng thiếu nhi ngoan và học giỏi nhất
huyện thì không thể nào đuổi cô đi để
tự anh ta trở về tay trắng. Hiểu rõ cái
thế của mình nên đôi khi Sài nằm đất,
nằm hè, đứng bờ, đứng bụi mà
ngủ Tuyết cũng thấy tội, nhưng nghĩ
lại, anh có tự hành hạ mình đến đâu và
đem giao kề cổ, cô cũng không đi kia mà. Làm sao
lại không yêu nhau để cô chăm chút cho mà học
hành và có vợ có chồng đầm ấm vui vẻ,
việc gì phải khổ sở như thế. Bạn bè
cùng tuổi với cô ở làng này bao nhiêu đứa có
con, có đứa sắp hai con rồi! Cô bé tìm ra chỗ
yếu của Sài. Sài đành chịu số phận
hẩm hiu để cho mọi người, cả
người thân thuộc lẫn kẻ dửng dưng
đều hài lòng vì cậu không chê vợ. Nhưng
thực sự thì đừng ai bắt, ngay Sài cũng
không tài nào bắt mình phải nói cười, phải làm
lụng, phải ăn uống, phải sai bảo và
đi lại với cô ta được. Từ sáu
bảy tháng nay Sài phải sống thành hai con người,
mười bốn tuổi đầu đã phải
sống hai cuộc đời thật và giả. Ban ngày,
chỗ công chứng là con người giả sống cho
vừa lòng mọi người: yêu vợ. Ban đêm khi có
một mình là con người thật: không thể nào chung
sống với con người mình ghét bỏ từ
đầu đến chân. Thành ra, bất kể lúc nào,
bất kỳ ai có hỏi: Sài có yêu vợ không?
Sài sẵn sàng nói như cái máy: Có . Nhưng đêm
đêm đi học, đi họp về, có ai cầm dao
doạ giết cũng không thể bắt Sài leo lên cái
giường ở buồng bên trái nhà. Dù có len vào
đấy thì cũng không ai có quyền kiểm soát cái
khoảng tự do cuối cùng của tình cảm và
quyền làm người của Sài.

Sài cố dồn sức lực, cố phồng mình lên
để cái phần sống ở chỗ đông
người, chỗ ban ngày được khen ngợi
trầm trồ, còn ban đêm với riêng mình, nó tự
giết đi những xao xuyến thèm khát một hạnh
phúc thực sự.

Nhưng khốn khổ thay, Sài cũng là một con
người không thể nào triệt hạ
được tình yêu khi con người đang sống,
đang khao khát sống bằng sự dồi dào của
mình. Bốn năm sau, khi Sài bước sang tuổi
mười tám, tuy tốt nghiệp lớp bảy
trường huyện và đỗ vào lớp tám của
tỉnh nhưng anh lại bỏ về làm trưởng
ban phụ trách thiếu niên xã. Năm ấy vỡ đê
bồi, làng Hạ Vị thiệt hại chưa từng
thấy. Sau trận lụt, chuyện của Sài còn to
hơn chuyện vỡ đê bối, còn cuốn hút
mọi người hơn cả dòng nước vỡ
cuốn mất mười bảy ngôi nhà ở thôn Cam
Bồi. Với riêng Sài, có thể đây là một
điểm vỡ ra của những năm tháng chắp
vá, gượng gạo chăng? Ai sẽ là người
ủng hộ Sài dù đó là sự nhen nhóm. Nhưng mà
cuối cùng vẫn là quyết định của Sài. Anh
đã có một quyết định dũng cảm.
Vậy mà biết đâu chính nó lại là sự hèn nhát.

Đã thành lệ, từ giữa tháng sáu ta, khi trời
nắng đến mức nước trong giếng, trong
bể, trong chum vại cũng như luộc chín đám
rêu khiến nó nổi váng lều phều trên mặt và
giông bão sẵn sàng nổ ra từ giữa oi ả
nồng nặc thì làng phải gấp rút chuẩn bị
đối phó với mùa lụt. Người ta bắt
đầu pha tre, mua nứa, đi chợ Dầu, chợ
Cháy mua sơn. Mỗi nhà phải cố chạy vạy
để có một chiếc thúng câu. Những người
cuốn vó bè, đánh lưới, thả rọ, đi
chợ Cống, chợ Hồi sắm sửa đồ
nghề. Trẻ con mua dậm, mua thời, uốn
lưỡi câu. Người già chẻ lạt gác gác
bếp đánh con xỏ, con nín sẵn sàng bắc gác.
Đàn bà dỡ đống cây ngô ở đồng,
nhổ hết cây đỗ gánh về đánh đống
ở đầu nhà. Sự chuẩn bị vừa hốt
hoảng lo sợ, vừa háo hức mong chờ, niềm
vui và nỗi buồn xô bồ cẩu thả đang
bừa bộn ngổn ngang thì nước sông đã ăn
lên lem lém nuốt chửng cả cánh bãi xanh non mênh mông lúa
lốc và vừng. Những ngày mưa ngâu ào đến, ào
đi như một thứ trò đùa tai dai dẳng.
Những đêm chớp nháy liên hồi ở chân trời
đằng đông gọi nước lên nhanh như tát,
chả mấy chốc mà tràn cả làng. Tiếng trống
thúc ngũ liên, tiếng loa hối hả suốt ngày
đêm gọi người lớn đi hộ đê quai,
giục trẻ con người già, trâu bò, lợn gà chạy
vào đê chính. Nồi niêu chăn chiếu gác lên sàn.
Nhất thiết mỗi gia đình phải xay ngô lấy
lõi đủ mười ngày ăn. Làng quay cuồng mù
mịt trong nỗi hoảng loạn, riêng bà đồ
Khang gần như mấy ngày hôm qua không hề ngả
lưng. Thằng Sài đi thúc loa khản đặc
cả cổ, chạy ngược chạy xuôi hò hét, khiêng
vác khắp làng, khắp xã, không thèm nhìn nhận đến
nhà. Con Tuyết đi hộ đê. Còn ông đồ
chỉ quay ra, quay vào với vài cây cau ương mới
nhú mầm không biết gác lên đâu. Mọi việc
từ đánh lại đống ngô, san vò tương
để bê đi gửi, đóng bè cho mẹ con nạ
chó, làm gác đặt ổ gà đẻ, đến đào
hố chôn phân gio, xúc ngô đỗ đi gửi, bó
buộc quần áo, chiếu chăn, xanh nồi bát
đũa, lọ nhớn lọ bé, chai to, chai nhỏ, thôi
thì đổ hết lên đầu bà. Chỉ có bà, như
một con ở của cái nhà này, chỉ có bà phải
ăn, phải dùng những thứ đó nên bà lo chứ ai
ngó ngàng đến. Thằng Sài mà vác mặt về đây
bây giờ thì không yên được với bà.

Nhưng thằng Sài không về. Đến quá nửa
đêm đê quai vỡ ở chỗ cây đa còng cách
đầu làng đến dăm cây số mà nghe tiếng
nước ầm ầm rung chuyển như bom. Tiếng
kêu la truyền đi rùng rợn, thảm thiết, làng
nọ ríu vào làng kia, tiếng kêu như ong, hàng mấy
giờ đồng hồ vẫn chưa thấy
được nước chảy đến, lúc ấy
thằng Sài chạy về đứng ở đầu
nhà hỏi: Thầy mẹ đã chạy hết
mọi thứ chưa ? Bà đồ uất
đến lặng người, chỉ chờ nó
bước vào sân là sẽ chết với bà. Nhưng nó
lại biến mất hút rồi. Không trút được
nỗi bực dọc cho con giai bà quát con dâu và chông, cả
nhà cuống quýt gánh, đội, ôm, vác mọi thứ
chạy lên đê quai. Trong khi đó Sài bế trẻ em,
đội ngô, ôm quần áo hết nhà này đến nhà
khác và cũng chạy lên đê. Nước đã tràn
về ào ạt như gió, trong chốc lát cánhh đồng
lởm chởm mấp mô đã trắng băng. Tiếng
kêu ré lên, tiếng quát tháo của các xóm phía trong gấp gáp.
Sài chạy trên mặt đê, gọi loa, yêu cầu thanh
niên đẫn chuối bơi vào đồng cứu bà con
chưa chạy sang bên kia sông nhờ đoàn sà lan sang
cứu người, cứu của. Đêm ấy Sài cùng
các công nhân, chở hết người chưa chạy
kịp trong các xóm, xong lại chở nốt người,
lợn, gà, trâu bò đã chạy lên đê quai vào đê chính.
Chuyến cuối cùng họ rà từ đầu
làng đến cuối xã nhưng không còn gì. Anh cởi
quần dài cuốn lên đầu, nhảy ùm xuống bám
vào đoạn chuối nổi mập mờ ở bên
cạnh. Anh chỉ cần bơi dăm chục mét đã
tới nơi anh định tới. Đó là cái cổng
nhà tổng Lơi. Phía trên lối ra vào nó xây thêm một
tầng nữa. Tầng ấy và sân thượng dùng làm
nơi canh gác của hương dũng. Tổng Lơi
chạy đi Nam, toà nhà của nó ta tịch
thu làm trường học và một nhà ngang tạm
thời làm trụ sở uỷ ban xã. Còn cái cổng
được rào lại, phía trong đựng đầy
rác rưởi, phân dơi, phân chuột và cóc nhái chết
đã khô đen. Đã nhiều buổi chiều và đêm
sáng trăng Sài bí mật leo ton tót lên sân thượng.
Bước đến nơi quen thuộc Sài còn thích thú
hơn cả về nhà mình. Trời gần sáng, trăng
vẫn vằng vặc. Năm nào cũng thế, khi
nước đã tràn vào đồng là lúc chấm dứt
những ngày mưa, trời trở nên quang đãng khô ráo,
trên thì vằng vặc về sáng. Khi anh tỉnh dậy
mặt trời đã chếch sang tây, ánh nắng
đốt vài khuôn mặt nằm nghiêng khiến anh
vừa mở mắt ra đã thấy tối sầm
lại. Cả nền xi măng, cả quần áo
đắp lên người nóng rẫy, không thể nằm
tiếp tục được nữa. Phải một lúc
lâu anh mới như tỉnh, mới tin vào mắt mình khi nhìn
thấy nước đã mấp mé mái tranh của
những nhà cao. Những nhà thấp đều đã
ngập lưng mái. Những vườn chuối tiêu
cũng ngập bủm từ bao giờ. Những rặng
tre lơ lửng vô số túi bọt bong bóng của
ễnh ương, và kiến kéo nhau vón thành từng
ngấn dài đỏ ối như đường ranh giới
trên ngọn tre. Một con gà mái không hiểu của nhà ai
đang từ nóc nhà uỷ ban bay vọt lên, bay quá
đà phải gắng gượng chới với mới
bám được tầu cau. Nó lẩy bẩy khó nhọc
mới lần tới sát bẹ, nép vào đấy nằm
một lúc lâu lâu, cái đuôi cong dớn lên rồi cụp
xuống, một quả trứng lộ ra, rơi tõm
xuống nước. Con gà mãi không hề biết mình
đã đẻ vào trống không, nó chỉ còn nhớ
một thói quen là cộc tác một cách hốt
hoảng như có ai đuổi bắt và vội vã bay lao
vào bụi tre đầy gai góc, rắn rết.

Ngồi một lúc, anh quyết định phải đi
kiếm cái gì ăn. Biết đâu mình chả phải
ở đây vài ba ngày nữa mới có thuyền thúng qua
lại. Anh vo tròn bộ quần áo dài nhét vào khe
tường, nhao xuống ngâm mình trong nước
đặc sánh phù sa. Anh có cảm giác đang ở trong
một bể nước làm kem sắp sửa đông
lại, khắp người thấy khoan khoái
tưởng có thể sức này bơi độ hơn
ba cây số vào tận đê chính còn thừa. Về
đến nhà mình, nhẩy lên đầu hồi quanh
quẩn mãi anh không tìm được lối vào nhà.
Định rỡ mái chui từ khe đòn tay xuống, anh
chợt nhớ trong nhà không có gác, mọi thứ gửi
ở nhà mới ngập đến lưng chừng,
nhưng cửa khoá, buộc không thể vào nổi. Sài
rỡ tranh chui vào gian bếp. Bếp cũng sạch
trơn, chỉ có nmột sàng khoai lang mới luộc
tối qua, đổ ra gác lên đây cho nguội không
kịp ăn và khi chạy bỏ quên. Sài đu mình lên quá
giang, ngồi ăn chưa hết một củ đã
nghẹn tắc lại. Khoai bở và anh lại ăn
ngấu nghiến, làm sao chả bị nấc. Anh mỉm
cười về sự tham lam vội vã của, rồi
vươn tay xách luôn cái ấm đất thung treo ở
tường. Nhét đầy ấm vẫn chưa hết
một nửa chỗ khoai, anh giải phóng luôn chiếc
quần đùi buộc túm lại. Trở về chỗ
cũ trên cổng anh đặt khoai một góc, lấy
ấm múc nước dựa nghiêng vào bờ tường
đợi lắng, vắt nước quần xuống
nền xi măng cho đỡ nóng rồi đội lên
đầu dấu đậy điệm. Chợt có
tiếng lao xao. Anh nhìn ra cánh đồng nước.
Giữa mênh mông nổi lênh đênh những đống cây
ngô, cây đỗ và những mảng tranh, những cây
đòn tay, cây xoan, cây chuối, thấy chiếc đò ngang
đang hướng mũi về phía mình. Vội vã
mặc quần áo, chui xuống tầng lô cốt
đầy rác và các thứ khác, chỗ con đò đã áp
mạn vào đấy. Hương, cô bé duy nhất
ngồi trên đò không dấu nổi sự mừng
tủi:

- Trời ơi an Sài. Đi sang bên kia sông với tôi đi.

- Có việc gì đấy Hương.

- Sang chỗ anh trai tôi chơi, sáng mai về.

- Thôi có lẽ Hương đi. Tôi ở đây
đợi lát nữa có đò vào trong ấy luôn. Hay là
Hương lên đây chơi, đợi thuyền ra tôi
đưa Hương đi.

- Có lâu không?

- Chưa biết nhưng chắc cũng nhanh thôi.

Đang chần chừ, một anh lái đò giục
Hương định thế nào, quàng lên để
họ còn về đón khách, Hương hỏi:

- Nhưng có đò thật chứ.

- Nếu lỡ, Hương có dám ở đây chơi lâu
không?

Nói xong câu bóng gió ấy mặt Sài đỏ bừng,
hơi cúi. Hương lướt nhanh đôi mắt to,
rất đẹp, và thông minh nhìn Sài, hai má ửng
đỏ, cô cũng mỉm cười hơi cúi. Một
trong hai người lái đò khuyên:

- Cứ ở đây chơi, lát nữa thuyền thúng
lại chả đầy.

Hương ngần ngừ rồi trả tiền, cám
ơn, một tay giữ túi dết và nón, tay kia giơ ra
cho Sài kéo lên. Khi con đò đã đi xa, cả hai
người cũng nhìn chăm chú như thể mình là
người phải lo lắng cho số phận của
nó sắp phải ra giữa dòng sông cuồn cuộn sóng
dữ. Biết mình im lặng là vô lý nhưng cổ
họng cứ khô cứng lại, Sài không biết nên
hỏi chuyện gì, nói gì với Hương bây giờ.

Hương là cô bé ở xã phía trong con đê chính, nơi
vẫn quen gọi là nội đồng, nơi hàng
mấy đời nay người làng bãi ăn thuê làm
mướn, nơi đêm đêm những năm lên chín lên
mười Sài đã vác vồ chạy theo người
lớn vào ngồi dúi dụi vào nhau trên mặt đê hóng
đơi người ta đến mướn. Cái
nơi ăn trắng mặc trơn ấy con gái
đẹp đã thành câu ngạn ngữ: Trai tổng
Thái, gái tổng Ninh . Cái tổng Bái Ninh mà trung tâm là làng
Bái Ninh, có chợ Bái sầm uất hơn cả phố
huyện, con gái trăm người như một,
trắng, thon thả và ăn nói dịu dàng như
người trên tỉnh. Sài gặp Hương ở
năm đầu tiên của trường cấp hai toàn
huyện. Nói đúng ra, bốn huyện mới có một
trường cấp hai, đi học lớp năm
thời ấy còn oai vệ hãnh diện hơn, quan
trọng và hiếm hoi hơn đi nước ngoài
học phó tiến sĩ bây giờ. Sài là niềm hãnh
diện duy nhất của xã Hạ Vị
lọt lên được lớp năm, nhưng
khi đến đấy, với bộ quần áo cánh nâu,
đội nón, chân đất và một chiếc túi
dết đã vá hai miếng của anh Tính cho, Sài thấy
mình trơ trẽn trước tất cả các bạn
trắng trẻo đi guốc, đi giày, đi dép,
mặc quần phăng, áo trắng, áo len, áo khoác,
đội mũ các kiểu. Con gái cũng mặc áo sơ
mi cặp tóc, răng trắng. Sài nhìn họ như nhìn vào
ánh nắng mặt trời, vừa rực rỡ lấp
lá vừa chói chang phải tìm cách quay đi. Ngày khai
giảng, Sài xếp hàng đứng sau cùng, phía
trước anh là cô bé tên Hương. Thầy chủ
nhiện vừa đọc đến tên cô ta, cả
trường đều quay nhìn cô đi từ tốn và
tự tin vào hàng. Cô ta còn thấp hơn Sài là khác, nhưng
đi guốc cao mà Sài lại chân đất thành ra
đứng chào cờ Sài chỉ nhìn vào cái gáy nõn nà của
cô do hai hàng tóc rẽ ra cặp gọn ghẽ thành hai
mảng đen mướt trùm xuống hai bờ vai. Ngay
ngày thứ nhất của năm học mới ấy, Sài
đã tìm cách tránh xa cô ta chỉ vì một lẽ giản
đơn: Cho đến hôm ấy, Sài mới thấy
một cô gái đẹp như thế, mà Sài lại là
thằng bé quê mùa đã có vợ. Cả ba năm học
cùng lớp, Sài ngồi bàn đầu tiên bên trái, còn cô ta
ngồi bàn cuối cùng bên phải. Không bao giờ Sài nhìn
xuống phía ấy, ngay cả khi cô ta lên bảng Sài
cũng không nhìn. Lớp của Sài năm nào cũng
đứng nhất trường vì trong đó có một lý
do có lẽ là quan trọng nhất thầy nào giảng
cũng hay, cũng tận tình sẵn sàng vất vả
ngày đêm vì học trò. Mãi sau này, khi đã có thể coi
nhau là bạn bè, anh em Sài mới biết cả
mười một thầy trong ba năm học ấy
đều bảo: Vào lớp của cậu, thực
ra mình chỉ giảng cho một người. Sài biết
người đó là ai chứ. Mỗi khi bước
đến lớp cậu, mình rất thấp thỏm sợ
và không có gì buồn tẻ hơn nếu giờ ấy vì
sao đó mà cô bé vắng mặt . Tất nhiên, thầy
nào cũng nói còn một người nữa là niềm tin,
là chỗ tựa khiến không thể lơ là cẩu
thả với giáo án, và giờ giảng của mình.
Người ấy là Sài. Nhưng khi Sài không muốn và biét
là không thể xếp sự hấp dẫn của anh ngang
bằng với sắc đẹp của Hương.
Hơn nữa anh chỉ giỏi tự nhiên, dù các môn
tự nhiên của anh cùng ba học sinh của
trường khác được coi là xuất sắc
nhất tỉnh.

Hương rất ý thức được sắc
đẹp của mình nhưng cô vào loại học
giỏi. Cô kiêu kỳ nhưng sẵn sàng giúp đỡ
bạn học kém. Tính tình kiên quyết đến tàn
nhẫn và ngay cả lúc ấy vẫn thấy có duyên,
thấy cô ta càng đẹp thêm lên mỗi khi tức
giận và quyết đoán một việc gì đấy.
ít nói, nhưng chàng trai nào định nói gì , cô
đều mỉm cười và đôi mắt cũng
cười như bảo: Anh bạn ơi, thôi nói
chuyện khác thì còn có thể ngồi nói chuyện
được với nhau . Riêng có Sài là cô mến.
Nhưng cả Sài và cô đều cố
cương lên một cách không cần thiết.
Qua những người làm thuê trong xóm từ mấy
năm trước, gia đình cô đã thương tình
cảnh một anh Sài nào đó học rất giỏi
phải sống ép buộc vì một lời hứa
hẹn của bố mẹ, không ngờ đến nay lại
cùng học một lớp và Sài vừa thông minh vừa
cần cù đến thế. Hương rất thích cái
tính chân thật, rụt rè của Sài. anh ta chỉ có
một mình để học hoặc bạn nào đi cùng
thì phải cùng học với anh ta. Hương tiếc
mình bỏ phí đoạn đường đi về song
cô lại không kiên trì học được như
thế. Cô còn biết sáng sáng Sài phải dậy phải
dậy từ ba giờ để học và nấu cháo
độn ngô hoặc khoai lang, ăn xong bỏ vào túi
dết vài ba củ khoai rồi chạy đi. Cả khi
đi và về trên đoạn đường
mười cây số, Sài học từng bước. Lúc
tối thì nhẩm, nhớ lại bài cũ. Lúc trời
sáng giở sách học bài mới. Chiều về chỉ
có một bát bánh đúc ngô rồi đi họp, đi làm
công tác đội đến khuya. Khi có thể ngủ yên
lại phải trốn chạy lẩn tránh, nằm
đất, nằm hè để khỏi vào với
vợ . Nghĩa là chuyện gì xảy ra ở Sài
các bà dến làm thuê ở làng Bái Ninh, đều kể và
có phần thêm bớt cho ly kỳ hấp dẫn. Ai
cũng bảo nếu thằng bé ấy nó được
ăn uống đầy đủ, không bị cấm
đoán quát nạt thì còn giỏi đến đâu!

Hương và hai cô bạn ở huyện khác về nhà cô
trọ để cùng học với cô ngày nào đến gốc
đa Phú Hoà cũng ngồi nghỉ để ăn mía và
cắn hạt dưa. Họ ngồi ở đấy
nghỉ và ăn đã thành lệ. Học sinh về
đến đây và qua xã Hương chỉ có một mình
Sài. Hương rất muốn Sài ngồi lại nghỉ
và ăn cơm cùng nhưng không bao giờ cô mời.
Lần nào không thể bỏ qua được, cô chỉ
xui các cô bạn rủ anh. Không một lần nào trong ba
năm học Sài ngồi lại đấy nghỉ
với họ. Đàn ông nhát thế là cùng . Không
phải như cô nghĩ. Tính Sài lủi thủi nó quen
rồi. Ngoài cái lý do ấy ra, còn một điều
Hương không sao hiểu nổi, chính những ngày
ngồi trong lớp không qyay xuống nhìn phía bàn
Hương thì Sài cũng rất buồn nếu chỗ
Hương đi trước, Sài cứ muốn còn
đường về đến đầu làng
Hương dài ra nữa, để Sài đi mãi. Mải
miết học đến đâu thì khi cách cây đa Phú Hoà
chừng ba bốn trăm mét Sài cũng lướt
mắt nhìn xem có Hương ngồi lại không. Về
đến đây Sài vẫn không nhìn ra ngoài trang vở mà
hai tai cứ nóng dậy lên. Và thật lòng, Sài rất
muốn có cớ ngồi lại, nhưng không bao giờ
thấy chợ huyện về trông thấy thì phiền.
Thành ra Sài cứ phải nén mình lại vì Sài đã có
vợ và không muốn mang tiếng là thấy cô
này cô kia đẹp về ruồng rẫy vợ con...

Trong khoảng thời gian gần một giờ
đồng hồ chết , đã ba lần Sài
mời Hương ăn khoai và uống nước.
Chỉ có lần đầu Hương từ chối còn
hai lần sau cô im lặng và thở dài như ân hận
một điều gì. Cũng trong thời gian ấy có hai
lần anh đứng lên chống tay vào thành tường
ngắm nhìn đồng nước như lạ lẫm,
như mê mải. Cuối cùng chính Hương phải phá
tan sự im lặng.

- Gần tối rồi liệu có đò không?

Nhận thấy vẻ sốt ruột có phần bực
bội của Hương. Sài lo lắng thực sự.
Anh đứng bần thần một lúc rồi mới
nghĩ được cách:

- Hay là để tôi bơi ra đê quai. Thế nào cũng
có thúng câu. Tôi nhớ tối qua khi mọi người lên
xà lan hết rồi vẫn còn mấy cái buộc trên cây
bằng chỗ chợ Quán.

- Có xa không?

- Chỉ độ nửa cây số.

- Thôi, Hương không ở lại đây một mình
đâu.

Anh lại đứng đần mặt không biết
sẽ bằng cách nào để đưa Hương
về. Còn Hương thì vẫn cố nén những hơi
thở buồn bã và lo lắng. Anh ái ngại:

- Cố đợi Hương ạ. Nếu tối không
có thuyền thúng qua đây tôi tìm cách đóng bè chuối
đưa Hương ra đê quai rồi ta lấy
thuyền nan về, sáng trăng, lo gì.

Hương không đáp. Một lát sau cô mới hỏi:

- Hình như anh không thích Hương đến đây
phải không?

- Sao Hương lại nói thế.

- Từ khi Hương đến anh tỏ vẻ không
vui.

Lại đến lượt anh cố nén hơi thở,
giọng anh buồn buồn của một kẻ yếu
thế.

- Có những đêm một mình ngồi chỗ này ngắm
trăng rất khuya, tôi chỉ ước có Hương
ở đây.

Bỗng cô bé cười phá lên.

- Sài cũng mơ màng thế cơ à.

- Nhưng tôi chỉ ước ao thế thôi. Không bao giờ
dám nghĩ là có chuyện đó.

- Thế anh Sài ước có nhiều không?

- Tôi biết thế nào Hương cũng cười tôi
là viển vông.

- Nhưng anh có vợ rồi kia mà.

Dường như cô bé đã chạm vào chỗ đau
nhất mà anh cố tìm cách dìm lấp nó đi, nhất là
đối với Hương, anh cứ mong, một
nỗi mong cũng rất viển vộng là cô sẽ
hiểu rõ hoàn cảnh của anh hoặc là cô sẽ coi
như không có chuyện đó ở anh. Như thế
để làm gì? Anh không biết! Nhưng anh vẫn cứ
mong như thế. Không ngờ cô bé tinh ma này đã giễu
cợt và anh đã dại dột để cô ta biết
được tất cả những ý nghĩ thầm
kín của mình. Sau phút câm lặng vì xấu hổ, anh
cố nói để cô hiểu rằng điều anh
vừa tâm sự chả hề quan trọng gì đối
với chính anh. Anh nói như một quyết định
không cần bàn bạc.

- Thôi sắp tối rồi, Hương ngồi đây.

- Anh đi đâu?

- Mình đi tìm cây chuối quanh đây, đóng bè đưa
Hương đi.

- Thôi, ngồi đây.

Thế là cái quyết định cứng rắn của
anh tan biến ngay sau cái mệnh lệnh âu yếm của
cô. Đợi Sài tần ngần ngồi xuống cô
mới nói, không nhìn anh, cô nói như cho chính mình nghe cái tình cảm
của mình.

- Anh biết không, từ sáng sớm, em đã đi dọc
theo đê chỗ những người ở ngoài này
chạy vào đêm qua mà không tìm thấy anh. Em hốt
hoảng lo không biết anh đã có quyết định
liều lĩnh nào đó hoặc vì sao đấy, mà
hỏi những người quen đều không ai
biết anh ở đâu, sau khi đã đưa mọi
người lên đê. - Càng nghe cô nói, Sài càng cảm
thấy giữa cô và Sài không có sự cách biệt nào
nữa. Cô lo sợ tìm kiếm Sài như một
người đã yêu nhau tha thiết, một người
vợ lo sợ hoạn nạn của chồng! Cái tình
cảm ấy trong cô có từ bao giờ và vì sao cô lại
yêu anh, hay chỉ lo cho anh như một người
bạn quý trọng nhau, một người em lo cho anh? Cô
đi đò sang bên kia sông, nơi ông anh ruột cô ở
bộ thuỷ lợi về phụ trách kè đá ở
bến lở. Cô sẽ nhờ anh mượn ca nô đi
tìm Sài. Nói được cái lý do để có quyền
ấm ức khi gặp anh, cô mới kể vì sao cô
lại thấy thương và sợ anh chết
đến thế.

Nghĩ về anh thì lâu rồi nhưng rất ghét vì anh lúc
nào cũng có vẻ như sợ hãi trốn chạy
bọn con gái. Mới hơn một tuần nay, kể
từ hôm xuống thị xã đến giờ, trong người
cô không lúc nào không nghĩ về anh, một con người
đáng kính trọng vừa thấy thương hại
tội nghiệp. Hôm ấy Hương gặp thầy
Chởi, trước là hiệu trưởng
trường này, bây giờ là trưởng phòng tổ
chức của ty giáo dục. Thầy hỏi Hương:
Em biết tin gì chưa? - Thưa thầy
chưa ạ - Em được vào học
đấy. Đợi thầy đến chiều
lấy giấy báo luôn . Trời ơi, Hương
không thể nào tin vào tai mình nữa. Hương đã
viết vì sao mình không đỗ nên không hề nghĩ
tới ngày đi xem báo điểm vào lớp tám. Cả
mấy tỉnh mới có một trường cấp ba,
được vào đấy là mơ ước của
hàng vạn học sinh chứ riêng gì ai. Bằng học
lực của mình, Hương có phần tin sẽ may
mắn được cái vinh dự ấy. Nhưng không
hiểu sao Hương lại chép sai đầu bài Lý.
Một chọi với năm mươi,
Hương biết là mình hỏng rồi. Thầy
Chởi hỏi: Em có thân Sài lắm không? -
Thưa thầy, ngược lại -
Thế mà Sài nó vô cùng tốt. Hôm đến xem
điểm xong, nó tìm thầy, hỏi điểm của
em. Thầy bảo là Hương thiếu có nửa
điểm, thật tiếc cho cô bé. Nó buồn rầu
hỏi thầy có cách nào để Hương
được vào học. Thầy bảo huyện ta
đỗ chính thức có ba và Hương thiếu nửa
điểm, còn lại là thiếu từ hai điểm
trở đi. Số học sinh thiếu nửa điểm
có mười lăm em. Hội đồng nhà
trường và các ty đã thống nhất: nơi nào
thiếu sẽ được học dự bị ở
nơi ấy. Hương chỉ được học
với điều kiện một trong ba học sinh
của huyện đỗ chính thức vì lý do gì
đấy phải bỏ học - Thưa
thầy em xin bỏ học - Em định thử
thầy đấy à? - Dạ không ạ. Thưa
thầy nhà em neo đơn, túng bấn không thể có
tiền gạo lên tỉnh trọ học ạ -
Thầy hiểu hoàn cảnh của em. Thầy sẽ
hướng dẫn em làm đơn xin học bổng.
Trường hợp của em thầy tin chắc là
được. - Thưa thầy... -
Lại sao nữa? - Thầy cho bạn
Hương vào học ạ - Em không đùa
với thầy đấy chứ - Em không dám
thế. En chỉ nghĩ bạn Hương học
rất giỏi, giá không nhầm một câu trong bài Lý
nhất định bạn ấy đỗ. Năm nay
trượt, bạn ấy là con gái, sang năm thi lại
khó đỗ. Như thế khỏi tiếc cho bạn Hương
thầy ạ . Thật lòng thầy rất quý em,
Hương ạ. Nhưng Sài bỏ học thì phí quá.
Một cậu học sinh đỗ thứ hai trong năm
nay phải bỏ học, thầy nghĩ cứ thấy
ái ngại quá. Nhưng khuyên thế nào cậu ấy
cũng không nghe. Thầy rất khó hiểu về cậu
ta. Đêm ấy hai thầy trò nói chuyện mãi đến
gần sáng thầy mới hiểu hết cảnh ngộ
của nó. Trước đây thầy cũng có biết
nhưng ngờ đâu bên ngoài càng nén bao nhiêu, bên trong càng
muốn bật tung bấy nhiêu. Nó quyết định
đi bộ đội em ạ. Dù có học tiếp thì
đến kỳ tuyển bộ đội cũng đi.
Cậu ta sẽ đi càng xa xôi, càng hiểm trở, càng
tốt. Đi như thế chỉ cốt để không
nhìn thấy cô vợ và những người có trách
nhiệm trong gia đình không thể đuổi theo mà
bắt cậu ta phải nghe theo ý họ. Thật tội
nghiệp cậu bé. Nhưng chuyện ấy bí mật em
nhé. Lộ ra, người ta biết động cơ
không đúng đắn có khi không được đi
nữa đâu. Tội cho Sài quá .

Trời đã tối từ lúc nào không thể biết. Ngẩng
lên đã thấy mặt nước cồn cào trăng
sáng, thứ ánh sáng rập rờn lấp lánh như
bạc. Phía trước mặt là đồng nước
đầy ánh trăng thơ mộng, phía sau lưng,
nước đã trùm lên các mái nhà, các vườn
tược cây cối và sóng ngầm đang thúc vào
tường và vách, thúc vào rễ cây để rồi khi
rút ra, tất cả sẽ xiêu vẹo mục nát, vàng úa và
lụi tàn.

- Nghĩ gì buồn thế anh Sài?

- Có lẽ cả nước này không đâu cực
nhọc bằng làng tôi.

- Sài xưng anh sợ thiệt với em à. Nói xong câu
đó, Hương như người bước quá
đà, cô hơi cúi. Sài cũng trấn tĩnh lại.

- Hương ơi.

- Dạ.

- Em có yêu anh thật không?

Hương nhìn, đôi mắt như táp lửa vào mặt
anh và cái đầu cô hơi lúc lắc. Sài như
người bước hụt xuống một cái hố
quá sâu, anh gục mặt trên hai cánh tay khoanh lấy
đầu gối, kiểu ngồi như kiểu
người vác vồ ngồi chờ trên mặt đê.
Nhưng bây giờ thì không còn chờ đợi gì nữa.
Hương chỉ thương hại mình như
thương một kẻ ăn mày, một bà chủ
thương tình một kẻ làm thuê? Hương vờn
vỡn để an ủi mình. An ủi kiểu đó thì
ác quá Hương ơi. Anh đang ngồi chết
lặng, bỗng Hương nhoài người ôm lấy
cổ anh, cô chườm khuôn mặt mắt lạnh vì
nước mắt lên lớp da khô cứng ở cổ,
ở mặt anh. Sài ngồi sát lại, hai cánh tay anh ghì
lấy người con gái tưởng đến ngẹt
thở. Lần đầu tiên được va chạm
vào thân thể đàn bà, anh cứ run lên. Khắp
người rần rật niềm sung sướng.
Nhưng hồi ấy họ chưa biết hôn nhau. Nói
đúng ra, anh chàng Sài làng Hạ Vị chưa biết hôn.
Từ thuở cha ông cho đến thế hệ Sài,
người ta chỉ biểu hiện tình yêu nơi
tạo hoá đã làm ra như là sự dư thừa ở
người con gái. Bằng cái tiềm thức sâu xa
ấy, anh đã luồn tay lần cởi hết hàng cúc
áo sơ mi. Cô gái cúi rạp người từ chối:
Em sợ. Đừng, đừng làm thế, Sài ơi!
Và hai tay nắm giữ hàng khuy áo tưởng không thể
nào cậy nổi đều lơi lỏng mỗi khi bàn
tay anh lần tới. Rồi Sài đang cậy cục lúng
túng với chiếc áo con chật cứng ninh ních, bàn tay cô
ẩy ra nhưng ẩy về phía sau như mách bảo
chàng trai ngốc nghếch rằng cái mấu chốt
của nó ở phía ấy cơ mà. Dưới ánh trăng
vàng rực rỡ, bộ ngực căng phồng lên
như chỉ chực bật ra khỏi cái thân thể nõn
nà của cô, cô vội khoanh hai cánh tay trước ngực
rồi lại ngoan ngoãn theo bàn tay anh tẽ nó ra hai bên,
hơi quay mặt để anh thả sức ngắm nhìn
nơi thần tiên đó. Chàng học trò làng lụt
vốn ít nói bỗng ngây ngất kêu lên:

Trời ơi, đẹp như tượng
phật! cô hơi quay lại mỉm cười nhìn
anh, đôi cánh tay trần mát lạnh hơi khép
lại Lạy phật đi mới cho nhìn -
Anh lạy phật ạ . Cô sung sướng ôm
lấy cổ, ghì áp khuôn mặt anh vào bộ ngực
căng đầy và cầm tay anh đặt lên phía
ấy. Cô ngẩng mặt mỉm cười ngắm
bầu trời đầy trăng, thanh thản như
một người mẹ ngồi ôm con bú. Cái phút ngây
ngất ấy cũng là giây phút đầu tiên trong
đời cô, nó làm cô run bắn lên khi bàn tay anh chạm vào
thân thể mình. Nhưng cái giây phút qua rồi, cô cũng
như mọi người đàn bà ở trần gian,
không còn gì để chống đỡ, để cự
tuyệt. Cái sức mạnh phòng thủ vững chắc
của người đàn bà phải ở từ xa,
từ rất xa kia. Chứ để nó đến
gần, rất gần, đã có thể nhìn thấy ánh
mắt long lanh của nhau, có thể phấp phỏng
về một lời nói, một tiếng cười của
nhau thì chỉ còn chờ đợi vào thời gian cho
một sự quen dần và lấn tới. Chờ
đến một cơ hội có thể là rất tình
cờ như đêm nay, cái đêm chỉ còn những
tiếng kêu yếu ớt. Em sợ. Đừng,
đừng làm thế . Và cái giây phút ấy có thể
đánh đổi cả trời đất, đánh
đổi cả cuộc đời để lấy một
phút giây, cái phút giây tột cùng của người đàn
bà là cái phút tột cùng của sự liều lĩnh và
bất chấp. Đã không thể tự phòng vệ
từ xa, bây giờ chỉ còn biết đợi chờ
cái giây phút được ban phát ấy ở người
con trai. Những áp mặt vào bộ ngực nở nang,
được toàn quyền sử dụng bàn tay của
mình ở nơi ấy là quá sức mơ tưởng,
đã quá sức liều lĩnh rồi, anh cũng như
người nông dân đang lúc giáp bát được mùa
bội thu thì suốt cả đời chỉ có
đứng trên thửa ruộng vừa thu hoạch
của mình mà thoả mãn, dù sự thèm muốn có
đốt cháy cả người mình cũng không dám
mơ tới một vùng đất mới lạ hết
sức màu mỡ tốt tươi. Cho đến gần
sáng, cả hai con người đều cảm thấy
nhàm chán, trên bộ ngực dù căng mẩy, vẫn là
đơn điệu, cả đêm thức trắng,
họ nằm bên nhau, thiếp đi, không thể nào biết
rằng lúc mặt trời mọc đã có một
người leo lên sân thượng, lướt nhìn khuôn
ngực còn lộ liễu của người con gái và
người con trai, như một đứa trẻ,
nằm úp mặt xuống bầu vú, một tay như là
ấp ủ, như là giữ lấy bầu bên kia.
Chỉ lướt nhìn, rồi rón rén tụt xuống.
Hương linh cảm thấy việc gì đó nên khi nghe
tiếng chàng bơi gõ vào thang thúng và câu nói: Không còn
trời đất nào nữa , thì cô nhận ra ngay. Cô
nhẹ nhàng khép hai tà áo, lay gọi người yêu:
Anh, Anh ơi, có người anh ạ Sài vùng
dậy theo một phản xạ tự nhiên, anh
đứng thẳng người nhìn xuống. Một
chiếc thúng câu do một lão đã có tuổi, anh không
nhận rõ là ai, đang mải miết bơi đi như
một tên ăn cắp chạy trốn.

Cả hàng tháng sau, chuyện giăng gió của
anh Sài nhà ông đồ Khang được coi như
chuyện hệ trọng bậc nhất phổ cập
nhất trong toàn dân, từ đứa trẻ con còn nói
ngọng cho đến ông bà già rụng hết răng
đều thì thào như là giặc giã sắp tràn về,
như làng Hạ Vị sẽ lụi bại vì chuyện
ấy, như nước sông lại lên to cuốn đi
hàng nghìn người, như là nhà nào cũng sẽ
chết đói, chết rét vì chuyện ấy. Sức
mạnh của những tiếng thì thào, mắt tròn
mắt dẹt lan tới huyện, có khi cả
người tận trên tỉnh cũng biết chuyện
nhà ông đồ Khang gặp vận không may. Cũng cả
hàng tháng, nhà ông đồ Khang âm thầm như có
người chết. Không ai dám đi đâu xa. Nếu
miễn cưỡng phải đi qua chỗ đông
người thì hoặc phải che nón, cúi xuống mà
đi, hoặc phải dầy mặt lên mới chịu
nổi những cái nhìn nhọn như những mũi tên
bắn. Tính cũng không về nhà. Phần anh không dám
về, phần khác anh phải tiếp các nghành, các
giới xung quanh cơ quan huyện đến hỏi
thực hư ra sao, đến chia buồn và an ủi, phê
phán và khuyên bảo, chỉ còn thiếu tội cơ quan
không đem anh ra kiểm điểm vì đã có thằng em
hư đốn, liều mạng.

Ông Hà đã được điều về công tác ở
tỉnh từ hai năm nay. Nhận được
thư Tính than thở, nhân ngày chủ nhật ông về
tranh thủ. Qua huyện, ông kéo Tính về luôn. Ông mắng
anh tại sao không biết lấy độc trị
độc mà dẹp đi, lại để tai
tiếng đến mức này. Đến nhà, ông cho con
cháu đi báo cán bộ xã, nước. Kẻ phát
hiện ra chuyện Sài cũng được gọi
đến. Gần như đông đủ tất cả
cán bộ ngành giới trong xã đến ngồi chật
ních ở sân như một cuộc họp. Ai đến
đây cũng chứng tỏ cho ông biết là mình rất
buồn phiền, đã lo toan và nghĩ ngợi, đã làm
bao nhiêu là việc cho chuyện đó êm đi nhưng vì nó
lớn quá, chưa thể làm ngay được. May mà ông
về v.v... và v.v... Ông Hà chăm chú nghe tất cả. Khi
kẻ chứng kiến chuyện ấy
định nói, ông nổi nóng chỉ vào mặt ông ta:

- Tại sao các đồng chí không cho bắt ông này?
Mọi người đang ngơ ngác thì ông tiếp: - Tính
nào vẫn tật ấy. Ông còn nhớ tôi đã tha tội
cho ông mấy vụ rồi không?

- Dạ có ạ.

- Thế mà ông lại lợi dụng lúc bà con lụt
lội chạy đi, ông chạy lại vơ vét. Tôi
chỉ nói riêng hôm ấy, nếu không có thằng Sài hoa hoán
đuổi, ông đã tẩu tán hai nạ gà ấp, một
con ngan của dân.

- Dạ. Thưa ông không có, quả thật anh Sài lúc
bấy giờ...

Các đồng chí đã ai trực tiếp gặp anh Sài
để hỏi về chuyện này chưa?

Lúc bấy giờ mọi người mới ồn ào
rằng thì ra chưa ai gặp Sài, rằng đúng là lão này
đi ăn trộm bị đuổi rồi vừa
ăn cắp vừa la làng . Rằng...

Nhà phát hiện nghe tiếng ồn ào của
nhiều người vội vàng hoảng hốt.

- Dạ... Thưa các ông quả thật nhà cháu chỉ trót
dại bẻ một buồng chuối tiêu của
trường học sắp ngập nước. Còn thì...

Ông trưởng công an quát.

- Anh còn cái tội không thành khẩn, rồi tôi sẽ có
cách để bắt anh phải nhận hết.

Xã đội trưởng.

- Ngày mai tôi sẽ cho du kích đến khám nhà anh. Chưa
chừng còn nhiều chuyện khác.

Phó chủ tịch:

- Mười lăm giờ ngày mai anh phải có mặt
ở trụ sở uỷ ban.

Hội trưởng phụ nữ xã.

- Thế mà đi vu oan cho người ta có chết không.

Trưởng ban nông hội:

- Tôi sẽ triệu tập chi hội thôn Quán để
kiểm thảo yêu cầu ông phải thành khẩn
để sửa chữa tiễn bộ, nếu không,
buộc phải khai trừ ông để khỏi mất
thanh danh của Hội.

Trưởng ban thông tin:

- Tối mai tôi sẽ cho phát thanh ở tất cả các
xóm nói về tội lỗi của ông và để toàn dân
phải luôn luôn cảnh giác với mọi hành động
trộm cắp phá hoại, tung tin đồn nhảm,
mắc mưu kẻ địch. Báo cáo anh Hà ở trên
tỉnh chắc anh cũng được nghe, chúng tôi
vừa được phổ biến hiện nay bọn
Mỹ Diệm đã tung gián điệp biệt kích, chúng
giở mọi thủ đoạn xảo quyệt phá
hoại ta. Việc ông này tung tin bịa đặt làm
mất uy tín của đồng chí Sài. Trưởng ban
phụ trách thiếu niên xã ta có khi cũng là do âm mưu
của địch, ta phải có thái độ rõ ràng.

Đến đây thì ông ta không ngờ chỉ vì cái tính xoi
mói, nhòm ngó đến mọi chỗ nên bắt gặp cái
chuyện dan díu ấy. Bây giờ không ngờ to chuyện
thế. Không biết cãi ai, không biết nói để ai
tin, không biết làm thế nào để được
nhẹ tội. Ông ta bỗng khóc oà, nức nở van xin
mọi người tha tội cho. Ông Hà bảo ông cứ
về suy nghĩ rồi xã quyết luận sau. Khi chỉ
còn các cán bộ, ông pha những ấm chè mới, chè
ướp sen, một gói thuốc lào Vĩnh Bảo
bọc trong lá chuối khô đặt giữa chiếu.
Những người phụ nữ đã cạo răng
đen nhưng vẫn ăn trầu thì đã có những
đĩa cau, trầu lá. Tất cả mới như
bắt đầu, những người tâm tình mới
gặp nhau. Ông Hà nói như một người anh nói
với đàn em.

- Tôi muốn để các đồng chí rút kinh nghiệm.
Việc gì cũng phải xem xét kỹ càng.Việc gì
cũng phải lãnh đạo. Không phải thằng Sài là
cháu tôi tôi nói thế. Thử hỏi nếu mai kia trong anh
chị em chúng ta nếu ai bị tiếng xấu nào
đồn thổi ầm ã một cách oan ức thì các
đồng chí cũng mặc kệ à. Lẽ ra khi
thấy chuyện này bùng ra, ta phải dập ngay. Một
mặt dẹp dư luận, một mặt xem xét
thực hư ra sao. Tôi nói, nếu đây không phải là
chuyện bịa đặt của kẻ trộm cắp
bị đuổi bắt mà cứ giả thiết là có
thật một trăm phần trăm thì các đồng
chí cũng phải tìm cách dẹp nó đi. Tội thằng
Sài đến đâu ta xử lý nội bộ đến
đấy. Xử thật nghiêm nhưng bằng những
lý do khác, ở thời điểm khác. Thiếu gì lý do
để ta cho nó nghỉ, để ta khai trừ nó ra
khỏi đoàn. Chẳng hạn ba bốn tháng sau ta cho anh
nghỉ, ta khai trừ anh ta bằng lý do điều đi
khai hoang anh ta không đi. Đại loại như
thế. Như thế có phải vẫn nghiêm khắck mà
giữ được uy tín cán bộ không! Huống
hồ đây là chuyện hoàn toàn vu cáo. Tuy các đồng
chí còn nể tôi, nể anh Tính đây chưa kỷ
luật nó nhưng nó còn mặt mũi nào dám đến
chỗ đông người nữa.

Càng nghe ông Hà nói, những cái đầu tán thưởng
càng gật gù nhiều. Những khuôn mặt đăm
chiêu sâu sắc càng thâm trầm sâu sắc thêm. Cuối cùng
ai cũng muốn tỏ thái độ ân hận vì mất
cảnh giác, hoặc phẫn nộ với kẻ ăn
trộm bịa đặt, hoặc phải có những
biện pháp cứng rắn trừng phạt kẻ gian,
tung tin đồn nhảm để lấy lại uy tín
cho Sài. Những cán bộ già và trẻ, đàn ông và đàn
bà là cơ quan lãnh đạo cao nhất của làng Hạ
Vị trông mặt mũi ai cũng nghiêm trang, cũng
như sắp sửa phải lao vào một công việc vô
cùng lớn lao. Ông Hà pha một lượt nước
nữa rồi cũng băn khoăn, đồng cảm
và nỗi ân hận và bực bội của mọi
người.

- Nhưng tôi đề nghị cần giải quyết
thế này: ngày mai các đồng chí uỷ ban cho gọi
ông ta lên cảnh cáo về tội trộm cắp và tung tin
bịa đặt. Không cần nói rõ ăn cắp gì, tung
tin gì. Sau đó bắt ông ta phải về kiểm
điểm nhận lỗi trước hội nghị
Nông hội. Cũng không cần phải bới móc từng
việc và đao to búa lớn làm gì. Chỉ bồi dưỡng
để ông ta nói: Tôi đã có vụng trộm trong vụ
lũ lụt vừa qua và tung tin đồn nhảm,
bịa chuyện cho người khác, tôi xin lỗi hội
nghị và hứa sẽ sửa chữa. Chỉ cần
thế. Đừng sát phạt nữa, ông ta cũng là
người túng đói. Còn với cậu Sài cũng không
cần đồng chí nào hỏi han động viên gì, làm
thế nào quần chúng lại bảo cán bộ mình
cảm tình với nhau. Trong cuộc họp liên tịch nay
mai đồng chí chủ tịch nói qua vài lời là
chuyện đồng chí Sài chúng tôi đã thẩm tra nghiên
cứu kỹ, đã xách nhận chuyện ấy do
một người ăn trộm bị đồng chí
Sài đuổi bắt đã đổ lỗi của mình
người khác. Người ấy đã tự kiểm
điểm trước hội nghị Nông hội.
Uỷ ban cũng đã gọi ông ta lên cảnh cáo về
việc làm sai trái đó, còn đồng chí Sài không hề
có chuyện gì nên vẫn tiếp tục công tác bình
thường. Làm xong các việc đó coi như xong chuyện.
Chúng ta đã tập trung vào việc chỉ đạo
trồng khoai mùa, đừng mất quá nhiều vào
việc không đâu vào đâu này nữa.

Thế là mọi việc cứ nhẹ nhõm như lông
hồng, đâu sẽ vào đấy. Khi chỉ còn lại
chú cháu, Tính trầm trồ khen không hiểu tại sao ông
lại biết tất cả mọi việc rõ ràng
đến thế. Ông cười nhạt, nói tục:

- Biết đếch đâu. Tôi chỉ biết bố anh
ngày xưa dạy tôi câu chữ nho Dâm tang gian tích .
Trong chuyện này chỉ mình lão ta biết mà không có tang
chứng gì thì coi như không.

- Nhưng sao chú biết hôm ấy lão ta ăn trộm.

- Nó ở chỗ ấy. Lão ta ăn trộm đã thành
tật. Bịa thêm một lần ăn trộm nữa
cũng không sao.

- Ngộ họ lại căn cứ vào đấy bắt
lão ta.

- Tôi ngồi đây mà để cho họ làm việc
trẻ con ấy. Sao lại bắt người không tang
chứng gì. Mà tôi nói nếu thằng Sài không đuổi
thì lão ta mới bắt được gà, được
ngan kia mà.

- Cháu không ngờ chú lại nghĩ được cách
khẳng định là ông ta bắt trộm những
thứ đó.

- Lão cũng khẳng định anh em rồi. Hai bên cùng
khẳng định không tang chứng, người ta tin
kẻ có tội là kẻ ăn cắp đã thành tật,
không ai nghi người chưa mắc lần nào. Nhất
là sau trận lụt nhà nào không mất gà, mất ngan, do
chuột bọ rắn rết, do chết đói chết
rét. Không ngờ lão ta lại có cắt trộm chuối và
hốt hoảng nhận tội. Đã nhận một
việc tức là anh có làm các việc khác và chuyện
thật ông ta nhìn thấy trở thành chuyện bịa
đặt. Nhưng anh ở nhà chạy đi chạy
về nhắc các cậu ấy đừng làm cái gì quá
đáng với lão ta. Chuyện em mình là có thật, mình
chỉ tìm cách rửa nhục cho gia đình mình,
nhưng đừng làm hại đến người
khác.

- Đằng nào cũng phải tim cách cho thằng Sài thoát
ly. Nếu được đi bộ đội
người ta rèn cho thì yên tâm hơn.

- Tôi đã biên thư cho ông bạn làm chính trung đoàn và
phòng quân lực Quân khu. Đợi một thời gian
nữa, khi nào có đợt. Đi bộ đội
chắc là được thôi. Trong thời gian ở nhà
anh chú ý giữ gìn mọi chuyện về mối quan
hệ của nó với vợ con, đừng để
cái gì ồn ào lên.

- Qua đợt này chắc cậu ta cũng tỉnh
ngộ ra rồi. Cháu cứ mừng mãi về cái kết
quả của tôi hôm nay.

Ông Hà không nói gì trước sự trầm trồ của
cháu, nhưng quả thật ông là người lăn
lộn và mưu cao. Dư luận đã bôi nhọ
thanh danh anh em con cháu nhà ông thì lại chính dư luận
rửa sạch tất cả. Người tung tin đã
tự thú nhận là mình bịa đặt. Thú nhận
trước đoàn, có biên bản hẳn hoi. Chính quyền
cũng đã công bố có chứng cứ hẳn hoi. Chính
quyền cũng đã công bố có chứng cứ
bằng lời khai và buồng chuối tiêu đã
được đem ướm vào cuống, cứ khít
như in. Thì ra Cháy nhà mới ra ra mặt
chuột . Thật tội nghiệp cho anh Sài. ờ, mà
cũng vô lý, không có nhẽ cả mấy cây số
ngập bưng hà như thế không đò giang gì mà cô ta
lại đến được đây? Mà ai trông
thấy ngoài lão ta? Tại sao nghe cái chuyện vô lý ấy
ai cũng tin được nhỉ?

Sự đồn đại cũng đã lan đến
tận tỉnh. Chính các thầy cô giáo đều
đến an ủi sự oan uổng của Hương.
Cô mừng đến nỗi phải đẩy cửa
vào buồng nhà mình trọ ngồi khóc và cả đêm lo
sợ mừng tủi. Liệu ở nhà anh đã
biết tin này chưa? Em không hiểu tại sao phúc
đức lại cứu vớt chúng mình! Em cũng không
hiểu chuyện chuyện thực hư nữa. Thầy
Chởi bảo xã anh đã làm công văn có kèm theo các biên
bản xác nhận việc của chúng mình là bị vu cáo,
bị tay chân địch phao tin đồn nhảm. Em
không còn nguy cơ bị đuổi học nữa.
Gần một tháng nay kể từ khi đến lớp,
em bị tai tiếng đi theo. Nhưng em cần gì. Ai
muốn xa lánh em khinh bỉ em, em xa hẳn và khinh họ
luôn. Em chỉ cần một mình anh yêu em, anh ở bên em...
Hầu như không đêm nào em không khóc và đã có lần
nằm mê thấy anh bị vây bủa, có hàng trăm hàng
nghìn người cầm dao, cầm súng, vòng trong vòng ngoài
xô vào chém và bắt anh. Em hét lên lao đến, ôm chầm lấy
anh. Em đang giấu mặt anh trong ngực của em và
quay lưng ra phía mọi người để che cho anh
thì bà cụ chủ nhà lay em dậy. Anh thân yêu ơi,
những ngày vừa qua bố mẹ, anh Tính và họ hàng
làng xóm có đay nghiến, xỉ vả anh nhiều không?
Em chỉ muốn chạy ngay về nhà anh, bảo với
mọi người là tại em. Chính em đã tìm
đến anh, sẵn sàng trao gửi cả cuộc
đời em cho anh. Rồiai muốn băm vằn xâu xé
em thế nào cũng được. Nhưng đừng
ai hành hạ anh, phải thả anh ra cho anh
được sống với sự yêu ghét của chính
mình. Anh ạ, có lúc em định nghỉ học. Em
về nhà làm tất cả mọi việc để anh có
thời giờ, có điều kiện ăn học. Khi
mọi việc qua rồi thì anh thi lại. Em tin là anh
sẽ học để trở thành nhà toán học,
vật lý, hoá học, sinh học như các thầy cô
ở trường và chính anh đã có lần tâm sự
với em điều khao khát ấy. Ôi, nếu
được như thế thì còn gì hơn nữa
hở anh yêu thương. Em đã dự định nói
với gia đình em để nuôi hai chúng mình trong ba
năm học, anh hoàn toàn không phải lo nghĩ gì cả,
nhưng chú Hà bảo đã xin cho anh đi bộ
đội. Hiểu ý định của anh, em nghĩ
cũng được thôi. Mấy hôm vừa rồi chú
tự tìm đến em. Thì ra chú và anh trai em rất thân
nhau, từ thời còn hoạt động bí mật. Chú
bảo rất hiểu và thương chúng mình.
Nhưng cháu ạ, trường hợp này thật khó
quá - Thưa chú đấy là ý của cha mẹ
chứ anh ấy có yêu đâu ạ - Không
những không yêu mà còn căm ghét là khác. Chính chú, cũng
không bằng lòng việc làm của bố mẹ Sài và
rất thương tâm cảnh ngộ của nó. Nếu
không vướng vào chuyện này, chú rất hy vọng
ở nó - Thưa chú, cháu mới được
gặp chú lần này nhưng đã biết tiếng chú
từ lâu. Anh Sài cũng đã kể với cháu về chú.
Chú cho phép cháu được trình bày hết tình cảm và
ý nghĩ vủa cháu có được không ạ -
Chú rất muốn thế. Chú đã nói, chú
thương cháu như thương thằng Sài, như con
chú. Chú muốn nói tất cả mọi điều
với cháu, có khi ngoài cả chuyện này - Cháu
nghĩ, nếu chú đứng ra giải quyết việc
này thì anh Sài sẽ được cứu thoát -
Chú nghĩ nhiều rồi. Cứ liều thì cũng
có thể được đấy, nhưng sẽ mất
hết - Nếu chúng cháu sẵn sàng như
thế - Đâu chỉ là các cháu. Còn cả bố
mẹ, anh em, chú bác - Pháp luật làm gì có quyền
làm như thế - Pháp luật thì không những
dư luận sẽ lên án. Chú nói thật: ngay như
bố mẹ anh em ruột của Sài không phải hoàn toàn
ưa cô Tuyết, nhất là sự cách biệt giữa hai
gia đình. Nhưng dù có ghét bỏ con dâu, thâm thù bố
mẹ nó đến đâu thì cũng không dám cho Sài bỏ vợ
vì sợ dư luận. Cả cuộc đời làm
ăn tu chí, tu nhân tích đức, đấy là chưa
kể có người đang phấn đấu
để có một vị trí xứng đáng trong xã
hội, thì không ai dại gì đánh đổi hàng mấy
chục năm tháng gian truân để chịu mang
tiếng về cái chuyện vốn dễ gây tai tiếng
- Nhưng nếu con em mình được giải
phóng? - Họ không cảm thấy thế. Hoặc có
thấy thì phải tính toán cân nhắc giữa cái
được với cái mất xem hơn kém đến
đâu cho chính người đó chứ không phải cho
thằng Sài - Ôi chú ơi! Đấy là những
người ruột thịt của anh Sài! - Chú
biết. Ông bà ấy và thằng anh trai rất
thương con, thương em như một thứ
mẫu mực đấy. Nhưng cháu ạ, ở
đời này người ta chỉ sắn sàng chết
đói, chết rét, chết bom, chết đạn
để che chở, nuôi nấng cho con mình tai qua nạn
khỏi, con mình được sung sướng,
được vinh hoa chứ không ai chịu tai tiếng,
chịu xỉ nhục để con mình được
tự do theo ý nó - Trời ơi ,cháu thật không
thể hiểu nổi - Đấy là chú nói cái
nhẽ đến cùng. chú biết có điều phải
mươi mười lăm năm nữa cháu mới
hiểu được - Cháu cứ nghĩ
dự luận chỉ lên án những việc làm sai trái
với lương tâm và pháp luật -
Người ta lên án cả nhữgn gì người ta
không muốn - Thế họ muốn cho
người khác khổ à! - Không. Họ chỉ
không muốn cho người khác sướng hơn
họ. Tại sao họ có thể quên được,
đôi khi phải cam chịu những gì đã sắp
đặt, vốn đã là thế, như một thứ
trời đã sinh ra mà có kẻ lại phá vỡ, lại
vượt thoát khỏi nó để mãn nguyện,
để sung sướng Nếu có người
sống không cần dư luận nữa? -
Người khác sẽ buộc họ phải
cần. Chẳng hạn như bố mẹ, anh em của
Sài và cả chú nữa. Thực ra chú không phải là
người độc ác nhưng chú cũng như đa
số bây giờ. Người ta lựa theo dư luận
mà sống, chứ ai dám dẫm lên dự luận mà đi
theo ý mình! - Cháu tưởng bây giờ không ai có
quyền ngăn cấm - Cá nhân thì không. Không ai có
quyền đánh đập, doạ dẫm, nhưng
dự luận sẽ lên án. Cái đó còn sợ hơn
cả bị nhốt trong buồng, bị quấn tóc vào
cột - Chú ơi, chú cho phép cháu hỏi một câu
nữa có được không ạ - Chú đã
bảo chú không tiếc bất cữ một điều
gì, nếu điều đó giúp cho cháu hiểu ra sự
phức tạp của con người và xã hội -
Thế thì dư luận là gì ạ? -
Điều này thì chú chịu. Có thể là chú, là cháu,
là vô số người bàn tán, bình phẩm, xét đoán, khen
chê về cái gì đó. Cũng có thể là chả có ai, không
có bất cứ một cái gì mà vẫn có dư luận và
người ta áo ào theo nó. Nhưng thôi, chú đến
giờ phải về rồi. Hôm nay chú chỉ muốn nói
với cháu là chuyện này rất khó, vô cùng khó, không
thể nào thay đổi được đâu. Các cháu
phải dũng cảm mà vượt qua, phải dũng
cảm mà chấm dứt nó đi, cháu ạ .

Anh thương yêu ơi, anh có nghe thấy hết cuộc
đối thoại của em với chú không? Chao ơi,
chú Hà quả là người hiểu biết sâu xa, chú
thật rộng lượng và bình đẳng. Nhưng em
phải nghe chú để dũng cảm mà quên anh không
được phép yêu anh nữa ư? Em đã oà khóc ngay
khi chú bước ra cửa và cả đêm nay em chỉ
ngồi lau nước mắt và viết thư cho anh. Em
viết tất cả sự khao khát của một
người con gái lần đầu tiên đến
với tình yêu (Có nghi ngờ gì cái chữ đầu
tiên ấy ở trong em không anh?) Em biết rằng
không ai hiểu em hơn anh, cũng như em tin ở
sự mộc mạc và sức chịu đựng
của anh, em tin vào quyết định dũng cảm
của anh với tình yêu thiêng liêng của chúng ta. Hãy xuống
chỗ em hoặc tìm cách báo tin cho em về trước khi
anh đi bộ đội, anh nhé. Em hôn anh thật
nhiều.

Có thể một trăm năm sau người ta còn tìm
thấy lá thư này trong quan tài của anh!

Có thể trước khi nhắm mắt anh còn trối
trăng lại rằng: Đừng ai ngu xuẩn và
hèn nhát như tôi mà giết chết tình yêu đầu tiên
vào năm mười tám tuổi!

Nhưng hôm nay, giữa bố và mẹ, giữa anh chị
và chú bác, giữa bè bạn và xóm giềng, giữa cái
lối đi quen thuộc với lầm lỗi từ
làng Hạ Vị vào chợ Bái anh đã lên
đường nhập ngũ với sự lặng thinh
lầm lũi. Anh im lặng với tất cả mọi
người. Anh im lặng với tất cả những
đêm ngồi trên sân thượng chờ trăng lên
giữa mênh mang đồng nước. Anh im lặng
với cả giấc ngủ áp mặt vào khuôn ngực
đầy ngồn ngộn ánh trăng! Im lặng với
cả tiếng nức nở, tiếng gọi tha
thiết yêu thương ở bức thư đang
nằm trong túi áo. Anh đi như sự chui luồn
chạy trốn với cả hôm qua, hôm nay và ngày mai mà
tự bằng lòng với quyết định
được coi là vô cùng dũng cảm của
mình : Hãy im lặng chịu đựng!!!

Chương 4

Thiếu tá chính uỷ
trung đoàn 25 phòng thủ bờ biển người
tầm thước, da trắng, tưởng dân thành
thị hoá ra người nông thôn thuộc vùng Nam
Định. Với cấp trên, ông là thành phần
cơ bản , với cấp dưới
trông cũng nhẹ nhõm, chắc không đến
nỗi . Ông và Hà thân nhau từ Bốn sáu, khi gặp
ở chiến khu. Khi ấy ông là bí thư huyện
uỷ, Hà là trung đội trưởng bộ
đội huyện. Ông viết thư cho Hà nói rằng cứ
quẳng nó cho tôi. Để làm quan thì khó, cho làm
lính dù là lính hảo hạng nữa, có khó gì. Ông
đã làm mọi thủ tục với quân lực Quân khu
để đưa Sài về đây nhưng cả ông và
Sài đều không biết nhau. Hà cũng không hề nói cho
cháu biết ông có quen ai ở đây. Ba tháng sau, vào một
buổi tối thứ bảy, chính uỷ lững
thững xuống đại đội 12. Đợi
một chiến sỹ vừa mới vừa ở trong
nhà ra ông hỏi thăm và biết Sài đang ngồi
học trong câu lạc bộ. ở một chái nhà thưng
cót xung quanh, kê ba chiếc bàn ăn, và đặt lên đó
mấy quyển họa báo, dăm quyển sách, ba cặp
báo nhân dân, Quân đội, Tiền phong... Tất cả
đều đệm miếng cao su đóng đinh
chẹt xuống mặt bàn. Độ mười
chiến sỹ chăm chú đọc sách báo đó. Sài
ngồi phía trái trong cùng, quay mặt vào xin
lửa . Vào tận trong cùng, ông đoán cậu đang
ngồi làm toán là Sài. Chú nó bảo thằng này giỏi toán
lắm mà. Ông cúi xuống nói nhỏ: Có lửa cho
tớ tí - Không - Này ngừng tay hút
với tớ điếu thuốc . Sài ngẩng lên:
Cháu xin bác rồi đứng dậy đi xin
lửa. Chính uỷ lật quyển sách đang mở xem
bìa đó biết là quyển bài tập lượng giác
lớp chín. Sài vào đưa thuốc cho ông tiếp:
Bác ở đâu ạ - Tớ thủ kho trên
trung đoàn bộ. Cậu tự học thế này có khó
lắm không? - Cái gì chẳng khó, nhưng quen
đi lại thấy thích. Bác học lớp mấy -
Vào khoảng lớp ba lớp bốn hiện nay.
Cậu đi bộ đội lâu chưa? - Ba
tháng - Đã quen chưa - Thì cũng
phải quen nhưng vẫn nhớ - Quê cậu
ở đâu - Hà Nam - à thế thì
đồng hương với tớ. Ta ra ngoài chút
đi - Làm gì ạ - Để khỏi
ảnh hưởng đến anh em khác, ta nói chuyện
quê hương với nhau! Sài chần chừ rồi
gấp sách, cầm theo. Hai người ra ngồi ghế
đá lạnh ngắt bên bờ biển thật không có gì
vô duyên bằng hai người đàn ông ngồi với
biển mùa đông suốt ngày đêm ầm ầm náo
động như bao nhiêu lạnh buốt tái tê của
cả đại dương thức ập vào bờ, hai
người chỉ ngồi với nhau chừng nửa
giờ. Sài biết bà ngoại ông cũng ở Bái Ninh. Anh
hỏi những ai ở làng Bái, ông bảo chỉ về
đấy có một lần cách đây mấy chục
năm. Thành ra chẳng còn gì ở ông để anh hỏi
thêm. Ông thì biết từ ngày vào đây Sài chưa nhận
được thư của gia đình. (Tất nhiên anh
không thể kể là chính anh chưa viết thư về
báo địa chỉ cho ai). Đến đây chưa gặp
ai quen nên rất buồn. Buồn thì anh dùng sách họ thêm
vào lúc nghỉ. Anh cũng trả lời ông cái điều
anh ngại nhất ở bộ đội là gác đêm.
Anh không sợ địch , không sợ ma, mà
chỉ sợ chỗ đêm tối bất thình lình có ai
thụi cho mình một cái rồi chạy. Ông cười
xui anh: Thế thì nhận gác nhiều vào cho nó quen
đi .

Ông cho anh bao thuốc bông lúa rồi về. Bao thuốc
với một thủ kho thì chẳng nghĩa lý gì,
nhưng với anh nếu không chia hết chó bạn bè thì
anh có thể hút hàng tháng. Sài nghiện thuốc lào nặng.
Vào đây không có điếu phải hút thuốc lá.
Lương có năm đồng, gửi tiết kiệm
hai đồng. Mỗi ngày chỉ hút có nửa
điếu. Hút vài hơi nuốt cả khói rồi lại
rụi đi, lựa làm sao trước khi vào màn có cái
để kéo vài hơi. Cái cảnh lính năm
đồng mặc áo ba mươi sáu
đường gian khổ này thì dù Sài không nói, chính
uỷ cũng biết. Khi ông mời điếu thuốc,
châm lửa về cho ông tiếp cậu hút thêm hai hơi
thật dài nữa rồi kín đáo dụi thuốc vào
thành ghế, nhét phần còn lại vào túi quần. Ông
biết. Ông biết cả vẻ mặt buồn buồn
lặng lẽ của cậu ta đang chứa
đựng một uẩn khúc gì đấy. Ngày hôm sau
xuống quân lực. Cho mình xem trích ngang các
chiến sĩ mới , phần nào ông lý giải
được vẻ mặt buồn buồn ấy.
Cậu ta đã có vợ. Vợ hơn ba tuổi. Ba
năm học cấp hai đều xuất sắc
nhất trường, được bằng khen của
Ty giáo dục. Đỗ lớp tám vào loại ưu
nhưng hoàn cảnh neo đơn phải nghỉ học.
Về xã làm trưởng ban phụ trách thiếu niên
rồi đi bộ đội. Tối qua cậu ta
bảo cả ba tháng nay chưa nhận được
thư gia đình. Nếu đúng như vậy mấu
chốt của nỗi buồn là ở chuyện vợ
con và gia định cô ta! Một loạt câu hỏi
mới lại đặt ra trong ông: Ba học. Gia đình
neo đơn sao lại gửi đi bộ đội!
ảnh hưởng gia đình vợ không được
học? Không phải. Anh trai và các chú ruột đều là
cán bộ hoạt động cách mạng. Gia đình
cũng là cơ sở bí mật của Việt Minh .
Xem cung cách ngồi học tối qua thì thấy cậu ta
vẫn còn thèm học lắm. Tại sao lại bỏ
học? Tại sao? Gia đình tôi muốn gửi cháu
cho các anh rèn giũa giúp . Tuy có gây nên những xáo
động trong tình cảm của ông nhưng thói quen
nghề nghiệp nhắc bảo ông hãy để cậu
ta tự bộc lộ mình trong tình cảm đồng
đội và trước những nhiệm vụ
đại đội của nó. Nó là con người
thế nào, hoàn cảnh gia định thế nào chỉ
một thời gian sẽ rõ cả thôi. Đừng nên tác
động gì để anh em ở đại đội
nó khó làm việc ra. Ngay ở trung đoàn này đã mấy
chiến sỹ, cậy bố hoặc chú mình là cán bộ,
điều đi hết đại đội này
đến đại đội khác. ở đại
đội nào cũng chỉ được vài tháng
lại phá quấy, làm cho cán bộ đại đội
khốn đốn lắm. Kỷ luật cũng bị
phê phán: Các cậu không chiếu cố đến hoàn
cảnh của chúng mình, làm gì có điều kiện
dạy bảo con cái tử tế . Bỏ qua mọi
chuyện lại bị quở mắng: Căn
bản các cậu không nghiêm đẻ cho nó nhờn từ
đầu. Giá ngay từ đầu các cậu cứ rèn
thật lực hộ tớthì đâu đến nỗi
tai tiếng như bây giờ . Nhưng rồi ôn
gcũng qưuên lãng ngay chuyện đó trước
những bộn bề công việc của một chính
uỷ trung đoàn. Hai tháng sau, trong buổi giao ban, ông nghe
báo cáo của ban chính trị, cái bào cáo mà ít lâu nay ông đã
thấy nhạm chán với những lời lẽ sáo
rỗng đã được sắp sẵn, lúc nào ở
đâu công việc gì nói cũng được. Nhưng
hôm nay sau tình hình nói chung , ông phải chú ý
đến chỗ đặc biệt .
Đặc biệt ở đại đội 12,
tiểu đoàn 9 đã xuất hiện tư tưởng
nằm ỳ thoái thác nhiệm vụ trong chiến sỹ
mới. Chiến sỹ Giang Minh Sài đã có vợ nhưng
vẫn quan hệ bất chính với một phụ
nữ, có ý định đào ngũ. Đã ghi nhật ký
rất bậy bạ, khoác lác, có đoạn mang tư
tưởng phản động. Đại đội đã
thu cuốn nhật ký đó. Chi đoàn thanh niên đã
tổ chức diễn đàn. Hầu hết đoàn viên
phát biểu ý kiến phân tích sâu sắc, đả phá
mạnh mẽ tư tưởng tiểu tư sản,
tư tưởng phong kiến bóc lột muốn
ngồi mát ăn bát vàng , khinh thường lao
động chân tay. Chiến sỹ Sài đã nhận rõ
lỗi lầm của mình, hứa sửa chữa nhưng
một tuần nay toàn báo cháo, không đi lao động.
Đơn vị xác định là ốm tư
tưởng . Tiểu đoàn 9 đã chỉ thị
cho đại đội tiếp tục theo dõi diễn
biến tư tưởng của chiến sỹ Sài. Không
để tiếp xúc nhiều với các chiến sỹ
mớilàm ảnh hưởng đến tinh thần
hăng say và chí tiến thủ của họ. Các chiến
sỹ trong tổ tam tam cũng được
bồi dưỡng hàng ngày và phát hiện kịp thời
những ý nghĩ tiêu cực. Chính uỷ ngồi nghe
như một bản luận tội về mình. Ông đã
nhận và hứa với bạn sẽ giúp thằng cháu dù
ông chưa biết giúp cái gì nhưng ông cứ nghĩ
chắc là để nó thành người tốt. Nó đã
xấu đến thế này sao! Ông nhìn người không
đến nỗi tôi, cái cảm giác đầu tiên khkông
đến nỗi tồi. Mà cảm giác đầu tiên
của ông cách đây hai tháng lại thấy ở
thằng bé ấy có cái gì đấy, ông chưa thể
biết nhưng nhất định có cái gì ở
thằng bé này đáng phải trân trọng... Hoá ra,
ngược lại hoàn toàn.

Hết giờ làm việc, dặn cần vụ lấy
cơm, ông đạp xe xuống đại đội 12.
Hỏi thăm anh nuôi, được chỉ chỗ Sài
nằm ông vào thẳng đấy. Lại chỗ câu
lạc bộ. Một cái bàn dẹp đi kê vào đấy
một cái giường, ngăn cách với phía ngoài
bằng tấm tôn dựa vào cọc màn. Họ không cho
nằm trong nhà để khỏi ảnh hưởng
đến anh em đây mà. Ông lựa, hé tấm tôn và
lật màn lên. Trời, không ngờ nó lại xanh và gầy
như thế. Cậu ta nằm quay mặt vào, thở
mệt mỏi. Ngay cả khi ông cầm lấy cổ tay
nó nóng hầm hập, cậu ta cũng không buồn và không
đủ sức quay ra nhìn xem người cầm tay mình
là ai. Ông bỏ màn, sẽ sàng dựa tấm tôn vào cọc
màn, xăm xăm đến nhà ban chỉ huy. Cả
bốn người trưởng và phó, chính trị vả
quân sự ngồi xỉa răng, uống trà, hút thuốc
và nghe đài. Cậu liên lạc pha nước vào phích
rồi bê chậu bát đi rửa. Thấy chính uỷ,
tất cả đứng dậy như giật lùi,
như dạt vào tường. Ông đã cố hết
sức bình tĩnh nhưng giọng vẫn không
được vồn vã tự nhiên. Các đồng
chí cứ ngồi. Tôi xuống đây đột xuất
có hai việc. Một, các đồng chí cho ngay
người cáng đồng chí đang ốm nằm
ở câu lạc bộ lên trạm xá trung đoàn. Hai,
đưa tôi mượn cuốn nhật ký của
chiến sỹ Giang Minh Sài . Ông không hề nghe
tiếng vâng dạ rối rít, tiếng mời chào ông
uống nước, hút thuốc. Cầm cuốn nhật
ký, ông cười: Thôi các đồng chí nghỉ
đi. Tôi có việc vội. Đạp xe về trạm
xá trung đoàn gặp trung uý bác sĩ đại
đội trưởng quân y dặn dò gì đó, ông về
đến nhà liễn cơm cần vụ ủ cho đã
đóng chóc từng mảng không thể ăn đến
bát thứ hai. Ông lại vội vã ra công trường giám
sát nghiệm thu công trình của tiểu đoàn 8. Đêm
về ông đọc toàn bộ cuốn nhật ký của
Sài. Thật là xấu hổ khi đọc nhật ký
của người khác. Trường hợp này lại
không thể nào không đọc. Có phần lạ, cậu
bé này không bao giờ ghi nhật ký về công việc và
diễn biến tình cảm xẩy ra ban ngày.

Đêm... tôi quyết định phải ghi nhật
ký từ đêm nay. Đây là công việc đầu tiên
của đời tôi. Giá hồi đi học tôi cũng
ghi nhật ký như các bạn khác hoặc học giỏi
văn như Hương thì đâu đến nỗi
chật vật khó khăn. Ngày ấy đã có bạn
để than vãn kêu ca. Yêu ai, ghét ai, cáu giận ai có
thể chạy đến hàng ngày, gặp gỡ hàng ngày,
việc gì phải viết nhật ký cho mất thì
giờ. Nhưng từ hơn nửa tháng nay thành anh
bộ đội tôi không có ai để chia sẻ .
Tổ tam tam ngày nào cũng tâm sự
nhưng để tổ trưởng nắm bắt
tư tưởng đi phản ánh, làm sao có thể nói
rằng tôi đang khổ sở quá. Người tôi yêu
không bao giờ được tới, kẻ tôi ghét không
được phép tránh xa. Nhật ký có thể giúp tôi ghi
nhớ những ngày tháng này. Tôi không có gì để ghi vào
ban ngày cả. Ban ngày học xạ kích, làm công trình
quốc phòng, toàn những điều bí mật không được
phép nói, không được phép ghi. Với lại, tôi có
nghĩ ngợi gì ban ngày đâu, không có thời gian và
cũng không được phép nảy sinh tư
tưởng .

Đêm... Anh thương yêu của riêng em. Từ
khi anh ra đi đến nay đã được sáu tháng,
năm ngày. Em tự lần hỏi mà biết chứ anh có
hề cho anh hay biết gì ngày anh ra đi! Sao anh tàn
nhẫn thế! Anh có biết em khóc ròng rã hàng tháng trời
không! Chỉ dám khóc về đêm. Vừa làm bài vừa
khóc. Nhớ thương anh càng nhiều, em càng phải
học giỏi. Em là người duy nhất của trường
không có điểm 8 trở xuống trong tất cả các
môn. Em được chọn là học sinh xuất
sắc nhất, được bằng khen của bộ
giáo dục. Cả thảy cô đều bảo chỉ có
Sài ở đây thì Hương mới chịu đứng
thứ hai, còn không ai có thể sung sướng đến
phải chạy khắp đường phố mà gào lên
cho ai cũng có thể nghe, ai cũng phải mừng
rỡ chúc mừng hạnh phúc của chúng ta. Đấy
là cái tin chú Hà và anh Tính đến báo cho em. Cả chú và anh
đều rất âu yếm coi em như là đứa em,
đứa cháu dâu thực sự: Từ nay các em
được hoàn toàn tự do rồi. Chú và anh đã
đề nghị với toà án. Người ta đã
điều tra kỹ và nhất trí cho Sài được
ly hôn để khỏi giết cả ba con người
cùng một lúc . Nghe xong em ôm chầm lấy cổ anh
Tính, gục vào vai anh ấy mà khóc và nói: Cháu vô cùng
cảm ơn chú, em vô cùng cảm ơn anh . Anh vuốt
tóc dặn: Chủ nhật này em xin phép về qua nhà,
bố mẹ đang rất mong gặp em. Và đến hè
ba chú cháu mình đi thăm Sài . Còi báo động
kiểm tra trang bị. May mà vẫn đi giầy sẵn
và chưa mắc màn!...

Đêm... toàn tiểu đoàn bắn đạn
thật bài một. Có đến hàng trăm sĩ quan
cấp uý, cấp tá và cả thiếu tướng Tư
lệnh Quân khu cũng về theo dõi cuộc bắn thí
điểm cho toàn quân khu. Chú Hà và đoàn thăm quan
của tỉnh mình cũng đến. Mình không nheo
được mắt trái, đại đội đã
báo cáo dự kiến chỉ đạt chín mươi
lăm phần trăm. Mình ở trong số năm
phần trăm còn lại nên xếp mình bắn
vét trong khi đoàn tham quan đã xáo xác quay ra xe.
Nhưng đột nhiên thấy tin báo cả ba viên trúng
vòng mười, tất cả đều đổ xô
lại. Đây là trường hợp duy nhất của
cả trung đoàn có một tân binh bắn đạt 30
điểm. Mình được bắn lại cho
thiếu tướng trực tiếp xem. Cờ báo bia
lại báo kết quả như cũ. Cả trường
bắn hoan hô rầm rầm. Thiếu tướng
đến bắt tay và quàng vai mình trước con mắt
trầm trồ của hàng trăm người. Chú Hà nhìn
mình cười và gật gật rất hài lòng....

Chính uỷ cau mày vẻ bực bội. Ông đặt
cuốn nhật ký của Sài xuống, mở túi lấy
tập lịch công tác có ghi kết quả công
việc của các tiểu đoàn từ bốn rồi
lật từng trang so ngày giờ xem những đêm ghi
trong nhật ký thì ban ngày đại đội 12 làm gì...

Ngày 25 đại đội 12 sàng cát và gánh nước
trộn bê tông ở H1. Bảo đảm quân số 100%.
Năng suất vượt 15% so với chỉ tiêu.

Đêm 25... Hương đến. Cô ta bảo
được đi trong đoàn học sinh giỏi tham
quan biển. Đại đội mình được phân
công đón tiếp các em học sinh. Khi cô thay
mặt các bạn kể chuyện học tập xong
mới nhìn thấy mình đang bê chậu cám cho lợn
ăn. Hương chạy ào đến reo Anh Sài.
Trời ơi, anh ở đây ư? Cô cười nói
ríu rít. Khi các bạn ùa đến Hương rất hãnh
diện giới thiệu: Anh Sài, mình vẫn kể với
các bạn đấy. Quần áo mặt mũi mình
đang nhem nhuốc cứ phải quay mặt đi.
Hương nũng nịu: Anh ở đây, các bạn em
rất quý anh. Bộ đội càng gian khổ chúng em càng
thương. Tất cả cười vang lên. Anh em trong
đại đội mình cứ tấm tắc. Không
ngờ cậu Sài có cô người yêu tuyệt vời
thế. Ai cũng quý mến, săn sóc Hương. Họ
bắt Hương cô dâu của đơn vị
phải tiếp khách hết rổ bứa họ đi
bộ chín cây số lấy về từ tối hôm
qua...

Chính uỷ bỏ cuốn nhật ký xuống, quay máy
gọi điện cho trạm xá. Ông hỏi bác sĩ
về bệnh tình của Sài xem có biểu hiện gì
của bệnh tâm thần! Bác sĩ cho ông biết
bệnh nhân chỉ bị suy nhược cơ thể và
sốt cao do viêm phổi sơ nhiễm.

Ngày 29... đại đội 12 học xạ kích bài
một cả buổi sáng. Chiều nghỉ. Đêm xe
nước.

Đêm 29... Hương và tôi cùng đi thi vào đại
học. Hương tốt nghiệp cấp ba thì tôi
cũng tự học xong chương trình lớp 10. Em
rất lo việc tự học của tôi nên khi thấy
tôi đột ngột đến nơi tập trung em kêu
lên: Trời ơi, anh! Em không ngờ anh lại
học hết chương trình trong ba năm ở bộ
đội. Nhưng... thôi tối nay anh em mình
lược toàn bộ kiến thức anh
nhé . Ngược lại, tôi lại lo cho Hương:
Em có bảo đảm chắc chắn đỗ
không? - Học tài thi phận biết thế
nào. Nhưng nếu có mười phần trăm số
người thi đỗ, chắc là có em -
Thế thì yên tâm. Đêm nay chúng mình đi chụp
một kiểu ảnh anh nhé! Chiều em một chút cho em
bõ những ngày vò võ trông chờ suốt ba năm qua .
Cả hai ngày thi, tôi chỉ làm hết nửa thời gian
quy định cho mỗi bài. Còn Hương, sau mỗi
buổi hỏi đáp số, kết luận ở tôi
xong, lại reo lên: Cứ nhìn thấy anh ra từ
giữa giờ em tin anh sẽ xếp cao. Em cũng
thừa thời gian nhưng phải ngồi xem lại,
con gái bỏ ra sớm quá không tiện .

Thi xong chúng tôi ở lại nhà nhà anh trai của
Hương. Em bắt tôi phải may quần áo, tập
đi xe đạp, rồi hai đứa đưa nhau
về quê. Lúc bấy giờ mọi người mới
biết tôi đã ra khỏi bộ đội. Tôi đi thi
đại học và về nhà, cô Tuyết đã chết
vì bệnh ung thư ở cổ. Tuyết chết, tôi
lại thấy thương, thấy tội nghiệp cho
cô ta. Giá cô ta đừng làm khổ tôi mấy năm
đằng đẵng có phải tôi cũng quý mến cô
ta như tất cả bao người khác không? Tôi bảo
bố mẹ tôi bán cả nhà cửa làm ma cho cô ta thật
to và năm nào đến ngày giỗ tôi cũng làm mấy
mâm cơm mời cả bố mẹ, anh chị cô ta
đến, như những người thân thiết khác.
Ôi, không thể nghĩ gì tiếp được nữa.
Kinh khủng quá.

Ngày 4... đại đội 12 tiếp tục vận
chuyển đất đá ra cửa K5. Quân số: Trừ
hai đi viện, một đi công tác còn đầy
đủ.

Đêm 4... Tôi bỏ trốn khỏi đơn vị. Ngày
lao động kéo dài từ sáng sớm đến
chiều tối, có hôm mệt, tôi không ăn
được. Đêm lại tập xạ kích và báo
động. Vốn dân bùn lầy nước đọng
làm thuê làm mướn nên vất vả gấp năm
gấp bảy thế nào tôi cũng vẫn theo
được. Tôi rất khổ tâm và nhiều đêm
không thể ngủ được vì không biết
Hương có hiểu hết việc tôi ra đi như
thế này không. Tôi chỉ định về thị xã
gặp Hương xem tình hình thế nào, rồi lại
đi ngay ngày hôm sau. Nhưng Hương bắt tôi ở
lại để đến thứ bảy cùng tôi lên
đơn vị. Hương có ông chú ruột là trung
đoàn trưởng trung đoàn này. Trung đoàn giữ
cả hai chúng tôi ăn cơm với ông, nhưng tôi
từ chối để về đại đội.
Hương cũng chạy theo. Trung đoàn trưởng
phải chiều chúng tôi. Cả ba xuống đại
đội 12. Từ hôm ấy, anh em ai cũng nể, không
tra khảo chuyện vợ con của tôi và
hết sức vun vào tình yêu giữa tôi và Hương.

Chính uỷ kêu thốt lên: Một thằng
điên! Ông quẳng cuốn nhật ký ra bàn, tắt
điện, nằm như kiểu nằm ngủ nhưng
hai mắt vẫn mở trừng trừng nhìn vào
khoảng tối mung lung trên mái nhà. Quả thật, nó
đã như một thằng điên. Nhưng tại sao nó
lại bịa ra tất cả những chuyện ấy!
Cái gì thật, cái gì giả trong những trang nhật ký này
và thằng bé ấy là người thế nào? Ông không
thể hiểu nổi nữa. Ngày hôm sau cả chính
trị viên và xê trưởng xê mười hai
trả lời những câu lục vấn của chính
uỷ. Đại thể chính trị viên nói như
thế này.

- Chúng tôi thấy có nhiều biểu hiện xấu trong
cuốn nhật ký nên thống nhất trong ban chỉ huy
phải thu lại. Sở dĩ biết được
điều đó vì có một lần đang ghi, cậu ta
đau bụng đi ngoài. Cậu ta thường ghi vào
những đêm sau khi thay gác nên anh em biết phát hiện
cho tôi. Tôi đã để ý theo dõi từ lâu nên tranh
thủ đọc. Không thể ngờ được là
cậu ta lại ghi như thế. Ngay hôm sau đợi
cậu ta đi làm, chúng tôi giở ba lô xem thì tất
cả anh em trong ban chỉ huy đều giật mình
về những việc làm nguy hiểm và khoác lác của
cậu ta.

- Cậu ấy đã làm gì như đã ghi trong nhật ký
chưa?

- Báo cáo chưa! Chúng tôi bảo nhau thằng cha này
tưởng tượng ra những cảnh nên cũng
thơ lắm. Nhưng đặc mùi tư sản viển
vông.

- Viển vông - Đại đội trưởng chen vào.
Nếu không kịp thời ngăn chặn, nó sẽ thành
sự thật. Báo cáo chính uỷ, cậu này trông vẻ lì
lì hiền lành, nhưng dễ làm những trò mạo
hiểm lắm. Hôm diễn đàn thanh niên anh em cũng
phân tích sâu sắc nguy cơ của nó. Chính cậu ta
cũng phải công nhận như thế.

- ý thức lao động và học tập của cậu
ta như thế nào?

- Báo cáo có vẻ tốt.

- Thực chất là không tốt!

- Báo cáo, cũng chưa có biểu hiện gì xấu.

- Nghĩa là thế nào?

- Thưa, nghĩa là ngày nào cũng được biểu
dương là chịu khó, hăng hái nhận việc
nặng nhọc. Nhưng đến đêm...

- Thôi được rồi. Theo các đồng chí thì
cậu ta ốm thật hay ốm tư tưởng.

- Có ý kiến cho là ốm tư tưởng.

- Tôi hỏi ý kiến đồng chí kia.

Chính trị viên.

- Báo cáo, lúc đầu chúng tôi cũng cho là cậu này nằm
ỳ, nhưng sau này.

- Từ bao giờ?

Im lặng. Chính uỷ:

- Từ hôm qua, đưa cậu ta đi viện! Chắc
các anh cũng chưa biết là bệnh gì. Đại
đội quân y người ta đã khám và phát hiện
bị viêm phổi sơ nhiễm đấy. Bị
từ hôm đơn vị các anh rửa đá. Cả
một ngày cậu ta ngâm mình dưới nước
lạnh, về không ăn được cơm, các anh còn
xỉ vả nhốt riêng một chỗ sợ ảnh
hưởng đến tư tưởng người
khác. Đúng là các anh tinh thật. Không cách ly như thế
bệnh lao là dễ lây nhanh lắm. Giọng ông nghiêm
lại - Ngày mai các anh nộp cho tôi tất cả thư
từ của người yêu và vợ các anh. Cả
thư của các anh gửi cho các cô ấy. Nếu không
đủ tôi sẽ cho trợ lý bảo vệ kiểm tra
lục soát tất cả những nơi nghi ngờ là có
những lá thư ấy. Tôi dám chắc trong những lá
thư qua thư lại như thế sẽ có
điều bậy bạ hoặc sự lừa dối.
Tôi biết mỗi anh có yêu một vài cô trước khi
lấy vợ. Khi yêu thể nào cũng hứa hẹn hàng
trăm thứ nhất. Yêu nhau nhất, chung thuỷ nhất,
đẹp nhất đời... Nhưng vì lý do gì
đấy các anh đã chọn người yêu khác. Thành ra
những lời hứa hẹn với người yê cũ
trở nên giả dối. Nói tóm lại, bằng quyền
lực của mình, tôi đã có lý do, biện pháp để
làm cái công việc quái gở ấy nấp sau danh nghĩa
là làm cho cán bộ chúng ta trong sạch, thật thà. Các anh
không thể cãi được, hoặc có cãi, có kiện
tụng cũng chỉ đem lại hậu quả
xấu do sợ trả đũa tôi chứ
kiện mà các anh hạ bệ tôi khó lắm.
Với cấp trên, tôi có thiện cảm hơn các anh,
gần cận hơn các anh, có điều kiện
để dãi bày hơn các anh. Và phần chắc chắn
là tiếng nói của tôi với cấp trên trọng
lượng hơn các anh. Ông dừng lại. Sự
im lặng ngơ ngác của hai người chưa
biết điều gì sẽ xảy ra. Ông ôn tồn
tiếp: Các anh nghĩ gì nếu tôi làm như thế
thật. Dù có phải về vườn mà cày
ruộng thì trong đời các anh có bao giờ phai mờ
hình ảnh một lão chính uỷ điên đầu thô
bạo và như một kẻ bất nhân này không? Thế
mà các anh đã làm như thế với một chiến
sĩ của mình. Chưa nói đến sự cư
xử cua con người, của tinh cảm đồng
chí, đồng đội, chỉ nói lý với nhau các anh
đã xâm phạm thô bạo đến tự do tối
thiểu của con người mà luật pháp chúng ta
đã quy định. Ai hướng dẫn các anh cách làm
chính trị, nắm tư tưởng cái kiểu ấy?
Tôi đồng ý là những ý nghĩ của cậu ta
viển vông, cứ tạm coi như thế. Nó có thể
dẫn đến những việc làm xấu và
trước mắt bằng sự ghi chép ấy, chúng ta
thấy cậu này không đơn giản, có phần
phức tạp quá. Nhưng không thể hiểu như
thể qua phản ảnh của tổ tam tam .
Tôi không nghĩ có lẽ phải xem xét hình thức sinh hoạt
này. Nó có giúp ta phần này nắm sát anh em nhưng không
nghĩ cách nào để nó nội dung hấp dẫn,
thật là cần thiết, đôi khi họ làm chiếu
lệ cho xong, làm để khỏi bị nhắc nhở
là không làm. Cũng có khi để trên được chú ý,
họ đem thổi phồng chuyện nhỏ thành to,
bịa ra khuyết điểm và bịa ra cả tiến
bộ để trên thấy là qua tổ tam tam
cũng phải xem xét cân nhắc, và kiểm. Kiểm tra
không có nghĩa là rình rập, thập thò, mắt tròn,
mắt dẹt hô báo nhau về những việc làm của
cá nhân. Những biểu hiện nào của cá nhân, kể
cả lời nói và việc làm xâm phạm đến
kỷ luật quân nhân, đến phẩm chất
người lính, đến ý chí chiến đấu và
nhân cách con người, phải được theo dõi,
quản lý chặt chẽ và xử lý nghiêm khắc.
Nhưng những gì thuộc tình cảm riêng tư phải
được tìm nhiều cách mà hiểu, phải kiên trì
nhẫn nại và có khi phải nhẫn nhục gian
khổ mới hiểu hết con người, nếu mình
muốn hiểu và thực tâm giúp họ. Vội vàng, thô
thiển, kết luận nhân cách người khác, rèn
giũa người khác để đạt
được mục đích cá nhân mình, có khi giết
người ta mình mình vẫn phởn phơ như không
hề can dự, không có tội tình, quá lắm chỉ là
nhận khuyết điểm rút kinh nghiệm. Các anh
đã chán tôi nói chưa. Nếu là cương vị
một công dân, một công dân có quyền bắt
người khác phải tuân theo luật lệ thì tôi
đã đưa ra toà các anh đã xâm phạm quyền làm
người của người khác. Các anh đã dùng áp
lực cái gọi là diễn đàn để truy bức
người ta. Caca nh đã tạo nên một định
kiến xấu, đối xử thậm tệ, có
thể nói như thế khi các anh không thèm nhìn ngó
đến một chiến sĩ sốt 40 độ suốt
cả tuần mà vẫn bị coi là ốm tư
tưởng, phải cách ly . Thử hỏi
nếu không có phản ánh tư tưởng của
các anh để trên trung đoàn biết và rất may là
đưa đi viện kịp thời thì một vài ngày
sau, số phận của người chiến sĩ
sẽ ra sao! Thật là phẫn nộ về việc làm
của các anh. Nhưng với cương vị một
chính uỷ tôi cũng chỉ phê bình để các anh rút
kinh nghiệm. Vì rằng không thể vì một chiến
sĩ mà tôi phải đi cả bốn cán bộ
đại đội, không thể bỏ cái thành tích lao
động thứ nhất sáu tháng của đại
đội 12 khi chúng ta cần làm xong công trình trước
mùa mưa. Và quan trọng hơn, tôi không thể bỏ quá
nửa số cán bộ trong đoàn có quan niệm về
công tác tư tưởng con người như kiểu
các anh. Thành ra cứ phải cho êm đi. Các anh cầm
quyển nhật ký này trả cậu ta bằng cách nào cho
êm để vừa đỡ xấu hổ,
vừa không mất khí thế chung của
đại đội. Nhưng tôi nói ngay rằng, tôi không
để hiện tượng này lan tràn trong trung đoàn
và không thể tha khi các anh không thương
chiến sĩ thật lòng, không yêu nhiệm vụ
thật lòng, làm việc cốt đối phó với thành
tích từng ngày, cốt được khen, còn lính tráng
sống chết mặc bay . Nhớ chưa. Thôi,
quá trưa rồi, các anh về đi.

Sài đã ngồi dậy đi lại được.
Vẫn là cố gượng đi lại cho quen. Nằm
mãi, đau ê ẩm từng khớp xương, nhất là
chân tay, tưởng như đã rời ra khỏi thân
mình. Suốt một tháng qua, ngày nào cũng tiêm kháng sinh
liều cao, làm hai cánh tay, hai bắp đùi và mông thành chai,
rắn đanh lại. Có hôm người tiêm đẩy
kim đến vã mồ hôi, thuốc vẫn không chạy.
Rất nhiều đêm buồn, mỏi, vật vã Sài
phải uống thuốc ngủ mới thiếp đi.
Hôm nay anh cố lần tới ghế đá. Người
thấy rã rời, nhưng ngồi không thì buồn, không
chịu nổi, anh rút quyển lượng giác tròn
bụng ra đọc lại các công thức, và kiểm tra
lại bài tập đã làm. Đang mải mê đọc
như kiểu đọc sách Sài bỗng giật mình:
Anh Sài. Em bảo chưa đọc được kia
mà. Em lại thu quyển sách ấy cho mà xem . Nói
rồi, cô đến bên ngồi xuống cạnh Sài, dúi
quyển sách trong tay anh xuống chứ không thu. Cô y tá
ấy tên là Kim, Kim có dáng người nhỏ nhắn, và
xinh. Ngay từ hôm Sài mới đến trạm xá, Kim
đã taháy ở anh có thể tin cậy và cũng vào
loại đẹp giai nữa. Càng về sau cô càng tự
phục mình có tài nhận xét người. Sài ít nói, e dè
như con gái, sẵn sàng phục tùng tất cả
mệnh lệnh gắt gỏng và ngọt ngào của các
cô. Nghe nói anh ta giỏi toán lắm. Kim chưa biết
nhưng cứ mỗi lần anh ta mở mắt ra,
nhắc được tay lên, lại thấy quyển
lượng giác và quyển bài tập cũng là
lượng giác. Anh ta mê mải khiến nhiều lần
cô phải tịch thu . Tịch thu rồi trả
lại, cứ tự cô quyết định, khi nào cô
muốn. Còn anh, chỉ im lặng nộp và
nhận lại. Bản tính của con gái là muốn khám phá
và chiếm lĩnh sự bí ẩn ở người con
trai, có thể theo hút nó cả cuộc đời mình,
để cuối cùng nhận lấy sự thất
bại nặng nề, cũng vẫn sẵn sàng.
Đến ngày thứ bảy kể từ khi Sài
đến đây, Kim đã lục tìm bệnh án của
anh. Cô ngẩn người, ngồi lặng đi
đến ba phút trước dòng chữ: Khi cần báo tin
cho vợ: Hoàng Thị Tuyết. Nhưng cô phản đối
mấy ông bệnh nhân lớn tuổi ở ban hậu
cần và quân khí ngồi bàn nhau về vấn đề
không có tình bạn lâu dài, không có anh em, chú cháu kết
nghĩa giữa con gái với con trai, nếu không có tình
yêu; đã và sẽ xảy ra hoặc lợi dụng
lẫn nhau về một cái gì đó. Đừng nhận
làm cháu nuôi, cháu ơi. Chú sẽ ăn
thịt cháu có ngày đấy . Sao mấy ông đã
già còn ăn nói phức tạp. Mặc. Kim thấy ai
tốt, cứ chơi. Mình trong sáng, thì lo gì. Kim đã không
lầm khi cô quý Sài như một người anh, dù Sài
chỉ hơn cô chừng sáu bảy tháng tuổi. Nhưng
sự trong sáng của Sài không giống như cô.
Lòng anh đang đen tối về một cô gái
không có ai có thể thay thế, nên với bất cứ
người con gái nào anh cũng quý mến lịch sự
như với một thằng bạn. Kim ngồi một
lúc rồi hỏi:

- Anh có hay nhận được thư chị Tuyết
không,

- Có.

- Cho em xem nào?

- Anh để ở đơn vị.

- Hôm nào khoẻ về lấy cho em xem nhé. Anh ghi thư
bảo chị ấy ra đây đi.

- Chị đang bận. Sắp thi học kỳ rồi
còn gì.

- Eo ơi, đang học đã lấy chồng.

- Chị bằng tuổi anh mà. Chị ấy học
giỏi văn và hát hay lắm.

- Thế thì viết thư hay phải biết.

- Thư nào của chị ấy anh cũng thuộc
từng chữ.

- Ôi, thích nhỉ, lúc nào anh đọc cho em nghe đi.

Sài hứa làm việc đó những không bao giờ anh
đọc thư cho ai nghe. Cũng như quyển
nhật ký, vẫn để trong ba lô, nhưng không bao
giờ anh dám ghi nữa, dù chính trị viên có xin lỗi và
bảo mãi mãi về sau không cho phép ai xem nhật ký của
Sài nếu không được Sài đồng ý.
Trước đây, đêm nào không ngủ được,
Sài cũng nghĩ ra một chuyện gì đó có thể
giúp Sài sống được ở đại
đội những ngày bị hẫng, tưởng
như không thể chịu nổi cuộc đời
bộ đội tự mình buộc vào. Nghĩ đi
nghĩ lại nhiều đêm, thấy cứ tiếc nó,
anh dành những giờ hết phiên gác, ghi nó lại mà anh
tự gọi là nhật ký. Tưởng đã phải
đi tù về cuốn nhật ký đó ( trời
ơi, những đêm diễn đàn anh cứ
run bắn lên vì những từ phản động,
chống đối, phá hoại, tư sản, phong
kiến, bóc lột, ăn bám...), không hiểu sao sau
lại được trả và bảo không có
gì . Cứ vài lần không có gì là hết
đời chứ còn gì. Từ nay không ngủ
được, Sài phải tìm cách mà học vậy.
Chắc chả ai đấu tố, cạo vét
người tranh thủ học lúc không có việc làm.
Với lại, học đối với Sài là nỗi khát
khao từ nhỏ. Không có niềm vui nào của trẻ con
hấp dẫn Sài bằng học làm tính và đọc cái
gì đó. Nửa tháng sau ra viện, anh được
điều lên trung đoàn bộ làm tạp vù cho ban
Năm và dậy văn hoá. Trợ lý văn hoá của trung
đoàn đau răng nằm ở trạm xá mấy ngày,
thấy việc ham mê học hành của Sài, anh đã phát
hiện ra một nguồn rất có triển
vọng bổ sung cho tổ giáo viên chuyên nghiệp của
Trung đoàn sau này. Một tuần Sài dạy hai buổi
cho các sĩ quan toàn trung đoàn học chương trình
toán dạy lớp bốn và hai buổi được
nghỉ để soạn giáo án. Anh dùng hai buổi
được nghỉ để học và làm bài tập.
Được lên trung đoàn bộ so với ở
đại đội đã thấy sướng như
tiên, anh có rất nhiều thời gian để học.
Đêm có thức thêm vài giờ cũng không bị nhắc
nhở, cấm đoán. Trước khi lên lớp, anh
để mười lăm phút viết giáo án do
tự anh thấy chỗ nào cần đi sâu và học viên
cần nắm cái gì trong bài học hôm ấy và cốt cho
đủ lệ bộ theo quy định
chứ không bao giờ Sài nhìn vào đó. Những
người thấp thoáng biết Sài đến lớp
uể oải, tuy chưa nói ra nhưng cho là trung đoàn
coi thường lớp học này. Chưa có lý do
để phản ảnh, họ tạo ra lý do để
nghỉ học. Ba buổi đầu chỉ có từ ba
đến bảy học viên trong số hai mươi
người. Vốn tính dút dát, lại con mắt khinh
khỉnh của những cán bộ, ít ra cũng từ
trung đội trưởng trở lên, buổi
đầu mở mồm nói câu nào là Sài Thưa các
thủ trưởng câu ấy, trợ lý dự
giảng xong khen: Được đấy. Hiểu
khá kỹ và sâu. Nhưng bỏ : thưa các thủ
trưởng đi. Thủ trưởng đâu mà
lắm thế. Tất cả họ ngồi đấy là
học trò, còn mình là thầy. Không việc gì phải khúm
núm, xun xoe, cứ đàng hoàng mà dạy. Anh nào không lắng
nghe, không chịu học, cứ phê bình thẳng
thắn . Sau ba buổi đầu, tức là gần nửa
tháng Sài dạy học, chủ nhiệm chính trị
gọi trợ lý văn hoá lên để hỏi.

- Cậu xem thế nào. Cái lớp bốn, anh em họ
phản ứng ghê lắm. Họ bảo khinh
thường họ, cho thằng trẻ con tâm thần
dạy dỗ những anh đã từng đánh nhau
sứt đầu mẻ trán.

Anh trợ lý nổi nóng, giọng anh lặng đi:

- Báo cáo anh, nếu nghĩ như vậy với hàm
thiếu uý, tôi không thể dạy cho anh Mạnh và anh
được nữa.

- Thì anh em họ phản ánh, mình cũng phải xem xét.

- Tôi muốn báo cáo với chủ nhiệm việc đó.
Nếu xem xét kỹ những ý kiến ấy và kết
luận, tôi đề nghị chủ nhiệm biết
đích xác ai kêu ca phàn nàn, xin kỷ luật anh ta. Lý do
như sau: Thứ nhất: những anh ấy đã bỏ
học ba buổi liền bằng những lý do không chính
đáng. Thứ hai: ngay buổi đầu tiên khôi phục
lại lớp, có đến năm người trông
thấy cậu Sài đã tự bỏ về. Như
vậy vừa không tôn trọng con người, vừa vô
kỷ luật. Còn những người đã học
buổi đầu thì không ai bỏ buổi thứ hai,
thứ ba, và họ không bao giờ nói như thế. Đã
dự giảng buổi đầu tiên và thấy lớp
đông dần hẳn lên, tôi rất yên tâm. Tôi xin
đề nghị chủ nhiệm ký cho cái điện yêu
cầu tất cả những đơn vị cán bộ
học chương trình lớp bốn chiều thứ
sáu này phải có mặt đầy đủ, hôm ấy
mời chủ nhiệm đến dự lớp, cho ý
kiến.

Không phải chỉ giảng riêng cho lớp bốn
được yêu và tin cậy, những buổi giáo viên
chuyên nghiệp đi vắng hoặc bận việc. Sài
dạy thay cả lớp năm, lớp sáu, thậm chí
ở lớp bảy nữa. ở lớp nào, anh cũng
để cho học viên một ấn tượng không
thể là người mới tốt nghiệp lớp
bảy phổ thông. Vì chương trình bổ túc trong quân
đội có chỗ cao hơn phổ thông, làm sao giảng
được trơn tru dễ hiểu và giải đáp
được tất cả thắc mắc của
học viên, không cần phải đợi đến
buổi khác nghiên cứu thêm .

Sài được chuyển hẳn sang sinh hoạt
với tổ giáo viên vì phải dạy nhiều hơn và
để anh có nhiều thời gian tự học.
Vừa dạy, vừa phải học thêm nhưng tất
cả công việc từ đánh rửa thau chậu, giúp
anh nuôi vào sáng thứ bảy hàng tuần, lấy gạo,
kiếm củi, lao động xã hội chủ nghĩa
ngày chủ nhật, chiều chiều xách nước
tưới rau... nghĩa là phần việc gì của
cả tổ giáo viên của cả ban chính trị, anh
cũng được gọi đến và làm hết mà
vẫn thấy như không hề vất vả khó
nhọc gì. Yêu mến anh như một thằng em út, các
giáo viên đã tốt nghiệp đại học sư
phạm đều tận tình và sẵn sàng giảng cho
anh hàng buổi liền. Tháng sáu năm sau, tức là anh
đã công tác ở trung đoàn bộ được
hơn một năm, trung đoàn cho anh đi thi tốt
nghiệp lớp mười ở trường bổ túc
văn hoá của Quân khu. Anh đỗ vào loại ưu,
được chọn gửi đi học trường
đại học sư phạm ở Hà Nội.

Sự kiện ấy, cộng với lòng yêu mến
của cán bộ đã học anh, cả trung đoàn 25 xôn
xao, có phần quá đáng, về một tài năng, một
tấm gương và những chuyện đồn
đại về cuốn nhật ký hơn một năm
trước đây được coi như là dấu
hiệu của một tài năng suýt bị vùi dập.
Nhưng những người điềm tĩnh hơn
hiểu anh hơn như Hiểu, thiếu uý trợ lý
văn hoá trung đoàn thì coi đó là sự tất nhiên
của một người có chí, ham học và chịu
đựng nhẫn nhục mà học. Anh, cũng như
tổ giáo viên của anh, không hề bàn luận, xem như
chuyện đó mình không tường tận cho lắm.
Riêng chính uỷ Đỗ Mạnh biết rõ từ
chuyện cô Kim y tá trạm xá lo lắng cho anh Sài
như anh trai mình (ừ, con bé ấy cũng thật là
tinh) đến chuyện từ ngày đi bộ
đội đến nay Sài không hề gửi thư cho
ai, cốt để mọi người coi mình như
đã biệt tăm và cô Hương có thật
hay là sự tưởng tượng...! Nhưng ông
lại coi như mình không hề biết gì. Ngoài ba
người là: trưởng trạm xá và hai cán bộ
đại đội 12 được ông nhắc
nhở phê phán như là sự quan tâm đến một
chiến sỹ bất kỳ nào đấy, không ai
biết ông với Sài có mối liên quan gì đến nhau.
Ông cũng chưa hề viết lá thư nào cho Hà.
Chắc hiểu ông, Hà cũng không hề hỏi han gì cháu
mình. Còn với Sài, khi lên trung đoàn, cậu ta nhận ra
ông thủ kho , ông cũng coi như không có chuyện
đó. Thái độ của ông hơn một năm qua là
kệ nó . Còn ông thì cứ lặng lẽ mà tìm
hiểu, lặng lẽ mà xem xét. Ngay hôm Sài mới ở
trường văn hóa Quân khu về để chuẩn
bị vào trường đại học. Hiểu bảo
ông: Tối nay tôi đưa cậu Sài lên báo cáo
anh ông cũng gạt đi: Mình cũng như
mọi người, mừng cho cậu ấy thôi. Các anh
lo cho cậu ấy đi, đừng vẽ chuyện
đến mìnhh, mất thì giờ của cậu ấy
ra . Những ngày còn lại ở trung đoàn
đối với Sài quý như vàng, bao nhiêu việc
phải làm, bao nhiêu người cần phải chia tay, bao
nhiêu điều muốn nói với anh Hiểu và các anh
trong tổ giáo viên đều chưa làm được.
Đang chộn rộn rối bời bỗng Sài giật
thót nghe Hiểu reo lên: Sài đâu rồi ra chiêu đãi
sơ, vợ đến . Thật hay hư? Ai mách
bảo địa chỉ để cô ta tìm đến
đây. Mồ hôi vã ra như tắm, mặt tái đi, Sài
đứng chết lặng giữa nhà. Hiểu từ
phía nhà trực ban cười cười bước vào.
Hơi sững lại một thoáng, giọng anh hờ
hững: Thôi chuẩn bị mà đi đi. Cơm
chiều xong bọn mình kéo nhau ra . Sài muốn gục
mặt xuống giường oà khóc nhưng lại
phải bật lên tiếng vâng nghẹn ứ
giữa cổ.

Rất chi là may mắn, nhờ anh bộ đội đi
cùng chuyến đò, Tuyết dò dẫm hỏi
được địa chỉ, cô đi thăm
chồng với sự trải chuốt ăn diện có
thể gọi là nhất làng Bái hồi bấy giờ.
Một áo sơ mi màu nõn chuối, một áo lót đông
xuân màu hồng mặc phía trong nhưng vẫn thể
hiện được cái màu hồng hoe ấy lộ ra
ở cổ và cả một đoạn thừa chừng
nửa đốt ngón tay thò dưới áo ngoài.
Đầu chải bê xăng tin nhếnh nháng lật
ngược và được đè ập xuống
bởi vòng khăn vấn bằng vải toan nhuộm màu
nâu non còn mới trông nó chặt chằng như một cái
đai. Chiếc quần láng súng sính dài quét gót, nhưng
lại xắn vận vào cạp kéo ống lên ngang cổ
chân để lộ đôi bàn to bè bè, chi chít từng
vệt đen như gai cào. Nó căng lên, nứt nở
bởi những quai dép cao su chằng cả phía
trước và phía sau. Mới đến trạm chưa
được hai tiếng đồng hồ, cô đã
chạy đi các phòng cười rối rít, gặp ai
cũng chào, thấy việc gì cũng làm giúp. Sài
đến cổng thấy cô đang chổng mông cúi
xuống giếng thơi kéo nước cho một chị
con mọn cũng đến thăm chồng. Cả áo
trong, áo ngoài kéo lên để lộ mảng lưng đen,
lằn từng múi thịt. Chị con mọn đợi
cô đổ cho gầu nước vào thùng sẽ sàng
nhắc: Em cho áo trong vào quần cho nó gọn . Cô
cười thoải mái, nói như cho cả người
ngoài đường nghe: ở quê em, người ta cứ
để thế cho nó mát chị ợ - Muốn
mát thì mặc áo ngoài không cũng được -
Leo ơi, thế thì nó thồng thỗng, trong
quỷnh lắm, em chịu Thấy cô nói to, chị
con mọn ngượng vội nhìn ra phía cổng chị
quay vào nhắc khẽ: Có chú bộ đội ở
ngoài kia, xem có phải chú ấy không? Cô quay ra reo:
Đúng nhà em rồi chị ạ. Em về chị
nhớ . Cô nói cười thoải mái khiến một
vòng cốt trầu quành trên môi từ lúc nào cô vô ý chưa
lau như kéo vào cái miệng rộng ra, trông càng toe toét. Cô
son són đi trước, Sài lầm lũi theo sau. Anh
định rẽ vào phòng câu lạc bộ đọc
sách, cô gọi Nhà mình đằng này cơ anh
ơi . Miễn cưỡng Sài quay theo, anh rảo bước
như muốn chui tọt vào phòng để khỏi ai
trông thấy. Trên mặt chiếc bàn con đầu
giường, cô đã bày đủ thứ: ấm, chén,
ca, chanh, đường, chuối, bọc thư, bọc
quà, bó mía. Rót nước ra ca xong, cô chạy lạch
bạch ra ngoài cười nói hớn hở cách ba bốn
dãy còn nghe thấy.

- Bác có dao cho em mượn, em bổ quả chanh pha cho nhà
em ca nước.

- Mời bác sang chơi. Nhà em ra rồi bác ạ.

- Anh chị mời cơm xong sang nhà em xơi nước.

- Nhà này lấy cơm sớm để tối đi xem
phim hả? Dạ! Vâng! Ngoài bến xe có phim bác ạ. Lúc
nào đi các bác gọi chúng em với. Hé, hé, còn cả
đêm, xem phim một lúc, lo gì hả các bác!

Cô lại lạch bạch chạy về, nói cười
hổn hển.

Sài đang bóp tay vào hai thái dương gục xuống
mặt bàn vội đứng dậy cầm quyển sách
đi ra cửa.

- Để pha nước cho anh uống rồi hẵng
đi.

Nhưng anh không thể nói nổi lấy một lời,
lùi lũi ra ngồi đọc sách ở câu lạc
bộ. Ăn cơm chiều xong, anh em giáo viên và ban
Năm, có cả Kim và mấy y tá trạm xá kéo đến
chật ních phòng. Họ cứ hùn vào để cô ta nói
huyên thuyên đủ mọi chuyện. Nào làng em đã vào
hợp tác hết tất cả phần trăm
( chắc là trăm phần trăm đấy ).
Vâng, tất ráo cả phần trăm đấy ạ. Nào
lợn không thả rông ỉa đầy đường,
đầy ngõ mà vẫn không có phân. Lợn đã có
chuồng, người lớn trẻ con cũng phải
đi nhà xí không được bậy bạ. Cánh
đồng bãi là cứ chính sách giồng lúa lốc
tất tật. Nào hai gia đinh thương binh liệt
sỹ được một cái chăn bông, còn nhân dân
mười gia đình một cái (tỷ lệ một
phần hai và một phần mười). Vâng, hai phần
một mười đấy ạ. Nào vụ ngô vừa
rồi bội thực chưa từng thấy.
Đến đây thì mọi người không thể nén
được, họ bung ra cười rũ
rượi, gật đầu lia lịa và tán
thưởng. Bội thu chưa từng thấy. Thế
thì yên tâm, quê ta không bị đói nữa chị
nhỉ - Khá khá, khá thật . Tuyết là con nhà
khá giả những lại là con vợ lẽ và bắt
đầu đến tuổi thiếu niên cô đã đi
làm dâu. Cô học bình dân hơn năm năm mới đánh
vần sách in, một giờ được một trang,
mà vật vã như người vật nhau. Còn đoàn
thể: cô có tên trong đội thiếu niên nhưng
chưa bao giờ đi họp. Lớn lên cô cũng
lại có tên trong cả hội phụ nữ và đoàn
thanh niên nhưng biết chẳng bao giờ cô đi
họp nên người nào làm cán bộ cũng quên cô là
người của đoàn thể mình. Tất cả chính
sách, chủ trương cô nghe được ối. Nghe
lõm bõm câu được câu chăng, nhớ đoạn
này chắp và đoạn kia, được đến
đâu hay đến đấy, chứ không dám hỏi ai
vì cô dè dặt, không biết đối đáp. Hơn
mọt năm nay, Sài đi bộ đội, chị em
mới bảo Sài chê cô là ít nói và cả thẹn. Bởi
thế cô phải luyện. Ra đồng cô cũng táo
tợn tán tỉnh đủ mọi chuyện xô bồ
tục tĩu, tán cả chuyện thời cuộc làm
ăn đầy những danh từ mới lạ, có khi
chả hiểu nó là cái gì, quen mồm thì nói. Mới lỵ
cũng phải nói để không ai có thể chê
cười mình là đần độn thu chị kém em.
Nói lắm thành nghiện. Càng nghiện càng tưởng
mình hay ho, càng tưởng mình hay ho, càng muốn nói
nhiều. Đến hôm nay thì cô càng tin mình tiếp
chuyện bạn bè của chồng cũng không
đến nỗi nào. Bởi thế mới khổ. Giá cô
ta cứ câm đi còn đỡ nhục nhã. Kim vừa bước
ra khỏi cổng khu gia đình đã trách: Thế mà
ông Sài bịa là vợ học cấp ba, cấp bốn
giỏi văn lắm , cánh ban Năm và giáo viên thì tha
hồ kể đến hàng tuần để cho cả
cơ quan trung đoàn bộ cứ lăn ra cười.
Nhưng ai cũng hết sức vun vào, khuyên Sài chính lúc này
lại cần phải yêu vợ để khỏi mang
tiếng được học hành tiến bộ chê cô
vợ quê mùa. Có anh nói tục: Ôi dà, cần thì úp cái chăn
vào mặt là xong tất . Nhưng Sài không thể nào
cố gắng được. Ba đêm cô ta
ở chiêu đãi sở, cả ba đêm Sài thức
trắng ngồi đọc sách. Cô trở lại cái
bản tính yếu đuối của mình. Không thể
nằm yên, hết thở ngắn, thở dài, giở mình
ra, giở mình vào, rồi ngồi dậy đi ra, khi
trở vào thổi phụt ngọn đèn dầu. Sài
lặng lẽ châm lại. Bao nhiêu lần vẫn thế,
cô ta không dám nói một lời vì vẫn có phần sợ
Sài. Còn Sài, cũng không thể như khi còn ở nhà,
nghĩ là anh vẫn ngồi ăn cơm chung khi mỗi
bữa cô mang cơm ở nhà bếp về phòng. Dù tự
tay mình xới lấy, Sài vẫn phải trả lời
những đòi hỏi của cô: Người ta
bảo trong kia đẹp lắm, mai vào xem đi -
Cô thích thì cứ đi, tôi đang bận học
- Ngày mai mua ít cua bể về ăn, nghe bảo
bổ lắm, có tiền thầy mẹ cho rằng hai nhà
cho đây - Tôi không thích loại đó -
Thế anh thích tôm he không? - Tôi lạy cô,
để im cho tôi nhờ một tý . Chỉ
đến hôm hai người cùng về quê là Sài
phải mua vé chung. Đến khi ngồi, anh lại
đổi chỗ xuống dưới cùng. Hôm ấy,
chính uỷ Đỗ Mạnh như là từ đâu
về, qua bến xe rất sớm, ông chào cô rồi
bảo Sài ra một chỗ vắng. Ông đưa cho Sài
hai chục và nói một câu: Cầm lấy đi
đường uống nước . Sài rụt tay
lại, ông cứ đặt tiền vào tay anh và nói câu
nữa: Tất cả phải cố nén lại mà
học đã . Nói xong ông chào Tuyết rồi
đạp xe đi, không để cho Sài kịp nói
lời nào

Sài không về nhà. Anh đi thẳng lên Hà Nội, vào
trạm 66 nộp giấy tờ, làm các thủ tục.
Chờ ngày vào trường, anh đến trường
cấp III của Hương. Năm nay Hương lên
lớp mười. Học sinh đến trường
trước một tuần để kiểm tra chất
lượng học hè. Vừa xuống xe, nghe tin ấy,
Sài không còn thậm thọt lo cho bao nhiêu câu hỏi suốt
dọc đường về sự rủi ro không
gặp được Hương. Hẳn rằng
thầy Chởi, các thầy cô giáo và bạn bè của
Hương không ngờ là Sài được vào
đại học trong năm nay. Còn Hương, khỏi
phải nói đến nỗi sung sướng mừng
tủi của cô như thế nào! Sài đã không nhần
khi các thầy cô và bạn bè Hương đều
quấn quýt trầm trồ khen ngợi anh. Duy chỉ có
Hương là lẩn tránh. Lúc ở lớp về
đến đầu ngõ, đã thấy Sài ở trong nhà
trọ của cô, cô quay đi ngay, để suốt ngày
hôm ấy không ai biết cô đi đâu. Mãi đến
khoảng tám giờ tối cô mới cùng một thanh niên
trông trắng trẻo và hiền lành đi về. Trẻ
con nhà chủ reo: Chị Hương đây rồi,
ối giời ơi, chị Hương bỏ đi
đâu cả nhà mong. Anh Sài cũng đến có việc gì
đấy . Sài đứng chết lặng. Cả gia
đình chủ nhà ngơ ngác. Mới thấy tháng
trước, khi chưa về nghỉ hè, không mấy hôm là
cả nhà không nghe cô kể một chuyện gì đấy
về Sài, về cái làng Bái lụt lội của anh.
Nỗi thổn thức, thấp thỏm của cô chờ
tin Sài, nỗi đau khổ buồn rầu tại sao anh
lại ra đi không hề viết cho cô vài dòng, cô cũng
thổ lộ với người con gái lớn của nhà
chủ mà cô coi như một người chị. Có
lẽ nó giận quá đấy mà. Cả nhà nghĩ như
thế.

Ba người ngồi ba hòn đá ở chiếc chiếu
trẻ con đem dải ở giữa sân. Họ im
lặng lâu đến mức không thề ngồi im
lặng được. Sài hỏi:

- Hương về hè có vui không?

- Cũng vui.

- Mùa màng quê mình độ này thế nào?

- Cũng như mọi khi.

- Cụ ở nhà có khoẻ không.

- Bình thường.

- Chắc khi chú Hà tôi đi học Hương đã nghi hè
rồi.

- Không rõ lắm.

- Nghe nói thầy đi học ở Hà Nội.

- Tôi cũng không được biết.

Những câu đối thoại nghe nhạt nhẽo
đến mức có cố đấm anư xôi
đến đâu cũng không thể tiếp tục
được nữa. Sài đứng dậy vào nhà chào
cụ chủ để ra đi. Mọi người
ngỡ ngàng, khuyên anh. Cô gái lớn chạy ra sân.
Thế nào Hương? - Anh ấy chả có
việc gì ở đây, để anh ấy đi
thôi . Từ hôm ấy đến đây, thấy Hương
rầu rĩ im lặng, chị chưa có dịp hỏi
tình hình thế nào . Vẫn tưởng chỉ là
nỗi giận dỗi tích tụ của Hương
khiến cô xử sự như thế. Chị quyết
định: Kệ mày, tao giữ nó lại -
Nếu chị định đuổi em đi thì
tuỳ chị - Nhưng đang đêm hôm thế
này - Việc đó không phải của em .
Biết đã có chuyện gì xảy ra không thể can
ngăn, chị con gái lớn nhà chủ đành
đứng im. Sài bước xuống sân: Chào
Hương . Hương như không nghe thấy, cô
bảo người con trai kia: Chúng mình đi
đi . Đến hai mươi mốt năm sau, cô
còn ân hận những giây phút này. Nhưng cô rất
thoả mãn về câu nói cảu mình đã như một
phát đại bác bắn vào Sài. Cô không thể ngẫm
nghĩ, phân tích và chờ đợi khi có một hiện
tượng, dù chỉ là sự đồn đại
về người yêu mình không còn chung thuỷ. Huống
hồ đang lúc cô đau đớn và hy vọng. Đã
mấy năm trời đau đớn và hy vọng.
về sự ra đi biệt tăm của Sài. Về
nghỉ hè lại bỗng nghe tin vợ Sài sắp sửa đi
thăm chồng. Cả hàng tháng nay người ngoài
biết vợ Sài đã có địa chỉ của anh ta.
Chỉ có riêng cô ấy biết và sắp sửa
đến đấy. Rồi trước ngày xuống
trường Hương đã biết đích xác sáng
sớm ngày hôm ấy Tuyết gánh hai túi xách trên một cây
mía rõ to đi thăm Sài. Nghe tất cả tin tức
ấy, cô không phát điên lên là may. Cũng may cô đã
đến đây hơn một tuần. Nhờ có bạn
bè, thầy cô, và gia đình bác chủ vồ vập ríu rít,
khuây khoả được bao nhiêu. Nhưng không thể
nguôi nỗi hận trào lên khi nghe tin anh ta đến. Cô
bỏ đi lang thang cả ngày rồi
mượn anh bạn cùng lớp vẫn
được cô phụ đạo và sai bảo, châm
chọc như đối với một thằng em
mặc dầu anh ta hơn cả tuổi cô và Sài. Anh im
lặng như chứa đầy mưu đồ, ngoan
ngoãn như rất chiều nhau. Ra khỏi cổng anh
lại rảo bước theo mệnh lệnh ngắn
gọn của Hương: Về nhé Cô lặng
lẽ giấu mình đi theo và chiêm ngưỡng nỗi
đau đớn của anh chàng Sài. Phải đến
tám giờ sáng mai mới có chuyến xe đầu tiên
chạy về Hà Nội. Đêm nay anh sẽ đi đâu
giữa cái thị xã của tỉnh mình mà không hề
một người thân thuộc. Ngoài Hương ra rõ ràng
anh không thể đến đây với người nào
khác, với mục đích nào khác. Nhưng anh ta
đến để thanh minh, xin lỗi hay là để
tiếp tục một tình yêu song song với một
người vợ. Máu trong người Hương
lại sôi lên. ừ, nếu anh ta biết khéo léo giữ gìn
kín đáo thì có cả gia đình, có cả tình yêu, vừa
thoả mãn được ý muốn bố mẹ, anh em
chú bác lại không ảnh hưởng đến tiến
bộ của bản thân. Còn Hương, cứ
đánh đu với anh ta để mà chán
chường! Chồng con và học hành! Hừ,
đời hay thật. Kẻ hèn nhát không dám mất đi
cái gì thì được tât cả. Người sẵn sàng
đánh đổi tất cả cho một cái gì chỉ
còn bản thân tàn ma dại. Cái anh chàng rù rờ
làng bãi láu cá đến thế là cùng. Chả trách anh ra len
lén ra đi và câm lặng với mình như kẻ mất
tích. Hàng năm trời nghe ngóng thấy êm êm mới bí
mật báo tin cho vợ đến thăm! Có thằng
đàn ông nào đểu cáng, xảo quyệt như
thế nữa không? Cô muốn chạy dấn lên, xé nát
kẻ mất dạy ấy ra. Nhưng vốn là
người không thể bước theo sự uất
hận của mình nên cô đành đứng lại nhìn trân
trân con đường tối mờ mịt phía
trước. Nhìn mà không thấy gì, ngay cả anh ta đi
đến chỗ nào cô cũng không thấy. Đứng
rất lâu như thế, bỗng cô quay ngoắt lai,
chạy như có người đuổi. Về
đến nhà, cô gục xuống giường mà khóc
nức nở khóc như vừa chôn lấp xong một
người ruột thịt trở về.

Chương 5

Với Sài thế là
hết. Chỉ có điều anh day dứt và mong
đợi giá có ai đó, có một lần nào đó
lại biết vì sao Hương đối với anh
lại tàn tệ đến thế. Đã thấy yêu anh
là dại dột, đã có một tình yêu khác thì cũng
chỉ một lần lịch sự với nhau
là anh sẽ tự hiểu, anh vẫn phải tự
đi lang thang suốt đêm trong thị xã để
chờ chuyến ô tô sáng ngày mai, nhưng Hương
đừng hắt hủi đến mức như
cầm bát nước mà hắt vào mặt anh ở cái
đêm ấy. Ôi, tình yêu! Anh biết rằng anh cũng có
một nỗi khát khao đối với những
người con gái như tất cả bạn bè. Chỉ
có khác, anh khác họ ở chỗ anh không có quyền, nói
cho đúng anh không được phép có một tình yêu. Hương
đã đến với anh như từ trên trời,
Hương đến ban cho anh sự linh thiêng của
tình yêu rồi lại Hương, tự Hương
vứt bỏ không thương tiếc. Hương hoàn
toàn có cái quyền ấy. Còn anh cũng đã ý thức
được là một thằng con trai không có quyền
ngửa mặt hứng chịu mọi sự nhục nhã
để được bố thí một tình yêu. Cứ
thẳng thắn với nhau đi. Đứng cạnh
Hương anh có thể có đủ nghị lực mà nói
một cách không run rẩy rằng: Thôi từ nay chúng
mình chấm dứt, chúc em sống hạnh phúc

Sài được nghỉ tết 2 tuần. Từ khi
được đơn vị cử đi học
đại học đây là lần đầu tiên anh
về nhà. Sự có mặt của anh lần này là niềm
hãnh diện của cả họ hàng nội ngoại.
Cả vùng ngoại bối chỉ có một người
học Đại học là quý, Sài không phải mang
gạo mang tiền đi học, ở bộ đội
gian khổ là thế mà tự học có hơn một
năm vào được đại học càng quý giá
hơn. Ai cũng chiều chuộng và kiêng nể. Ngay
cả chuyện Sài không hỏi han gì đến Tuyết
mọi người cũng chỉ thở dài Khổ,
cái số nó biết làm thế nào . Bố và mẹ, anh
và chú, họ hàng và làng xóm đều cảm thấy nó
đã tuột khỏi tay mình. Cái quyền làm cha mẹ,
trên dưới, chỉ còn ở chỗ tâm tình và khuyên
bảo, nương nhẹ và âu yếm. Tất cả
đang gá mình vào niềm vinh quang của chàng trai trẻ.
Duy chỉ có bà đồ thấy con ngày nào cũng vác xe
đap đi suốt ngày đêm, bà mắng con: Mày
cứ đi đâu cho vất vả? Từ mai ở nhà
nghỉ con ạ . Nhưng ngày nào anh cũng phải
đi. Đi vào huyện để anh Tính dắt đi
giới thiệu với các ban ngành, đoàn thể, đi
chợ và đi thăm bạn bè. Tất cả những
công việc ấy thực ra không hề có ý nghĩa gì
nếu không có hai lần đi và về qua xóm nhà
Hương. Không đi không chịu được.
Nhưng có hai lần thấp thoáng thấy bóng Hương
từ phía cổng nhà cô anh đều đạp dấn
lên như chạy trốn để rồi khi trở
về cứ đi quanh quẩn nhìn vào phía ngôi nhà có
tường hoa xây quanh. Không chỉ là sự ngượng
ngùng, còn nỗi ấm ức ghét bỏ khiến anh không
thể gặp Hương, không thể nói gì kể cả
cái điều đêm nào anh cũng nghĩ tới: Vì sao cô
ta đối với mình lại tàn tệ thế!

Hương về nghỉ trước Sài hai ngày. Ngay hôm
đầu me đã hỏi: Lâu nay cậu gì ngoài bãi có
đến chỗ con không? - Sao mẹ lại
hỏi con thế - Vì mẹ sợ chẳng
đâu vào đâu mà mang tiếng . Hương càng
thấy nhói đau và oán giận cái con người ấy.
Thấy Hương ngồi lặng đâu đớn
mẹ an ủi: Thằng bé nó cũng tội. Gia
đình nhà cô kia xui con làm đơn đề nghị
đơn vị gọi cậu ấy về không cho
học đại học vì tội chê vợ -
Đấy là chuyện trước, mẹ thì cứ
chắp chuyện nó với chuyện kia - Trước
đâu, đến bây giờ các bà ngoài bãi mới bảo
không ai bắt được nó phải đi lại
với vợ. Khi đi thăm cậu ta về cô vợ sợ
xấu cứ cười cười. Có người
hỏi thế nào cô ta lại khóc với bà cô
ruột vào làm cho nhà ta rằng anh ấy tệ lắm.
Cả ba đêm anh ấy ngồi đọc sách, hỏi
câu nào anh ấy mắng câu ấy. Khi đơn vị cho
hai người cùng về quê, anh ta mua vé mỗi
người ngồi một nơi đến nửa
đường thì xuống bảo còn đi có việc!
Rồi bà kể cho con gái biết chuyện vì sao cô
Tuyết biết địa chỉ của cậu ấy.
Cậu ấy đã nói thẳng với ông thủ
trưởng tướng tá gì đấy là tôi không
thể yêu cô ấy được, các đồng chí không
cho tôi đi học thì thôi. Nhưng vì cậu ta giỏi quá
không thể thay ai được, đơn vị
đành cứ phải mời cậu ta đi. Không ngờ
cái đoạn các bà làm thuê( họ vẫn còn làm thuê lẻ
tẻ với tính chất cái phân cái gio giúp gia
đình người bà con ) người làng bãi
bịa ra Hương lại có thể tin. Cô bảo
mẹ: con bận học hành cũng chả hơi
đâu mà nghĩ đến chuyện rắc rối
ấy nữa. Mệt người lắm -
ừ thôi, thiếu gì người, con lại phải
đi đâm đầu vào chỗ ấy . Không
hiểu sao sáu bẩy năm nay từ khi mới
mười lăm tuổi không biết đã có bao nhiêu
người đủ các loại xô vào
Hương đều bị bật ra mà cô lại lao
đầu vào Sài như một con thiêu thân. Ngay cả
những ngày căm thù anh ta nhất cô cũng
không thể nghĩ đến ai. Cô có thể lý giải
được một phần lý do ấy vì cô còn trẻ
và biết rõ cái thế của mình muốn yêu ai, lấy ai
lúc nào mà chả được. Đã vội một
lần gỡ mãi không ra, tội gì vội vàng nữa.
Nhưng cô không lý giải được tại sao cô
lại yêu Sài. Một cuộc tình không biết sẽ
đi đến đâu vẫn không thể dứt bỏ.
Người ta bảo mấy đêm nay, Sài toàn rủ
bọn trẻ con vào chợ Bái. Cứ đi rong chơi
chả thấy vào nhà ai. Đến quá nửa đêm
mới kéo nhau về rúc vào ổ của bất cứ nhà
đứa nào đó, năm bảy anh em nằm quay ngang,
quay dọc chồng chéo lên nhau. Không hiểu sao bọn
trẻ đứa nào cũng thích đi với anh Sài
chơi xa thế. Mà có để làm gì đâu. Chắc
buồn quá nên dẫn bọn trẻ con tha thẩn cho vui.
Hương lắng nghe tất cả và hiểu cả. Cô
cũng hiểu sự tác động những câu
đối đáp của cô hồi đầu năm
học đến đâu. Ngày nào cũng đi qua đây
(và cả đêm nữa) mà anh không dám gặp Hương
cũng phải thôi. Nếu ngày ây Hương biết rõ
mọi chuyện như bây giờ thì đâu đến
nỗi. Liệu mình có nên chủ động gặp không?
Cô gạt bỏ ngay ý nghĩ này. Đã một lần
chủ động rồi! Con gái như thế họ
sẽ khinh thường mình. Không chủ động
nhưng cô cũng đã vô tình đứng ở
cổng mấy lần rồi. Cả mấy lần có lẽ
anh vẫn qua đây nhưng có hẹn ai mà gặp. Cả
hai tuần lễ, kể cả đêm 30 và ngày mùng một
tết một người vẫn vô tình đi
qua và người kia cũng vô tình mong
đợi. Họ vẫn không gặp nhau. Suy cho cùng
cũng cái nguyên do rất đơn giản và ngu ngốc:
ai cũng muốn giành phần thắng về mình. Cả
một thời ý thức về cái danh dự hão huyền
đã trói buộc họ bỏ qua nhiều dịp khác
nữa. Những giây phút có thể hàn gắn
ấy để trôi đi ngờ đâu nó thành xa cách mãi
mãi. Hai năm rưỡi nữa Hương đang
học năm thứ hai của trướng Bách khoa cô tìm
mọ cách đăng ký đi trại hè ở bờ
biển nơi anh đóng quân. Cô biết rõ ràng như
thế và không cần phải dè dặt. Cô cũng biết
rõ ràng không có người con gái nào trong anh ngoài cô. Vì cô, anh
đã sống những ngày tháng như đã chết
rồi .

Vừa đến nơi, bạn bè còn đang ngơ ngác
trước ồn ào của sóng gió cô đã dò hỏi
địa chỉ của anh và nhắn anh xin phép ra bãi
biển trung tâm gặp cô. Chiều tối, một trung uý
tìm đến. Anh tự giới thiệu với cô tên mình
là Hiểu, trợ lý văn hoá của trung đoàn,
người phụ trách trực tiếp của Sài. Anh có
khuôn mặt đôn hậu, giọng nói rất thật và
sự quan tâm cảu anh đối với Hương
cũng rất thật. Giọng anh ngập ngừng ái
ngại. Không may cho Hương lắm, đồng chí Sài
lại vừa đi công tác sáng nay. Có lâu không anh?
Hương ở đây thời gian bao lâu. Năm ngày
với một ngày đi, ngày về. Nét mặt anh buồn
buồn như có vẻ nhẩm tính. Có thể là không
gặp được. Sài đi cũng phải hơn
một tuần. Chỗ anh ấy công tác có xa lắm không
ạ. Cũng hơi xa. Anh có thể làm ơn chỉ giúp
em đến đấy! Hương đang còn phải
tham gia các hoạt động của trại. Em sẽ xin
phép đoàn trưởng. Gia đình anh Sài có việc
rất cần em phải nói với anh ấy. Anh Hiểu
nhìn lướt trên khuôn mặt sắp sửa bật lên
lời cảm ơn tấm lòng nhiệt tình của anh.
Anh lại ngẫm nghĩ như nhẩm tính, khuôn mặt
anh cũng không giấu được nỗi băn
khoăn cảm thông với cô. Hương ạ, chỗ
quân sự không thể vào được đâu. Nếu
Hương cho phép, tôi được coi như
người anh của Hương, có dịp nào tôi sẽ
nói chuyện với Hương nhiều. Còn bây giờ
Hương thông cảm, tôi không thể chỉ cho
Hương đến đấy được. Bỗng
nhiên Hương thấy mình có lỗi, vì quá hăng hái
gặp Sài, cô đã làm người thủ trưởng
trực tiếp của anh phải lâm vào tình thế khó
xử. Không sao đâu anh ạ, nếu khi nao anh Sài về
anh nói giùm có cô em gái tên là Hương cần gặp anh
ấy, nhưng thôi, để dịp khác cũng
được. Vâng, tôi sẽ nói nhưng Hương
phải hoàn toàn thông cảm cho tôi. Không, em hoàn toàn thoải
mái thôi mà. Nói vậy mà cả năm ngày đi tắm
biển cô chỉ múc nước giếng, và nhận chân
coi nhà nằm đọc sách. Cô tự trách mình
tại sao không chủ động viết mấy chữ
báo tin mình sắp đến đây. Tự nhiên lù lù
dẫn xác đến ai người ta biết đâu mà
đón đợi. Ngày trở về Hương leo lên xe
trước tiên. Một anh bộ đội đến
gửi cô bạn ngồi sau Hương lá thư cho gia
đình ở Hà Nội. Nghe nói anh ở trung đoàn
bộ, Hương quay đầu lại vươn qua
thành xe hỏi anh có thấy anh Sài về chưa. Sài ở
nhà chứ đi đâu mà về, Sài văn hoá cơ mà. Thì
Sài Hương mới tốt nghiệp sư phạm
năm sáu tháng nay chứ gì. Cô bạn phía sau nháy mắt cho
Hương. Sao lại gọi là Sài Hương hở anh.
Không biết cô Hương cô khói nào đấy úm
từ bao giờ đêm nằm mê hét Hương,
Hương chạy đi đâu em cứ toáng lên nên
anh em mới đặt là Sài Hương. Bộ
đội các anh cũng thơ mộng thế cơ à. Ôi
nghe nói ngày xưa cậu ta tưởng tượng ra cái
cảnh hai người cùng học toàn là nhất nhì
với nhau, yêu nhau rồi dắt nhau đi ăn kem quanh
Hồ Gươm. Dắt nhau lên mây lên gió gì nữa.
Thấy lãng mạn, viển vông quá nên anh em đại
đội nó mới cạo cho một trận nên
thân phải đi cấp cứu ở bệnh viện.
Nhưng mà cậu ta quả là có nghị lực. Vẫn
tự học, chỉ có năm rưỡi học ba
lớp thi đỗ đại học toàn năm
cộng, xuất sắc nhất trường. Công
nhận nó ít tuổi mà có chí. Vẫn cô gái phía sau... Thế
bây giờ anh ấy còn mê cô Hương nữa không? Trong
ruột cậu ấy có giời biết. Cậu này kín
lắm. Với lại chả ai để ý vì căn
bản ai cũng quý mến cậu ta. Dạy đã
giỏi, giải nhất quân khu, tháng trước
được đi trại hè toàn quân ở đây
để báo cáo kinh nghiệm dạy học đấy.
Hết dạy lại đi tăng gia, phân gio tưới
tắm. Đêm đến lại cặm cụi học,
thành ra không ai nghĩ cậu ta là người không
đứng đắn. Từ nãy Hương vừa
muốn nghe vừa muốn rầu rĩ muốn kêu lên.
Anh bộ đội cứ nói. Anh nói như muốn
chứng tỏ cho các cô biết sự thành thạo
của anh, một người chuyên môn chữa vô
tuyến điện mà cũng thông thạo mọi
chuyện, kể chuyện gì cũng hấp dẫn. Sao
bảo anh Sài đi công tác ạ. Chả nhẽ tôi lại
bay ngay về cõng câu ta ra đây để chứng minh cho
cô. Cả tháng nay ngày nào cậu ta không ăn cùng mâm với
tôi. Sáng nay hai thằng cùng nhá ngô bung với nhau chả
nhẽ tôi còn nhầm. Nhưng có phải Sài đúng như
tôi vừa kể không đã. Hương khẽ gật
đầu. Cô là thế nào với cậu ta? Là em. Anh ta
nhìn Hương gật gù: Kiểu này dễ là em con ông bác
lắm. Sao đến đây hàng tuần không tìm ngay. Không
biết là ở đây à. Hay để tôi chạy về
bảo cậu ta mượn xe đạp chạy ra
đây vậy. Như xe đã nổ máy rồi. Cảm
ơn lòng tốt của anh. Xe chạy, Hương
phải quay mặt vào gục xuống thành ghế phía
trước, cố ghìm lại để khỏi oà khóc
lên thành tiếng. Trời ơi, sao lại oái oắm
đến mức này. Cả một tuần nay em chờ
mong khao khát ước có phép tiên nào đấy để
được gặp anh mà chỉ cách một cây rưỡi
cây số anh không đến để gặp em. Cái anh
Hiểu kia là ai mà độc ác vô cùng. Không, con
người ấy từ cái nhìn, tiếng cười, giọng
nói, cử chỉ, không thể là người âm mưu
lừa dối được. Nhưng mà để làm gì!
Anh ấy ra dự liên hoan bế mạc trại,
đến ngồi nói chuyện với Hương như
một người anh trai thực sự. Hương
cũng đã hỏi một chú bộ đội
được biết đó là trợ lý văn hoá
của trung đoàn tức là người phụ trách
việc giảng dạy của Sài. Giữa anh Hiểu và
anh bộ đội lém lỉnh kịa ai đúng?
Hương không ưa cái vẻ ba hoa bốc đồng
của anh ta nhưng tất cả những điều
kể về Sài thì không thể là bịa đặt. Anh ta
cũng định chạy về gọi Sài thật
sự kia mà. Vả lại biết chắc chắn
bọn cô sẽ đưa thư đến nhà với
địa chỉ ấy các cô có thể trách cứ, làm sao
anh ta dám nói dối. Mà để làm gì kia chứ! Thế
thì tại sao! Tại sao Hương lại chịu
nỗi hẩm hiu đến mức này!!!

Từ rất sớm Hiểu và tổ giáo viên, tổ câu
lạc bộ đi rỡ khoai sọ về cân theo yêu
cầu của nhà bếp. Đây là ruộng khoai duy
nhất của trung đoàn. Nó là chất bột cao
cấp , lại có thể thay rau với tỷ lệ
một ăn bốn. Với tờ chứng
từ viết vào mặt trái bao Tam đảo anh
nuôi trưởng nhận đã thu của ban chính trị
sáu tạ khoai sọ làm cho cả ban vừa mừng
rỡ sung sướng vừa kiêu hãnh. Bạn có
mười bốn người thì anh giáo viên dài
lưng tốn vải . Một anh thư viện kiêm
sử dụng âm ly, loa đài, dây dợ, băng cờ
khẩu hiệu, thủ kho của câu lạc bộ.
Một anh chụp ảnh kiêm sáng tác kịch, chèo
độc tấu, thơ ca cho đội văn nghệ
nghiệp dư. Khi họ tập trung anh kiêm luôn cả
nhạc trưởng, đạo diễn, kéo đàn
accócđiông, đệm ghi ta và đánh trống. Nghĩ là
đa di năng . Cả năm vị anh hào
của hai bộ phận do trung uý Hiểu trợ lý
văn hoá kiêm luôn trợ lý câu lạc bộ chỉ huy.
Họ là những người trai trẻ nhưng
lười biếng, thường mất hút
mỗi khi tăng gia rau và chất bột mà cái rấp
của nó lại là tại quân ông Hiểu .

Thực hiện nghị quyết của trung đoàn
uỷ mỗi cán bộ cơ quan phải đạt
chỉ tiêu mười cân bột, hai mươi cân rau, hai
cân thịt (bộ phận anh nuôi và ban Năm chịu trách
nhiệm) trong năm nay thì không ai dại gì mà mấy
thằng già lại đi cõng cả cha con ông
Hiểu . Cái lý do ban chính trị tách thành hai bộ
phận tăng gia cho gọn thực chất là
thế. Đến hôm nay anh nuôi bảo khoai bộ
phận anh Hiểu, Hiểu nói luôn: Của cả ban
chính trị . Thế là mới sáu tháng, ban chính trị
đã đạt tiêu chuẩn bột xuýt soát bốn ba cân
đầu người. Họ cứ nằm khểnh mà
chơi cuối năm chỉ cần bắn
dăm bảy chục cân khoai sang rau là xong.
Nhưng đời nào ban chính trị chịu thế. Rau
của ông Hiểu đã được tạ
mốt, cánh già cũng đã được mười
bảy cân. Nếu đám rau của cánh già làm cỏ
đi, nước giải tưới đều cuối
năm thì phải hàng tạ chứ ít của. ấy là
chưa kể quân ông Hiểu đã lấy phân ủ
để sang thu trồng cải, trông xu hào. Tốt,
tốt quân ông Hiểu năm nay tốt đấy .
Nghe chủ nhiệm chính trị gật gù khen Hiểu
cứ nghĩ trong bụng cười thầm. Ai lại
ở một cơ quan chính trị mà hcỉ xem anh nào
tốt hay xấu, cuối năm có được
biểu dương khen thưởng hay không là ở
chỗ có tích cực tăng gia hay không. Có khi sự tích
cực ấy không đem lại kết quả gì vẫn
còn hơn anh thức suốt đêm cả hàng tháng
để viết một vở chèo. Cũng có lúc
chẳng cần biết anh có tăng gia hoặc tăng
gia được cái gì chỉ cần thấy anh tỉ
mẩn buộc từng bó đóm tre ngâm mang theo khi diễn
tập, cái bật lửa dùi nắp luồn dây dù qua
rồi gài kim băng vào túi quần không bao giờ ai
hỏi xin tăm mà anh lại không có sẵn cái ống
đựng Appêrin bằng nhôm trắng đầy tăm,
chiếc nào cũng tròn nhẵn đều tăm tắp.
Người như thế nhất định có thể
kết luận là chịu khó tăng gia, tăng gia
nhất định giỏi. Không những Hiểu mà
cả anh em ở hai bộ phận đều thấy
việc tăng gia không phải khó đến mức
họ không thể làm được. Đầu năm
họ đã bàn nhau: cần thì giảm giờ làm việc
chuyên môn để tăng gia. Không đạt chỉ tiêu
tăng gia bị phê bình không thể chối cãi
được, còn không đạt được
hiệu quả cao trong chuyên môn chẳng mấy ai
để ý. Mà thiếu gì lý do. Thôi, năm nay là năm
tăng gia anh Hiểu ạ. Hiểu gạt đi.
Nhất thiết phải làm chuyên môn giỏi. Còn tăng
gia cũng phải nghĩ cách mà đạt chỉ tiêu.
Trong cuộc bàn luận quyết chí ấy Sài
trông có tướng nông dân hơn cả được
bầu là tổ trưởng tăng gia của tổ câu
lạc bộ và giáo viên. Bầu chú Sài thì yên tâm
rồi. Cần gì chú cứ hét một tiếng các anh theo
răm rắp ngay.

Anh nào lơ mơ là ăn đòn đấy. Chú cứ
mạnh dạn chỉ huy cho nghiêm vào . Hiểu giao
việc này cho Sài với ý định khác. Sài mới
được phong hạ sĩ và cũng là người
mới nhất trong số anh em ở đây nhưng
lại là diện cảm tình . Chi bộ học
viên quân đội ở trường đại học
giới thiệu về. Chi bộ ban chính trị đánh
giá Sài là quần chúng thành phần cơ bản tốt, có
ý thức rèn luyện phấn đấu, nhất là trong
học tập. Giao cho Sài việc này tức là tạo
điều kiện cho Sài thử thách ở
một lĩnh vực khác. Không ngờ Sài làm cho cả
trung đoàn bộ ngạc nhiên và ban chính trị thì tự
hào mình đã giáo dục được quần chúng có ý
thức tự giác lao động cao đến thế.
Với Sài, anh thấy không hề phải cố
chút nào trong việc này. Đêm đêm anh thức từ ba
giờ sáng lấy phân đem ngâm thì có vất vả gì
hơn vác vồ chạy vào chợ Bái. Một mình anh làm
cỏ, bỏ phân và tưới tắm cho khoai, cho rau
cũng là cái sự lủi thủi nó quen rồi
có gì phải phấn đấu. Hơn nữa ngoài
việc học, đọc sách, dạy hoc ra Sài rất
sợ những lúc nằm không ngủ được. Anh
cũng tự đặt ra kỷ luật cho mình, không có
việc gì thật cần thiết, không ra phố, không ra
bãi tắm, thì giờ ấy không tăng gia còn biết làm
gì nữa. Ngay cả đến Kim, cô em gái bao
nhiêu lần trách, không thấy tăm hơi anh,
anh cũng cố tránh để khỏi mang tiếng quan
hệ phức tạp. Anh tránh né tất cả bởi vì
không có ai để anh có thể san sẻ nỗi buồn
về cú đá của Hương. Phần anh
thấy nó đau như đã bị Hương
đá thật, phần khác lại rất
muốn nó không phải như thế. Có lẽ
Hương chỉ hiểu lầm chuyện gì đó thôi.
Nếu vậy, anh có thể yên tâm vì trước sau
thế nào Hương cũng hiểu anh. Đấy là ý
nghĩ thầm thì, cái nỗi đau dai dẳng từ
mấy năm nay khiến khi trở lại trung đoàn công
tác anh phải tự đặt cho mình cái kỷ luật
quên để làm việc. Chỉ có công việc
mới cho anh những niềm vui nhỏ nhoi. Không có nó anh
lại trở thành bệnh nhân tâm thần của trạm
xá, như người ta từng đồn đại
về anh bốn năm trước. Những ngày năm
nay thực sự anh rất vui trong kết quả một
sào bắc bộ thu hoạch sáu tạ khoai sọ là
năng suất chưa từng thấy. Các cán bộ
của trung đoàn bộ gặp anh, ai cũng thân tình khác
hẳn mấy tháng trước, khi biết anh đạt
kết quả học tập cao và dạy cũng muốn
rủ rê và sai bảo, muốn tâm tình và chỉ dẫn. Qua
tình cảm của mọi người anh hiểu việc
vào Đảng của mình, chỉ còn là ngày một ngày hai,
gần như cả trăm phần trăm số
đảng viên trong chi bộ đều sẵn sàng thông
qua.

Chính uỷ Đỗ Mạnh gọi anh lên chơi, cho bao
thuốc và bảo: Có việc làm chỉ giới
hạn cho một dự luận, của một dư
luận nhưng trước mắt thế là tốt,
cố gắng mà phấn đấu

Ngày thứ sáu kể từ hôm Hương rời khỏi
vùng biển này, anh thợ chữa máy của tiểu ban
thông tin đi đại tu những máy móc ở
Quân khu về mới nói cho Sài biết chuyện cô sinh viên
Bách khoa đau khổ không gặp được
người yêu ( Tớ xem thái độ tớ
biết ). Chỉ vì có ai đó lại nói cậu đi
công tác. Anh ta đã thề sống, thề chết là không
hề bịa.

Cũng may cậu ta không hỏi tên. Ăn cơm chiều
xong, Hiểu rủ Sài đi lang thang . Chính anh là
người đã nói với Hương như thế.
Anh kể lại tỉ mỉ và chính xác những gì nghe,
cả thấy và phán đoán tình cảm của Hương
từ hôm đầu tiên đến đây. Càng nghe Sài càng
đứng chết lặng. Có lúc Hiểu tự hỏi
tại sao mình lại nỡ làm một việc độc
ác, nhẫn tâm đến thế. Có hai lần đang
đêm không ngủ được anh ngồi dậy
định gọi Sài nói chuyện đó. Nghĩ đi
nghĩ lại thấy trách nhiệm của mình lúc này khôgn
thể nào làm khác được. Trước đây
người ta đã láng máng chuyện của hai cô cậu
nhưng do sự học tập đột xuất
của nó át đi. Phần khác, người ta bảo là
tâm thần, học nhiều nó loạn cứ
tưởng tượng ra mọi chuyện nên không ai
nhắc gì quan hệ nam nữ bất chính của cậu.
Cố đừng để nó vỡ ra phiền lắm.
Sài biết tất cả cái gì Sài có được như
hôm nay là do anh, Sài gặp được anh như là cái
số của người ta có đường may
mắn. Với anh, Sài không phải nói gì, có khi không cần
nói gì, anh cũng làm thoả mãn sự mong muốn của
Sài. Sài cũng biết trong tất cả mọi việc
Sài phải tự hiểu, tự làm đừng
để anh phải nói nhiều, băn khoăn nhiều
về mình. Tất cả sự xấu, tốt của Sài
có thể coi như sự xấu tốt của anh. Anh
lấy Sài về, anh phản đối tất cả
những ai đánh giá Sài không đúng. Anh tìm mọi cách xin
cho Sài đi học và và trước đấy cùng tổ
giáo viên luyện thi cho Sài. Hai năm học ở
trường sư phạm mỗi lần qua Hà Nội anh
đều đến thăm và tiếp tế
quà của ban chính trị. Nếu chỉ đến ngày
hôm nay rồi mãi mãi xa anh thì suốt cuộc đời Sài
cũng không thể quên, không thể có phút nghi ngờ
tấm lòng của nh dành cho Sài và mọi người. Anh
đang là chi uỷ viên trực tiếp theo dõi giúp đỡ
Sài vào Đảng. Không thể trách việc anh đã làm.
Với anh bây giờ Sài biết không cần e ngại
giấu diếm bất cứ điều gì kể cả
nếu anh muốn nghe kể lại cái lần đầu
tiên hai đứa thổ lộ tình yêu với nhau Sài
cũng sẵn sàng làm. Hai người đi bên nhau im
lặng khá lâu: Nếu viết thư cho Hương
có được phép không anh - Về vấn
đề gì? Ôi, sao mà biết sẽ có vấn
đề gì trong những lá thư gửi cho người
yêu . Hiểu biết mình hơi thô bạo, dù cái thô
bạo chân thành anh vẫn thấy ngượng. Theo
mình hãy im lặng đã Sài ạ - Đến bao
giờ hở anh - Mình cũng chả biết
thế nào. Nhưng mình hỏi thật. Sài có thật
sự tha thiết vào Đảng không đã? - Sao
bây giờ anh vẫn còn phải nghi ngờ em chuyện
đó - Vì mình sợ cứ bắt Sài cố làm
một việc mà Sài thấy khó quá. Sài đã nói thì mình đề
nghị thế này. Từ nay Sài phải kiên quyết
cắt đứt quan hệ với Hương -
Sao lại... Rồi sau này Sài sẽ hiểu dần.
Theo mình chuyện này nó khá rắc rối đấy! .

Từ đêm ấy Sài lại nằm nghĩ ra bao nhiêu
chuyện thật và giả, những khả năng có
thể xảy ra và ước ao có một ông giời nào
đấy xuống đây cho hai người ly hôn, cô
Tuyết được quyền sử dụng hết
ruộng đất, vườn tược của anh, và
đi lấy một người chồng không đẹp
trai lắm nhưng rất khỏe mạnh giầu có, hai
vợ chồng đẻ đến chục đứa
con đứa nào cũng béo trắng, đi đâu cũng
cả đàn cả lũ ríu rít cười đùa mãn
nguyện. Còn Sài và Hương cùng xin đi Nam đánh
giặc, Hương đi bên dân chính làm phóng viên cho
một tờ báo nào đấy. Gặp Sài là dũng sĩ
diệt Mỹ, họ giả vờ chưa hề quen
nhau. Đên khi phỏng vấn xong, Hương mới oà
khóc ôm chầm lấy anh mà bảo anh có biết em phải
đi bộ nát cả hai bàn chân sốt rét rụng hết
cả tóc và đói, và bom đạn, và muỗi vắt
suốt một năm nay chịu đựng cực
nhục mới đến được chỗ anh...
Chỉ có điều khác khi còn ở đại
đội 12 là Sài không dám ghi nhật ký, một chữ
không ghi, dù biết rằng không ai xâm phạm đến.
Không ghi, nhưng không đêm nào không nghĩ. Nghĩ
những chuyện đó nó đỡ khổ hơn.

Hiểu nằm cạnh giường Sài, anh biết
nỗi trằn trọc của Sài suốt mấy đêm
liền. Bằng sự thăng trầm từng trải
của một người lính anh biết rồi cũng
qua đi thôi. Điều quan trọng là Sài đang
được mọi người yêu mến, Sài đã có
một cái nghề dạy học, mà khối bạn bè cùng
tuổi thèm thuồng... Không dễ gì Sài vứt bỏ
những cái đó nhất là với cái tính nhút nhát của
Sài thì sẽ không có điều gì xảy ra. Cuối năm
Sài được bầu là chiến sĩ thi đua duy
nhất của trung đoàn bộ. Chi bộ họp
nhất trí kết nạp Sài nếu hai điều
kiện chưa được sáng tỏ: Đã yêu vợ
thực sự chưa và kiểm tra lại vài điểm
ở gia đình nhà vợ. Phó chủ nhiệm chính trị
gặp riêng Sài ở phòng mình: Cậu uống
nước đi. Tình hình vợ con thế nào? -
Báo cáo vẫn như cũ ạ - Nghĩa là
thế nào? - Báo cáo thủ trưởng tôi không
chê cô ấy. Nhưng vẫn khó nói chuyện với
nhau - Thế thì không được rồi.
Cậu nhớ mình là cơ quan chính trị mà vô chính
trị là không được đâu. Bây giờ thế
này, vừa rồi chi bộ họp đã thông qua lý
lịch và đơn xin vào Đảng của cậu.
Vẫn chỉ vướng mắc ở chỗ vợ con
đấy. Nói thật, mình quý cậu, anh em ai cũng quý
cậu. Đừng phụ lòng người ta. Bây giờ
với tư cách thủ trưởng trực tiếp mình
yêu cầu cậu phải yêu vợ cậu, có
được không nào! - Dạ...
được ạ - Có thế chứ lỵ.
Nhưng mà phải thực sự đấy nhé -
Vâng, tôi sẽ cố làm theo ý các thủ
trưởng - Chả nhẽ chúng tớ lại
xui dại cậu làm kiên quyết thì cậu
được vợ được con chúng tớ
được cái gì. Tớ cũng nói để cậu
biết cho đến cậu là bảy anh, bảy anh
ở ban chính trị từ trước tới giờ ngủng
ngoẳng chuyện vợ con tớ đều dàn xếp
xong hết. Bây giờ đâu vào đấy cả. Cậu
còn trẻ rất nhiều triển vọng, để
chuyện này lôi thôi thôi ra là mất sạch chứ
chơi. Thôi mình chỉ muốn nói với cậu
điều đó. Xác định được thế
là tốt rồi. Cậu nói nhiều triển vọng,
chúng mình tin lắm, rất tin!

Có thể nói hàng chục năm nay chưa bao giờ làng
Hạ Vị có được cái hạnh phúc vững
chắc như ngày này, cũng lại năm hết
tết đến nhưng nhà nào cũng còn vài chum ngô,
dăm ba chục ký gạo nhà nước bán ”bổ sung“
cho vùng bãi, vài thúng thóc lốc, ổ gà đẻ, một
vài con lợn... Thế đã là vô cùng yên ổn và mãn
nguyện. Người ta sống rảnh rang sung
sướng mỗi buổi sáng còn mù mịt sương
muối nhà nào cũng đổ oà ra đầu bếp,
góc sân nồi dong diềng luộc lẫn với khoai lang.
Khi những rổ, những sàng khoai và củ dong còn
bốc khói nghi ngút lũ trẻ đã xô đến
lật vạt áo lên vừa thổi phù phù vừa nhót
lấy những củ to, đặt vào vạt áo, hai tay
túm giữ đầu vạt khom khom chạy như
thể sợ cái nóng làm vạt áo tuột khỏi tay
rơi xuống. Mỗi đứa chạy đi một
xó xỉnh ngóc ngách nào đấy giấu làm của riêng
để dành đến buổi trưa. Chúng hí hửng
với những thắng lợi ấy, đi học,
đi chăn trâu hoặc chơi đùa lêu lổng đâu
đó cho đến khoảng xế chiều. Lúc ấy
bố mẹ mới đào mương, đắp
đường, vạc bờ, cuốc góc, làm cỏ
trở về tất bật với bữa cơm
trưa. Ai cũng vội vàng, hối hả, chạy lên
chạy xuống, hò hét con cái, tưởng là phải
mổ trâu, mổ bò, hoá ra bữa cơm nhà nào cũng
chỉ có nồi bánh đúc bằng bột ngô xay (bây
giờ phải làm theo quy củ giờ giấc của
hợp tác rồi không ai còn thì giờ để giã ngô
ngâm) với khoai lang cạo vỏ, xắt từng khúc
như miếng dồi, khi chín đánh tơi lẫn
với bột. Một bát rau muống hoặc rau cải
xào hoặc luộc chấm tương. Chỉ có thế
nhưng nhà nào cũng sôi nổi đầy khí thế.
Nồi bánh đúc bắc ra lấy đũa cả ”múc“
vào đĩa, vào bát đầy rào lên miệng chảy
cả xuống mâm. Những đôi đũa con quành
một vòng tròn trên miệng bát thuần thục nhanh
nhẹn như nhà hoạ sĩ, nhà toán học vẽ các
vòng tròn. Mỗi cái bát ”quành“ xong, họ chọc đầu
đũa dính bột vào bát tương rồi xuýt xoa vì
cái cục bột khi đặt vào mồm vẫn nóng
bỏng, tuột phồng cả lưỡi, nước
mắt nước mũi trào ra xụt xịt, tạo cho
bữa ăn nào cũng vất vả mà đầy
sức hấp dẫn. Hối hả ăn xong bữa
chính, bữa duy nhất trong ngày ấy, người lao
động chính và phụ trong gia đình lại tất
tưởi ra đi. Ai làm đất ” phần trăm“ thì
tự ý mà ra ruộng ngay. Ai theo công điểm với
đội, ra ngồi ở bờ tre đầu nhà ông
đồ Khang tập trung. Cũng như mọi ngày,
mọi buổi, phải tiếng rưỡi, hai tiếng
đồng hồ những người đến
trước thả sức tán chuyện trên giời và
dưới đất, chuyện thanh cao và trần tục
đến lúc van vãn mới tập trung đầy
đủ theo người trong ban chỉ huy đội
đi làm công việc gì đó. Cả khi đi và về và
lúc làm, công việc gì được nhiều hay ít, còn
phải làm nữa hay không, đã có ”ông đội“. Không
biết. Chỉ biết cười đùa và tán tỉnh,
cánh đồng làng Hạ Vị quanh năm ròn rã tiếng
cười và tiếng nói. Đấy là cái âm thanh bất
diệt của đồng quê, là nét đổi mới
kể từ khi Hạ Vị xây dựng được
bốn hợp tác ở cả bốn thôn. Rất hãn
hữu mới có người đi ”giúp bà con“ phía trong
đê. Người ta phải theo công điểm, phải
chăm lo thửa ruộng ”phần trăm“, phải làm
phân, chăn bò, chăn trâu cho hợp tác lấy thêm
điểm dù rằng một năm một công chỉ có
ba xu trong khi một cân gạo là năm hào. Nhưng
người làng bãi có ”lưng“ ăn khi tháng ba ngày tám, có
khoai, có dong riềng, có sắn ăn kham, ăn khổ mà
vẫn vững tâm đàng hoàng, phởn phơ.

Giữa cái khí thế năm nào cũng ”đi lên“ của
toàn xã (thực ra cũng có năm thất bát huyện
phải ”dựng nó“ nhưng trong báo cáo của xã không
năm nào chịu ” đi xuống“). Gia đình ông
đồ Khang có sự sum vầy đầm ấm
chưa từng thấy. Sự rộn ràng hệ trọng
bắt đầu từ khi anh công vụ của huyện
uỷ, người Hạ Vị, sang văn phòng uỷ
ban báo cho Tính biết có một thiếu uý trợ lý
bảo vệ, chi uỷ viên, của đơn vị,
đang ở bên huyện uỷ xin giới thiệu
xuống xã thẩm tra kết nạp Sài vào Đảng,
Sài cũng về. Mấy ông giáo đang kéo cậu ta vào
trường cấp ba. Tính gọi điện thoại
cho cô cháu bán hàng bên bách hoá sang ngay để anh dặn dò nó
đạp xe về báo cho gia đình chuẩn bị.
Đặt máy xuống anh lấy giấy bút viết
thư cho cửa hàng ăn soạn cơm trưa cho sáu
người ăn, cửa hàng bách hoá xin một tút
Điện biên bao bạc, năm gói Ba đình. Xong xuôi, anh
gọi liên lạc cầm thư đi và mươi phút
sau cho anh biết kết quả. Với cương
vị uỷ viên trực, giải quyết nội chính,
mọi yêu cầu của anh các cơ quan đều vui
vẻ làm và làm đến mức anh phải ngạc nhiên.
Chẳng hạn, cửa hàng ăn làm sáu xuất cơm,
mỗi xuất một đồng rưỡi mà
đặt lên bàn tới mười lăm chai bia.

Cá ”bỏ lò“, vịt tần, gà luộc, giò chả, nem rán,
chả thịt nạc, xào bóng xúp lơ. Món gì cũng dang
dở thừa thãi. ăn xong tráng miệng cam, chuối, cà
phê phin... Cái chuyện nhà quê từ đầu đến
chân, từ chủ tịch đến đứa mới
đẻ, riêng chỉ có những bữa tiệc ở
cửa hàng ăn là tỉnh thành cũng phải ”nể“.
Đấy là từ khi Tính chuyển sang uỷ ban phụ
trách nội chính, anh kiên quyết cho thuê làm phụ
động hai người giã giò và hai người chuyên
nấu cỗ trước đây ở Hà Nội nay đã
trở về quê. Biết rõ công ơn của Tính nên
những bữa cơm anh đặt ở cửa hàng
ăn bao giờ cũng làm cho khách thoả mãn và
đến hàng tháng sau vẫn còn dư vị của
bữa ăn. Nó gây ấn tượng đến mức
chủ tịch tỉnh phải khen: ”Cả huyện các
cậu chỉ biết mỗi việc làm món ăn còn
chả việc gì ra hồn. Cho chúng tớ vài người
đi“.

ở nhà ngay từ non trưa được đứa
cháu về truyền đạt ý định của Tính
mọi người đều tíu tít mừng rỡ,
cuống cuồng chạy ngược chạy xuôi.
Việc đầu tiên là phải bốc hết chiếc
ổ gian bên trái tràng kỷ chỗ bà đồ vẫn
nằm, khiêng chiếc giường tây của nhà Tính lên
trải hai lượt tranh rồi mới trải
chiếu hoa. Cái ổ bên kia của ông đồ cũng
được thay lớp lá chuối bằng rơm và
dưới bàn tay tỉ mẩn cuả người anh
cả nó phẳng phiu, gọn gàng, đẹp hẳn lên.
Xong rồi, anh cả căng cái màn đôi còn nguyên hồ,
xếp cái chăn bông ba cân, bọc vải hoa Trung
Quốc. Cái gối trắng tinh thêu ”tương lai sáng
lạn“ và hai con chim châu mỏ vào nhau bằng chỉ xanh,
đỏ. Cái giường tây trông sang như
giường khách của quan huyện ngày trước.
ở bàn cũng được đặt bộ
xuyến, tách bằng sứ Giang Tây. Một phích mặt
đá hai lít rưỡi, cái gạt tàn thuốc lá cũng
bằng sứ, lọ đựng chè bằng sành màu nâu.
Chỉ trừ có chiếc điều bát và ống đóm
tre ngâm ở chân bàn là của thời các cụ để
lại còn tất cả các thứ vừa kể trên kia là
vợ Tính mới mở hòm mang lên. Cả cái hòm để
gian giữa nhà toàn đựng chăn màn, ấm chén, mâm
bát, cả gương lược, cả vải và lọ
đựng hoa, con cá chuối bằng thuỷ tinh và con
trâu trong cái đĩa sơn mài. Tất cả những
thứ đồ dùng, đồ chơi, đồ
ngắm ấy hoặc là của được phân
phối, hoặc là đồ tặng, Tính đưa
về. Đưa về để cẩn thận trong
hom. Thỉnh thoảng chị vợ phải mở ra xem
có suy xuyển, hỏng vỡ gì, chứ tuyệt nhiên
mẹ con không được mó đến nếu không có
ý kiến của anh. Thành ra những thứ đó nó
giống như dụng cụ của nhà khách trên tỉnh,
khi nào có khách thật đặc biệt và có lệnh
mới được đem ra dùng. Quét tước, lau
chùi, bầy biện, mọi thứ rồi mỗi lần
quay ra, quay vào mỗi người trong nhà đều nhìn
vào nó như nhìn vào nhà khác, ở tận đâu xa lạ.

Vào đầu những năm sáu mươi, một
thiếu uý trong quân đội đã là quý. Với Tính,
sự trang trọng quý mến nó ở chỗ khác. Cả
huyện này có người chưa biết anh là ai nhưng
từ cụ già đến trẻ con đều biết
tên thằng Sài với sự đồn đại đôi
khi hơi quá lên về việc học hành đỗ
đạt của nó. Có thể đến ngày nay
chuyện học đại học, chuyện đi
bộ đội vất vả tự học một
năm ba lớp, thi vào đại học đứng
thứ nhất là chuyện bình thường, nhưng vài
chục năm trước nó là chuyện hoàn toàn lạ
lẫm như một giai thoại khiến ai cũng
muốn mình có biết chuyện ấy, biết
người ấy, biết anh em, họ hàng tung tích và
cả những khuyết tật của người
ấy. Với thằng em như thế anh có thể
nhịn ăn sáng, bớt chi tiêu may sắm và mua sẵn
cho nó cái xe đạp để khi nào cần nó cứ
lấy mà đi. Bây giờ nó lại sắp vào
Đảng trong khi có bao nhiêu người đi
trước nó ba bốn năm, luyện tập quần
quật vẫn chưa vào diện ”cảm tình“. Anh
hiểu sức rèn luyện và chịu đựng của
nó đến mức nào! Cơm nước xong Sài và
đồng chí thiếu uý về phòng anh ngủ trưa.
”Khi nào dậy hai anh em lấy xe đạp của anh lai
nhau về. Anh mượn xe khác về nhà trước“.

Hiền là trợ lý bảo vệ nhưng mặt mũi
không đăm chiêu im lặng cảnh giác như ta
thường nghĩ. Anh cười nói cởi mở
tỏ ra xuề xoà. Trong chuyến đi này hầu như
là để về thăm nhà Sài, anh không hề gặp khó
khăn vất vả gì trong công việc của mình.
Bữa cơm trưa nay có cả trưởng ban tổ
chức huyện uỷ và trưởng công an huyện,
cả hai đều bảo anh cứ về xã rồi khi
nào qua huyện họ sẽ kết luận thêm. Về xã
cứ việc ở nhà Sài, buổi tối cả bí
thư, chủ tịch, phó chủ tịch kiêm
trưởng công an đến ăn cơm sẽ mang con
dấu theo ”làm luôn“.

Anh và Sài về đến nhà khoảng bốn giờ
chiều. Mùa đông vào tầm này trời đã tím
lại, lạnh heo hút. Chiếc đài Oriontôn của kho
câu lạc bộ Hiểu cho mượn, anh khoác chéo qua vai
kêu oam oam, tiếng to tiếng nhỏ thập thõm theo
độ xóc của xe trên con đường mấp mô
chạy qua cánh đồng. Những người xã viên làm
lụng bên đường đều ngửng nhìn thèm
thuồng và ném lên đường những câu trêu ghẹo
anh chàng Sài ngồi ở phía sau. Bọn trẻ con đi
học về lốc nhốc chạy theo cùng với
những đứa chăn trâu, chăn bò, quất roi
tới tấp vào đít con vật để nó lồng
lên theo cho kịp nghe đài. Đến đầu ngõ,
chúng đứng cả lại phía ngoài bờ tre xầm xì
bàn tán và tranh cãi xem đài này là gì, đã là oai nhất
chưa, ông Hà nhà anh Sài có đài hay không? Còn ở phía trong
những đứa em và cháu ở khắp xóm đã
chạy đến ngửa mặt trịnh trọng nhìn
từng cử chỉ của anh bộ đội lạ
và nghe đài nói. Ba bốn chục đứa trẻ,
đứa cõng em trên lưng, đứa bế ở nách,
có đứa bê ở bụng, đứa mặc áo vệ
sinh, áo bộ đội của người lớn dài quá
đầu gối, đứa mặc quần thắt
dải rút lên đến ngang ngực vẫn phải
bện lên mà vẫn loà xoà trùm xuống bàn chân như cái
chổi quét nhà. Mặt mũi đứa nào cũng ngoen
nguếch đầy mực. Đứa ”mũi bắc qua
mồm“ thỉnh thoảng lại hút đánh thụt
một cái nghe như húp nước canh. Khi Hiền và Sài
vào nhà chúng bâu lại ở chân liếp, chân dại nhìn
chỉ trỏ vào cái nơi chứa đầy bí mật
mà chúng đang thi nhau khám phá. Tiếng tranh cãi ngoài sân
rộn lên, tiếng trẻ khóc ồn ã. Tính phải ra quát
chúng mới bồng bế nhau chạy như vịt.
Nhưng tất cả vẫn thập thò bàn tán khiến
Tính phải nghĩ ra cách bảo anh cả trèo lên cây cau
ở đầu nhà khoác đài vào cuống buồng cau.
Bọn trẻ reo lêm ầm ầm. Không những chúng nó
được thoả thích mà cả xóm đêm nay
được nghe đài thoả thích.

Ngay từ lúc mới đến Hiền đã chứng
tỏ cho gia đình hiểu anh như một người
con không cần phải khách khí. Anh gọi ông bà đồ
bằng bố mẹ, xưng con và sà ngay xuống bếp
mời bằng được ”mẹ cứ lên trên nhà
để con với cô Tuyết nấu nướng“. Anh
vừa làm vừa hỏi han Tuyết chuyện làm ăn,
chuyện ông bà bên nhà, chuyện hợp tác ở quê ta,
chuyện có tranh thủ đợt nào đến thăm
Sài nữa không và cuối cùng còn vướng mắc gì
với Sài cứ tâm sự thật. HIền chỉ hơn
Sài có sáu tuổi nhưng trông anh già dặn cả con
người, cả cung cách giao dịch, cư xử,
khiến có cảm giác anh phải hơn Sài đến
mươi, mười lăm tuổi, có đủ tư
thế để người khác tin cậy, giãi bầy.
Nhưng Tuyết, cũng như tất cả những cô
gái ở quê đang yêu chồng, yêu một tình yêu suốt
ngày đêm hốt hoảng thì dù có ấm ức
đến cổ cũng không bao giờ hé răng nói
nửa lời có hại đến chồng mình khi
chưa có nguy cơ tan vỡ. Cô vui vẻ kể lể
mọi chuyện nhưng khi đến chuyện ”nhà em“ cô
vừa ”tố cáo“ vừa thanh minh ”Nhà em chắng cũng
bận bịu nhiều nên không viết được
thư, em cũng thấy chẳng có gì thắc mắc“-
”Cái hồi ra chiêu đãi“ chúng em vẫn vui vẻ với
nhau. Vâng còn chuyện ”kia“ chúng em còn trẻ đã lo gì“- ” Em
cũng yên tâm thế. Có chuyện gì, đời nào các bác,
các anh ở đơn vị lại để chúng em
”mất đoàn kết“- ”Em cũng nghe đồn có cô này,
cô khác nhưng ”không túm được tay, day
được tóc“ em cũng coi như không“. Tính rất
bực nếu cô em dâu lại loét xoét nói năng điều
gì đó ảnh hưởng đến sự phấn
đấu của em mình. Đã mấy lần anh vào
cửa bếp: ”Lên uống nước đồng chí
ạ, mặc các em nó làm“. Nhưng Hiền cũng ”cứ
mặc em“ Tính đành chắp tay đi đi lại
lại ở đầu nhà. Vẫn sốt ruột, anh
xuống nhà ngang bảo vợ: ”Mẹ mày xuống làm
với thím Tuyết hộ tôi đi. Coi như bây giờ
mới lừa được con xuống xem thím xào
nấu thế nào“. Vợ Tính ít nói và coi như không
biết gì. Chị gọi chồng thầm thì khi anh quay
ra“

”Tôi bảo bố nó này. Người ta cốt về
điều tra em mình. Mình làm thế thành ra ”có tật
mới giật mình“ à? Chú Sài không có tội gì cả. Nhà
mình không ai vướng mắc gì cả. Có gì rắc
rối là do liên quan đến bố, đến anh thím
ấy. Nếu thím ấy lại bô báo chú Sài chê vợ, chú
Sài hắt hủi, lãnh lẽo với thím ấy để
chú Sài mất Đảng thì bố nó cũng đừng
tiếc gì, cho chú ấy bỏ quách đi. Thầy mẹ
nhà mình cũng thấy dại, tại mình làm khổ con
mình. Thầy mẹ cũng không cấm đoán gì chú ấy
nữa đâu. Bố nó liệu xem thế nào mà lo cho em“.

Cả năm không thấy vợ nói được câu gì
ra hồn và thực tế anh cũng không để chj
tham gia vào chuyện gì cần phải bàn bạc, suy
nghĩ. ”Biết gì mà bàn“. Bây giờ xem ra cô ta lại
biết đến cả chuyện điều tra,
kết Đảng của Sài. Cô ta nói có lý. Vừa bình
tĩnh tỉnh táo lại vừa đối phó kiên
quyết với tình huống xấu. Nhưng anh vẫn
không thể làm như thế, vẫn phải mắng át
đi ”Tôi cấm mẹ mày hở ra với ai, nhất là
chú Sài rằng mọi người sẽ cho chú ấy bỏ
vợ. Cái mấu chốt đơn vị người ta
đang xem xét là vấn đề vợ con nó, nó có xử
sự đúng mức với đạo đức nhân
phẩm của một người cách mạng không
đấy“.

Cơm rượu xong, nước nôi chuyện trò
đến chín rưỡi ban thường vụ
Đảng uỷ xã và Hiền kéo xuống nhà Tính làm việc
cho đúng nguyên tắc. Tính bảo vợ bế các con
xuống bếp nằm với bà còn anh và bố ngồi
lặng lẽ uống nước chè và hút thuốc lào
vặt chờ tiếp khi mọi người xong
việc. Trước lúc đi làm việc Hiền kéo Sài
nói nhỏ: ”Cậu đi ngủ trước đi. Vào
buồng mà ngủ. Cô ấy vất vả, cậu
phải thương người ta. Chúc ngủ ngon“.

Sáng sớm hôm sau Tuyết dậy từ rất sớm
nấu xôi và rang lại thịt gà tối hôm qua còn
thừa để ăn sáng. Hiền dậy, qua cánh
cửa mở anh thấy Sài đang ngồi trong buồng
đọc sách. Anh rửa mặt, đánh răng bằng
nước nóng do ông đồ đã pha sẵn. Xong xuôi
anh vào bếp hỏi Tuyết giọng suồng sã:
”Thế nào, vui vẻ chứ?“, Tuyết ngước
mắt nhìn anh cười cười rồi cúi xuống,
một lúc cô quay vào lấy vạt áo chấm nước
mắt. Khi quay ra cô vẫn nhìn ngọn lửa của
đám củi than chưa khô reo lên rèo rèo. ”Chắc cậu
ấy lại ngồi đọc sách!“- ”Không ạ. Anh
ấy ngủ từ tối đến sáng“. Hiền im
lặng vẻ cảm thông. Anh nghĩ ngợi rồi an
ủi: ”Thôi được, cô cứ yên tâm!“- ”Vâng, em
cũng nghĩ, trăm sự chỉ còn nhờ các bác, các
anh giúp đỡ nhà em“. Buổi tối, Hiền và Sài
đi sát vào nhau như thể che đỡ cho nhau cái
buốt lạnh mênh mang của cánh đồng táp vào da
thịt mỗi người. Tuy cùng ở với nhau
một ban, ăn cùng một bếp nhưng mỗi
người một công việc, chả mấy khi
ngồi tâm sự cho nhau tình cảm tâm tư của mình.
Về đây, Hiền có dịp hiểu Sài và gia đình
hơn. Anh đã bộc lộ thành thật nỗi lo
lắng của anh cũng như mọi người trong
ban, mà Sài đã biết là ai cũng muốn vun đắp
cho Sài. Vì yêu nên mới lo. Đôi khi còn sợ nếu có
chuyện gì không hay xảy ra sẽ làm ảnh
hưởng đến tiền đồ vô cùng sáng
sủa mở ra trước mặt. Ai cũng tin là Sài có
thể ”đi xa“. ”Đừng để cái chuyện không
đáng gì phá hết tương lai của mình, Sài ạ“
Im lặng. ”Kể ra thì có thể không hợp với
cậu đấy, nhưng nó ngoan, chịu thương
chịu khó. Mình đi vắng, bố mẹ già lúc trái
nắng giở giời không có cô ấy ai trông non,
đỡ đần các cụ. Các anh chị em ai cũng
có phận có phần cả rồi!“. Im lặng. Anh còn hé
cho Sài biết nhận xét của địa phương
rất tốt. Gia đình vợ có hơi phức tạp
nhưng người ta xác nhận Sài không có liên quan và chịu
ảnh hưởng kinh tế, chính trị. ”Nếu
bản thân anh Sài phấn đấu tốt, đề
nghị đơn vị vẫn có thể kết nạp.
Sự tác động trực tiếp, có ảnh
hưởng lớn đến anh Sài là bố mẹ, chú
bác, anh em ruột thịt. Những người đó
đều là những cán bộ đảng viên kiên
cường. Gia đình cũng là cơ sở vững
chắc của cách mạng“. Ngày mai qua huyện xin xác
nhận thêm, chắc là cũng tốt thôi. Nó chung, lai
lịch không có vấn đề gì lắm. Còn lại
chỉ là chuyện quan hệ với vợ con. Nếu
giải quyết chuyện này êm thấm, cơ bản coi
như xong. Nói tất cả những điều tâm
đắc, có thể gọi là rút hết ruột gan mình
ra, Hiền thấy Sài vẫn im lặng. Từ lúc đi
với nhau đến giờ, cậu ta vẫn im lặng,
”Bây giờ mình mới nói điều này. Khi đi phó
chủ nhiệm dặn mình phải tìm mọi cách
để các cậu yêu nhau. Yêu thực, chứ không phải
yêu chung chung như trước đây. Đồng chí
ấy bảo cậu đã hứa với đồng chí
ấy rồi. Tớ về kiểm tra xem có đúng
lời cậu hứa không. Mình thấy làm cái công việc
này nó khó nói quá. Nhưng cậu thử nghĩ, nếu
kết nạp cậu xong, trong cơ quan trung đoàn
người ta phát hiện ra cậu yêu vợ chỉ là
đối phó, thì chi bộ ban chính trị này ăn nói
thế nào!“- ”Thôi, anh cứ yên tâm. Tôi biết các thủ
trưởng và các anh ở trong ban ai cũng quý mến, lo
lắng cho tôi. Tôi sẽ cố gắng để không
phụ lòng các anh“, Sài còn muốn nói thêm rằng nếu tôi
không làm đúng yêu cầu của các anh, khi về
đơn vị thì tổ chuyên môn, chi đoàn thanh niên và
ban chính trị sẽ mất thì giờ và tôi phải
viết dăm bẩy bản kiểm điểm vì sao chê
vợ. Cô ta không có lý do gì để tôi chê. Tình cảm không
hợp ư? Tình cảm là cái gì? Bịa. Cậu chỉ
bịa ra chứ làm gì có chuyện tình cảm không hợp.
Nhưng anh im lặng rút khăn lau mắt. Hiền
cũng an ủi, tỏ rõ sự cảm động và quý
mến Sài nhiều hơn.

Tất cả đều không quan trọng gì nếu không
có cái buổi sáng ngày hôm sau. Hiền đang rửa mặt
ở đầu bể, thấy Tuyết ra múc
nước, anh hỏi, câu hỏi như hôm trước:
”Thế nào cô em, có vui vẻ không?“, Tuyết đỏ
bừng mặt cười, đánh trống lảng:
”Độ nào thì bác với nhà em đi ạ“- ”Khi nào có
dịp công tác qua đây mời bác vào chơi với
thầy mẹ em“- ”Bác ơi, ở chỗ đơn
vị chắc độ này rét lắm nhỉ. Eo ơi,
biển nó cứ ù ì suốt ngày, suốt đêm những
gió là gió. Em thấy kinh kinh là“.

Bằng sự nhậy cảm của người phụ
nữ, bà đồ biết là cái hạnh phúc cực
nhọc vất vả đã đến với con bà. Hàng
bảy tám năm giời ”ép dầu ép mỡ...“ tưởng
cái số nó phải thế, không ngờ chúng nó lại bén
được duyên nhau. Nói đổ xuống sông,
xuống ao, giả thử trời có bắt tội ông bà
làm sao thì cũng hể hả yên phận vì con cái nó không
bị dang dở. Chỉ nghĩ đến thằng út
long đong, mà cũng chả hay ho gì chuyện con cái
”đứt quang, gẫy đòn gánh giữa
đường“. Bà cũng phải nén, chứ con
Tuyết vẫn còn theo cái nòi bố nó khinh người,
láo lếu, bà chỉ muốn tống quách nó đi. Dưng
thôi, được đơn vị người ta
xếp đặt cho thế này là hơn nhất! Khi Sài và
Hiền dắt xe ra ngoài đường bà còn tất
tả chạy theo, ấp cả hai bàn tay vào tay Hiền và
nói những lời có lẽ chỉ có bà và Hiền mới
hiểu: ”Cháu ơi, bác đội ơn cháu và các thủ
trưởng lắm lắm. Chỉ có các thủ
trưởng mới làm cho thằng Sài sợ, chứ bao
nhiêu năm nay, cả ông lão nhà này, cả bao nhiêu
người nói cũng chỉ như nước
đổ lá khoai. Thế là nhà bác có phúc rồi. Nhờ
ơn đơn vị vợ chồng nó được
vui vẻ với nhau. Thôi trăm sự nhờ cháu,
nhờ anh em đồng chí bảo ban kèm cặp em.
Một nhời của các thủ trưởng bằng
cả vạn nhời của bố mẹ anh chị
ở nhà“. Bà nói to, dặn con đứng cách đấy
mấy bước ”Con đi mạnh giỏi. Đừng
làm gì trái ý anh em, thủ trưởng, con nhá“. Hiền
cười to, siết chặt tay bà: ”Mẹ ơi, bộ
đội chúng con mà rèn thì có dữ như hùm như
gấu cũng phải lành như thỏ, mẹ lo gì“.
Mẹ cũng cười theo cái niềm vui hào phóng
của người chỉ huy. Nước mắt rào ra
từ hai khoé mắt nhăn nheo, chảy xuống cả
nếp nhăn như những đường rãnh, chảy
vào miệng. Bà nuốt miếng nước mặn chát vào
lòng, rồi lại cười, nụ cười như
mếu, bà phải vội vã quay mặt đi kẻo
mủi lòng con trước lúc xa xăm biền biệt.

Thư Hương viết ngày mười lăm tháng tám,
tức là vừa đúng một tháng cô rời nơi
đóng quân của Sài ”... Vì kính trọng anh như
người anh thực sự của em, nên em không dám có ý
nghĩ nào khác và cũng chả giấu giếm anh
điều gì. Em chỉ băn khoăn tại sao anh không
nói thẳng với em. Nếu biết được vì lý
do nào đấy, em và Sài không được phép gặp
nhau, em sẽ đỡ phải ngong ngóng hy vọng
suốt cả tuần lễ, để rồi khi
ngồi lên xe mới giật bắn người nghe nói
Sài vẫn ở nhà. Em muốn lao ra khỏi xe, nhưng
không thể được. Một đứa con gái
như em, nếu chưa thực sự phát điên,
chưa thể làm thế. Viết mấy lá thư cho Sài
để xem hư thực ra sao lại phải xé đi
vì biết tính Sài rất rát, nhỡ đang có chuyện gì
thì khổ thân anh ấy. Cũng may đang là dịp hè,
nếu không em phải nghỉ học. Em không thể
kể và chắc anh cũng không hình dung ra nỗi khổ
tâm của em. Gần một tháng trời em cứ quay
cuồng, quẩn quanh, không thể nào hiểu vì sao Sài
không đến với em. Sài đi công tác thật hay
ở nhà? Mãi hôm kia vào bệnh viện khám cái tội ”suy
nhược cơ thể“ em mới gặp Kim y tá
trạm xá của trung đoàn. Kim là em gái của bác sỹ
khám bệnh cho em. Kim khẳng định, chắc
chắn những ngày ấy Sài không đi đâu. Thú
thực, em rất giận anh. Nhưng em nghĩ, một
con người như anh chắc không nỡ nào lại ”độc
ác với em đến mức ấy (tha lỗi cho em
những lời lẽ khiếm nhã anh nhé). Kim cũng
bảo anh là người rất đức độ vì
chính anh đã cho Sài về chỗ mình và đưa Sài
đi học. Em tin những ý nghĩ tốt đẹp
của em về anh ngay từ phút gặp đầu tiên là
đúng. Thế thì tại sao? Hay Sài vẫn còn giận em?
Nếu vậy, em nhờ anh nói hộ là em có thể
bỏ cả mùa hè đến với Sài và sẵn sàng làm
bất cứ việc gì cho Sài, nhưng chỉ cần Sài
bảo một câu: Tôi không cần những thứ ấy
là em vui vẻ làm ngay, việc gì phải lẩn tránh. Em nói
với riêng anh chuyện này, chưa chắc đã phải
như thế. Có một lần em hiểu sai việc làm
của Sài, em không muốn có điều gì để Sài
phải khổ thêm nữa. Anh có thể coi em như
một đứa em gái của anh, chỉ bảo cho em
điều gì đã xẩy ra và em phải làm thế nào?
Em biết là anh rất bận rộn, vất vả,
cố dành thời gian viết cho em ít dòng, anh nhá. Em vô cùng
cám ơn anh. Anh nhắc Sài hộ em đừng hút
thuốc lào nhiều. Nếu không giận em nữa hãy
viết cho em vài chữ. Anh cho em gửi lời hỏi
thăm sức khoẻ chị và các cháu...“

Một tháng sau, Hiền mới gửi thư cho
Hương. Anh nói là vừa đi công tác về (lại
đi công tác). Nhận thư Hương anh phải
viết ngay. Vì phải nghĩ ra cách nói dối cả
một lá thư nên mới khó. Với Sài và Hương,
nếu họ cần, anh sẵn sàng bán ngay cái xe
đạp Thống Nhất mới được cung
cấp và cái đồng hồ là tài sản duy nhất
của anh để cho họ, không một chút ngần
ngừ, suy tính. Nhưng bảo anh phải giải thích
mọi chuyện vào lúc này, anh không thể làm
được. Anh cũng không thể khuyên bảo cô
điều gì. Bảo rằng cô phải cắt
đứt quan hệ với Sài? Anh không đủ sức
làm như thế. Tình yêu của họ trong trắng quá,
sôi nổi quá. Bảo vệ sự tiếp tục của
họ ư? Anh không dám và cũng không thể làm được.
Thái độ của anh từ trước đến
giờ là khuyên bảo, cấm đoán được Sài
điều gì hoặc che chở được
đến đâu thì cố hết sức mình đến
đấy. Anh ở giữa cái nhân tình thế thái của
một con người cụ thể và chức trách
của một trợ lý chỉ huy Sài. Nếu chỉ biết
có cương vị của người chỉ huy sẽ
trở thành người không có mục đích. Nhưng
tại sao hai cái đó không phải là một ? Lắm khi
Hiểu tự mình hỏi mình như thế. Hỏi mà
không thể trả lời. Chỉ biết nếu
chuyện cậu Sài và Hương vỡ lở ra thì
sẽ chẳng còn gì, dù cậu ta có tài hoa đến
đâu cũng không thể chấp nhận
được. Không có cả sự tin cậy lẫn tình
yêu thương vồ vập. Hiểu rõ cái nguy cơ
của nó, đôi lúc anh phải kìm chế thô bạo
để Sài không được phép bộc lộ, không
được làm theo ý mình. Nếu không, khi Sài trở
thành kẻ bị sa thải, bị khinh rẻ, liệu
Hương còn đủ can đảm yêu Sài nữa không?
Nếu cô ta vẫn đủ can đảm thì chính mình
cũng vừa khâm phục sự dũng cảm của cô
ta, vừa lên án cô ta một kẻ mù quáng, liều lĩnh,
chưa thể đồng tình. Cô ta sẽ sống với
ai khi những người như mình là chỗ dựa tinh
thần cuối cùng của họ! Định bất
chấp tất cả ư? Anh chưa thấy
trường hợp ”ngoại lệ“ ấy. Cả tháng
giời nghĩ ngợi là thế nhưng viết gì cho cô
bé đây, thật khó khăn, chật vật vô cùng.
Đắn đo, cân nhắc mãi anh mới viết
được lá thư cho Hương, né tránh tất
cả những câu hỏi của cô, nhưng vẫn
hết sức chân thành. Anh nói rằng kể từ nay anh
chính thức coi Hương như một cô em gái của
mình. Mãi mãi anh quý mến cái vẻ thẳng thắn
cương nghị mà rất dịu dàng của cô. Còn
chuyện cô muốn hỏi, sẽ có dịp nào đó, anh
hứa nhất thiết khi có điều kiện cho phép,
anh sẽ nói tất cả. Trước mắt,
Hương phải bình tĩnh tập trung học
tập. Dù hoàn cảnh nào xảy ra trong quan hệ của
cả hai em. Cả hai em, anh đều quý mến,
đều hết sức trân trọng và đáng học
nữa. Gửi thư đi được nửa tháng,
anh lại nhận được thư Hương. Cô bé
rất mừng rỡ vì từ nay cô có một
người anh, một chỗ dựa tin cậy, một
niềm an ủi lớn để cô bớt đau
khổ, cô đơn. Cô cũng hứa dù cô với Sài
như thế nào thì vẫn thiết tha cho cô
được là đứa em của anh, để nghe anh
dạy dỗ, chỉ bảo.

Dù sao, những lá thư của anh Hiểu có làm cô mừng
rỡ tin tưởng đến đâu cũng không
thể thay thế được nỗi khắc khoải
trông chờ Sài. Anh ơi, tại sao Sài vẫn không
viết thư cho em. Anh nói với Sài là đã đến
lúc em không cho phép Sài im lặng nữa. Sài có biết em
chết từng giờ, từng phút vì Sài không. Sao Sài
lại ích kỷ, lại nhẫn tâm ”kiên trì“ im ắng
đến thế. Vì lý do gì? Sài không cần viết
đến dòng thứ hai thì em cũng đã chấp
nhận kia mà. Không có lý do gì để Sài im lặng
nữa đâu? Anh kính mến ạ, anh sẽ thay mặt
em nói cho Sài hiểu tất cả những đòi hỏi
của em anh nhé. Em cám ơn anh rất nhiều.

Hiểu không thể viết thư cho Hương, vì anh
không thể giải thích được nữa. Vì chính anh
không cho Sài biết những lá thư này. ”Hồi Tết
về, em nghĩ cô ta cố tránh mặt em. Một năm rưỡi
học ở trường, em đến bách khoa hai
lần, cô ta đều ”đi vắng“. Em cũng nghĩ
Hương tìm cách lẩn tránh. Nỗi ấm ức đã
làm cho em nguôi nguôi thì Hương lại chủ
động ra đây tìm em. Hay là để em viết lá
thư cuối cùng nói lại tất cả những cái
đó và mong Hương thông cảm cho hoàn cảnh của
em hiện nay, em khuyên Hương đi yêu người
khác để Hương đỡ khổ“- ”Chưa
thể có lá thư cuối cùng được đâu. Cô ta
cũng không cần đến lời khuyên bảo cho cô ta
đi yêu người khác. Cái sách tốt nhất là cậu
phải im lặng. Thôi, cố nén rồi nó quen đi, Sài
ạ“.

Một lá thư nữa của Hương, Hiểu
vẫn đành im lặng. Thư Hương đề
ngày 15 tháng 3, tức là sau ba tháng kể từ lá thư
thứ hai vẫn không được Hiểu trả
lời. Cô viết như sau ”Anh Hiểu kính mến, cho
đến hôm nay thì em đã hiểu vì sao anh không giải
thích cho em những điều em muốn nhờ anh từ
trước tới nay. Em cũng hiểu sự im
lặng của anh sau hai lá thư em gửi đến anh.
Em thành thật xin anh tha lỗi cho em vì đã làm anh
phiền lòng. Nếu không quá khinh bỉ và chê cười,
em xin anh hãy giữ mối quan hệ anh em như anh đã
cho phép qua lá thư trước. Lần này viết thư
cho anh, em không còn gì để đau buồn, day dứt
nữa. Em chỉ còn một cảm giác rất
ngượng ngùng, xấu hổ với tất cả
bạn bè, với những người thân thiết,
với cả chính mình. Vì quá thương người, quá
tin người, quá buông thả với tình cảm của
mình, em đã bị lừa dối. Rất đáng tiếc
là kẻ lừa dối phản bội em, đưa em
xuống đáy vực lại chính là người em
vẫn thương hại về sự ngây ngô thật
thà, không thể ăn gian nói dối, không thể nắm
lấy hạnh phúc khi nó đã nằm sẵn trong tay mình.
Suốt hơn năm năm qua em đã điên cuồng
dại dột tin vào sự im lặng của Sài, những
tưởng một người có chí như Sài, sẽ
đang âm ỉ, nung nấu phá vỡ một cái gì đó
cho chính anh ấy, cho cả em. Em sẵn sàng chịu
đựng, sẵn sàng chờ đợi đến
bất cứ khi nào Sài được ”Giải phóng“, dù
chỉ mười ngày được sống tự do
bên nhau, còn hơn năm năm sống kìm kẹp tù túng.
Nhưng em đã quá lầm. Cũng may, mấy năm qua có
thể là các anh đã giữ không cho Sài gặp em, vờn
dỡn bên em với thứ tình cảm giả dối!
Nếu không, hôm nay, em sẽ là gì trước sự
phản bội của anh ta.

Anh Hiểu kính mến, một lần nữa xin anh tha
lỗi cho những lời lẽ thiếu lịch lãm
của em. Vì muốn dãi bày để anh hiểu rõ tâm
trạng em, em không thể có lời lẽ nào êm nhẹ
hơn mỗi khi nói về hắn. Hẳn rằng hôm nay
Sài đang hí hửng với việc mình đã làm, thành
tựu đã đạt được trong cái gian
buồng mà ai cũng tưởng Sài sẽ phải
đập đầu, cắn lưỡi mà chết. Thôi,
cho em dừng bút vì nếu viết nữa, chắc
chắn là em không thể ghìm nổi sự uất giận
căm thù của mình. Cho em gửi lời kính thăm
chị, chúc các cháu ngoan học giỏi. Nếu không
thấy phiền, anh viết cho em ít dòng. Em gái của anh“.

Cô không hề giải thích về nỗi căm thù của
mình. Hẳn cô cho rằng anh đã biết cả rồi,
không cần nhắc lại cái việc cô cho là kết
quả của một hành động ghê tởm. Vợ
Sài đã có chửa được bốn tháng. Tháng
trước nhận thư anh Tín, Sài biết tin ấy.
Không buồn, không vui, không xao xuyến, anh dửng dưng
như kẻ đi đường trông thấy
người đàn bà khệ nệ vác cái bụng cao lên
lùm lùm đi về phía mình. Lá thư đọc xong,
lướt qua một lần xong được
để giữa bàn như một thứ giấy công
cộng. Ai muốn đọc chăm chú hay chỉ
cần liếc qua cũng đều được
cả. Có điều lạ là biết chuyện đó, anh
em bè bạn trong ban không ai chúc tụng, tán tỉnh hay
đùa cợt. Ai cũng có cảm giác nó như một
vật dễ vỡ, dễ đổ đang để
ở nơi chông chênh quá, hờ hững quá. Một tháng
qua, Sài buồn hay vui, đau khổ hay sung sướng?
Không cần bàn đến chuyện ấy. Chỉ
biết Sài vẫn phải đều đặn lên
lớp và soạn bài, sáng dậy tập thể dục và
chiều tăng gia, ăn và ngủ, sinh hoạt Đoàn
tối thứ sáu và học hát tối thứ năm, sáng
chủ nhật lao động xã hội chủ nghĩa và
tối sinh hoạt ban Năm, kiểm điểm thành tích
trong một tuần qua. Cứ một nề nếp
trật tự, không thể uể oải, vắng
thiếu, nó sẽ quen đi, như Hiểu nói. Đêm nay,
sau một ngày ”thay mặt“ cho bạn chính trị đi xúc
than cho anh nuôi, Sài đã ngủ rất ngon lành từ lúc
chín giờ. Hiểu nằm đọc thư Hương
xong, ngồi dậy buông màn cho Sài, rồi ngồi nhìn khuôn
mặt cau có dư tràn sức lực đang ngủ
rất yên lành. Lẽ nào cậu ta phải hứng
chịu tất cả những lời lẽ cay
độc xỉ vả nặng nề của
Hương? Anh lặng lẽ trút một hơi thở
dài, lặng lẽ đứng dậy tắt công tắc
ngọn đèn chụp ở đầu giường mình,
buông màn năm. Gần hai giờ sau anh vẫn còn thấy
tê mỏi ê ẩm cả một bên đầu. Anh dậy,
lặng lẽ đi lên, đi xuống trên con
đường rải nhựa chạy lên đồi, ban
ngày trông như cái xoong khổng lồ đã cũ. Cậu
ta đã ”yêu“ vợ để sắp sửa có một
đứa con, để có một lá thư của
Hương! Vốn là người điềm tĩnh, kín
đáo, Hiểu chưa hé lộ chút nào để Sài
biết đến lá thư thì gần hai tháng sau, anh
nhận được giấy báo hỉ: Hương
lấy chồng. Trước đó mấy ngày, chi uỷ
cũng đã được phổ biến quyết
định của Đảng uỷ liên chi ”tham, chính,
hậu“ không kết nạp Sài theo đề nghị
của chi bộ ban chính trị. Bản thân Sài rất
tốt. Gia đình cơ bản, có ảnh hưởng
rất tốt. Trước, sau cách mạng và hiện nay
không hề có vướng mắc gì. Duy có mối liên quan
đến gia đình vợ hết sức nặng
nề. Bố vợ có nợ máu. Anh vợ cùng bố
đã làm chỉ điểm bắt hàng loạt cán bộ
cơ sở trong đó có chú và anh ruột Sài. Địa
phương (kể cả xã và huyện) đều xác
nhận Sài không chịu ảnh hưởng về kinh
tế, chính trị với gia đình vợ. Nhưng
muốn hay không đây là vấn đề xã hội còn
đang tồn tại rất phức tạp, bắt
buộc phải có thời gian để xem xét. Thời
gian đến bao giờ? Sao lại có quyền hỏi và
bất cứ ai cũng không thể trả lời
được câu hỏi ấy. Phải có thời gian
để xem xét mối ảnh hưởng với gia
đình và vợ cũng phải theo dõi cả động
cơ, xem có gì lệch lạc, hành động có gì
thiếu dũng cảm không. Đến bao giờ? Là chi
uỷ viên trực tiếp phụ trách quần chúng,
nếu Sài hỏi câu ấy thì mình phải trả lời
thế nào? Tất nhiên, Hiểu không bảo cậu ta không
có quyền hỏi như anh tự bảo mình, nhưng anh
sẽ lại nói rằng hãy kiên trì, bền bỉ, đây
cũng là một thử thách xem sức chịu
đựng của Sài đến mức độ nào? Có
thể mươi lăm ngày sau, Sài biết chuyện mình
không được kết nạp, cả chuyện
Hương đã lấy chồng! Đấy là cái
khả năng xấu nhất mà Hiểu đã tính
đến, khiến cả tuần lễ không bữa nào
anh ăn nổi hai lưng cơm. Nhưng bếp ăn
của các sĩ quan ở riêng, nên tuy những chiến
sĩ như Sài, vốn tinh tường, để ý
từng cử chỉ nhỏ nhặt của cấp trên
vẫn không hề biết vì sao người Hiểu
gầy rộc hẳn đi.

Chính uỷ Đỗ Mạnh và trung đoàn trưởng
ở ngôi nhà mái bằng trên đỉnh đồi. Đây
là ngôi nhà duy nhất có sân trời ở khu đồi này
nên anh em gọi đùa hai người chỉ huy là
”người nhà trời“. ”Người nhà trời“
lắng nghe, thấu hiểu hết mọi chuyện.
Không chỉ ở trong đoàn bộ mà ở tất
cả ác đại đội trong trung đoàn
đều không thể giấu nổi chính uỷ một
điều gì. Biết thì nhiều, giải quyết
đến đầu đến đũa
được là bao. Không phải ông không có đủ
quyền hành và những quy chế kỷ luật
điều lệnh để bắt họ phải làm
cho đúng đắn, cho nghiêm ngặt, cho chính xác.
Nhưng cũng có nhiều mối quan hệ dằng níu,
chưa thể bất chấp bỏ qua. Nhiều khi, ông
thấy mình bất lực với những việc mà ông
nghĩ có thể làm khác hơn, tốt hơn nhiều,
vừa thoả mãn những đòi hỏi của con
người, vừa đem lại lợi ích và sức
mạnh cho quân đội, cho cách mạng. Chẳng
hạn như việc vào Đảng của câu Sài.
Với cương vị bí thư đảng uỷ trung
đoàn, cơ quan Đảng cấp trên của
Đảng uỷ liên chi ”tham, chính, hậu“ nhưng ông
không thể lấy quyền bí thư để chỉ
thị cho đảng uỷ cấp dưới. Lại
càng không dùng quyền tập thể của đảng
uỷ trung đoàn làm cái việc thuộc phạm vi
đảng uỷ cấp dưới có toàn quyền
quyết định. Hơn nữa, việc không hoặc
chưa kết nạp một quần chúng vào Đảng,
không bao giờ có khiều nại kiện cáo. Chả
nhẽ lại đi kiện là tôi tốt lắm, tôi
cống hiến và hy sinh nhiều lắm, cấp trên
phải chỉ thị cho chi bộ kết nạp tôi vào
Đảng? Hoạ là anh chàng hâm! Mà dù có nhận
được đơn từ ý kiến của xung quanh
về việc đó thì cùng lắm cũng chỉ yêu
cầu cơ sở xem xét, nghiên cứu kỹ
lưỡng, công minh chứ làm sao mà thay thế
được họ. Đã không làm thay, họ có
đầy đủ lý do để cấp trên không
thể trách cứ. Đa số thành viên của
Đảng uỷ liên chi đã quyết định và
thành nghị quyết chung rồi, biết làm thế nào.
Hôm ông chuẩn bị ra đi, không biết
được thông báo từ bao giờ mà mãi đến
khi chỉ còn hai ngày nữa rời khỏi trung đoàn,
mọi người mới biết ông được
điều động đi chiến trường. Sau
buổi liên hoan chia tay với cán bộ trung đoàn
bộ, ông bảo Hiểu và Hiền ở lại. Đêm
ấy hai người ngồi với chính uỷ rất
khuya để nghe ông tâm sự những điều mà ông
gọi là ”nhân tình thế thái“, về cách ăn ở,
đối xử và quan tâm đến nhau. Đến
đêm nay, cả hai mới ớ người, nhận ra
mình như một kẻ có tội trong niềm mãn
nguyện về công lao của mình đối với
quần chúng, cụ thể là chuyện vợ con của
cậu Sài. Các anh là ai thế? Các anh ra điều kiện
cho nó phải yêu vợ mới được vào
Đảng. Nó ”yêu“ vợ nó theo ý muốn các anh thì lại
không được vào Đảng nữa vì lai lịch
nhà cô ta xấu quá. Các anh thử đặt mình vào
đấy xem có phải là mình đã tạo nên bi kịch
cho họ chưa? Chả nhẽ tôi lại xui nó, xui các anh
là cho nó bỏ vợ đi. Tôi không làm được
việc đó. Không phải tôi cũng sợ mình không có
thành tích giáo dục nhân viên như các anh. Tôi sợ cái hiện
tượng có vợ con, yêu đương tìm hiểu
nhau hẳn hoi, kỷ niệm sâu xa và thề thốt
sắt đá hẳn hoi nhưng khi đến nơi
đóng quân mới, nhất là nơi phố xá đông vui,
thấy con gái hơ hớ thì liền nẩy ra ý
định tìm lý do bỏ vợ, bỏ con. Chuyện
ấy đã có không ít đâu. Là chính uỷ của trung
đoàn, tôi không cho phép mình để trung đoàn phát sinh
những chuyện ấy. Vì vậy tôi phải ngăn
chặn, phải răn đe khi trong môi trường xã
hội xuất hiện sự đe doạ ấy. Không
ngờ, để được an toàn, đỡ
khỏi xì xào mang tiếng về nhân viên của mình, các anh
không cần để ý hoặc ngại liên luỵ,
ngại hiểu nhầm, bằng cách này, cách khác, bất
kể đúng sai ”dẹp“ luôn những khúc mắc riêng
tư trong bộ phận mình, trong mỗi cá nhân quanh mình.
Thế là gọn. Thế là nhẹ nhàng và khôn ngoan.
Nhưng các anh có nghĩ các anh đã giết một tâm
hồn trong sáng, một niềm tin, một tình yêu của
một con người với cách mạng, với quân
đội, với xã hội tươi đẹp
của chúng ta không? Tôi nói với các anh khi việc đã
rồi cũng chỉ là để rút kinh nghiệm thôi. Ôi
chao, tôi làm chính uỷ cũng có làm được vài ba
việc cho trung đoàn, nhưng với những con
người cụ thể thì toàn là chuyện rút kinh
nghiệm. Khi mình rút kinh nghiệm thì đã kết thúc
một con người, đã đẩy một con
người từ tốt sang xấu, từ yêu
thương sang thù ghét co khi đã hết cả
đời người ta rồi còn gì! Các anh có cảm
thấy thế không? Hãy kiên quyết, kiên quyết
đến tàn nhẫn, đến độc ác, buộc
tất cả mọi quân nhân chấp hành nghiêm ngặt
những quy định của kỷ luật,của
điều lệnh và pháp luật của Quân đội
và nhà nước, của nhân phẩm và đạo
đức con người xã hội chủ nghĩa.
Nhưng không được phép bắt người khác
thích thú với cái mình thích thú, ghét bỏ cái mình ghét bỏ.
Yêu ghét ai đều do người khác chỉ huy. Ngưòi
chỉ huy yêu ai, lập tức tất cả xúm vào
người đó, cố áp mình vào cái danh dự của
người ấy để được chú ý,
được chứng tỏ mình cũng tân tiến,
cũng thức thời, cũng đồng cảm sự
yêu mến với chỉ huy. Chỉ huy ghét ai thì tìm cách xa
lánh, ghét bỏ người, ấy là chưa kể nhân
”dậu đổ“ thì ”bìm bìm leo lên“. Xin lỗi, tôi
được kể ngay cái chuyện các anh. Mờy
năm trước tôi để ý và cứ buồn
cười một mình về sự ”tiến bộ“
của anh Hiểu. Anh Hiền mới về chưa
biết. Hàng chục năm qua chắc anh Hiểu đã
biết tình cảm của tôi với anh. Có thể nói
gọn thế này: Nếu cần một cán bộ cấp
dưới có trình độ làm việc, làm
được nhiều việc một cách thông minh và
tỉ mỉ, nhanh mà chính xác, một người sống
nhường nhịn và chăm lo cho đồng
đội và cấp dưới hơn cả chính mình,
một người sống trung thực không có kẻ ghen
tị đố kị... người đó là anh, anh
Hiểu ạ. Hàng chục năm nay anh vẫn thế.
Nhưng tự nhiên, anh ”lạc hậu“ rồi ”tiến
bộ“ là thế này. Khi có chế độ quy
định sĩ quan được phép mặc
thường phục ngoài giờ hành chính và những ngày
nghỉ, anh như mọi anh em khác sắm được
một bộ ”cánh“, cũng gọi là ”kẻng“. Một
sơ mi ”đuôi tôm“ trắng tinh, một quần kaki Pháp
màu be, một săng dan quai vàng. Tất cả đều
sát sỉnh, hợp với cái dáng cao thon và màu da trắng
trẻo của anh. Có một buổi sáng chủ nhật,
tôi nhìn thấy anh Hiểu ở phố, mê quá. Nghĩ
bụng giá mình còn trai trẻ, có dáng, thì cũng phải
”liều“ làm một bộ ”tủ“. Mình đen đủi,
ục ịch, lại có tuổi, không thể ”đua
đòi“. Nhưng trong điều kiện của từng
người cho phép và không ảnh hưởng gì
đến điều lệnh kỷ luật thì việc
gì mà không để anh em mặc đẹp như thế.
Bỗng nhiên dăm tháng sau nghe cơ quan trung đoàn
bộ xì xaoflaf anh Hiểu ”biến chất“, ”cắm
đuôi tiểu tư sản“, ”Hiểu xa rời quần
chúng, không giản dị khiêm tốn“. Và bao nhiêu thứ
chuyện xấu khác. Chủ nhiệm chính trị thì thào
với tôi: ”Tư tưởng cậu Hiểu có vấn
đề, anh ạ“. Tôi cười phá lên bảo:
”khốn khổ, cả đời nó có mỗi bộ
quần áo thường phục, cứ để nó
mặc chứ tư tưởng cái gì. Tất nhiên mặt
mũi như tôi với ông có quét sơn vào cũng không
thể đẹp hơn thì đành chịu. Anh em nó có
một bộ để diện ngày nghỉ, kệ nó,
đừng làm gì để nó ”chột“ đi. Tôi ”dẹp“
ngay chuyện đó, nhưng chính anh Hiểu, anh cũng
không dám chịu trách nhiệm với sự thích thú của
mình, với cái quan niệm thẩm mỹ của mình. Anh
chiều chuộng mọi người, làm vừa lòng
họ bằng cách cho chiếc áo ”đuôi tôm“ vào trong cái
quần ”quân dụng“ rộng thùng thình, vá chằng vá
đụp, để đi cuốc tăng gia, đi
lấy phân, lấy gio, để ít lâu sau nó ngả sang màu
khác, nhăn nhàu đầy vết ố. Còn ngày chủ
nhật thì lại ”diện phố“ bằng chiếc
quần màu be với cái áo quân phục đã lộn
lại cổ và vá ở vai. Bằng sự cọc
cạch, ”phản bội“ cái đẹp, anh Hiểu
trở thành người ”giản dị“, mộc mạc
”hoà mình với quần chúng“, ”lập trường
vững vàng“, ”đạo đức trong sạch“. Trở
thành ”tiến bộ“ hẳn lên. Cái đó nó nguy hiểm
ở chỗ là nó ngấm vào từ bao giờ, đã thành
máu thịt, thành hệ tư tưởng rất sâu xa
trong mỗi chúng ta, trên mọi lĩnh vực của xã
hội, của đời sống con người. Vì
thế, các anh mới yêu thương, lo toan cho thằng
Sài như những việc các anh đã làm. Thú thật, tôi
rất buồn cái cách ”sống hộ“ người khác,
được gọi là ”tập thể quan tâm“ như
thế. Hãy đòi hỏi ở mỗi con người
sự cống hiến cao nhất khi xã hội cần,
tập thể cần. Đến khi tập thể quan
tâm đến người ta thì cũng phải quan tâm
đến cái người ta cần, chính người ta
đòi, người ta khát, chứ không phải mình quan tâm
cái mình muốn ở người ta. Tóm lại, nhân
việc của cậu Sài, tôi nói những suy nghĩ
của tôi với các anh, chứ không phải những suy
nghĩ của tôi sẽ giúp cậu ta được
điều gì. Tôi đã nói với các anh ở đảng
uỷ liên chi là phải xem xét và vận dụng linh
hoạt trường hợp này. Các anh cũng động
viên, an ủi cậu ta và cái gì mình thấy đúng
đắn phải bênh vực, dám chịu trách nhiệm
về nhân cách và lai lịch của cậu ta.

Chương 6

Nhưng nó giống
như ông nói. Biết tất cả mọi cái để
mà rút kinh nghiệm thôi. Cái gì xảy ra, nó vẫn cứ
xảy ra. Cái gì đã qua, nó vẫn phải qua đi. Nghĩa
là, cả hai cái tin: không được kết nạp
Đảng trong năm nay và Hương đã đi
lấy chồng tháng trước vẫn cứ
đến với Sài, và anh vẫn không thể phát
điên, không thể nổi khùng, không thể nằm
ỳ, không thể nói năng vô trách nhiệm và thiếu
tính tổ chức. Sáng dậy tập thể dục,
chiều tăng gia, vẫn soạn bài đầy
đủ, lên lớp đều đặn. Tối
thứ sáu sinh hoạt đoàn, tối thứ năm
học hát ... Không thể uể oải, không thể
thiếu vắng, dù đã gần một tuần nay,
hầu như không đêm nào anh chợp mắt
được!

Cho đến bây giờ chưa ai lý giải
được chính xác và sâu xa về một lý
tưởng thiêng liêng của người chiến sĩ
thời bấy giờ. Đấy là cuối năm
một chín sáu tư. Những đơn vị bổ sung
cho chiến trường đã lên tới quy mô cỡ trung
đoàn. Nhưng những tiếng ”đi B“ còn là tiếng
thì thầm, những người đi ”B“ còn phải
chọn lựa, lựa mười người trong
số hàng dăm bảy trăm, lựa hàng trăm trong
số vài ba nghìn lá đơn tình nguyện. Người
đã là quân nhân viết đơn tình nguyện đi ”B“.
Người đang là thanh niên ở nông thôn, ở nhà máy, ở
trường học viết đơn xin nhập ngũ.
Hầu như đã là thanh niên hồi bấy giờ ít ra
ai cũng đã một lần tình nguyện cầm súng
sẵn sàng hy sinh cho Tổ quốc, cho thắng lợi
của miền Nam. Tất cả vì đồng bào
miền Nam ruột thịt, những lá đơn viết
bằng bút mực, những lá đơn viết bằng
bút chì, có cả những lá đơn viết bằng máu.
Hàng vạn, hàng triệu lá đơn chân thành sôi sục không
ai biết hết nguyên nhân mà ta vẫn hay gọi là
động cơ, nhưng chắc chắn những cái
tên: Ma đốc, Hạm đội bảy, khu trục
hạm, những máy bay phản lực oanh tạc ”trả
đũa“, những quả bon rơi xuống Lạch
Trường, Hòn Gai ngày mồng năm tháng tám như
một sự kích thích để nổ bùng lên lòng căm
giận và chí khí quật cường vốn là dư
thừa của mỗi người dân. Cái sức bùng
nổ ấy ầm ầm trên đài phát thanh, choán
đầy trên các tờ báo hàng ngày. Ngoài sự sôi sục
ở tất cả đều có ra, mỗi con
người còn có một cái gì đấy mà người
khác khó biết hoặc có biết cũng coi như không,
cũng phải bỏ qua. Nó giống như chiếc xe
đang đi không thể dừng lại vì một hạt
bụi bám vào mắt xích. Từ hơn một năm
trước chính uỷ Đỗ Mạnh đi chiến
trường, trung đoàn bộ đã xôn xao, dò hỏi và
nghe ngóng xem ai sắp được ra đi, bao giờ
đến lượt mình vinh dự lên đường
làm cái nghĩa vụ thiêng liêng bất chấp gian lao,
sẵn sàng đổ máu và không hề nghĩ đến
ngày trở về ấy. Trong số những người
cuồng nhiệt phải kể đến Sài đầu
tiên. Anh đã viết ba lá đơn lên Đảng uỷ
trung đoàn, Đảng uỷ và Bộ tư lệnh quân
khu. Hai trong số những lá đơn ấy anh viết
bằng máu chích từ tay mình. Hành động của Sài
không thể gọi là đột xuất trong lúc này.
Người ta vẫn nhắc nhở tên anh cùng với
hàng trăm người khác trong những thông báo trong các buổi
mít tinh, hội họp ở Quân khu như những
người chiến sĩ tiên phong trong nhiệm vụ
chiến đấu. Cán bộ chiến sĩ trong trung
đoàn nhìn Sài trìu mến và khâm phục con người
lặng lẽ đầy chí khí và nghị lực. Chỉ
riêng có Hiểu và Hiền thì hiểu rõ Sài qua từng dòng
trong mỗi lá đơn. Không thể không công nhận lòng
sôi sục và khát vọng trở thành dũng sĩ ngoài
mặt trận của anh như hàng vạn thanh niên khác.
Nhưng ở đây đang thiếu giáo viên, nhất là
giáo viên dạy giỏi như Sài. Phần khác họ
thấy thương Sài và muốn làm tất cả
mọi việc cho ”chú em“ trong cái nhóm ba người
ấy. Đặc biệt là Hiểu, Sài có thể
nhận thấy một người duy nhất trên
đời này lại chứa đọng đầy
đủ tình cảm của cha, của mẹ, của
một người thầy, một người bạn,
một người anh, người yêu và thậm chí
như một đứa em ngoan ngoãn của Sài nữa.
Hiểu băn khoăn về việc của Sài. Rất
lâu sau, nhân một đêm đi chơi anh gợi ý: ”Mình
nghe nói sắp tới có thể điều nguyên cả
một E, một F đi. Hay là ở lại khi nào đi
một thể Sài ạ“- ”Thôi, em xin anh, các anh cứ
đề nghị dấn lên hộ em. Đi sớm ngày
nào em đỡ khổ ngày ấy“. Hiểu lại im
lặng như người phạm lỗi. Gần
một năm nay, kể từ khi cô Tuyết đã
đẻ thằng con trai, như vồ được
hạnh phúc của cái nhà này thì Sài lại càng đau
buồn thêm. Anh buồn cho anh, và lo cho cả số
phận của đứa con sau này rồi không biết
sẽ ra sao. Chỉ có điều chắc chắn là nó
chỉ có một trong hai người: bố hoặc
mẹ. Dường như ở cái trung đoàn này, chỗ
cách nhà chưa đầy hai trăm cây số chỉ
đi và về hết vài ngày đường không thể
là chỗ dấu thân ”biệt tăm“ như ý nghĩ
thơ dại hồi mới đi bộ đội.
Vả lại, sau cái lần cắn răng làm theo Hiền
”chỉ thị“ Sài thấy đời mình không thể
”dũng cảm“ lần thứ hai như thế. Nhưng
bỏ nhau ư? Đến lúc này thì lại càng không
thể nào được. Sài nghĩ ra cách khác: Đi Nam.
Vượt qua giới tuyến bên kia không ai có thể
chạy theo tóm anh lại. Cuộc chiến tranh vừa
công khai vừa giấu giếm cũng không ai bắt anh
cứ phải viết thư về, cứ phải
”đoàn kết“ với vợ. Trong chiến đấu có
bao nhiêu lý do để không ai hành hạ anh chuyện
vợ con. Được yên thân cái đó thì khổ
cực có là gì, hy sinh có là gì đối với anh. Hiểu
biết tất cả những chuyện ấy. Anh
biết cả từ khi có con, Sài sẵn sàng gửi
hết tiêu chuẩn đường hàng tháng, mua tôm he nõn
gửi về giã nấu cháo cho con, nhưng Sài rất
sợ phải về nhà. Về nhà chơi với con
lại phải nhìn thấy mặt mẹ nó. Sài
ước có lần nào cô ta đi đâu, kể cả
đi tằng tịu với ai đó càng hay. Cô ta đi,
để thằng con ở nhà với ông bà và Sài xin
nghỉ phép về bế con, chơi đùa với nó.

Cái việc đó không xảy ra thì Sài vẫn phải
về. Anh là một trong số năm mươi hai cán
bộ, chiến sĩ trong trung đoàn được
chọn bổ sung cho đơn vị đi B. Hiểu
đi ”công tác“ và ”tranh thủ“ để đi cùng Sài
suốt cả mười lăm ngày phép của cậu
ta. Biết đâu, đây chả là lần chia tay cuối
cùng. Vì thế cả hai đều thấy bịn rịn
im lặng, cái tình thương yêu nhau chứa chất
ở mỗi người lúc nào cũng chỉ chực có
cớ gì đấy để được bộc
lộ. Họ về đến nhà lúc chập tối.
Lần này không có trẻ con theo, cũng không có chuẩn
bị trước. Ông đồ là người nhận
ra đầu tiên. Từ trong nhà, ông hỏi ra phía ngõ,
nơi có bóng người nhập nhoạng đang
giảng giải điều gì cho nhau: ”Ai như Sài về
hở con“. Bà đồ từ trong bếp nhao ra mắng
ông: ”Sài đẹn gì mà ông cứ đứng ngây ra
thế. Nó đâu rồi“. Bà chạy ra phía ngõ, vừa lúc
hai người đi vào và cùng ”chào mẹ“. Vẫn như
mọi lần, bà nắn nắn hai tay rồi từ
đầu đến lưng con, cười, nước
mắt chảy ràn hai má: ”Đây là bác Hiền hở em?“-
”Dạ, con là Hiểu ạ“- ”Lần này anh Hiểu,
chắc anh Tính đã nói với thầy mẹ“- Có, có anh
Hiểu quê ở Mỹ Đức bên Hà Đông. Em ơi
quý hoá quá, cả nhà cứ mong em với em Sài“. Chị Tính
như là vô tình đi qua chào ”Bác về chơi, chú Sài!“
rồi chị đi vào mãi tận xóm trong chừng nửa
cây số gọi thằng em họ vừa được
Tính xin cho đi công nhân đường sắt: ”Chị
lại nhờ chú việc này quan trọng lắm. Chú
đạp xe vào ngay huyện bảo anh Tính có anh Sài và anh
Hiểu về“. Chị về qua nhà anh cả: ”Chú Sài mang
bạn về, anh ra xem thế nào“. Chị cả lạnh
nhạt: ”Thì đã có ông bà, chú Tính rồi. Nhà tôi đang
dở tay một tý“. ”Thôi, anh cứ bỏ đấy
chạy ra tiếp người ta một lúc. Nhà em chưa
về. Ông nhà mình già, nói năng theo lối mới bây
giờ không hợp, chả nhẽ lại để
người ta ngồi không“- ”Có ai đi tìm chú Tính chưa?
Thôi được, thím cứ về lát nữa tôi ra“. Dù
anh đã liều quyết định khi chưa hỏi ý
kiến vợ nhưng quay về vợ Tính cũng
dủm dỉm cười nghĩ bụng: ”Lát nữa“
của anh ấy cũng được đến
nửa đêm“. Chị về đến nhà thì mẹ
chồng gắt: ”Con mẹ Tính này hay nhỉ. Định
bỏ kệ mụ già này đấy à?“. Chị thản
nhiên: ”Động tý bà cứ cuống lên. Thế không
đi nhờ người tìm con giai bà về à?“ Bà
đồ mới ớ ra cái việc quan trọng bậc
nhất ấy bà đã quyên khuấy đi mất. Bà
hỏi giọng vẫn hơi gắt để chữa
ngượng ”Thế bây giờ định thế nào?“-
”Còn thế nào nữa. Cứ bảo thím Tuyết làm gà
nấu cơm, xào thêm đĩa su hào, nấu bát canh
miến“- ”Thế nào thì chị quàng quàng lên hộ tôi, không
khéo rồi đến đêm mới được
miếng ăn“. Biết tính mẹ chồng hay cuống
cuồng chị đủng đỉnh vào nhà làm tuần
tự các công việc như đã thành nếp quen của
chị.

Vợ chồng chị đã ra ăn riêng hàng chục
năm nay, không hề ”liên quan“ gì kinh tế với bố
mẹ và em chồng nhưng mỗi khi có khách, nhất là
khách của chú Sài, ”nhà dưới“ (anh chị đã xây
một ngôi nhà cao rộng khang trang gọi là ”nhà trên“)
chỉ việc có bắt gà, nấu cơm còn mọi thứ
chị phải lo. Cũng phải nói thêm, giữa ”nhà
dưới“ với ”nhà trên“ chỉ cách nhau một
khoảng sân và khách xa về không thể biết có sự
tách biệt nào nhưng ”nhà dưới“ vẫn là ngôi nhà
nghèo khó toạ tệch của cái làng Hạ Vị lụt
lội ngày xưa. Còn ”nhà trên“ bầy biện và cung cách
ăn ở như bất cứ một nhà khá giả
lịch sự nào trên tỉnh. Mấy năm nay trồng
cây nông sản bán cho nhà nước và được cung
cấp gạo hàng tháng, làng Hạ Vị không hề
biết đến cái đói, nhà nghèo đến đâu thì
cũng có con lợn, dăm bẩy con gà, vài chục ba cân
gạo. Ngoài mấy thứ đó ra khi có khách sang trọng
đến ”nhà dưới“ cũng chỉ còn món muối
trắng trộn với tiết luộc để chám làn
nên đặc điểm sâu xa, có người đi
khỏi làng đến ba đời vẫn không thể
chấm thịt gà luộc bằng bất cứ thứ
nước chấm gì ngoài muối trộn tiết
luộc. Trong khi đó ở ”nhà trên“ bao giờ cũng có
đủ hành tỏi, riềng mẻ, gừng nghệ
từng chùm, từng khóm hoặc ở ngoài vườn
hoặc treo trên gác bếp, để ở lọ trong xó
buồng. Hồ tiêu và bột ka ri, ớt tươi,
ớt khô và chanh, dấm, đường và mỡ, dâu
ngâm, bột sắn dây và rượu thuốc, nước
lọc đầy chai và phíc đầy nước sôi...
Bất cứ lúc nào có khách sang của chồng và bạn
bè đơn vị chú Sài đến, vợ Tính cũng
phải biết tiếp thứ gì cho hợp mùa, hợp
thời, vừa lịch sự vừa thoả thuê. Khách
”nhà dưới“ ở lại ăn cơm, thì mẹ
chồng chỉ làm thịt con gà còn chị sẽ ”cung
cấp“ gia vị. Nếu tính về ”tổ chức chuyên
đề“, thì phải gọi chú em con bà gì hơi
nghễnh ngãng nhưng rất tinh nhanh đã
được Tính ”tập huấn“ và cho lên cửa hàng
ăn của huyện ”tham quan“. Thành ra khách đến ăn
cơm hoặc chỉ uống cốc bột sắn
ở nhà Tính đều không có cảm giác làng Hạ
Vị lúi xùi, ”chém to kho mặn“. Khách thật sang, chỉ
nhìn vào cốc nước, bữa ăn đã phải khâm
phục đây là một làng quê văn minh.

Vợ Tính bày đĩa bánh quy và đặt phong kẹo
lạc đưa xuống ”nhà dứơi“ gọi Sài ra
cửa: ”Chú mời ông và bác Hiểu xơi tạm kẻo
đói“. Nó và đặt vào tay Sài đĩa bánh xong chị
lẳng lặng quay đi. Sài kính nể chị như
một người mẹ, không bao giờ anh từ
chối hoặc cãi lại chị bất cứ việc
gì. Chị ra vườn nhổ mấy củ su hào, khóm
hành hoa, vào buồng lấy gừng, hồ tiêu rồi
rượu thuốc, mâm bát, ớt tươi, ớt
khô... Giao tất cả mọi thứ cho Tuyết và
hướng dẫn cô thứ tự từng việc,
từng cữ mặn nhạt xong chị rửa chân tay
lên nhà sắp chăn chiếu, màn gối trên chiếc
giường giải quạt ở gian ”buồng khách“
rồi mới gọi cả hai đứa con rửa chân
tay mặt mũi cho chúng. ”Nhanh lên, bố Tính sắp
về“. Việc ăn uống khách khứa ra sao chị
không hề biết đến. Sớm ngày mai chị
dậy đun nước, đánh rửa ấm chén
để khi khách dậy có nước nóng rửa mặt
pha trà. Xong những thứ công việc đó không bao
giờ chị ăn một miếng thịt, húp một
lưng canh sau khi khách ”nhà dưới“ đã ăn
uống. Ngay cả những đứa trẻ cũng
không được lai vãng, trừ phi các cháu cùng bà
giấu giấu giếm giếm mà chị không biết.
Hồi đầu bà đồ cứ dấm dứt không
yên, sau Tính phải gắt lên: ”Bà làm để tiếp
khách hay tiếp con mẹ Tính và bọn trẻ. Nó thèm, làm
lấy mà ăn. Gà đấy, mọi thứ đấy,
không thiếu gì cả“. Bà biết bố Tính nó chúa ghét ai
tạ thế có khách để trẻ mỏ bấu
sấu vào. Vả lại, các cháu nhà bà cũng ngoan, không
thèm nhạt gì cho lẵm thành ra bà cũng yên lòng. Phần
Tính, mẹ nó cũng dễ dãi, phần khác nó cũng
sợ chị em mất đoàn kết. Con mẹ cả
không bao giờ dòm ngó đến công việc nhà này và nó
ở tận cuối xóm mà một tý gì ở nhà này nó
cũng biết. Của đáng tội, có một lần,
cũng đến dăm bảy năm về
trước, nhà có khách mà chả có lấy một hột
gạo. Con mẹ Tính chạy ngược, chạy xuôi vay
gạo, ”mượn“ gà về làm cơm. Người ta
ăn xong, còn thừa dăm miếng cổ cánh, bà
phải co kéo gắt gỏng mãi con mẹ mới chịu
vào bếp húp nửa bát canh bí, và nhai cái đầu và cánh
gà. Chỉ có thế, mấy ngày sau ra đồng chị
cả đã chì chiết ”Khách ba, chủ nhà bẩy.
Thời buổi này ông bà cứ chịu khó vay mượn,
có một vài người khách cũng làm vài ba con gà. Khách
ăn hương ăn hoa vài ba miếng còn bao nhiêu con dâu
con giai đánh cho kỹ thì tôi cũng xăm xắn công
việc của ông bà được bằng thím Tính“.
Từ ngày ấy, ngày tư ngày Tết, có khách có bạn,
thừa cái gì đổ đi thì đổ con mẹ Tính
không hề nhúng lấy một đầu đũa.
Được cái con mẹ nó cũng tốt nhịn thành
ra chị em cũng vui vẻ. Tính về nhà lúc sắp
bưng mâm ra. Hiểu nghe tiếp líp xe đạp vào sân
liền chạy ra: ”Anh Tính hả“, Tính quẳng chiếc
xe đạp ngả vào liếp ôm chầm lấy
Hiểu. Họ đã thư từ cho nhau hằng năm
nay. Cả hai người đều gặp nhau ở tình
yêu thương thằng Sài, một thằng bé đã làm
cho bất cứ người thân thiết nào cũng
vừa thấy tự hào về nó vừa thấy ân
hận về mình. Vồ vập nhau, tranh nhau nói
đến những vất vả, những may mắn
để có cuộc gặp gỡ này xong, Tính cầm
đèn xuống nhà bếp soi vào mâm cơm. Hai đĩa thịt
gà xếp ngửa ở đĩa khác rồi ụp
lại phẳng phiu, vàng ngậy một màu da, trông như
con gà không hề có xương. Một đĩa xu hào,
đĩa miến xào, hai bát canh cũng miến và xu hào.
Một bát muối tiết dầm chanh, ớt, hồ tiêu.
Đĩa bát, mâm đũa, bình rượu, mỗi lòng
bát một tờ giấy... Tất cả những thứ
này anh biết có sự ”bổ sung“ và hướng dẫn
cách làm, cách bày biện của vợ anh. Anh gật gù hài
lòng: ”Thế này được rồi. Tốt lắm. Bê
lên đi“. Nói xong, anh đưa đèn cho mẹ cầm,
tự tay mình bê mâm cơm. Đến cửa anh đã nói
một thôi, một hồi: ”Thôi mời thầy, Mời
anh Hiểu, Sài vào đi em. A bác cả đây rồi. Bác
vào ăn cơm luôn. Thôi nay lỡ ta ăn tạm. May quá,
tôi vừa ở dưới xã về thì chú em nó vào báo,
không kịp thay cả cái áo, báo cáo anh Hiểu, năm nay
toàn huyện tôi được mùa chưa từng
thấy. Bình quân 37 phẩy năm cân thóc một
đầu người. Ngay như ngoại bối
trồng đay trồng đậu tương trồng
mía bán cho nhà nước, ăn gạo ”bông“ cũng bình quân
mười hai, mười ba cân đầu người.
Khối nhà hiện nay còn dăm tạ gạo. Ngô, khoai
lang, dong diềng ngày trước là thức ăn chính
của người, có khi một bữa không đủ,
nay dùng để chăn nuôi. Nào ta bắt đầu
đi. Mời thầy, mời anh. Bác cả để chân
lên cho đàng hoàng. Cái rượu thuốc này chú em nó
xẻ gỗ trên rừng về cho một bộ tắc
kè, tôi lại ngâm với ba cân thục địa. Báo cáo anh,
huyện tôi năm nay có xã thu hàng tấn thục
địa. Nào mời anh, tự nhiên đi. Năm nay
huyện tôi tuyển quân gấp ba lần của số
quân từ mười năm nay cộng lại. Quân đi
nhiều, đời sống bà con hậu phương no
ấm, không còn gì phấn khởi cho bằng. Bác cả
với hộ em cái đóm. Anh Hiểu về đây cứ
coi các cụ và anh chúng tôi như người nhà nhé. Sài
ăn đi em. Kỳ này nếu em thấy cần thiết
thì mang xe đạp đi...

Dường như cả bữa cơm anh chỉ
ngồi nói và tiếp cho khách cho bố. Ăn cơm xong
chỉ còn anh và Hiểu ngồi nói chuyện. Ông
đồ và anh cả đều ngủ gật, nhưng
vẫn phải ngồi ở tràng kỉ để
”tiếp khách“. Mãi khi thấy câu chuyện chỉ cần
hai người với nhau Tính mới giục bố và anh
đi ngủ. Cả hai như được ”giải
phóng“, ”xin phép bác ngồi chơi“... Hiểu nói cho Tính nghe
những lý do Sài chưa được kết nạp.
Đã hơn một năm xem xét rồi vẫn còn
thấy phức tạp. ”Vấn đề lịch
sử“ biết làm thế nào. Tất cả những
người có trách nhiệm của chi bộ, của liên
chi đều than vãn, đều tiếc, đều
thấy quý mến Sài. Nghĩa là từ chính uỷ
Đỗ Mạnh trước đây cho đến anh em
cùng một bộ phận đều yêu mến Sài,
một tình yêu không nhưng không giảm bớt mà càng ngày
càng tăng lên, càng thấy sức chịu đựng
của nó là ghê gớm. Tất cả những cái đó làm
cho Tính yên tâm về khả năng phấn đấu
của em mình. Anh cũng như Hiểu đều cảm
thấy chắc chắn trước sau thằng Sài
sẽ và Đảng, sẽ làm được mọi
việc. Khi Hiểu nó với anh cái tin Sài ”đi B“, Tính thấy
bàng hoàng. Khắp người anh nóng lên, choáng váng. Anh luôn
luôn khát vọng những người thân thiết của
mình có mặt ở những nơi nguy hiểm. Em anh là
người đầu tiên của xã này đi Bê, cái
nơi còn chứa đầy bí mật của những xa
cách và hy sinh nhưng đầy niềm kiêu hãnh, nó thực
sự thiêng liêng như người anh hùng ra trận. Anh
viết thư đầy lời lẽ trang trọng ”kín
kín hở hở“ cho người đem xuống tỉnh
tìm ông Hà. Anh tìm mua đồng hồ Polzốt, mua thêm pin,
mua thuốc bổ, mua sâm củ, sâm viên... Tất cả
những thứ nó cần, nó muốn hoặc nghe phong phanh
ở chiến trường cần phải có cái gì, anh
sắm cái đó hoàn hảo cho em mình. Hàng chục bạn
bè chạy vạy mua sắm cấp tốc giúp anh. Nếu
cần phải dỡ nhà mà sắm sửa cho nó anh cũng
làm.

Năm đêm ở nhà, Sài toàn nằm chung với Hiểu.
Không ai giục giã săn đuổi gì anh phải đi
ngủ với vợ. Ông bà đồ phần thấy mình
ít còn tác dụng, phần đã thoả mãn về thằng
cháu giai khoẻ mạnh giống bố như lột. Dù
nó có đi đâu (ông bà và cả nhà chưa hề biết
chuyện Sài đi B) thì ông bà cũng yên tâm ”Thằng
bố con mẹ mày thế nào kệ xác. Chauy ông, cháu bà)
đếch cần đứa nào“. Cái hạnh phúc
Tuyết đã ”vồ“ được cũng có phần
nào làm cô yên tâm. Nhưng Tuyết lúc nào cũng thấy hao
háo thèm thuồng, thèm cả từ câu quát mắng, thèm
một quả đấm, một cái tát... Những cái
ấy là tục tằn, thô lỗ vẫn là
được tiếng là cô có chồng, chồng đánh,
chồng chửi, chồng giận hờn, hắt
hủi. Đằng này, có chồng cũng như không. Hai
người gặp nhau như là gỗ xếp vào đá
không bao giờ nhếch mép nói lấy nửa câu trông
thấy mình như trông thấy một con hủi anh
ấy phải né người quay đi lối khác. Có lúc
chỉ có anh ấy ở ”nhà trên“ Tuyết ở ”nhà
dưới“ cô bế con lên bảo nó gọi ”ố
ố“. Anh ấy vội vàng chạy ra cửa như có
người đuổi. Ra tận nhà anh cả sai các cháu
vào bế em ra đấy chơi với bố. Không bao
giờ anh ấy đón con từ tay Tuyết. Cơ
cực là thế, tủi nhục là thế, Tuyết
đành chịu. Cô biết lần này anh ấy về,
mọi áp lực để giúp cô được yêu thương
hình như không có nữa. Anh Hiểu cũng hỏi han
chuyện trò vui vẻ với cô nhưng tịnh không
đả động gì đến chuyện vợ
chồng ăn ở với nhau ra sao? Đơn vị
sẽ giúp đỡ anh Sài như thế nào? Còn anh Tính,
cũng không nhắc nhở gì em trai và anh có vẻ xa lánh
bực bội Tuyết. Hay là đã có chuyện gì? Đêm
nào cũng phải nghĩ một mình, ôm con khóc mà nghĩ.
Cuối cùng, cô cũng bất cần với cái lý của bố
và anh trai cô đã dặn: ”Nhà nó có năm đầu, sáu tay
cũng không bỏ được mày. Cả lão Hà và
thằng Tính, thằng Sài có muốn về đuổi gà
thì cứ giỏi bỏ mày đi. Thách cả lò nhà nó
đấy“.

Sau năm ngày ở nhà, hôm ra đi, cả chú Hà từ
tỉnh về, cả bạn bè của Tính ở huyện
và uỷ ban, cả bao bạn bè thân thiết và gia đình
tiễn Sài lên đường. Còn những mười
lăm ngày phép nữa anh mới lên đường
đến nơi tập trung quân. Hiểu biết Sài không
muốn ở nhà lâu. Anh định những ngày còn
lại Sài ở nhà mình. Bằng sự yêu mến chăm
lo của bố mẹ, của vợ, Hiểu hy vọng
những ngày ở quê anh Sài sẽ khuây khoả. Sài cũng
chỉ ở đấy ba ngày. Anh đòi Hiểu về Hà
nội: ”Thôi đừng ở nhà ai, mất tự do anh
ạ“. Sài giao hẹn, Hiểu lại chiều. Họ vào
ở trong trạm 66. Ngày ngày Hiểu đi đặt mua
sắm một số dụng cụ câu lạc bộ,
đi lĩnh sách giáo khoa và nằm đọc sách. Sài
đi tàu điện lên Cầu giấy rồi lững
thững đi bộ về phía Mai Dịch. Anh cứ đi,
không vào nhà ai, không mua bán gì. Cả bốn ngày trời
đều lên phía ấy và cũng đều không
để làm gì. Chiều ngày thứ tư ăn cơm xong
Sài mới rủ Hiểu: ”Anh lên Cầu Giấy với em
đi“ Hiểu làm như không biết gì hỏi lại:
”Để làm gì?“- ”Anh có biết chỗ Hương ở
không?“- ”Có“-”Đi với em đến đấy“. Chưa
hề có ý định đến thăm Hương
dịp này nên Hiểu không biết sẽ ăn nói thế
nào khi có cả Sài và vợ chồng cô ta. Mà để làm
gì? Nếu thái độ của Hương như lá
thư cuối cùng gửi cho anh trước khi lấy
chồng? Nó khổ sở ở chỗ là Sài chưa
hề biết đến lá thư đó. Tất cả
những điều khó xử ấy anh không thể nói ra.
Còn Sài chỉ cần nhìn thấy Hương một
lần trước khi rời khỏi miền Bắc là
như đã thấy tất cả thành thị, cả
ruộng đồng làng xóm, cả bãi bồi ngập
lụt và làng Bái Ninh giàu có, cả những ngày hè ồn ào
như bão của biển và cái trung đoàn 25 vừa
khắc nghiệt vừa yêu thương da diết ghi
dấu cả một thời tràn đầy sức lực
và những khát khao trong im lặng đau đớn
của mình.

Hai người dắt nhau đi từ năm giờ
chiều nhưng mãi hơn bảy giờ tối họ
mới đến nơi. Vợ chồng Hương
ở ngay gian đầu của cơ quan. Khu nhà xây
lớp lá giữa vườn chuối um tùm cạnh
một làng ngoại thành. Trông nó ẩm thấp và ngổn
ngang những gỗ, lá đã ủi mọt. ít nhất cái
nguyên liệu thừa thãi này đã để hàng năm
ở ngoài vườn chuối quanh dãy nhà chừng
mười hai gian và một nhà ngang kiểu như
thước thợ, dáng chừng là nhà bếp. Hiểu
chưa biết sẽ nên thế nào khi được chỉ
đích xác vào gian phòng của Hương. Sài thì thào: ”Hay là
anh ở ngoài này em vào trước“- ”Thế cũng
được“- ”Hay là anh cùng vào với em!“- Nghe giọng
Sài đã lạc đi Hiểu biết là cu cậu đang
run nhưng anh không thay đổi ý định. Sài sửa
quần áo, lấy năm đầu ngón tay cào cào mái tóc
rối bù dưới lòng chiếc mũ cứng.
Hương đang ngồi tựa vào thành giường,
hơi cúi, đọc mê mải một quyển sách bìa
cứng dày cộp, chốc chốc cô ngẩng mặt
lẩm nhẩm rồi ghi vào quyển sổ con ở bên
cạnh. Qua khe cửa khép hờ nhìn vào ánh điện sáng
loá trong phòng, một nửa khuôn mặt cô lại bị
che khuất bởi mái tóc uốn ngắn, nhưng Sài
vẫn thấy đôi mắt rất long lanh lúc nào cũng
như cười, cái miệng với hàm răng rất
trắng và đều đặn, khi cười dù
sảng khoái đến đâu đôi môi tươi mòng
mọng không bao giờ để lộ đến chân
răng khiến không cho ai cái quyền được quên
cái miệng cười ấy dù chỉ được
thấy một lần. Hương có hơi gầy
đi, nhưng lại càng xinh ra. Chao ơi, sao đêm nay
đẹp thế này. Phía trong cái màn gió buông ở sát
tường kia có phải là chồng em không? Anh ta là ai mà
phúc đức, may mắn đến thế! Sài muốn
đẩy tung cửa vào nhà ôm chầm lấy
Hương, hai người rón rén dắt tay nhau nhẹ
nhàng khép cửa lại, đi với nhau suốt đêm
nay, cả đêm nay anh sẽ gục đầu vào lòng em,
chỉ cần một đêm sống với nhau là có
tất cả, rồi từ ngày mai trở đi toàn có
đi bộ, nhịn đói, sốt rét và chỉ có bom
đạn, nào đã thấm gì với sự sung
sướng đêm nay em dành cho anh! Mồ hôi anh đã toá
ra ướt đầm áo, anh thở gằn và bấu tay
vào bờ tường. Dường như Hương
đã có cảm giác có người đứng ngoài sân,
chốc chốc cô lại quay ra. Khi cô đứng dậy
thì Sài vội vã đi bằng mũi giầy chạy ra
chỗ Hiểu. Hương bê ca nước ra ngồi vào
chỗ cũ, cắm cúi đọc như cũ.Hiểu
suýt bật cười vì cái cảnh luống cuống
tội nghiệp của Sài. Đã biết tất cả,
anh vẫn hỏi: ”Hương đang làm gì?“- ”Có lẽ
đang học ngoại ngữ“- ”Một mình à?“- ”Có lẽ
chòng nằm giường trong“- ”Thôi về nhỉ?“- ”Khoan
đã anh!“- ”Làm gì?“- ”Có lẽ anh vào nhà một tý. Em ra ngoài
kia chờ anh“- ”Theo mình thì không nên“. Nói xong câu đó
Hiểu mới ra ý định của Sài. Cậu ta
muốn xem cô nhắc nhở những gì, dò hỏi Sài
sống ra sao và có nhắn gửi, hẹn hò gì không! Thôi thì
lần cuối cùng chiều nó. Khuya khoắt thế này vào
thật bất tiện. Nhưng bản thân mình việc gì
phải lo, cốt được việc cho nó. Cố
không để nó phải ân hận điều gì. Sài
đi thật xa ra ngoài đường chính. Hiểu
đi vào. Anh điềm tĩnh gõ cửa. Hương
vẫn cầm quyển sách trên tay, quay ra: ”Ai“? ”Xin lỗi
tôi hỏi, đây có phải nhà cô Hương không ạ?“-
”Hương nào cơ bác“- ”Hương bách khoa mới
về cơ quan này“- ”Xin lỗi, bác hỏi có việc gì
ạ“- ”Tôi là Hiểu bộ đội“- ”Trời ơi
anh Hiểu, Kim ơi, anh Hiểu, Kim ơi“. Hương
vứt quyển sách xuống giường chạy ra
mở cửa. Từ phía trong màn gió Kim bật dậy, xô
tấm vải chắn, hỏi không kịp để anh
trả lời. Nào anh có biết em ở đây không, nào anh
Hiền có nhắn gì em? Hàng tháng nay cũng chưa nhận
được thư của anh ấy. Hương
cũng vồn vã giải thích rằng từ ngày đi
học bác sỹ đến giờ chủ nhật nào Kim
cũng về với cô. Rằng chồng cô độ này
phải đi thư viện, anh ấy sắp đi thi
nghiên cứu sinh, rằng cô về ở đây còn bừa
bộn chưa đâu vào đâu nhưng cả hai vợ
chồng cùng chúi đầu vào học ngoại ngữ.
”Anh ấy học để đi, còn em phải
đọc nhiều tài liệu kỹ thuật và những
thông tin khoa học bằng tiếng nước ngoài.
Bắt buộc phải học mới làm việc
được. Rằng chủ nhật chúng em và Kim
mới nấu ăn với nhau còn ngày thường báo
cơm tập thể để có thời gian học
tập. Rằng tối nay anh nghỉ ở đâu, ở
lại đây với chúng em! ”Anh ấy nhà em còn quý bạn
hơn cả quý em đấy, anh đừng ngại“.
Hiểu nói anh lên khu văn công quân đội làm việc
tiện qua đây sực nhớ Hương nói ở khu
này mới vào cho biết chỗ khi khác anh đến
thăm lâu. Anh nói rất nhiều chuyện vui vẻ và
đều có ý nhắc nhở đến những ngày
Hương đi nghỉ hè ở bờ biển và
những công việc của anh em trong đó có Sài. Nhưng
Hương không hề để ý hoặc cố
lướt qua những gì có liên quan đến
người anh vừa nhắc tới. Ngay cả khi anh
bảo: ”Sài đi B rồi đấy Kim ạ“. Kim
mới kêu lên ngạc nhiên và hỏi dồn dập bao nhiêu
chuyện. Hương vẫn coi như không biết
đến chuyện đó, không hề quen biết
người đó. Cuối cùng Hiểu gợi ý: ”Tôi
vẫn còn ”nợ“ Hương đấy, có lẽ khi nào
có điều kiện tôi sẽ trả ”nợ“- Khi nào có
điều kiện đến đây chơi với
vợ chồng em lâu lâu anh nhé. Còn ”chuyện ấy“ có
lẽ cũng chả cần nói nữa anh ạ. Em
hiểu cả rồi!“. Hương vẫn chưa
dịu bớt nỗi căm giận. Ngay cả khi
mới đến, chuyện gì cô cũng cố gán ”nhà em“
”chúng em“ và khéo léo khen chồng, cũng muốn biểu
hiện lòng mình chưa hề nguôi ngoai, chưa thể tha
thứ cho con người phụ bạc. May mà Sài không vào
đây. Nhưng người Hiểu cứ thấy
”chết“ dần đi, nguội lạnh dần đi. Anh
muốn quát lên khi gặp Sài: ”Việc quái gì cậu
phải nghĩ ngợi cho mệt xác. Hạng
người như thế không đáng cho cậu phải
nhớ nhung, đau khổ“. Đến lúc thấy cậu
ta anh lại không nỡ nói, đúng ra là không dám làm việc
đó. Sài vẫn lẳng lặng đi cạnh anh, anh
hiểu cậu ta rất muốn hỏi, rất muốn
anh kể càng nhiều càng tốt, càng tỉ mỉ càng
tốt. Cố giết cái chết đã ở trong lòng mình
anh tươi cười: ”Vui lắm!“- ”Thế hả
anh. Hương có buồn phiền gì về người
chồng mới của mình không“- ”Chắc là có nhưng có
người khác ở đấy nói ra không tiện“-
”Hương có bực em lắm không?“- ”Chắc là có!“-
”Liệu Hương có hiểu hết hoàn cảnh của
em không?“ ”Có lẽ cũng không hiểu hết đâu“. Sài
im lặng, nén những hơi thở dài xong, không kìm
nổi sự im lặng: ”Hương có biết em đi
xa không?“- ”Mình có nói“- ”Liệu Hương có phàn nàn gì
chuyện em đi!“- ”Cô ta vẫn phục cậu là
người có ý chí“- ”Tại sao Hương lại
gầy đi anh nhỉ?“- ”Phải học, vừa làm
việc, vừa tranh thủ học ngoại ngữ.
Trường học ở tận giữa nội thành“-
”Không hiểu thế nào Hương lại lên ở
tận đây. Tính Hương cũng rát tối lắm
anh ạ. Lại đi học đêm hôm khuya khoắt!“-
”Thì cơ quan người ta ở đấy mà mình
lại chưa có nhà riêng“- ”Khổ, liệu anh chồng có
quan tâm gì đến chuyện đi lại của
Hương không? Im lặng. ”A anh này, em sẽ biên thư
cho anh Tính em. Nhưng... sợ anh ấy lại không ưa
Hương lắm... Thôi được, em sẽ nói
bằng mọi giá anh phải giúp Hương hộ em.
Nếu không giúp Hương thì coi như anh từ bỏ
em đấy. Em sẽ bảo: Anh cứ yên chí,
Hương không ”làm hại“ em anh nữa đâu mà phải
lo. Em sẽ biên thư nó với anh Tính em như thế.
ở nhà anh thư từ hoặc có dịp nào lên Hà
nội, anh cố về gặp anh Tính em nói thêm vào-
”Chuyện gì kia“- ”Các cụ về tản cư nhà em
hồi xưa hiện có nhà rất rộng còn thừa hai
phòng chưa có người ở. Các cụ hứa với
nhà em nếu em hoặc bạn bè thân thiết của em
được đi học, đi làm ở Hà nội
không có chỗ ở, đến nhà các cụ dành cho
một buồng. Anh nói với anh Tính tìm mọi cách, mà
cũng chả cần tìm, chỉ cần anh ấy
thương em“- ”Anh Tính có thể sẻ người cho
cậu anh ấy đâu có tiếc“ ”Em biết thế. Anh
phải nói hộ em là nếu không làm được
việc này cho Hương thì không bao giờ cần làm
bất cứ việc gì cho em nữa“- ”Thôi
được, cậu cứ yên tâm ra đi. ở nhà mình
sẽ bàn với anh Tính, tuỳ tình hình cụ thể
sẽ làm theo ý của Sài“- ”Tại sao lại tuỳ
ạ“- ”Ngộ nhỡ cô ta kiếm được nhà khác
thuận lợi hơn thì sao?“- ”Vâng! Như thế cũng
được. Nhưng nhất thiết phải tạo
điều kiện cho Hương đi học đỡ
trở ngại. Có khi vì ngại tối, sợ ma, sợ
đường vắng mà cô ấy bỏ học“.

Có thể hàng chục năm sau giữa bom đạn
cực khổ của người lính anh vẫn hăm
hở bất chấp hết thảy vì niềm khoan khoái
của đêm nay. Hiểu im lặng đi bên cạnh
sự sung sướng của người sắp sửa
ra đi tràn đầy niềm tin và khát vọng như là
sự mô tả của những bài ghi nhanh trên báo chí,
đài phát thanh lúc bấy giờ nói rằng người
chiến sĩ ra mặt trận như đi xem hội!
Anh biết rằng điều đó cũng rất
thật và rất cần như thế.

Không có ai dại dột đi nuối tiếc cái cũ khi
đang tràn trề với hạnh phúc mới. Cũng
chẳng việc gì cứ phải gào lên phô trương
tất cả sự đầy đủ tốt
đẹp nếu quả thực nó có như thế.
Bởi vì, nó giống như kẻ có miếng ăn ngon
không bao giờ khoe khoang chiềng bầy ra trước
mặt những người đang đói. Hương
chán người chồng của mình ngay từ khi chưa
cưới. Có thể nói như thế nếu ai đã
từng học ở Bách Khoa những năm ấy. Hàng
”trung đội“ bị cô ”bắn“ ra vừa đủ
cự ly làm thầy, làm bạn một cách vui vẻ,
hoặc ít ra cũng phải cố mà vui vẻ để
chứng tỏ mình không phải là kẻ thất bại.
Trong những người ”cùng thời“ ấy có thầy
Thịnh, chồng cô bây giờ. Chẳng những không
bị ”bắn“ Thịnh còn được vồ vập.
Thịnh chịu khó học hành và làm việc. Anh vào
loại cán bộ giảng dạy lâu năm của
trường. Không tài hoa cũng chẳng kém cỏi, anh là
con người ”đều đều“, ”nhàn nhạt“ trong
tất cả mọi lĩnh vực. Đã hơn ba
mươi lăm tuổi anh chưa hề ”cùng ai“.
Bọn con gái độc miệng lúc đầu gọi là
”giám đốc“ sau chuyển thành ”tiến sĩ hấp“.
Hoặc thầm vụng một mình hoặc
được gán ghép trêu trọc anh có tất cả các ”hoa
khôi“ của trường trong nhiều khóa là ”người
yêu“ của mình. Với Hương, anh có cả hai phía:
thầm vụng ngẩn ngơ và sự trêu chọc
của xung quanh. Ngay chính Hương, rất nhiều
lần cười nó trước bạn bè: Mình ”đá“
anh bộ đội rồi, yêu ”tiến sĩ“ thôi.
Kệ, cốt mình yêu là được. Cô nào
”hưởng ứng“ thì tốt, mà không cũng chẳng
quan trọng gì. Anh chung thuỷ dai dẳng với ”tình yêu
một mình“ không hề lay chuyển. Anh sẵn sàng
đạp xe ròng rã cả năm học theo sau một
đôi sinh viên đang yêu nhau. Kệ họ. Anh yêu cô bé thì
theo. Họ vừa đi vừa nói ríu rít ở phía
trước. Anh cứ thủng thẳng đạp theo
sau. Về nhà, đợi cho cô vào hẳn phía trong cửa
anh mới quay về. Cả hàng năm không cần hỏi
han, chuyện trò, không cần cả cô ta có để ý
đến mình đi phía sau hay không. Đến khi ”yêu
Hương“ anh lại hăm hở mang từ nhà mình
đến cho cô bi đông nước sôi để
nguội, cái ba lô bộ đội cũ để cô
đi ”cắm trại“ ở chỗ Sài đóng quân mà
chẳng cần biết cô ta có cần những thứ
ấy hay không! Có lần Hương đi thực tập
ở một cơ sở cách Hà nội bốn chục
cây, chủ nhật nào anh cũng đạp xe đến
”thăm“ ở phía ngoài cổng nhà máy. Lần thì
Hương ”đi vắng“ lần thì ”ốm“. Có một
hôm anh ta ”bắt được“ Hương ngay phía ngoài
cổng buộc Hương phải đứng lại
nói chuyện. Biết là không đùa được nữa
và cũng không cần ý tứ, cô bảo: ”Em biết là
thầy rất nhiệt tình nhưng em đã có
người yêu, thầy thông cảm“- ”Không sao, không sao, em
cứ yêu đồng chí bộ đội của em. Tôi
không hề làm gì ảnh hưởng đến em.
Nhưng em cũng cho tôi cái quyền tự do của tôi,
tôi có thể làm những gì tôi muốn. Nếu em không
muốn gặp tôi cũng không sao kia mà“. ừ thì ông
cứ làm cái việc ông muốn đi. Hương xin phép
về để kệ con người tự do ấy
đứng ngoài cổng hàng giờ mới đạp xe
về Hà nội. Mấy hôm sau Hương ốm. Không
biết cách nào anh ta lại mang đến cho Hương
nửa cân đường và chục quả chanh.
Hương từ chối. Anh ta bảo. ”Độ này
chanh rẻ, có bảy hào một chục, Hương
cứ dùng đi đừng ngại“. Hương cười
phá lên rồi nghiêm mặt nói như ra lệnh: ”Em yêu
cầu thầy bỏ tất cả những thứ này
vào túi xách đi hộ em. Thầy thông cảm, giữa
trưa, chị em mệt đều muốn ngủ,
thầy ngồi đây không tiện“. Anh ta theo lệnh
Hương lùi lũi xách túi ra khỏi cửa. Chị em
mắng Hương ”Tệ“ nhưng cô thấy không
thể để lão ta ”nhờn“ được nữa.
Nhưng ”thầy“ không hề tự ái. Suốt mấy
năm trời chân thành và ngoan ngoãn ông ta không hề đòi
hỏi, không hề mong đợi ở Hương
một điều gì. Còn Hương, vì không mấy ai
biết rõ hoàn cảnh của Sài nên luôn luôn đem
đến cho cô ”anh bộ đội đẹp trai và
thông minh của mày“ làm cô bất chấp hết thẩy
để giữ gìn thiêng liêng một mối tình hiện
tại thì câm lặng mà tương lai thì mịt mùng.
Chỉ biết trượt theo cái đà của những
năm kỷ niệm, những ấn tượng về
một tấm lòng chân thật, đầy nỗi
đắng cay và một nghị lực phi thường
chứa chất trong im lặng thăm thẳm ở con
người bề ngoài hiền lành, nhút nhát. Cô còn chờ
đợi ở Sài những việc đột ngột
làm cô phải ngỡ ngàng khâm phục như sự
lặng lẽ nhường chỗ học cho cô. Lặng
lẽ đi bộ đội, lại lặng lẽ vào
đại học, và trở thành sinh viên xuất sắc
mà nhiều năm sau người ta còn nhắc nhở...
Không ngờ. Thật không thể ngờ cái đột
ngột như sét đánh ấy lại là cái tin anh ta
đã trở lại yêu vợ rất tha thiết. Ngày hôm
ấy Hương và cô bạn cùng lớp từ nhà mình
đã qua sông còn đi đò trở lại làng Hạ
Vị tìm cách gặp Tuyết. Lúc ấy Tuyết đang
kiêu hãnh vác cái bụng chửa như vác một quả bom
đi đến đặt vào lồng ngực của
Hương. Dù đã cố giữa không cho bạn
biết chuyện gì, mặt Hương cũng tái đi.
Cô đứng chết lặng, Tuyết đi qua một
đoạn xa cô mới như tỉnh lại. Trở
về trường cô nằm li bì suốt ba ngày. ”Tiến
sĩ“ lại mang cho cô mấy quả chanh. Hai mắt cô
nhìn như tên bắn vào người khiến hai chân anh run
run. Cô muốn quát ”Cút đi, đồ khốn nạn!“
Nhưng cô là người đang quyết chí trả thù mà
không có vũ khí. Tất cả những người cô có
thể yêu, có thể tạo nên hành phúc cho cô, có thể còn
hơn cả Sài, trong suốt mấy năm qua cô đều
”loại“ mà không hề vương vấn. Đến bây
giờ... Kẻ sôi sục mù quáng chỉ còn cái que gai
cũng coi là vũ khí, vẫn có thể đâm mù mắt
người khác. Cô cười, tiếng cười nghe
ma quái làm cho người thầy giáo phải đi
giật lùi ra phía cửa. Tiếng cười tắt
lạnh trên môi, cô hỏi: ”Thầy yêu tôi thật không?“
Người đàn ông bỗng run rẩy quỳ xụp
xuống, chắp hai tay lạy như thể cô gái đang
ở trước mặt mình đã biến thành ma quái:
”Sợ à? Nói đi. Anh có yêu tôi thật không? Giọng
Hương đã bình tĩnh trở lại. Anh ta cũng
bình tĩnh trở lại. ”Xin em đừng hỏi câu
đó. Nếu được chết ngay lúc này
dưới chân em tôi cũng không ngần ngại“- ”Thôi
thầy ạ, cải lương lắm. Đứng
dậy đi báo cáo tổ chức đi. Đứng
dậy báo cáo tổ chức là tôi yêu anh và chúng ta chuẩn
bị cứơi!“ Tất nhiên lúc bấy giờ dù có
choáng váng đến đâu thì anh ta cũng phải
đứng dậy đi làm ngay cái việc mà cô đã ra
lệnh, như chúa ban phát tình thương cho lũ con
chiên. Và nửa tháng sau cả trường rùm beng trong
đám cưới rất giản dị diễn ra trong
vòng mười lăm phút tại nhà bố mẹ chú
rể. Để đến bây giờ trước
mặt mọi người cô phải cố trở thành
người vợ dịu dàng, hãnh diện về
người chồng biết chiều chuộng, biết
lắng nghe từng cử động của vợ. Và,
cái trách nhiệm làm mẹ đã lớn dần trong cô
từ ba tháng nay thì không thể nào khác những cử
chỉ, lời nói cô đã làm chứng tỏ cho Hiểu
nhận ra cái hạnh phúc tràn trề mới mẻ trong cái
gia đình tưởng như tạm bợ, hờ
hững của cô.

Nếu cứ để cho Sài biết tất cả
sự đối xử của Hương trong thời
gian qua có lẽ đỡ khổ hơn. Anh có thể
gục ngã để không bao giờ đứng dậy
nổi như một đoạn đời tươi
đẹp và đau khổ đã được chấm
dứt, được ngã ngũ để rồi
những năm tháng sau thành kẻ què quặt bệnh
hoạn để anh sẽ có một lối sống,
một nhân cách dù nó là cung cách lề lối của kẻ
bệnh hoạn, què quặt thì vẫn là của kẻ
ấy, không chung chiêng pha tạp. Không dám làm, không dám
mất một cái gì, chỉ bằng sự yên lặng và
tránh né, sự tránh né gần như chốn chạy
vừa chiều ý mọi người vừa toại
nguyện cho mình, rốt cục chẳng những không
tránh né nổi, anh lại tự giác làm cái công việc lúc
ban đầu khi còn là đứa trẻ con cố sức
giãy giụa. Lớn lên càng đi xa, chuyện vợ con
của anh càng bế tắc. Bé hy vọng lúc lớn lên
sẽ vượt ra khỏi roi vọt của bố
mẹ và các anh. Đi bộ đội tưởng
được thăm thẳm xa vời, cô ta và gia
đình không thể tìm đến. Bây giờ lại hy
vọng vào bom đạn, chết chóc của cuộc
chiến đấu ác liệt sẽ là hàng rào ngăn cách
giữa anh và vợ, giữa quá khứ và mai sau. Nhưng
như thế để làm gì khi anh đã có con và
Hương đã lấy chồng? Không thể biết
điều gì sẽ xảy ra trong tháng sau, năm sau nhưng
đến bây giờ thì anh không thể thay đổi, anh
sẽ đi, đi suốt cả đời mình trong gian
truân, trong chết chóc, chỉ cần để không
phải làm chồng của cô Tuyết, không thể
”đội trời chung“ với cô ta. Một lần nhu
nhược đã nuôi nỗi đắng cay cả đời
rồi. Còn với Hương, anh không thể trách móc,
không thể đòi hỏi gì hơn những điều
Hiểu đã nói lại với anh: Hương vẫn
hỏi han, vẫn lo Sài đi B gian khổ. Chỉ cần
có thế là anh có thể sung sướng trong đau
khổ, nuối tiếc và hy vọng, đôi khi cũng
chẳng biết hy vọng vào đâu, hy vọng cái gì.
Nhưng vẫn cứ khắc khoải chờ đợi
nó.

Nhìn cái dáng tất bật quê mùa của anh ai cũng
tưởng Sài là người ăn no vác nặng vào
loại nhất nhì đại đội. Nhưng với
việc rèn luyện ngặt nghèo: ”Vai trăm cân, chân ngàn
dặm“, cái nghề ”dài lưng tốn vải“ của
những năm đi học và dạy học ở trung
đoàn bộ, anh trở thành ”đối tượng“ có
nguy cơ phải rớt lại ngay từ đầu.
Suốt tám tháng trời tập đeo đất, đeo
gạch, tập bắn súng, tập tiểu đội,
trung đội tiến công, đánh chiếm từng
căn nhà trong thành phố, tập giấu mình giữa
đồng bằng, tập vượt núi, lội sông
đuổi địch... Hàng mấy chục khoa mục
anh đều cắn răng để chịu
đựng, cắn răng lại để đạt
tới mục tiêu: đi ”B“. Cái khó nhất của Sài là
sức khoẻ, sức chịu đựng dẻo dai
của cơ thể. Phương châm của anh vẫn
chỉ là: cắn răng mà chịu. Hành quân, hai chân
phồng như phải bỏng. Khi những ”bọc
nước“ vỡ ra, hai gót và xung quanh bàn chân tuột
hết một lượt da rồi lại đến
lượt khác, máu tứa ra như cây sung vạc vỏ
ứa nhựa. Anh vẫn nhắm mắt, nghiến
răng lại chịu đau để không bị
rớt lại. Khoác sọt đất ba bốn chục
cân trên vai đi cả ngày, cả đêm có lúc cả hai
chân run, mắt hoa, đầu óc quay cuồng choáng váng, ngã
dúi xuống bờ ruộng, thấy vẫn có thể
ngồi dậy được là anh lại chống
gậy đứng dậy chạy theo đơn vị.
Cả tám tháng tập và bốn tháng đi bộ ròng rã vào
chiến trường anh trở thành cán bộ trung
đội tin cậy của đồng đội và
cấp trên. Chiến trường, giáp mặt với
kẻ thù, cầm súng bắn trực tiếp vào nó đã
là chuyện có thực. Chỉ cách hai ki lô mét rưỡi,
có chỗ chỉ cách dăm bảy trăm mét là có thể
nổ ra cuộc chiến đấu dữ dội
giữa ta và địch. Nhưng nhiệm vụ của
đơn vị lần này ”giao quân cho B2“ thành ra phải
tránh địch mà đi cho tới đích. Đã hơn
một năm ròng khoác lên vai nỗi vất vả nặng
nề của người lính, cái mơ ước
từng ngày thật giản dị, được
một đêm nghỉ cho thoả thuê, một giấc
ngủ cho tròn đã là vô cùng hạnh phúc. Cũng không
thể nghĩ ngợi gì nữa ngoài những nhẩm
đếm ước tính đã đi thêm được
mấy cây số, vượt qua được mấy
ngọn núi, đêm nay, ngày mai sẽ bơi qua con sông nào, liệu
còn đủ sức lên đến doocs ”ông cụ“ không?
Kiếm măng ở đâu, khu rừng nào có nhiều rau
môn thục, vượt qua bãi B52 bằng cách nào, nấu
cơm làm sao không có khói, mắc võng ở ”bãi khách“ theo
kiểu nào để tháo cho nhanh cũng là những tính
toán chi li. Vì cái chết lại có thể xảy ra ngay
ở những công việc thông thường nhỏ
nhặt ấy. Giữa sống chết, người lính
không có gì ngoài tình yêu thương đùm bọc của
người xung quanh mình mà người ta vẫn quen
gọi là đồng đội, đồng chí. Nó không
giống như khi còn ở hậu phương lúc người
ta nổi khùng định choảng nhau mới gọi nhau
bằng đồng chí. ở đây hai tiếng ấy
thật sự thiêng liêng, thật sự là sống
chết, mất còn, không thể cách biệt, thù oán. Thù oán
nhau, đẩy cái chết đến cho nhau dễ dàng
như một phút rong chơi và nó cũng lại dễ
dàng bóc trần những thủ đoạn thâm hiểm,
lúc ấy tiếng đồng chí không thể nào che
đậy nổi, bằng cách gì cũng không thể
lẩn trốn nổi sự phán xét.

*

Vượt qua sông Bạc được một đêm
Sài phải nằm lại. Đã ba ngày lên cơn sốt li
bì bỏ cơm, đến chiều anh vẫn cuốn
võng chống gậy ra đi. Đêm nay anh không còn biết
gì nữa. Mắt đã dại đi, da tím bầm và quai
hàm cứng ngắc không thể nuốt nổi chén sâm cô y
tá vừa pha. Đợi tiêm một loạt ba mũi
thuốc xong hai chiến sĩ của đơn vị
phải ở lại cùng cô y tá, người còn lạ
cuối cùng ở bãi khách khiêng Sài đến trạm quân y
binh trạm cách đấy một ngày đường.
Như tất cả những người chiến sĩ
ra mặt trận lúc bấy giờ mục đích thiêng
liêng và cao cả của họ là được giết
giặc lập công nhưng hai người đã phải
ở lại trạm quân y suốt sáu tháng trời. Khiêng
Sài đến nơi, họ phải nuôi quân thay cho một
cô nuôi quân bị thương trên đường đi
lấy nước và một cô đang lên cơn sốt.
Mới đầu do yêu cầu của trạm và không
nỡ bỏ bạn đang từng giờ không biết
sống chết ra sao, về sau trạm phải di
chuyển liên miên và thương binh càng nhiều hai
chiến sĩ nhận quyết định thành quân
số chính thức của binh trạm 37.

Những ngày sốt liên miên, những cơn co giật
của trận sốt ác tính tưởng không thể nào
qua được, sáu tháng Sài mới ra khỏi bệnh
viện. Anh được điều làm trung đội
trưởng thuộc đại đội công binh
giữ ngầm ông Thao ở phía Nam Xê Băng Hiêng. Vốn
là con người sôi sục bao nhiêu dự định, bao
nhiêu khao khát phía trong cái vẻ ngoài ít nói, đến bây
giờ tính anh lại lặng lẽ như một ông già.
Những mơ ước cầm súng đánh giặc,
trở thành người anh hùng như bất cứ
người nào vào Nam chiến đấu, anh bằng lòng
với nhiệm vụ được giao, nói đúng ra
anh sẵn sàng nhận bất cứ nhiệm vụ gì.
Điều đó hoàn toàn không phải anh cố lên. Đã
gần một năm kể từ ngày rời khỏi
miền Bắc vào chiến trường, anh chưa
hề làm được việc gì. Bao nhiêu anh em
đồng đội đã khó nhọc, khốn khổ
vì anh. Nếu anh làm được bất cứ việc
gì như là sự trả ơn, như để xứng
đáng với họ anh cũng không nề hà. Về
đến đơn vị anh ra mặt đường
ngay. Đại đội trưởng quyết
định anh ở nhà nghỉ thêm một tuần. Có
một người trình độ văn hoá cao, đã
từng là giáo viên và công tác ở ban chính trị trung
đoàn, đại đội trưởng chắc
sẽ có người giúp mình được nhiều
việc. Trước mắt, Sài phải dạy cho anh em
lính mới người dân tộc học chữ và
viết hộ mấy bản báo cáo của đại
đội. Được nghỉ thêm ít ngày Sài có
khoẻ ra nhưng anh thèm rau quá và rất muốn đi
kiếm, bất kể là rau gì. Còn là lính mới anh không
thể vượt qua những núi đá và rừng cây
đã bị chất độc hoá học làm cháy khô.
Chiều ý anh, ngày hôm sau đại đội
trưởng cho liên lạc dẫn Sài đi kiếm rau,
kiếm măng, nấm và quả chua. Đi và về
phải hai ngày nhưng cứ mang ruốc, lương khô
đủ tiêu chuẩn cho bốn ngày. Hai anh em khoác súng, ba
lô đi từ sáng sớm, khoảng quá chiều đã
đến khu rừng thưa, cao ráo, phần nhiều là
lim, săng lẻ và cây bông tàu tròn thẳng tuồn
tuột, vỏ trắng nhợ nhưng lại rắn
đinh. Cậu liên lạc tên là Thêm. Cậu ta đi thoăn
thoắt, nói thoăn thoắt dường như khu
rừng này là vườn của nhà cậu ta. Chỗ nào
có rau, con suối ở dưới chân chảy đi
đâu, chỗ nào sẽ có nấm mới? Anh có thích
uống mật ong không? Thôi để đến mai, lúc
nào uống hết nước có bi đông đựng
mật ong ta mới ”dứt điểm“. Cứ
tưởng cậu ta đã ở vùng này nhiều, sau
mới biết Thêm cũng chỉ đến đây
lần đầu. Vừa tinh nhanh, vừa liều
lĩnh, đi đến bất cứ chỗ nào Thêm
cũng không bỏ qua một chi tiết nhỏ. Chỉ
cần vài tiếng buổi chiều hai người đã
lấy được một ba lô măng nứa và một
bọc phải đến hai cân mộc nhĩ. Chuyến
đi có thể gọi là vô cùng thắng lợi nếu
không có trận mưa đêm mà họ không thể ngờ
tới. Thực ra cơn mưa rừng đã có sự
chuẩn bị từ lúc chín giờ sáng. Họ đi trong
oi nồng ướt dầm hai lần áo. Lúc chập
tối rừng cũng xào xạc sáng lên màu vàng nhợ.
Nhưng cả ngày đi hăm hở, lúc gặp khu
rừng còn là nguyên sơ, lại chăm chú tìm kiếm rau,
măng, ngay những điều cần làm thân của hai
người họ cũng không kịp nghĩ đến
thì còn để ý gì đến nắng, gió. Chiều
tối, ngồi nhai lương khô, chiêu nước xong,
trèo lên võng là cả hai đều ngủ không hề
biết trời đất xoay chuyển ra sao. Mãi
đến gần sáng nước dềnh lên, thấy
lạnh ở lưng, Sài sờ tay đã thấy
nước òng ọc ở trong võng. Anh quay sang lay gọi
Thêm. Hai người bấm đền. Nhìn xung quanh đã
trắng đầy nước và một dòng chảy cách
họ vài chục mét nước đang cuồn cuộn
lao đi. Tiếng nước ào ạt át cả tiếng
mưa rơi lộp bộp trên mái tăng. Họ nhảy
ào xuống nước khoác súng, ba lô, cởi tăng chùm
lên người rồi cuốn màn, võng tìm đường
kéo nhau lên núi. Leo được đến chỗ
đất bằng, từ đàu đến chân nhây
nhớt bùn, võng màn, quần áo đều ướt và
bẩn. Cũng đã ngấm lạnh, không thể mắc
võng nằm, họ kiếm củi gây lửa sưởi.
Không có gì chật vật khốn khổ bằng gây
lửa giữa trời đang mưa mà củi lại
sũng nước. Chật vật mãi, xoay sở hì
hụi mãi hai anh em cũng nhóm được
đốnglửa mù mịt khói. Khói từ lúc trời
chưa sáng và ngay cả khi sáng ra máy bay cũng chưa
thể phát hiện được khói. Họ không nghĩ
ra việc giấu khói giữa mưa gió, rét mướt
ở khu rừng hoang vắng. Có nghĩ tới, họ
cũng sẽ tin là máy bay không thể ngửi thấy mùi
khói để mới tờ mờ sáng một tốp
phản lực đã ném bom quanh đống lửa. Bom
nổ từng loạt đột ngột, chỉ cách
chỗ họ ngồi chừng mươi lăm mét. Hai
mắt tối sầm Sài nằm vào khe của một múi
cây chò đồ sộ. Có lẽ nhờ nó mà mảnh bom găm
hết vào cây, dù chưa nằm kịp Sài cũng không
việc gì. Thêm ngồi chếch ra ngoài một chút bị
ngay từ loạt đầu tiên. Dứt loạt cuối
cùng Sài nhổm dậy, vẫn thấy Thêm nằm phủ
phục không động đậy. Anh vội vã nhảy
qua đống lửa, ôm chầm lấy bạn. Một
mảnh bom đã vạc cả mảng quần và mảng
thịt gần bằng bàn tay ở phía mông bên trái của
Thêm. Phía đùi bên ấy cũng bị ba miếng nữa.
Máu chảy thành vũng ở phía dưới. Cuống
cuồng chùi hai tay vào áo, vào màn, Sài gỡ cả hai
cuộn băng cá nhân băng cho bạn. Chỉ đủ
băng được ba vết thương. Vết còn
lại anh lấy gói thuốc lào đã sũng nước
ở túi áo ngực của mình đắp vào đấy
rồi cởi chiếc áo lót cộc tay xé buộc. Băng
bó xong cho Thêm, sờ ngực bạn vẫn thấy
thở anh mới hoàn hồn về những gì vừa
xảy ra. Nhưng chính lúc này nghe tiếng nước
chảy ầm ầm anh tưởng như nó đang thúc
vào ruột gan mình. Nước bao quanh dưới chân,
đi bằng đường nào? Bằng cách gì
để đưa Thêm về? Máu ra nhiều liệu Thêm
có chịu đựng nổi đến khi về
đến đơn vị và đi viện không? Đây
là đâu, máy bay địch còn đánh nữa hay thôi.
Tại sao nó lại đánh khu đồi này sớm!
Để làm gì. Sự nguy hiểm nào sẽ xảy ra
trong ngày hôm nay và có thể ngày mai, ngày kia? Anh không dám
nghĩ tiếp. Anh lấy áo, lấy màn lau sạch
tấm tăng trải trên hai chiếc màn ở hõm cây
rồi bê bạn đặt nằm vào đấy. Chiếc
tăng còn lại cũng được lau sạch
căng phía trên che mưa. Thêm vẫn rên nho nhỏ. Nó
cố nén đau, chỉ rên nhỏ để mình khỏi
sốt ruột và đỡ hoảng. Anh dặn bạn
nằm im cho đỡ mệt để mình quanh quẩn
xem tình hình thế nào còn liệu. Những câu anh lẩm
bẩm ấy không hiểu Thêm có nghe thấy không. Cậu
ta vẫn nằm im. Như thể nói cốt để
lệnh cho mình nên anh vẫn lặng lẽ xách súng đi.
Được dăm bước Thêm kêu ”nước“, cho
em hớp nước!“ Nghe tiếng ”em“ tội nghiệp
quá. Khắp người Sài như nhủn ra. Anh quay
lại lấy bi đông nước chiết một ít
sang chiếc bi đông không, như kiểu chiết
rượu. Anh giấu bi đông đầy nước
sang ngách cây bên kia rồi đem chiếc bi đông có
chừng hơn chén nước đổ vào miệng cho
bạn. Hai bàn tay Thêm bỗng vươn ra bấu lấy
bi đông, giữ chặt cái miệng nó vào miệng mình
như thể sợ Sài giằng ra mất. Chỉ
nuốt ực hai lần đã hết chỗ nước
Sài đưa. Thêm mút mút miệng bi đông rồi liếm
cả ra xung quanh. Nước mắt Sài ứa ra, nhưng
không thể để Thêm uống cho đã cơn khát
được. Tay vẫn giữ chiếc bi đông
giốc xuống miệng bạn anh lẩm bẩm như
van lạy nó. Trong tiềm thức của nó, Thêm cũng
biết nguy cơ của việc uống nhiều
nước lúc này. Nó chỉ liếm miệng chiếc bi
đông cho đến khi lưỡi và môi khô đi, nó
nằm lả thiếp như người ngủ và
bật lên tiếng rên nho nhỏ. Sài xách súng chạy đi
các sườn đồi um tùm cây gai. Những tầng lá
mục dưới chân phùng phìu như một chiếc
đệm mút, mỗi bước đi người
lại thấp xuống. Bốn xung quanh nước
vẫn cuồn cuộn lao sầm sập, đâm vào cá
mỏm đá bắn tung toé để rồi đổ
xuống ầm ầm nghe như thúc vào lòng núi. Chạy
cuống cuồng đến đứt cả hơi
vẫn chưa thể tìm thấy dấu hiệu của
lối đi. Sự đe doạ về vết
thương của Thêm mỗi lúc lại như chẹn
lấy hơi thở của Sài làm anh không thể
bước tiếp, anh ngồi sụp xuống một
hòn đá, úp mặt vào cái vật cứng lạnh ấy,
như muốn thỉu đi. Chừng vài phút sau anh
quyết định phải bắn súng cấp cứu.
May ra quanh đây có đơn vị trú quân hoặc có ai
đó đi kiếm rau, lấy gạo! Không buồn
nhấc súng lên, anh tì vào đá lên quy lát. Hơi nghếch
nòng lên bắn liền hai điểm xạ. Cả núi
rừng ầm ào giây lát theo đường đạn
bay. Anh lại gục xuống báng súng. Vẫn không thể
nằm thiếp đi theo ý muốn, anh vùng dậy cầm
súng giơ lên chừng mười lăm độ phía
trước thấp thoáng hai bóng người đang
lội qua bên kia. Nhìn bộ quần áo rằn ri anh
chắc chắn là hai tên lính nguỵ! Thì ra đêm qua chúng
cùng ngủ chung một quả đồi với Sài và
Thêm. Chính sáng nay nó gọi máy bay đến bỏ bom
chứ không thể ai khác. Sài đứng dậy, tỳ
súng vào một chạc cây lựa theo khe rừng anh bắn
thêm hai loạt nữa. Cả hai tên giặc đều
đã sang bờ bên kia, men theo sườn núi chạy
về phía trái. Không trông thấy chúng, anh vẫn quay súng
bắn về phía đó một điểm xạ dài
đến dăm viên. Biết mình không còn đủ
sức truy kích chúng, bắn cốt đuổi nó đi
để mình có đường chạy. Nó đã dò giúp
mình lối sang bên kia mà anh đi tìm dòng suối phồng
lên sôi sục từ sáng đến giờ không biết
chỗ nào có thể sang được. Vượt qua
lối ấy và lại đi theo hướng chúng
chạy, như là đùa với cái chết, nhưng
bắt buộc phải đi theo hướng nước
chảy mới có thể tới đường
được. Nhẩm tính xong anh chạy về lay
gọi bạn. Cơn khát vẫn đang hoành hành Thêm. Anh
lấy bi đông nước đổ cho Thêm hai hớp
rồi nâng lên. Thêm liếm liếm khoé môi nhưng không
lấy thay giữ bi đông lại. Sài lấy chiếc
võng trong ba lô buộc hai đầu vào với nhau, khoác chéo
qua vai, một tay giữ vào vai Sài một tay Thêm chống
gậy, cái chân bị thương đặt trên võng.
Hơi nhũng nhẵng khó đi nhưng với sức
lực của Sài không thể có cách nào khác hơn
để vượt khỏi khu rừng này. Hai
người dò dẫm xuống núi, dò dẫm như
người mù lội qua suối. Đặt đầu
gậy xuống trước, dò dò không thấy bị
hẫng, Sài nhích chân đi. Nhích một chân làm trụ
để khỏi lạng rồi nhích chân thứ hai.
Đồng thời với anh, chân Thêm và gậy của
cậu ta cùng nhích đi. Nước đã rút xuống
dưới thắt lưng nhưng sóng chao ướt
cả áo, vết thương của Thêm cũng bị
nước ngấm vào. Cả hai đều không ai
để ý đến chuyện đó. Đến bờ,
vẫn phải đi nặng nhọc, dè dặt, mỗi
bước chân đặt xuống nghe phì phọp trong
những chiếc giầy õng nước. Đêm nay
nếu không tìm thấy đường mòn, không gặp
đơn vị nào qua đây thì hai tên không rõ biệt kích
hay thám báo có tha cho các anh không? Nguy hiểm đè nặng vai
anh, cái chết của bạn và của chính mình có thể
xảy ra bất cứ lúc nào! Anh không dám dừng lại.
Nhưng Thêm thì không thể chịu đựng nổi
những cơn đau, cơn khát. Lên cách bờ chừng
nửa giờ Thêm đã buông thõng cây gậy trong tay,
cả trọng lượng của người cậu
đổ theo từng bước run lẩy bẩy
của Sài. Đi thêm được nửa giờ nữa
Thêm bỗng thở hồng hộc, ẩy Sài ngã dúi đi,
còn mình cũng ngã lăn ra, miệng há hốc:
”Nước, nước... ước. Giời...
ời... ước...“. Sài cố chống tay ngồi
dậy mở bi đông nước đổ vào miệng
cho Thêm. Lần này cái sức của tay Thêm mạnh hơn
cả Sài. Cậu ta ghì chặt lấy bi đông. Dòng
nước chảy ồng ộc vào miệng ứa ra hai
bên, ràn xuống ướt đẫm cổ áo. Sài
để im chừng mười giây rồi dùng sức
bẻ bi đông nằm ngang và giật khỏi tay Thêm.
Bị hẫng Thêm chửi tục rồi nhìn Sài trừng
trừng bằng đôi mắt đầy vẻ căm
thù. Sài không dám nhìn vào sự khổ sở tội
nghiệp hiện lên mặt bạn, anh quay đi xoáy
nắp bi đông cho thật chặt lại. Ngồi
lặng lẽ cởi băng vắt kiệt nước
rồi băng lại cho Thêm, Sài hoảng hốt thấy
máu ở đùi Thêm vẫn chảy ra ri rỉ. Không có
chỗ để ”ga rô“ không có thuốc, có băng. Cũng
không biết tìm thứ lá gì đắp. Nhìn những
giọt máu cứ ứa ra loang đỏ ở đùi
bạn anh không thể biết mình phải làm gì ngoài
việc phải nhanh chóng tìm đường về
đơn vị. Lúc này mặt trời đã đứng
bóng. Ngoài những tiếng ồn ào của suối, không
thấy một động tĩnh gì. Vắng lặng quá.
Mỗi bước đi Sài có cảm giác hai tên
địch buổi sáng như hai con hổ ở một
hang hốc, một mỏm đá, một bụi gai góc um
tùm nào đấy, sẵn sàng nhẩy ra vồ lấy hai
con người yếu đuối không thể chống
đỡ này. Bao nhiêu tâm trí, sức lực đều
dồn cả vào việc luồn lách, chống, bám
vượt qua những mỏm đá, những bụi gai,
có chỗ phải lội hẳn xuống suối mới
đi được. Phải cố sức trông từng bước.
Bước này qua được là chỗ tựa cho
sức lực để cố lên bước nữa.
Bất chấp gai cào, bất chấp đầu
đập vào cây, vào đá, bất chấp đầu mình
và chân tay như rời ra không liên quan gì với nhau,
bất chấp cả đói và mồ hôi chảy ròng ròng
như tắm. Nửa là cõng, nửa là kéo bạn đang
nén hết mức cơn đau để theo mình. Rừng
đã khép lại. Thêm vẫn ngoẹo đầu vào vai anh
yên lặng. Chắc là Thêm ngủ thiếp đi. Gặp
một tảng đá phẳng phiu to bằng cả gian
nhà. Chỉ cao đến ngang đầu gối mà Sài không
đủ sức bước lên. Anh nằm gục
xuống lấy sức. Nhưng còn sức đâu nữa
mà lấy. Tất cả những cái cần cho một
cơ thể sống đã mất đi. Anh nằm mê
mệt không còn biết gì kể cả bom nổ hất
người bay đi, lúc rơi xuống chỗ nào
hoạ may anh mới tỉnh ra được.

Nằm im được một lúc, sự tĩnh
lặng gọi cả cơn đau cơn khát cháy
người làm Thêm không thể nén nổi tiếng thở
và tiếng kêu. Kêu mãi vẫn không thấy Sài động
đậy. Có cảm giác Sài đang ngủ, Thêm chống
tay rời khỏi lưng Sài, kéo lê cái chân bị
thương theo hai bàn tay bò. Đêm mù mịt không thấy
gì. Tiếng nước chảy như lời kêu gọi
anh bò đến với nó. Cơn khát nổ bùng không
thể nào kìm giữa dù có bất cứ một nguyên
tắc gì cũng không thể kìm giữ. Hãy chết ngay sau
cái phút được uống nước thoả thuê thì
cũng còn hơn để sống một trăm năm
nữa mà đêm nay lửa của cơn khát đang
đốt người mình thành than. Thêm vẫn cố
sức bò theo kiểu bò nghiêng, kéo lê cái chân bị
thương theo. Cái sức mạnh của dòng suối
đã đưa anh đến bên nó. Chống hai tay
xuống phiến đá, úp mặt vào mặt nước,
anh uống lấy uống để, không kịp thở.
Uống đến căng bụng vẫn chưa hết
cơn thèm. Anh cứ áp mặt mình với mạt
nước mát lạnh chốc chốc lại xô lên
đầu như đùa rỡn với anh, con người
đang giang hai tay, áp mình vào phiến đá và áp khuôn
mặt cháy bỏng vì cơn khát vào dòng nước
suối hào phóng và vô tình đã đem đến cho anh
niềm sung sướng mãn nguyện mà cả cuộc
đời từ bé đến bây giờ chưa có
một lần nào có được cái hạnh phúc lớn
lao ấy để rồi vĩnh viễn chấm
dứt mọi gian khổ và hy vọng, chấm dứt cái
lý tưởng và tình yêu từ đêm nay, cái đem kể
từ khi anh tiếp xúc với chậu sành nước
ấm nóng đầu tiên của bà đỡ đến
giờ phút này đã là hai mươi năm hai tháng, sáu
ngày.

Không hiểu mới nửa đêm hay đã gần sáng.
Không hiểu mình đang nằm ở bãi biển hay trong
gian buồng xây kín quanh năm ngày cũng như đêm!
Chỉ thấy hơi lành lạnh ở lưng. Muốn
giơ tay lên nhưng không tài nào nhấc nổi. Phải ú
ớ như muốn giãy giụa, muốn vùng đạp
mới mở được mắt ra. Sài sờ lên
lưng. Không có Thêm. Quờ ra xung quanh cũng không thấy.
Mồ hôi anh toá ra, hai chân muốn khuỵu xuống. Anh
bấm đèn loang loáng ra tứ phía. Chỗ nào cũng
thấy um tùm đen tối, cũng như là nơi rình
rập của kẻ địch. Định cất
tiếng gọi , lưỡi ríu lại cổ họng
nghẹn khô, Sài không sao cất nổi một lời, dù là
nhỏ nhoi. Sau phút choáng váng, anh lội xuống suối
bấm đèn tìm bạn. Lội giật lùi
được đến đầu gối nước
anh nhận ra Thêm đang giang hai tay nằm sấp ở
bờ suối. Sài mừng rỡ xô đến gọi
bạn. Vừa chạm đến người Thêm, anh
đã run bắn lên. Nhìn bạn gục xuống mặt
nước anh hiểu vì sao nên nông nỗi này. Anh muốn
kêu lên. Không kêu nổi. Anh muốn khóc, khóc không ra
nước mắt. Nỗi căm giận chính mình trào lên
trong anh. Bất chấp cả sợ hãi anh xốc bạn
lên cổ cõng Thêm lội theo bờ suối. Lúc bấy
giờ anh chưa hề có cảm giác hoặc không còn
cảm giác là bạn đã chết, chỉ thấy có
bạn trên lưng, anh thấy vững tâm hơn. Và
cũng không hiểu, mãi sau này cũng không ai giải thích
được tại sao anh lại cõng nổi
người bạn đã hy sinh trên người luồn
rừng, lội suối suốt mười lăm
tiếng đồng hồ. Đến con
đường giao liên, anh ngã vật ra. Hai người
nằm nghiêng úp mặt vào nhau như hai người
bạn tri kỷ đang trò chuyện, tay anh ôm ngang lưng
bạn, và bạn gác cái chân bị thương qua
người anh. Đến gần mới biết cả
hai người lính trẻ ấy đều như
đang ngủ rất ngon lành.

*

Hương quyết định về quê viếng cụ
đồ Khang, bố Sài. Một người cùng quê
học với Hương và Sài hiện cũng đang
công tác tại Hà Nội đến báo cho Hương tin
đó. Hương là người đàn bà không hề yêu
chồng nhưng lại vô cùng thương con,
người đàn bà ”của gia đình“ ấy thật
sự đảm đang lo toan chu đáo với chồng
con, với họ hàng hai bên, với bạn bè. Có thể
nói cái hạnh phúc mà anh chồng cô, cũng giống như
Tuyết, ”vồ“ được quả là vàng, là mặt
trời soi sáng cuộc sống lạnh nhạt và buồn
tẻ của anh. Cô bảo với chồng: ”Hôm nay em cho
các con về quê thăm bà ngoại, tuần sau ra. ở nhà
các thứ có sẵn rồi, tôm và thịt ăn hai ngày,
trứng ăn hai ngày với lạp sườn. Chủ
nhật em đã gửi bác An mua cá. Bác ấy làm và rán
hộ, khi nào xong bác ấy gọi sang bê về. Mỗi
ngày chịu khó nấu hai bữa cơm nóng và luộc rau
mà ăn khỏi xót ruột“ - ”Để đến hôm
khác đi cho khỏi cập rập được không?“-
”Có gì mà cập rập“- ”Anh cũng về thăm bà
một thể“- ”Thôi, không thể thức gì cả.
Lần khác“. Biết mình nói hơi quá, cô đi lại gài
chiếc cúc áo cổ và vuốt lại những nếp
nhăn trên áo chồng: ”Em nói bao nhiêu lần ăn mặc
phải gọn gàng, anh toạ tệch lắm!“.
Người chồng lại đần mặt lặng
lẽ tận hưởng niềm sung sướng
được ban phát, để rồi lại ngoan ngoãn
câm lặng, không được bàn cãi, không
được thay đổi những quyết
định của cô.

Hương bảo xích lô dừng lại ở cửa Nam
mua chục hoa huệ và dăm bó hương. Xuống ô tô
chợ Vàng, hai người bạn học cũ đã
chờ sẵn lai hai mẹ con Hương. Ba cây số
mới ra bến đò và từ bến về nhà Sài cũng
phải hơn một cây. Trên đoạn đường
gần năm cây số ấy đã thấy những
người mang hương và nến, hoa huệ và hoa vòng
từ Hà Nội về đám tang ông cụ Đồ. Nghe
người đi đường bàn tán Hương và
bạn cô biết là họ về còn kịp. ”Phải
đến bốn năm giờ cơ. Đang giờ
”phòng không cao điểm“ đã đưa làm sao
được. Chao ơi, cơ man nào là người“.

Quả là đám tang của cụ đồ Khang là
hiện tượng có một không hai ở vùng này. Ngày
xưa đám ma bố tổng Lợi mổ hàng trăm
con lợn, trâu bò, giã giò ăn uống rậm rịch
cả hàng mười ngày giời cũng không đông
được như đám này. Cái đó có nhiều lý do.
Thứ nhất, cụ đồ có nhiều học trò
ở khắp nơi, ai cũng chứng tỏ mình có
hiếu với người thầy vừa yêu
thương vừa hiền lành. Với lại việc
tôn sư trọng đạo vẫn là cái đức
của các cụ thời bấy giờ. Thứ hai,
cụ là bố của dũng sỹ đang chiến
đấu ở trong Nam, một mình bắn rơi máy bay
giặc Mỹ và bao nhiêu công trạng khác. Báo đăng là
chiến sỹ quân giải phóng quê ở làng V, bên con sông H
nhưng ai cũng biết anh Sài ấy là con trai cụ
đồ Khang. Từ trên tỉnh, trên Quân khu và những
người ở đơn vị cũ của Sài
đều đến viếng cụ đồ. ”Cụ
là người cha đã nuôi dạy và giáo dục cho
người con trai út của mình lập nên chiến công
vẻ vang, cả nước biết đến“, thư
chia buồn của ông chủ tịch tỉnh nói thế.
Thứ ba, họ hàng đông, làng xã ai cũng kính nể
đức độ của cụ ”giấy rách phải
giữ lấy lề“, đói thì ăn rau ăn cháo
chứ đừng ăn trộm ăn nhặt của ai.
Hồi các em và các con còn nhỏ cụ dạy dỗ đe
nẹt thế. Lớn lên đi hoạt động,
cụ lo toan, chạy vạy, theo đuổi vào tù ra
tội và hầu hạ mỗi khi có khách của con,
của em, hoạ hoằn cụ chỉ nhắc một
điều: ”ăn ở nên để phúc đức
về sau. Chú và anh Tính làm việc gì phải nhớ
để lúc lui về vẫn có người vồ
vập vị nể mình“. Cả đời cụ chỉ
có một lần ân hận là đã đuổi thằng
Sài ra đồng để con suýt chết đói, chết
rét. Nỗi ân hận ấy trước khi tắt thở
cụ còn gọi: ”Sài ơi, con tha lỗi cho bố.
Bố ăn ở ác với con nên lúc nhắm mắt bố
không được gặp con, Sài ơi!“. Xóm mạc ai
cũng oà ra nức nở thương tiếc cụ,
thương nhớ thằng con út của cụ đang
biền biệt ở tận đâu đâu, có biết
đến cái giờ phút vĩnh viễn xa rời
người cha kính yêu này không?

Những lẽ ấy đã đem đến nườm
nượp đông đúc sự thương tiếc, kính
trọng, sự linh thiêng của mất, còn toả ra
từ đám tang cụ đồ. Nhưng cũng còn
cơ man nào là người không biết từ huyện xã
nào ngơ ngác và thậm thụt, cung kính và cười
cợt, nghênh ngang và khúm núm, họ là vô số người
chưa hề biết cụ đồ là ai, cũng không
phải vì lòng ngưỡng mộ một gia đình cách
mạng, một cuộc sống mẫu mực hoặc vì
sự yêu mến chân thật người em, người
con của cụ.

Họ đi đám chỉ vì không đi sẽ không
tiện. Thành ra không phải họ đi đưa đám
cụ đồ mà đưa đám ông Hà đã về làm
bí thư huyện uỷ được nửa năm nay
và đưa đám anh Tính uỷ viên trực phụ trách
nội chính của uỷ ban hành chính huyện. Có
người đến ngay từ chiều hôm kia, khi
vừa phát tang. ở ngoài đường họ đùa
nghịch huyên náo, vào đến nhà họ lặng lẽ
nghiêm trang. ở ngoài đường họ còn dò la xem phong
tục làng này ra sao, vào đến nhà họ thành thạo
mọi nghi lễ và làm mọi việc tự nhiên như
một người chủ. Họ phải liếc
mắt xem thắp hương và khấn vào lúc nào,
đứng đâu để ông Hà hoặc Tính chứng
kiến nỗi lòng đau khổ, cung kính của họ:
”Con là Trần văn Đật phó chủ nhiệm
phụ trách chăn nuôi thôn Thượng, xã Hồng
Thuỷ kính viếng lin hồn cụ Đồ sống
khôn chết thiêng chút lòng thành nhỏ mọn của con...
”Tút Tam Thanh và chục bó hương dâng lên trước
mặt anh khấn rồi quỳ sụp xuống lễ
ba lễ, đứng dậy, hai mắt đỏ hoe anh
lẩy bẩy đặt lên bàn thờ chỗ đã
chồng chất hương hoa khiến Tính sau khi vái
đáp lễ phải cám ơn anh và nhận lấy
tấm lòng thành cung kính ấy.

Đi quay ra Đật vẫn cúi vẻ đau đớn
nhưng trong bụng đã có thể chắc chắn
về cái đơn xin hai nghìn ngói đang nằm ở chỗ
Tính mà hai tuần sau anh sẽ đến xin hẳn là Tính
không thể từ chối. Và nếu cần, anh sẽ
”khấn“ lại tên tuổi của anh để Tính
khỏi quên. Lại có người đến từ sáng
nhưng cứ quanh quẩn ngoài ngõ đợi ông Hà lên
trực bên linh cữu mới vào thắp hương
viếng. Hầu hết những người không quen
thuộc với cụ Đồ trước hoặc sau
khi đưa đám đều tạt vào thăm ông Hà,
nắm lấy bằng được bàn tay ông để
chia buồn. Với Tính cũng thế. Tất cả
những cử chỉ ấy cốt để hai con
người không thể quên rằng họ đã có
mặt trong cái đám tang lớn của gia đình các anh.
Người xa lạ đã vậy, ngay con cháu và anh
chị em gần xa, ai hàng năm hàng đời không lai
vãng, không bẻ cho nửa của khoai lúc đói kém thì gào
khóc to nhất, thảm thiết đến nẫu lòng.
Trong những tiếng khóc của người thân thích ai
cũng cảm động về nỗi đau
đớn, sự mất mát lớn lao ở người
con dâu cả. Chị vật vã, đã có lúc ngất đi
và tiếng đã khản, chị vẫn kêu van thống
thiết ”ối cha ơi, cha chết đi, con lớn con
bé của cha biết trông cậy vào ai, cha ơi ời...“
- ”ối cha ơi, từ nay các cháu của cha biết tìm
đâu thấy ông, để ông dạy bảo các cháu
lớn khôn như ông đã nuôi dạy con cái, có đi
đến chân trời góc biển nào cũng không thua anh
kém chị... cha ời...“- ”ối cha ơi, mới trưa
hôm kia con hỏi cha có thèm của ngon vật lạ gì con
hầu cha, cha bảo con rằng cha đã đầy
đủ rồi bây giờ cha đã bỏ chúng con,
bỏ đàn cháu thơ dại, cha đi đâu rồi cha
ơi...“

Tuyết cũng là người khóc ”thường trực“
cùng chị cả. Duy chỉ có vợ Tính chỉ oà khóc
như gào lên lúc ông cụ vừa tắt thở và khi
liệm, còn chị phải chạy tất bật với
bao công việc: cau trầu, chè thuốc, lo cơm
phường kèn, phường trống... Chỗ nào
cần, việc gì thiếu hụt chị đều
phải làm, phải lo. Nhiều khi bạn bè đến
không thấy vợ Tính, anh ngượng tìm gọi
chị: ”Mẹ Tính cứ đi đâu thế“ - ”Thế
bao nhiêu việc cứ bỏ đấy à? Bố nó xem
những việc dưới này có ai giúp tôi
được việc gì không!“ Anh lại phải bảo
vợ: ”Thì mẹ nó lại phải trông nom cho chu tất
hộ tôi“. Anh biết rằng sẽ không ai chê
cười vợ anh bất hiếu vì cả làng, cả
xã đều nói với anh suốt mấy tháng trời
về việc vợ anh trông nom phụng dưỡng
bố chồng ốm như thế nào.

Hương và hai bạn về đến nơi khi
mọi người đã bắt đầu khiêng linh
cữu ra nơi trồng đòn. Nỗi tang thương
cồn lên theo dần ra ngõ. Cô vào bàn thờ đặt
hương hoa, ngước mắt nhìn tấm ảnh
của cụ giữa lặng vắng, lạnh lẽo,
phút linh thiêng rào lên mắt cô. Cô nhìn lên tấm ảnh
hồi còn trẻ của cụ như bắt gặp Sài
của mười lăm, hai mươi năm sau.
Đứa con gái như sợ hãi cảnh vắng vẻ,
nó túm lấy áo mẹ. Cô lén lau nước mắt quay ra.
Hai anh bạn vẫn đứng chờ ở cửa,
cả ba người lặng lẽ lẫn vào đám
đông đang ùn ùn giạt xô lại phía nhà. Trên
đường ra nơi an táng, Hương không thể
cầm được nước mắt. Cô cố
giấu mình giữa đám đông đảo ồn ào. Cô
khóc về nỗi đau thương do bao nhiêu tiếng
khóc quanh mình, do tiếng kèn cũng thảm thiết như
tiếng khóc, tiếng trống, tiếng thanh la, tiêng hai
thanh tre cách cách làm chịch...

Tất cả đều như là sự chia li, cách
trở, sự mất mát không thể bù đắp. Cô khóc
vì thương tiếc cụ đồ. Cô khóc vì sự xa
vắng của Sài. Cô khóc cho cả nỗi đau
đớn của mình vì sao gắn bó với gia đình
này, giờ phút thiêng liêng cô tự coi mình như một
đứa con dâu, phải khóc cho cả nỗi đau
đớn của người đi xa. Anh Sài ơi, anh có
hiểu lúc này em khổ sở như thế nào vì tình yêu
trắc trở của chúng ta, vì sự hờ hững
của hai đứa mình. Chiếc khăn mùi xoa
ướt đầm nước mắt cô vẫn
phải giấu mọi người, giấu cả
đứa con gái bốn tuổi đang túm chặt
lấy đuôi áo mẹ. Gần đến huyệt chú Hà
từ dưới len lên. Đến chỗ Hương
chú dừng lại: ”Chú biết cháu về từ lúc ở
trong nhà. Bấn quá, thông cảm cho chú“. Chôn cất xong,
Hương và các bạn chào anh Tính, rẽ
đường về chợ bái. Anh cảm ơn tấm
lòng tốt của những người bạn Sài rồi
hỏi Hương ”Em còn được ở nhà mấy
ngày? Chủ nhật anh sẽ đến rồi lên cơ
quan anh chơi“. Tất cả sự âu yếm, trìu mến
của chú, của anh sao không có được từ
dăm bảy năm trước? Hay đến bây
giờ, biết là tôi không thể phá vỡ sự
nghiệp và hạnh phúc của con em các người, các người
mới hỏi han. Hay vì một cái gì? Hay các người
đã thương xót thằng cháu, thằng em khốn
khổ ấy và nuối tiếc? Để làm gì lúc này
nữa! Ăn cơm xong ”con đi ngủ với bà,
mẹ bận việc“, Hương ngồi với
ngọn đèn và tờ báo trên mặt bàn. Một tờ
báo quân giải phóng đã nhầu mà anh bạn đến
báo tin cụ đồ mất, đã cho Hương.
Đầy hai trang giữa đăng ảnh của Sài và
bài viết nói về chiến công của anh. Cô đọc
đã thuộc từ cái dấu chấm, dấu phẩy
nhưng vẫn đọc lại từ chữ
đầu đến chữ cuối cùng. Đọc xong
lại nhìn tấm ảnh mù mờ, càng nhìn càng mờ
đi, chả nhận ra đặc điểm gì.
Nhưng để xa, nhìn đại thể cô vẫn tháy
đôi mắt buồn buồn xa xôi, vẫn thấy
đôi môi dầy dặn mím lại lặng lẽ mà
vẫn như gợi mọi người phải nhìn vào
nó, tìm ở phía trong nó một cái ”duyên thầm“ và bao nhiêu
điều sâu xa. Người ta bảo đường
nhân trung sâu là ăn ở phúc hậu, có trước có sau
phải không? Kim ơi, sao bạn nói với tôi những
chuyện đó muộn thế. Đã hàng trăm đêm
phá núi lấy đá tôn ngầm, phá bom lấp
đường giữa ác liệt trung đội
trưởng công binh do anh phụ trách không để
một chiếc xe phải chờ ngầm, không để
một cân hàng ra phía trước rơi vãi vì dốc ”bung
trôi“ và ngầm ”mất tích“. Trước đây không
mấy đêm là không có xe đổ, hàng bung ra vì
đoạn đường ngầm và đoạn
đường dốc quá hiểm trở. Hàng năm nay
chốt giữ trên khu vực ấy các anh phải
đối phó với bom đạn địch mà đêm
nào cũng xảy ra. Có đêm năm lần bị oanh
tạc, cả năm lần chỉ trong vòng nửa
giờ đoàn xe đã được giải phóng. Các anh
đã tôn ngầm, cải tạo cả hai bờ, biến
nó thành con ngầm dễ đi nhất trên tuyến
đường vận tải chiến lược.
Dốc ”bung trôi“ cũng được thay bằng con
đường tắt qua rừng Khôộc vừa
ngắn vừa bằng phẳng thành đường ”êm
trôi“. Bằng kiến thức khoa học và ý chí kiên
cường, trung đội anh làm đến ba
đoạn ngầm và đường ”êm trôi“ như
thế.

Bọn địch không ngờ ở một khu liên hoàn
trọng điểm nối hai con đường A và H
trước đây mà dựa vào sự hiểm trở
của nó, chúng có thể khống chế dễ dàng, hàng
năm nay lại không có cách gì ngăn chặn nổi. Tên
đại uý tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn
Năm khai: ”Chúng tôi dự đoán đã có từ hai
đại đội đến một tiểu đoàn
chốt giữ cho hai khu vực ngầm và cung
đường quanh núi nên đã bố trí lực lượng
hành quân một trung đoàn có phi pháo oanh kích yểm trợ
cùng với các đơn vị tại chỗ nống ra
chiếm giữ khu vực trọng điểm cắt
đứt cái mắt xích quan trọng trên con
đường vận chuyển bằng cơ giới và
đường giao liên của các ông“.

Trung đội trưởng Giang Minh Sài kể rằng có
hai điều khả nghi. Thứ nhất, đây là
lần đầu tiên chúng đánh bom vào lúc năm giờ
sáng, khác hẳn cái quy luật đánh từ trưa ngày hôm
trước đến ba giờ sáng ngày hôm sau. Tất
nhiên có lúc khả nghi chúng cũng đánh phá vô tội
vạ. Thứ hai: hàng trăm quả bom dội xuống
chỉ có năm quả vào khu vực ngầm và dốc còn
hầu hết tập trung vào khu rừng sau lưng
chỗ ở của chúng tôi quanh một khu đồi
trọc. Chắc chắn hiện tượng gì sẽ
xảy ra. Tôi báo động tập hợp trung
đội. Tất cả sẵn sàng chiến đấu.
Một tiểu đội ở lại làm lực
lượng dự trữ và bám ngầm, bám vào
đường bảo đảm xe đi trong đêm. Hai
tiểu đội sẵn sàng cơ động ứng
phó với tình hình mới. Được chừng nửa
giờ có tiếng máy bay trực thăng. Linh tính báo cho tôi
biết chắc chắn là chúng sẽ đổ bộ.
Tôi hô anh em chạy lên phía đồi trọc.

Do chủ động nên tôi vác khẩu trung liên chạy
ngay sau tiếng hô của mình. Anh em chạy theo. Tôi phân công
mỗi tiểu đội thành một mũi chiếm hai
khu rừng ở hai phía cách đồi trọc một con
suối. Tiểu đội do tôi chỉ huy chiếm
ở phía nam tức là phía chúng tôi trú quân. Rừng còn cháy.
Khói bo còn xộc vào đắng cả mũi, tôi hô anh em
nhanh chóng chọn vị trí có lợi, dùng súng trường
bắn tỉa nếu chúng thả thang, còn tiểu liên
trung liên thì nhằm vào máy bay khi chúng hạ cánh. Tôi vừa
tìm được phiến đá chỉnh khẩu trung
liên thì ba chiếc trực thăng đã xoáy cái âm thanh
như đinh đóng vào đầu. Trời ơi, ví von.
ở nhà có bao giờ dám cãi lại ai câu nào. ức cái gì,
hai vành tai chỉ đỏ nhừ như hơ lửa.
Càng ức, càng chết lặng đi để rồi làm
gì, đi đâu không hé răng nói nửa lời. Đã
nghĩ chỉ có mình mới hiểu hết anh,
đến cái việc quyết định nhất thì
lại không hiểu gì. ảnh chụp có thật
người hay không mà già và gầy gò đến mức
ấy! Chiếc thứ nhất hạ độ cao quay
ngang bay dọc suối. Tôi bám nó qua tấm kính buồng lái
tên giặc nằm gọn trong vòng ngắm của tôi.
Đây là cơ hội thuận lợi nhất, nếu
chậm một chút, nó chỉ hơi lạng đi thì
chỉ còn máy bay mà mất thằng lái. Tôi nghiến
răng lại siết cò. Cùng với tiếng nổ
của tôi chiếc máy bay chao lạng và cứ thế
rơi nghiêng xuống sườn núi, lặn ụp xuống
suối. Anh em nhảy lên reo hò, còn tôi thì toát mồ hôi,
không dám tin vào cái điều đang xảy ra nữa. Hai
chiếc sau vội vã vọt lên. Tôi bắn hết già
nửa băng còn lại. Bắn đuổi ”xua” nó đi
để mình còn trấn tĩnh chứ ”vuốt“ theo
đuôi nó có trúng chưa chắc đã rơi. Tên
đại uý là một trong ba tên còn sống trong số ba
mươi mốt tên trên chiếc máy bay ấy.
Được lôi ra, mặt mũi còn xám ngoét đã khinh
khỉnh và bất cần. Tôi đoán hắn là
người thành phố hoặc ít ra hắn đã
từng ăn học ở đấy. Nói nhỏ với
hai chiến sĩ nhưng tôi cố tình để cho
hắn nghe. Quả nhiên mặt hắn nhợt hẳn
đi. Hắn tiến đến gần tôi lắp
bắp: ”Thưa ông... chỉ huy...“- ”Ông chỉ
được sống khi nói rõ kế hoạch của các
ông“- ”Tôi xin phép gặp riêng ông“ Hắn nói nhỏ chỉ
đủ cho tôi nghe. Tôi và hắn đi cách các chiến
sĩ và hai tên nguỵ một đoạn nữa. Trong vòng
năm phút tôi và hắn đã đối thoại xong
về kế hoạch của một cuộc hành quân và
sự cam kết về tính chính xác trong lời khai của
hắn. Tôi cũng biết hắn có một vợ,
một con ở Sài Gòn. Vợ hắn đã xin cho hắn
được chuyển về biệt khu thủ đô
trong tháng tới. Một kế hoạch tác chiến
được vạch ra. Một trung đội
thiếu sẵn sàng chờ đánh một trung đoàn
đủ của đối phương. Sao những ngày
ở nhà anh không thể táo bạo đến liều
lĩnh được như thế? Có phải
trước khi đi anh đã tha thẩn suốt một
tuần lễ ở gần chỗ em không? Anh đã nhìn em
hàng giờ đồng hồ trước khi anh Hiểu
vào nhà ư?

Anh giục anh Hiểu vào cốt để xem em có nói gì
đến anh! Nhưng lúc ấy nào em có thể nhắc
đến anh mà không đầy nỗi uất ức
căm giận. Cũng chỉ tại anh thôi. Nếu không
dũng cảm thì có thể làm được việc gì!
Sau ba giờ độc lập chiến đấu
với một lực lượng gấp hơn hai
mươi lần có bom pháo yểm trợ trung đội
của họ đã bắn rơi bảy máy bay và diệt
hàng trăm tên lính. Họ giữ vững trận
địa cho đến khi có lực lượng chi
viện của ”bãi khách“, của trạm và các chiến
sĩ lái xe. Quân địch phải tháo chạy
trước sự áp đảo của quân ta, bỏ
lại mười hai máy bay lên thẳng và hai trăm
bảy mươi ba xác chết. Người trung
đội trưởng của Trung đội Anh hùng
ấy trở thành chiến sĩ ưu tú và vinh dự đứng
trong hành ngũ của Đảng nhân dân cách mạng ngay
đêm chiến thắng. Giá anh cứ đi chiến
trường trước đấy một vài năm làm
gì đến nỗi. Anh Hiền ơi, anh có đến
nỗi nào! Sao anh bắt người ta làm cái việc
tội lỗi ấy. Mà tại sao Kim không nói với tôi
ngay từ những lần đến bệnh viện
thăm chị gái để tôi khỏi phát điên lên khi
nghe tin anh trở lại yêu vợ, phản bội tôi.
Gặp bất cứ cán bộ, chiến sĩ nào ở
binh trạm YN này cũng đều biết đến
Giang Minh Sài, biết đến con người bất
chấp gian khổ, bất chấp hy sinh hay nói một
cách khác đối với anh trong cuộc chiến
đấu một mất một còn từng giây, từng
phút này không hề có gian khổ, hy sinh bởi vì không bao
giờ anh nghĩ tới nó, cũng không bao giờ, ở
đâu những hy sinh gian khổ lại có thể cản
được nhiệt tình cách mạng, ý chí kiên cường
của anh.

Cái làm nên bản lĩnh kiên cường của
người dũng sĩ ưu tú ấy đơn
giản thế này thôi. Cũng chính những ngọn núi cây
rừng và dòng suối cách đây ba năm về
trước đã chứng kiến cái chết cay
đắng của người bạn anh. Thương
anh thèm một bữa rau bạn đã dẫn anh đi
lấy! Rau chưa lấy được máy bay giặc
Mỹ theo toạ độ chỉ điểm của
bọn thám báo đến bỏ bom giết chết
bạn anh. Nỗi đau vô cùng thành lòng căm thù vô
hạn với bọn giặc cướp nước và
bán nước. Và sâu xa hơn nữa, cái làng V suốt
đời ngập lụt của anh, bọn đế
quốc phong kiến đã bóc lột đến tận
xương, tuỷ người nông dân, mối hận thù
nuôi lớn từng ngày, vừa đến tuổi mười
tám anh đã xung phong nhập ngũ và tìm mọi cách xin ra
chiến trường giết giặc lập công. Còn
một nguyên nhân nào khác nữa không? Cái đêm trăng
giữa ngày lụt ấy anh đã bảo em: anh sẽ
đi bộ đội càng đi xa càng tốt, càng làm
việc gì nguy hiểm càng tốt. Dù lao vào lửa vào bom mà
chết còn hơn là phải sống với ”cô ta“. Anh
kể hay nhà báo ”bịa ra“! Nhưng nên như thế thì
hơn. Không hiểu những năm tháng qua tận thăm
thẳm xa xôi anh đã nghĩ những gì? Đừng nên
liều lĩnh như những lời đã nói với em
anh nhé. Em vẫn ở bên anh, một người đàn bà
đã có chồng, bỏ con để trở về
với anh nhưng em vẫn là tình yêu suốt đời
của anh cũng như anh mãi mãi là tình yêu duy nhất
đời của đời em.

Đừng khóc khi trở về thấy em âu yếm
vỗ về chồng con mà câm lặng, lẩn tránh em. Anh
bé bỏng của em ơi. Nhưng... anh ơi... Nhưng
đến bao giờ em mới có thể để anh
hiểu nỗi lòng em, để anh bớt đau
đớn, tủi hận. Bao giờ! đến bao
giờ hở anh!!!

Chương 7

Sài
không thể ngờ rằng cuộc sống cực
nhọc của người lính đối với anh
lại thiêng liêng đến thế. Mười bảy
năm vào bộ đội thì mười một năm
ở chiến trường. Mười một năm
nguyên vẹn, không một lần về phép, mười
một năm phải đếm từng giờ, giành
giật với cái chết để cộng lại
mới thành cái con số mười một ấy.

Đã có bao nhiêu nỗi bực tức, cáu giận, oán ghét
và buồn phiền. Nhưng nó chả bao là gì trước
cái sống, cái chết. Nếu không vì ”dính“ lai lịch nhà
vợ anh đã trở thành anh hùng lực lượng
vũ trang quân giải phóng thì cũng không là gì
trước cái chết của bạn bè, có người
vì chính anh mà đã ngã xuống. Hàng chục người
đã không tiếc thân mình cứu vớt anh giữa
những cơn sốt ác tính, giữa những toạ
độ bom, giữa cả vòng vây của giặc.
Cảm động và đời đời mang ơn
những người bạn đã cứu sống mình
nhưng suốt mười một năm anh không nghĩ
đến ngày trở về. Ngay ngày đất
nước hoàn toàn giải phóng người từ các
miền nhao đi tìm kiếm nhau, tìm về quê hương
bản quán, hàn gắn, bù đắp lại những
cắt chia, mất mát. Đồng đội anh cả
trăm người như một đều tìm cách
về phép, đi tranh thủ, đi công tác để
được về quê. Không chỉ là thoả mãn những
mong đợi nhớ thương biền biệt mà còn
như để trình diện sự sống sót của
mình với bố mẹ, vợ con, anh em làng xóm.

Riêng anh, mỗi lần nhớ đến quê hương
nước mắt lạ ứa ra vì nỗi cồn cào
nhớ từng miếng bánh đúc ngô chấm tương
kho tép. Nhớ mẹ và chị Tính có lần bơi
mủng đi hàng bốn năm cây số đưa lên
trọ học lớp một ở nhà cô trên Năm
Mầu. Giữa mênh mang sóng nước vẫn nằm
ngửa giãy đành đạch trong lòng mủng chỉ vì
có lẻ ngô rang anh Tính đã bốc mất mấy
hạt. Mẹ và chị cứ phải dỗ dành như
van, như lạy và thay nhau người giữ,
người bơi kẻo mủng ụp đi. Nhớ
những đêm bố kiệu trên cổ, nước
ngập đến bụng, đến ngực bố, bố
vẫn phải lò dò từng bước kiệu con hàng hai
cây số xuống đình Hà Châu chỉ vì con đòi đi
xem hát trống quân. Mười một năm đi,
cả bố và mẹ đều không còn nữa, con
trở về với ai! Đành rằng các anh chị có
thể thương em như cha mẹ thương con
nhưng đã hơn ba mươi tuổi đầu con
không thể lang thang ăn gửi nằm nhờ như
thuở lên bảy, lên mười. Lại càng không thể
ăn một bữa cơm chung, ở cùng một nhà
với người đàn bà khiến anh giật thót
người mỗi khi có ai cất lên tiếng nói ”vợ“
anh. Sài đã nhờ anh Tính lĩnh hộ chế
độ đi B để may sắm chi tiêu cho đứa
con trai của mình. Anh tin là anh chị Tính còn lo cho cháu
gấp nhiều lần như thế. Quê hương
đau đáu da diết trong những đêm chập
chờn mất ngủ trong từng miếng cơm,
hớp nước nhưng anh như kẻ tội
lỗi phải chạy trốn, giải phóng rồi
cả hai miền Bắc-Nam xum họp, cả đất
nước đoàn tụ và hàn gắn những vết
thương chiến tranh với những hậu quả
của nó. Sau những cơn sốt rét anh vẫn nguyên
lành chưa một lần bị thương nhưng anh
không còn nơi chốn để trở về. Đành là
thế. Đã đánh đổi hết nửa cuộc
đời trai trẻ để đến bây giờ
chỉ còn một quyết định cho riêng mình.

Không ai có thể bằng cách gì bắt tôi phải trở
về sống với một người mà cả đời
tôi không đủ can đảm để nói một
tiếng ”yêu“. Giữa những ngày bối rối không
biết đi đâu, về đâu anh nhận quyết
định chuyển về trường đại
học kỹ thuật quân sự. Anh sẽ đi học
thêm và làm cán bộ giảng dạy của trường.
Vậy là anh sẽ có một cái nghề, một cái ”cần
câu cơm“ cho phần còn lại của đời mình.
Nhưng khi không còn những biến động của
công việc anh có chịu đựng nổi một
sự ổn định cô đơn không? Một
người như từ trên trời rơi xuống
cởi phá cho anh niềm u uất xa ấy: Chính uỷ
Đỗ Mạnh! Đã mười hai năm không gặp
nhau, ông đã qua bao nhiêu chiến trường, qua bao nhiêu
nhiệm vụ: Chủ nhiệm chính trị, phó chính
uỷ rồi chính uỷ Sư đoàn. Hiện ông đang
là chủ nhiệm chính trị một quân đoàn ”con
cưng“ của bộ tổng. Sài chỉ nghe đồn
đại thế, có bao giờ anh lại dám nghĩ ông
còn nhớ đến mình. Người đần dại
hẳn đi, luống cuống mà không biết làm gì, anh,
nhìn ông như chỉ chực oà khóc. Ông cũng nhìn anh
từ đầu đến chân, cái miệng lúc nào
cũng cười, cái mắt lúc cũng như
cười hóm hỉnh có phần hơi khô lại. Mái tóc
mềm mại cắt thấp nhưng ngắn chỉ
đủ độ dài để hơi cụp xuống
trông đã lấm tấm như rắc phấn trên
đầu.

Trên khuôn mặt quắc thước có phần đã xám
đen tai tái và hai đuôi mắt đã hơi chảy
xuống. ”Gầy, xanh quá“. Ông lẩm nhẩm như nói
với riêng mình. Rồi sợ cái không khí nó nặng nề
không cần thiết, ông tiếp ”Cậu đi bao giờ,
vào đâu mình không biết. Những năm đầu
cũng không liên lạc được gì ra ngoài ấy.
Dăm bảy năm sau này đọc những bài báo mình
mới biết cậu đã vào chiến trường.
Tốt lắm, rất tốt“. Ông gật đầu
như để những ý nghĩ tốt đẹp
của ông về Sài lắng lại.

Đã đột ngột về chuyện ông đến,
lại cảm động không ngờ ông vẫn quan tâm
theo dõi mình mặt Sài đỏ bừng, anh đứng
vụt dậy xin phép đi lấy nước. ”Thôi
ngồi đây nói chuyện, mình còn đi. Mình vừa
mới ở Hà Nội, gặp Hà đã chuyển lên Bộ
công tác. Hà cho mình xem tất cả thư từ của
cậu. Gớm khiếp, làm gì mà anh kêu la rên rỉ ghê
quá...“ Đôi mắt ông hóm hỉnh nhìn anh và ông cười
cợt chế giễu. Sài vừa ngượng, vừa
như chạm phải cái gì cố tránh, anh cũng
đỏ mặt cười rồi cúi gầm xuống.
Giọng ông nghiêm chỉnh như mọi việc
đều dễ dàng chả có gì đáng phải quan tâm
lắm. ”Mình có bàn với Hà tìm cách ”giải phóng“ cho các
cậu. Thực ra thì cô ta cũng chả sung sướng
gì“ Sài há mồm để hớp lấy từng lời
của ông. ”Hà sẽ về bàn với gia đình chuẩn
bị tư tưởng cho cô ấy. Bằng giá nào
cũng dứt điểm đi. Cứ giam hãm nhau mãi
để làm gì chứ. Trời ơi, thật thế
ư?“ Mình cũng vừa bàn với Quang Văn. Cậu làm
cái đơn xin ly hôn đi. Cục chính trị sẽ làm
công văn đề nghị với toà án. Nếu cần
cử cán bộ về trình bày với địa phương
thái độ của đơn vị trước
vấn đề này“. Càng nghe Sài càng muốn nhảy tung
người lên mà kêu, mà reo hò giống như mẹ kể
năm đói người đang đổ ra, như
chuối đổ bão thì được lệnh vào
ấp Cụ Hiên phá kho lấy thóc. Cả làng, cả xã,
cả tổng chạy đi kêu la đến khi xúc
được thúng thóc về vẫn kêu gào, vẫn
nhảy cẫng lên mà kêu, mà bàn tán. Không hiểu sao lại
có sự lạ đời như thế. Cái công cuộc
khởi nghĩa tháng Thám, cái cuộc cách mạng lại
đến với Sài giản dị như thế này sao!
Tim anh như thắt lại, cổ nghẹn ứ không thể
nói được điều gì lúc này. ”Điều cơ
bản ở cậu bây giờ là tìm mọi cách lo toan cho
thằng cháu. Dù có ở với mẹ thì mình cũng
phải có trách nhiệm đến cùng và lo cho nó hơn
hẳn những đứa trẻ khác để nó
khỏi tủi hận“. Vâng, với cháu, nếu xẻ
được người tôi ra tôi cũng không tiếc.
Anh vẫn ngồi lặng hai hàng nước mắt rào
xuống má, lặng lẽ chảy. Chính uỷ không nén
nổi xúc động, ông đứng dậy bực dọc:

- Chỉ khổ thân thằng bé vô tội.

- Giá cách đây vài chục năm gia đình tôi và các
thủ trưởng đừng bó buộc tôi thì làm gì
đến nỗi.

- Đúng thế. Đúng? Nhưng anh có biết tại sao
không? Biết Sài chưa thể trả lời, ông
tiếp:

- Chính bản thân anh chất đầy cách sống
của một anh làm thuê. Sẵn cơm thì ăn, sẵn
việc thì làm chỉ hong hóng chờ chủ sai bảo
chứ không dám quyết đoán định đoạt
một việc gì. Lúc bé đã đành, khi học hành
đỗ đạt anh đủ tư cách làm một
công dân, một người chiến sĩ tại sao anh
không dám chịu trách nói thẳng rằng: hoàn cảnh
của tôi bị ép buộc như thế, nếu các anh
bắt ức tôi, tôi sẵn sàng đánh đổi tất
cả dù phải trở về làm anh cày thuê, tôi cũng
sẵn sàng để được sống tự do.
Kẻ bị trói buộc không dám cựa mình giẫy
giụa, chỉ hong hóng chờ đợi , thấp
thỏm cầu may, chã nhẽ một chính uỷ trung
đoàn như tôi lại xui anh bỏ vợ!

- Báo cáo thủ trưởng, thực ra lúc bấy giờ
em rất sợ.

- Đúng. Nói như thế thì còn được. Chính tôi
cũng sợ không dám can thiệp nhiều vào công việc
của liên chi và của ban chính trị. Sợ ai, sợ
cái gì? Không biết. Nhưng cả một thời như
thế biết oán trách ai. Mà để làm gì! Cái quan
trọng là xử lý cái công việc trước mắt
này. Bây giờ thì tự mình định đoạt
lấy cuộc sống riêng của mình chắc anh sẽ
không phạm sai lầm nữa. Nhưng tôi vẫn mong anh
có một cái gì khác thế. Tôi với Hà bàn nhau ”giải
phóng“ việc này cốt là tạo điều kiện cho
anh phấn đấu“.

Dường như mọi sự khổ hạnh của
thuở nhỏ và những năm gian lao mà anh dũng
ở chiến trường cốt để dành khi
về đến Hà Nội niềm sung sướng
hạnh phúc mới oà tóa bao bọc quanh người anh.
Sài trở thành con người ở tất cả m
ọi lĩnh vực khiến nhiều kẻ phải
mơ tưởng thèm khát. Đảng uỷ viên nhà
trường. Lớp trưởng lớp sau đại
học. Một dũng sĩ mới nghe tên đã thuộc
từ lâu. Ba mươi tư tuổi đã mang hàm
thượng uý lúc này còn là trẻ, hiếm hoi. Đẹp
trai, khoẻ mạnh, thông minh mà hiền, học như
chơi mà vẫn xuất sắc nhất lớp...
Nghĩa là anh đã trở thành nhân vật hoàn hảo cho
sự lựa chọn khắt khe của những cô gái
kiêu kỳ.

Hiểu chuyển ngành làm trưởng phòng tổ chức
của một bệnh viện từ năm năm nay. Anh
có một căn phòng riêng trong khi tập thể của
cơ quan. Căn phòng hẹp ở ngay đầu hồi
của tầng một có thể nói nó tiện lợi
nhất trong khu nhà này. Sài về ở cùng anh. Những ngày
đầu, hai anh em lấy cơm ở bếp tập
thể. Chiều thứ bảy Hiểu về quê, Sài hoàn
toàn làm chủ căn phòng cho đến sáng ngày thứ hai.
Nhưng nhà thường khóa cửa, có hôm Hiểu đi
như thế nào thì lúc về vẫn y nguyên thế. Nhìn
đôi dép cói đi trong nhà vẫn nghếch mũi vào nhau
anh biết Sài chưa hề bước vào nhà. Những
ngày ấy Sài đến ăn cơm ở nhà bạn.
Nếu mỗi tuần chỉ ăn ba bữa vào chiều
thứ bảy và ngày chủ nhật Sài tưởng
phải đến hàng năm mới hết lượt.
Có vô số bạn từ thời cùng học phổ thông,
ở đại học, bạn ở chiến
trường, bạn hiện tại, bạn của bạn,
bạn của chú Hà, anh Tính, họ hàng và người làng
đang ở Hà Nội. Người nào cũng muốn Sài
đến ăn với họ một bữa cơm và hàn
huyên thuở hàn vi của anh mà nhất định họ
là người chứng kiến nhiều nhất, thông
cảm hoặc khâm phục nhất. Mỗi lần về
đến nhà bao giờ cũng có dăm bảy mảnh
giấy gài vào cửa. ”Sài về đến nhà ngay tôi nhé“.
”Đúng kế hoạch tám giờ sáng ngày mai mình
đợi Sài ở nhà“. ”Tại sao cậu lại lỡ
hẹn. Hỏng bét cả. Hẹn lại: Đúng 19
giờ 30 tối mai chủ nhật tại nhà mình“- Anh Sài
ơi, em và bạn em đến thăm anh nhưng anh
đi vắng, thôi để đến dịp khác
vậy!“. Không cần xem chữ ký cũng biết
người hò hẹn là những ai, ở đâu!
Những người đầy nhiệt tình ấy đều
cùng một nhiệm vụ: giới thiệu với Sài
một cô gái mà theo họ ”Đẹp đôi nhất“,
”hợp hoàn cảnh của Sài nhất“ ”Đảm
đang chiều chồng hết ý“, ”Nghề nghiệp
vững, không bệnh tật gì“. ”Có nhà cửa đàng
hoàng, bà mẹ còn khoẻ trông con cái sau này“. Có đến
hàng mấy chục cô gái đẻ cho Sài lựa chọn
và ngán ngẩm. Anh chán đến mức về sau anh
từ chối tất cả sự hẹn hò của
những người ”đã tìm được một
đám cho cậu“. Anh Tính và chú Hà đều khuyên Sài nên
lấy vợ ở quê. Anh Tính đã để ý cho Sài
một cô bán bách hoá, hai cô ”cấp ba“ và một cô ở
huyện đoàn. Sài có phần phật ý với chú và anh.
Anh có thừa khả năng để lấy một cô
vợ công tác ở Hà Nội, việc gì phải về quê.
Anh chỉ cần một tình yêu. Một tình yêu có thể
bù đắp những ngày tháng khao khát đốt cháy
cả cuộc đời ép buộc của anh chứ
cần gì thứ khác. Đã từng làm cho Sài khốn
khổ về chuyện vợ con nên những người
thân thích không ai nài ép anh.

Một lần bạn của chú Hà gặp Sài ở
giữa đường, ông dừng xe vồn vã ”Tớ
đã để ý cho cậu một con bé, lúc nào
đến tớ đi“- ”Vâng ạ“- ”Hôm nào?“- ”Chú cứ
để cháu thư thư. Độ này cháu bận quá“-
”Hay là mình đưa nó đến đấy“- ”Thôi chú
ạ. Cháu cũng chả mấy khi ở nhà“- ”Thế này
nhé, lúc nào cậu có thời gian gọi điện cho
tớ. Tớ sẽ báo cho nó đến chỗ tớ
hoặc đến chỗ cậu cũng được.
Nghe tên cậu nó biết đấy. Nó bảo hồi còn
là học sinh phổ thông đã nghe kể chuyện về
gương chiến đấu của cậu, cảm
động lắm. Yên trí, Hà nói với tớ cậu muốn
hình thức phải tương đối nên tớ
cũng chọn cho cậu một cô vừa ý“. Sài phì
cười ”Cháu cũng đã được thấy
nhiều cô ”đẹp“ lắm rồi ạ. Chắc cô
này không bị tí mắt ”gián rấm“ thì cũng khá phải
không chú“- ”Bậy. Cứ gặp rồi anh sẽ mê“- ”Cháu
xin lỗi chú, cháu mệt cái trò này lắm rồi. Hay là thế
này. Trưa thứ bảy tuần sau chú bảo cô ấy
đến chỗ chú, cháu sẽ đến đấy.
Nếu được, cháu mời chú với cô ấy
lại chỗ cháu chơi. Thấy cháu không nói gì thì coi
như giải tán tại chỗ khỏi mất thì
giờ chú nhé“.

Nhưng chính Châu, tên cô gái, lại không có thì giờ
để nhận lời mời của anh. Chiều nay
cô phải họp cơ quan, Sài hỏi nhỏ khi tiễn
cô ”Mai rỗi đến chơi“- ”Em có chút việc không
đi được“- ”Có thể lúc nào tôi đến
thăm Châu được không?“- ”Thôi được,
nếu rảnh chủ nhật sau em đến“. Đã bàng
hoàng khi mới nhìn thấy cô ta bây giờ càng khó hiểu
trước những câu nói mập mờ. Cả một
tuần lễ anh phập phồng mong đến ngày
chủ nhật. Chiều thứ bảy được
nghỉ anh đi đã là bộ quân phục mùa đông
bằng dạ của sĩ quan và chiếc áo pôpơlin
trắng.

Đôi giày đen cũng được đánh xi bóng
nhoáng. Rồi cạo râu, rồi đun nước nóng
tắm, rồi dọn dẹp, lau chùi bày biện lại
căn phòng cả một tuần bừa bộn vì
Hiểu nghỉ phép. Khoảng hơn mười giờ
đêm, vào giờ này giữa đêm mùa đông đã là
khuya khoắt anh vẫn cài cửa thật chắc
để mặc quần áo và đi giầy. Quần áo là
của anh, chiếc áo sơ mi trắng và áo len xanh cánh
chả là của anh. Đôi giày đen cũng là của anh.
Tất cả đều vừa vặn nhưng mặc
vào người cứ cứng nhắc, chân tay
ngượng ngùng thừa thãi như là quần áo
mượn. Đêm thức khuya, sáng dậy lại
rất sớm vẫn thấy rộn ràng sảng khoái.
Đun nước pha vào phích, vào trái bếp hút
điếu thuốc lào (chiếc điếu cày đã tìm
chỗ dấu từ tối hôm trước). Vừa
lờ đờ say nhả khói vừa nhóm từng
chiếc trên bộ đồng phục, đứng
trước gương ”mỏ neo“ gài và ngắm. Lần
này đã thấy ”mềm“ hơn tối qua. Anh đi
đi,lại lại vung tay và bước đi cho nó quen,
cho nhịp nhàng. Lúc bấy giờ mới bảy giờ rưỡi,
cái giờ này anh bắt đầu phải để ý
từng động tĩnh nhỏ ở phía cồng
”thường trực“. Anh khoanh hai tay trước
ngực rồi chắp tay ra sau, đứng và đi, nhìn
các thứ trong phòng và nghe ngóng ngoài cổng cho đến
mười một giờ trưa không hề ngồi dù
rất mỏi, không hề hút thuốc lào dù rất thèm. Có
tiếng kêu ”Anh Sài có khác“, anh giật thót lao bắn ra
khỏi cửa. Lại hoá ra anh Tính khệ nệ ôm
cặp và xách ba bốn chiếc túi nhựa đầy
nứt nở các thứ. Sài hơi ”lỡ tàu“ nhưng
không buồn vì đã được ”tiếp tế“ và
nhân tiện anh em ”thống nhất“ luôn. Sài nói với anh
công việc cho ngày hôm nay nhưng mãi hơn mười hai
giờ vẫn không thấy tăm hơi gì. Bận
việc, quên số nhà hay vì sao? Ngừơi bạn
của chú Hà cũng chỉ là bạn của anh trai co ta và
”tớ goiwj ý thấy nó có vẻ mến cậu chứ
tớ đã biết gì đâu“. Tại sao một cô gái
như thế đã hai mươi lăm tuổi mà
chưa có người yêu? ”Bao nhiêu cậu lao đến
nó, có những cậu rất đẹp trai, phó tiến
sĩ, có cả con cái thứ trưởng nó đều
không ưng cậu nào“. Thế thì đã chắc gì cô ta yêu
mình!

Buổi trưa, hai anh em ra ăn phở ngay quán
trước cửa để Sài còn ”gác“. Cũng không có
dấu hiệu gì. Sài tự trách mình không hợp
đồng, dù không thể hiện giờ chính xác thì
cũng phải biết sáng hay chiều để khỏi
mất thì giờ. Anh Tính ở lại theo ý Sài. Cả
buổi trưa hai anh em cũng ngồi uống
nước trà để đợi. Tính sốt ruột
”Liệu thế nào?“- ”Chậc! EM cũng mới
được giới thiệu, cô ta không đến
cũng chả có vấn đề gì“ Ba rưỡi
chiều, anh Tính bảo để anh đạp xe về,
tối có trăng chả lo gì. Sài chưa kịp nói thì cô
ta cùng ”Nghĩa bạn em“ xuất hiện ở cửa.
Hai chân Sài như ríu lại, anh quay ra mời mọc ríu rít
dù các cô đã rất tự nhiên bỏ dép bước vào
nhà. Châu đưa bó hoa hồng cho Sài tự nhiên và nói
cũng tự nhiên“ ”Anh tìm lọ hoa cắm đi. Qua
chợ thấy có hoa đẹp, tiện em mua“. Anh
tưởng là thế. Ra vòi lấy nước vào bình
Nghĩa cũng ra rửa tay bảo: ”Nhân năm mới,
chị Châu mua hoa tặng anh đấy“. Anh hồi
hộp nhớ hôm nay là ngày Tết dương lịch.
Chỉ một lời mách, anh đã thấy tin cậy
ở Nghĩa rất nhiều: ”Em làm gì?“ ”Năm thứ
hai trường thương nghiệp ạ“- ”Nhà em có xa
không?“- ”Ngay trên gác nhà chị Châu, lúc nào đến
đấy anh lên nhà em nhứ“. ”Biết chị Châu có cho
đến không?“- ”Tốt ấy chứ“- ”Là lính, nhưng
anh sợ đấu súng lắm“- ”Hiện tại anh là
kiện tướng không có đấu thủ“- ”Nhưng
anh vụng về lắm“- ”Anh có thế mạnh của
anh chứ“- ”Là gì“- ”Em không hiểu nhưng chắc anh
phải biết chứ“.

Ngay tối hôm dó, buổi đi chơi đầu tiên
của hai người anh mới có phần tin cô ta không
đùa rỡn mình. Tiễn hai người về
đến nửa đường thì Nghĩa xin phép
rẽ vào nhà bạn có việc. Hai người đạp
xe quá khu nhà Châu lên đến đường Thanh niên.
Chỉ chớm đến đầu đường
rồi đạp xe quay lại. Hình như Châu ngại con
đường không ”đứng đắn“ ấy.
Từ sáu giờ tối, đạp xe đến hơn
mười giờ, hết phố nọ đến
đường kia, vòng đi, vòng lại không dừng
ở đâu, không ăn uống gì. Nhiều lúc anh muốn
ngồi lại chỗ nào đó, ăn, ăn một cái gì
đó vì cả hai người cùng quá đói nhưng Châu
nhất định không nghe.

”ở chiến trường anh nhịn mấy ngày còn
được kia mà! Thôi chịu khó một tý“ ”Nếu
cứ bắt em ăn, em về đấy“ ”Đồng
chí bộ đội phải gương mẫu chịu
đựng gian khổ chứ“

Mỗi lần anh yêu cầu lại có một sự
phản đối dịu dàng như thế. Nếu anh là
cánh đồng khô nẻ thì co là cơn giông, một
cơn giông báo hiệu sự dịu mát rồi tan đi,
sự khô héo càng tăng lên gấp bội. Cô nói: Có lẽ
em chả xây dựng gia đình nữa đâu. Trời
ơi, một người con gái đẹp như tiên,
thông minh và dịu dàng thế kia làm sao lại nói
đến cái điều tuyệt vọng ấy. Thú
thật với anh, em chán tất cả mọi thứ
rồi. ở đời này không có một người
đàn ông nào tốt đâu.

Xin lỗi, các anh bộ đội em chưa hiểu
lắm những thanh niên ở thành phố bây giờ
họ hư hỏng không thể tin vào ai. Em rất
ngại buổi tối ra khỏi nhà. Nghĩa cũng
bảo chưa bao giờ thấy chị ấy đi
buổi tối mà không có bạn gái đi cùng.
Trường hợp ngoại lệ đầu tiên
lại là đêm nay? Chả trách khi Nghĩa rẽ vào nhà
bạn, cô ta đắn đo mãi mới để cho mình
đưa về và vì mải câu chuyện thuận đà
đạp xe chứ chả chịu ngồi đâu.
Cảm động mãi với những giây phút đầu
tiên, Sài mới nói được những ý nghĩ
đầu tiên của mình:

- Anh biết em đã vượt qua thói quen rất nghiêm
ngặt để chúng mình có dịp nói chuyện với
nhau.

- Không phải đâu, em cũng chả là người
khắt khe gì nhưng anh thông cảm con gái chúng em không
được buông thả như con trai các anh.

- Chả nhẽ bọn con trai các anh buông thả, hư
hỏng đến nỗi em không thể kiếm
được một người ra hồn để
xây dựng gia đình.

- Từ trước đến giờ thì chưa.

- Tại sao thế.

- Có rất nhiều người đến với em,
nhưng người thì yêu hai mươi mét vuông nhà, và
mẹ em còn khoẻ mạnh, người yêu cái công
việc nhàn nhã và gần nhà của em, người yêu ông
anh em làm vụ trưởng vụ tổ chức ở
một cơ quan có thể cất nhắc họ nhanh
chóng. Có người lại yêu bà chị gái em là cửa
hàng phó cửa hàng thịt, có hai người bạn
rất thân ở cửa hàng gạo, sau này chắc
chắn hai cái khoản đó không phải lo lắng gì. Có
người sau khi tìm hiểu đã yêu em đến
điên cuồng chỉ vì biết chắc em không mắc
bệnh truyền nhiễm, bệnh kinh niên nào, không
phải hầu hạ vất vả. Không có ai vứt
bỏ tất cả những cái đó để yêu em.
Chỉ có riêng em không nhà cửa, không nghề nghiệp
đầy bệnh tật và không nơi nương
tựa, chắc chả ai yêu em đâu.

Càng nghe, càng muốn nổi khùng kinh tởm cả lũ
người thực dụng thô bạo. Vốn là
thằng lính ở chiến trường không cần gì
ngoài yêu thương và sống chết, anh cảm
động đến kính nể một tâm hồn cao
thượng, một quan niệm hiếm hoi ở cô gái
mới hai mươi lăm tuổi. Anh trân trọng
đến lặng đi. Phải đạp trên một
đoạn đường khá dài anh mới hỏi:

- Có bao giờ em nghe nói người lính ở chiến
trường suy nghĩ và sống như thế nào không?

- Có chứ. Hồi nghe kể chuyện người
bạn anh chỉ vì kiếm mấy nắm rau cho anh mà
chết em đã khóc. Em rất thèm cuộc sống hồn
nhiên vô tư của các anh.

- Em có tin những cái đó bây giờ còn không.

Cô hơi quay mặt nhìn anh gật đầu.

- Tin.

Như sợ Sài ngầm hiểu rằng anh là tiêu
chuẩn trong sự lựa chọn của cô, đi
một đoạn nữa cô nói như chỉ để
khẳng định cho bản năng tự vệ
của mình.

- Nhưng cũng chả biết thế nào.

- Họ đã biến chất.

- Không hẳn như thế.

- Tại sao?

- Thú thật với anh em cũng đã yêu một
người tuy chưa có gì sâu sắc nhưng
người đó đã làm mất niềm tin của em.

- Anh cũng là kẻ như thế?

- Anh khác. Nhưng đừng bắt em phải tin ngay
một cái gì.

Đấy là kết quả của cả một buổi
tối mùa đông đạp xe rạc cả
người. Vừa mệt mỏi, sốt ruột
trước sự bay lượn chờn vờn của
một tình yêu như là chưa có, chưa phải thế.
Nhưng có lúc đã thấy rất gần, chỉ cần
nghiêng mặt một chút đã chạm vào làn da ấm áp
khiến anh không thể nào yên, không thể nào không chới
với túm vuốt lấy từng chi tiết nhỏ
nhặt ”mổ xẻ“ từng lời nói xem còn gì sâu xa
ẩn giấu cho một mối tình sẽ tiến
tới!

Biết em hay háo, xào su hào xong Tính bớt lại một ít
đổ nước đum làm canh. Trừ xoong cơm
đang ủ còn đĩa trứng tráng, đĩa su hào,
bát canh đều đã nguội tanh váng mỡ hằn
thành ngấn trắng ở quanh bát. Nờu cơm từ
lúc 5 giờ, tức là ngay lúc em tiễn khách đi. Hơn
mười giờ đêm vẫn chưa thấy em
về, anh ngồi hút thuốc lào vặt. Ngồi chán
rồi nằm, nằm chán quá anh dậy mang ấm chén và
xách điếu cày ra máy cọ rửa.

Rồi móc đôi giầy vải ở gầm
giường đầy cứt gián, cặn rác và đôi
tất cứng quèo đã có thể bẻ gãy như bẻ
bánh đa, một bộ quân phục vo tròn nhét ở chân
giường, chiếc áo sơ mi trắng đen kịt
ghét ở cổ trải dưới chiếu. Tất
cả được lôi ra máy nước vò xát xà phòng
rũ đến lần thứ ba nước trong
chậu vẫn đen đặc. Giặt giũ, lau chùi,
quét tước móc máy mọi chỗ trong nửa gian phòng
ấy xong vẫn chưa thấy em. Anh sốt ruột
nhưng không bực bội, ở huyện anh là ông vua
sẵn sàng cáu giận với nhân viên trong cơ quan và bí
thư chủ tịch ở các xã lên khi họ làm trái ý
mình. ở đây, với em trai anh như kẻ hầu
hạ không nề hà bất cứ việc gì. ở
huyện từ sáng sớm đến tối mịt anh
phải nghiêm chỉnh gắt gỏng và cau có chìa tay
hờ hững cho kẻ khác bắt. ở đây, anh phải
cười cợt vui vẻ, nói năng nhỏ nhẹ,
dạ vâng vồn vã bất cứ kẻ lạ
người quen hỏi em mình, anh cũng chạy ra
cửa đưa cả hai bàn tay mà bắt mà như
vồ lấy bàn tay của khách.

Hà Nội người ta phải lịch sự thế.
Trí thức là phải bừa bộn bẩn thỉu.
Đấy là cái ý nghĩ mới mẻ mà anh tin rằng
ngay từ ông bí thư và bà chủ tịch ở huyện
chưa nhận ra điều đó. Thật lòng,
đến bây giờ mỗi lần lên với em anh
vẫn thấy gò bó, tù túng nhưng phải sống như
để bù đắp lại cho nó tất cả
những mất mát đau khổ nên phải cố.
Phần khác quan trọng hơn, sự chạy vạy lo
toan cho em suốt mấy chục năm qua của anh
đã làm nên một thằng Sài đáng được
kiêng nể quý trọng không những chỉ ở xã,
ở huyện mà ngay ở Hà Nội nhiều người
có tiếng tăm cũng quý mến, chầm vập nó. Nó
và anh không thể là hai. Rất nhiều lần anh lặng
lẽ thưởng thức niềm sung sướng
với những lời trầm trồ khen: ”Thằng Sài
nhà ông Tính“- ”Em trai ông Tính“- ”Phải nói không ai lo toan cho em
như vợ chồng anh Tính“- ”Cậu Sài được
như bây giờ chính nhờ có công lao nuôi dạy của
anh Tính“. Nghĩa là không ai nhắc đến Sài lại có
thể quên anh, dù không biết tên anh thì vẫn phải
biết ”Sài có ông anh cực kỳ“. Bởi thế anh gánh
chịu tất thảy mọi tai tiếng trong chuyện
bỏ vợ của nó: ”Tại vợ chồng nhà Tính
không ưa em dâu mới sinh chuyện“- ”Vợ chồng nó
đang ăn ở yên lành với nhau, chỉ vì nhà anh Tính
thâm thù bố nó, cậy thế ở trên huyện dể
rẽ duyên nó.“ Anh phải trả lời hàng chục
đoàn kiểm tra về những đơn kiện
của bố mẹ họ hàng nhà Tuyết, của cả
những người vốn kiềm khích với anh ở
các xã, và các cơ quan trong huyện. Tất cả
đều được bắt mối, được
mách bảo, được cung cấp tài liệu,
được chỉ dẫn để Tuyết
đứng tên hàng chục lá đơn tố cáo
đến tất cả các cơ quan tổ chức cán
bộ và cơ quan pháp luật ở tỉnh và trung
ương. Nếu không có sự bảo vệ chân lý
của huyện uỷ, uỷ ban và sự quen biết
của ông Hà, ít ra Tính cũng mất mặt trước
sự ồn ã của khắp nơi. ”Phen này thì tay Tính
khốn đốn“. Mà dù có mất hết Tính cũng
sẵn sàng đương đầu để Sài không
”dính líu“ gì đến chuyện kiện tụng do sự
phẫn nộ của Tuyết.

Gần năm mươi tuổi đầu sự
phấn đầu của anh cũng đến thế,
cứ túc tắc dăm bảy năm rồi cũng
đến về hưu. Anh dồn tất cả tình
cảm sức lực, uy tín và cả tiền của, vào
niềm hy vọng ở thằng em trai mà ai cũng
thấy ở nó đầy những hứa hẹn
tốt đẹp. Ăn cơm xong anh vẫn phấp phỏng
về công việc của em. Suốt một ngày ăn
uống thất thường, đạp xe ngược
gió rồi vất vả làm lụng đến lúc đã
hơn mười một giờ khuya anh còn pha ấm trà
có ý để anh em ngồi chuyện trò với nhau.
Sự thể thế nào sáng mai anh đạp xe về
cũng yên tâm. Anh chưa kịp nói gì Sài đã hỏi:

- Anh thấy thế nào?

- Cũng được.

Sài có ý không bằng lòng với chữ ”cũng“ ấy. So
với tất cả những cô gái mọi ngưòi
giới thiệu cho Sài mà anh biết và ngay cả những
cô anh định giới thiệu thì làm sao lại không kêu
lên tiếng: ”Khá quá“. Biết em không vui anh vẫn dè
dặt nói những nhận xét của mình.

- Hình thức thì rất khá, khoẻ mạnh, còn trẻ mà
lương sáu ba là cao. Nhà cửa đàng hoàng...

Sài nghĩ bụng: như thế còn phân vân nỗi gì.
Nhưng anh lại nói:

- Nhà cửa cần gì. Lộ cái đó ra cô ta nghĩ mình
chỉ cốt lấy cái nhà.

- ừ, mình cũng chả cần thiết. Anh đã
gửi tiết kiệm được dăm nghìn,
”hoả hồng“ chỗ nào đó cũng được
vài ba chục mét. Nếu không, kiếm chỗ đất
anh ngâm xoan rồi. Gạch, ngói, xi măng, vôi để
anh bảo bên vật tư huyện nó cho, làm vài ba gian
cũng chả khó.

- Thế thì tính những cái đó làm gì. Căn bản anh
xem tính tình cô ta thế nào?

- Nói chung có vẻ ngoan ngoãn, dịu dàng, nói năng hoạt
bát lắm.

Con gái Hà Nội có học hành, nó phải như thế còn
nói chung nói riêng gì nữa. Có thể nói, mọi
phương diện không có gì anh phải chê, anh sẽ hãnh
diện về cô em dâu của anh nhưng sao anh vẫn có
vẻ chưa thật thoải mái. Anh rất sợ tình
cảm của Sài phải chia sẻ cho người khác,
anh không còn cái quyền được chăm lo cho nó nên
anh mong muốn có được người em dâu phải
lắng nghe, phải ngoan ngoãn chấp nhận mọi
sự vun đắp, có thể coi như phục dịch
cũng được, của anh chị và các cháu,
phục dịch cho các em. Nhưng với Châu, chỉ qua
hơn một giờ tiếp xúc, rõ ràng Châu sẽ làm
chồng, có quyền chi phối mọi tình cảm của
sài. Em mình đã bị lép vế huống hồ là anh
chị thì có nghĩa lý gì.

- Anh chỉ sợ cô ta là trí thức, người thành
phố, nhà mình quê mùa lụt lội, chị chú thì
người tốt nhưng cục mịch chém to, kho
mặn, các cháu thì nhem nhếm lúc chị em, thím cháu gặp
nhau nó không được thoải mái.

- Đằng nào em cũng phải ở trên này. Một
năm bất quá về quê vài ba lần, em nghĩ chả
có vấn đề gì. Mà còn tìm hiểu chán, đã đâu
vào đâu. Chắc gì cô ta đã yêu em.

- Thì anh cứ phải đặt vấn đề như
thế. Trong quá tình tìm hiểu em cũng trao đổi
để cô ta thấy rõ hoàn cảnh nhà mình. Nhưng tình
hình hôm nay thế nào?

- Chưa đâu vào đâu.

- Chắc có thế nào nó mới đem hoa đến
tặng. Mà nói năng với anh có vẻ ”anh em“ thân tình
lắm.

- Cũng không biết thế nào với con giá Hà Nội.

- ừ, cứ phải tìm hiểu cho kỹ, không đi
đâu mà vội. Đằng nào mình cũng lỡ làng
rồi. Khổ, các cụ bảo cũng là cái số. Giá
ngày xưa giải quyết quách đi vừa đỡ
khổ vừa khỏi lỡ làng chuyện cô Hương.
Càng ngày càng thấy cô ta tốt quá.

Không ngờ kết cục câu chuyện lại ở
chỗ ấy. Sự vô tình của Tính nhắc đến
cô gái không hề liên quan gì trong chuyện này lại làm
cả hai anh em cùng ngồi lặng lẽ. Hai chục năm
trước đây họ đã cùng ngồi với nhau
lặng đi và có những nhận xét rất khác nhau. Cho
đến bây giờ cái tình cảm của hai anh em
nghĩ về cô ta trong lúc lặng lẽ này cũng
vẫn khác nhau, rất khác.

Mãi đến gần bảy giờ tối Sài mới
đi gặp Hiệu trưởng. ông hẹn anh sau
giờ học buổi chiều tức là sau bốn
giờ rưỡi nhưng đến bảy giờ Sài
mới ra khỏi lớp. Cả tháng nay hôm nào Sài cũng
đạp xe đến trường từ trước
bảy giờ sáng và, sau bảy giờ tối mới
về. Ngoài giờ học, anh phải phụ đạo
cho những người trong lớp học chưa
thật vững. Về nhà, anh thường học và
đọc sách đến quá nửa đêm, có hôm
đọc luôn đến giờ đi vào trường.
Học và phụ đạo cho bạn bè, họp hành
với trường, công việc của chi bộ,
của đoàn trường, của lớp... Việc gì
anh cũng tận tuỵ đạt tới chất
lượng gần như điển hình của toàn
trường. Bận bịu mà ăn ngủ lại kém,
người anh vẫn khoẻ ra, lúc nào cũng
cười hồn nhiên như cái sức lực trong anh
còn dư thừa, còn có thể làm được nhiều
việc nữa. Cái lý do tạo nên sức lực ấy nó
đơn giản đến mức ai cũng có thể
biết. Anh là con người hoàn toàn tự do, ăn
ngủ, làm việc và yêu đương hoàn toàn của
mình, cho mình. Đến những ngày này anh mới thấy
mình thực sự cần thiết sống, học và làm
việc như để ”trả thù“ cho những ngày
”đã mất“, những ngày như là sống hộ
người khác, làm hộ người khác.

Nhưng còn điều quan trọng nữa chưa mấy
ai biết: Anh đang yêu, mới được yêu,
lần đầu tiên trong đời được
biểu hiện một tình yêu không phải vụng
trộm, không thì thụt sợ hãi. Cái điều ông
hiệu trưởng thông báo cho anh tối nay như là cái
giấy chứng nhận về sự cố gắng
của anh trong sáu tháng qua. Anh sẽ chuẩn bị
để sau tết thi đi nghiên cứu sinh ngoài
nước. Cái đó không thể coi là chuyện gì ghê
gớm vào lúc này nhưng ở anh nó vẫn là quan
trọng. Nó chứng tỏ ở bất cứ môi
trường nào, suốt mấy chục năm qua anh
cũng là người đứng ở phía trước.
Nên tất cả thời gian đều thoải mái
như hiện nay chắc chắn anh đã làm
được nhiều việc đáng kể nữa.

Tối hôm sau, thứ bảy, Sài sẽ đi chơi
với Châu. Sau ngày mồng một, lần đầu tiên
(tất cả với anh đều là lần đầu
tiên trong đời) được một người
con gái đem hoa đến tặng có hai lần nữa anh
gặp Châu. Một lần Châu đi với Nghĩa
đến chỗ anh vào sáng chủ nhật và lần nữa
anh đến thăm Châu và được cô giới
thiệu với mẹ: ”Anh Sài bạn con và Nghĩa!“. Sau
lần thứ nhất tiễn cô ra cổng anh nói nhỏ
”Tối rỗi, đi chơi!“. Cô lắc đầu nhè
nhẹ: ”Em chưa thể đi được“. Lần
thứ hai tiễn anh ra cửa nghe câu đó xong cô
cười: ”Cứ từ từ đồng chí bộ
đội ạ. Thôi được, tối thứ
bảy tuần sau“- ”Mờy giờ“- ”Bảy“- ”ở
đâu“- ”Đợi em ở đầu phố“. Gần
hai tuần lễ làm việc không hề biết mỏi
mệt để đến chiều thứ bảy
lại sửa sang bộ quân phục đã mặc trong
lần đầu tiên cô đến thăm anh. Cả buổi
chiều thậm thột phấp phổng nên mới sáu
giờ anh đã tưởng là muộn. Đi sớm
một giờ đề phòng xe cô hỏng. Đạp
thật từ tốn chậm rãi đến nơi
cũng mới có sáu giờ mười lăm phút. Còn
thảnh thơi chán. Vào hàng uống chén nước, hút
điếu thuốc lào cho đã.

Phải vào đến ba hàng uống nước và hút
thuốc cùng với ba lần dắt xe đi đi,
lại lại mới bảy giờ kém mười phút.
Từ cái phút này thì anh phải ”chốt“ lại ở
gốc cây sấu ngay ngã tư, quay mặt vào số nhà 57
có bạn công vòng chìa ra đường như cái nhòng tát
nước ở nhà quê. Cũng từ lúc này anh chỉ còn
có hai việc: Chốc chốc lại nhìn đồng
hồ và hút thuốc lá vặt. Từng phút, từng phút
nhích đến bảy giờ đúng. Như thói quen
hợp đồng giờ thông đường cho xe
đi anh hồi hộp sửa sang lại đầu tóc,
quần áo chờ đón một khuôn mặt rạng
rỡ như bông hoa, nhưng lại từng phút, từng
phút khắc khoải trôi đi. Bảy giờ mười
phải nén lại nhưng hơi thở dài. Bảy
giờ mười lăm: sự sôi sục ở trong
người đã bốc lên nóng bừng ở mặt.
Bảy giờ hai mươi, hơi dịu đi vì
những giả thiết cho một tình huống bất
trắc không lường trước được
đặt ra. Bảy giờ hai mươi nhăm bắt
đầu nghi ngờ và lòng tự ái trỗi dậy.
Lần đầu tiên, chao ôi mới một tháng trời
sao mà lắm lần đầu tiên đến thế.
Lần đầu tiên anh bị cô bé kém mình gần
chục tuổi đầu không giữ đúng giờ
giấc quy định. Đúng bảy giờ rưỡi
quyết định dắt xe quay lại. Nhưng chờ
thêm vài phút nữa đề phòng cho sự lỡ làng nào
đấy. Chẳng hạn như sự sai lệch đồng
hồ và trừ thời gian đi trên đoạn
đường từ nhà ra đây mất hai phút. Bảy
giờ ba ba phút dứt khoát dắt xe đi. Mình có tư
cách, có cái thế của mình, việc quái gì phải
để cô ta coi thường.

Xong, vẫn không thể ngồi lên xe, phải dắt,
dắt xe đi chầm chậm và vẫn phải ngoái
lại nhìn cái ngã tư. Sự ấm ức đã kéo anh
đi quá tầm nhìn không thể phân biệt người
xe qua lại ngã tư, anh lại vội vàng cho xe xuống
lòng đường, hấp tấp nhảy lên đạp
trở lại như còn bỏ quên vật gì quý giá ở
chỗ ngã tư ấy. Nhìn ngược, nhìn xuôi, theo hút những
bóng người qua lại, anh cảm thấy có phần
nhẹ nhõm. Coi như chấm dứt. Trước khi lên
xe anh châm điếu thuốc. Lúc ngẩng lên đã
thấy một khuôn mặt tươi cười vừa
đi qua cột đèn về phía mình. Tự nhiên lại
thấy nỗi bực bội dâng lên. Sẽ nói một câu
gì đấy, sẽ biểu hiện một cử
chỉ nào đấy để cô ta biết rằng mình
không thể nào chấp nhận sự sai lệch
đến mức này. Nhưng tiếng nói ngọt ấm
như cốc nước giải khát làm anh không có cớ
gì mà bắt bẻ, mà cáu giận:

- Chờ em có lâu không?

Anh mỉm cười.

- Cũng kha khá.

Phải đến hàng chục năm sau anh mới có
thể hiểu những cô gái từng trải ở thành
phố không bao giờ họ đến đúng giờ
trong những buổi hẹn hò khi anh chưa khiến tình
yêu trong họ thành lửa khói mù mịt. Còn lúc này dù
chưa biết tí gì cái nguyên nhân bắt anh phải phơi
mặt giữa từng chập gió mùa đông bấc
lạnh buốt, anh cũng không thể cáu giận.

- Lai em được không?

- Thì anh sẽ định cả đời sẽ lai em
kia mà.

- Thôi đi, đừng có mà lơi dụng, chú lính ạ.

- Chả nhẽ khi anh nói ”yêu em“ lại mắc tội
lợi dụng?

- Anh láu cá lắm. Thế mà anh Tính lại kêu em mình lành
như bụt.

- Bụt cũng còn lang thang để gà nó mổ vào
mắt kia mà.

- Đúng là bộ đội. ông nào tán cũng khiếp lên
được.

Cái phút ”xuất thần“ ấy có được là
nhờ vào thói quen tào lao của lính tráng, tuế toá cho qua
cơn bực bội, cho cô ta khỏi nhận ra mình là
thằng hay dỗi vặt. Đến khi đứng
trước sự trang nghiêm, trước một tình
cảm vốn đã ao ước ở ngay trước
mặt, cái bản tính rụt rè, thụ động
chỉ biết bầy tỏ lòng thành thật như
một cái bánh đã bóc sẵn lại trở về nguyên vẹn
trong anh. Hai người ngồi bên nhau đã khá lâu ở
chiếc ghế đá dưới chân tượng đài
Lý Tự Trọng ở đầu đường Thanh
Niên, anh vẫn cứ run lên, không hiểu trời về
khuya lạnh hay vì chưa tìm ra được cớ gì
để biểu lộ cái tình yêu đang rạo rực
trong mình. Anh cúi xuống, hai tay che bớt khuôn mặt
đầy nỗi xúc động của mình. Cô gái tủm
tỉm cười như đã đọc
được tất cả những gì anh vẫn
tưởng mình chưa thể hiện ra ngoài.

- Em bảo anh nhé.

Anh ngẩng lên nhìn vào mắt cô hứng đợi một
lời nói tiếp.

- Có yêu em thật không?

Anh chỉ muốn kêu toáng lên vì sung sướng, vì cả
nỗi oan ức phải được than thở, dãi
bày:

- Tại sao em lại có thể hỏi anh điều
đó.

- Tại sao anh lại yêu em? Giọng cô gái đã lạnh,
nét mặt càng trang nghiêm. Đã nuốt mấy lần
nước miếng cho cổ khỏi mắc mớ,
tiếng anh vẫn cứ rời ra từng chữ:

- Anh chả biết nói với em thế nào. Những
người lính các anh không ai có thể làm được
việc gì khi lòng mình đã lạnh, hờ hững với
nó.

Nghe anh nói tội nghiệp như một đứa
trẻ mắc lỗi. Cô vẫn nhìn anh chằm chằm,
đôi mắt như lúc nào cũng bốc lử ngùn
ngụt sức trẻ trung, nhìn anh như một lời
cầu khẩn: Nói đi, anh nói nữa cho em nghe đi.

- Qua anh Tính và bạn của chú anh chắc em biết
tất cả những gì đã xảy ra trong anh từ
năm lên chín tuổi. Từ đấy anh chỉ
muốn lao đi bất cứ đâu để tìm
chỗ có thể chết, có thể không có ngày trở
về... Anh đã đánh đổi tất cả
để mong đợi có được những lúc
như thế này. Đến lúc này anh còn nỡ đùa
cợt lừa dối em ư.

Cô vẫn nhìn anh. Hai hàng nước mắt từ từ
chảy ra ở cái vòm sáng như thiên thần ấy.
Bỗng cô úp hai bàn tay vào mặt gục xuống khóc
nức nở, mỗi luác người cứ rung lên không
thể kìm giữ, không thể dỗ dành. Có lẽ nào cái
quá khứ nặng nền của anh lại trút lên đôi
vai còn non trẻ của em, bắt em phải gánh chịu
cả sự ngăn cản của gia đình, cả
dư luận của xã hội! Em không đủ sức.
Em không thể vượt qua? Anh cứ ngồi như
kẻ tội lỗi đã gây ra tai hoạ không biết
mình phải làm gì! Bằng những cử chỉ dứt
khoát cô gái lấy khăn lau nước mắt và chải
lại tóc, đứng dậy nói như ra lệnh:

- Thôi về đi.

Anh chỉ còn biết im lặng làm theo yêu cầu của
cô. Thế là hết. Không hiểu sự ngu dốt nào
lại đẩy anh đến hành động mù quáng nói
ra những lời như là hù doạ, như đào
một cái hố trước mặt khiến cô không
thể nào bước qua. Đoạn đường im
lặng của cả hai người là lời tuyên
bố tuyệt vọng của một tình yêu mới nhen
chớm nếu như không có một cử chỉ dịu
dàng âu yếm và một lời dặn ở chỗ ngã
tư đầu phố:

- Tối mai đến đây đón em.

Em yêu từ năm chưa đầy mười tám
tuổi. Hồi ấy em mới thi đỗ vào
đại học. Trường chúng em sơ tán ở
một làng vùng núi trung du. Cả tháng đầu tiên làm
hầm hố đắp nền, cắt cỏ tranh, làm
nhà xây dựng trường. Công việc của bọn con
gái chúng em được khoán hai chục tranh. Tự
cắt cỏ phơi khô, tự xin tre chẻ hom, đánh
lấy hai chục cái tranh, mỗi cái dài mét rưỡi
nộp cho nhà trường. Sáng đi lên núi bòn cỏ tranh,
chiều xuống suối nhặt đá cuội và
hứng thờn bơn đá. Những con cá mỏng dính,
mình tròn có đuôi trông như cái quạt lá đề
nhưng chỉ to hơn cái cúc áo. Nó bám vào đá. Bắt nó
chỉ việc nhắc hòn đá lên hứng ở
dưới, tự nó rơi xuống là tha hồ mang
về ”cải thiện“. Chiều nào cũng reo hò rầm
rĩ và lo lắng hốt hoảng xô nhau lội té tát
đến chỗ ”cá thờn bơn“ và tranh nhau hứng.
Có đứa bỏ cả khăn mùi xoa trắng tinh ra
hứng cá. Nhưng chiều nào cũng chỉ đủ
cá bơn để thả lại con suối trong vắt.
Rồi chiều hôm sau hàng chục đứa lại lôi
nhau xuống suối bắt cá bơn ”cải thiện“.
Nếu không có cái trò ấy và lên đồi hái hoa thì
buồn đến phát khóc lên được. Cùng sơ
tán với chúng em có cơ sở của một xí
nghiệp dược phẩm.

Họ đến đây từ mấy năm trước.
Chúng em ở xen kẽ vào những nhà họ chưa ở
hoặc họ dồn lại ”nhường“. Em và
đứa bạn nữa ở sau nhà một ”chú“ công nhân
điện. Gọi thế để ”đẩy“ các ”chú“
ra xa. Nhưng nếu tự xưng ”chú“ để mà khinh
thường chúng em là trẻ con thì sẽ bị ”hạ
bệ“ ngay. ”Chú“ thợ điện hơn em chín tuổi,
bằng tuổi anh nhưng đừng tự ái nhé, trông
chú ta trắng trẻo đẹp trai tưởng mới
độ hăm hai, hăm ba. Đi đứng, nói
năng đàng hoàng, lịch lãm. Không biết ở chỗ
làm, ăn mặc thế nào, lúc về bao giờ ”chú“
cũng gọn gàng giản dị mà đẹp. Trời nóng
vẫn quần xanh, sơ mi trắng. Trời lạnh
mặc chiếc áo len gụ cộc tay, hoạ hoằn
mới khoác chiếc áo bông xanh phía ngoài. Hàng chục ngày
đi qua sân, hôm nào cũng trông thấy nhau nhưng không ai
hỏi ai. Đến hôm guốc của hai đứa
đều tung hết quai mà không kiếm ra đinh,
bọn nó cứ đẩy em đi xin. Thì đi. Vì
biết chắc bên ấy có rất nhiều loại
đinh mà. Em vào gần đến cửa cứ chần
chừ không biết xưng hô thế nào vì thấy anh ta
đã xưng chú với nhiều bạn em ở lớp.
Đang ngập ngừng nghe tiếng hỏi rất
dịu dàng: ”Cần gì đấy cháu?“ ức vì cái
kiểu khinh thường ấy nhưng không thể
phản đối: ”Dạ, bên này có đinh không ạ“-
”Đóng guốc hả, chú có đây“. Giá thử một
đồng một cái đinh cũng mua để
khỏi nghe cái kiểu cách xưng hô của anh ta. Đã
thế thì cứ tôn anh ta lên đã sao. ”Dạ, thưa chú,
chú có kìm búa không?“ ”Có“- ”Chú có da hoặc cao su cho cháu làm
nẹp“- ”Không có. à để chú cắt một tí dây
buộc xe đạp có được không?“- ”Cũng
được ạ. Cháu cảm ơn chú“. Cả hai bên
đều nói năng ngọt xớt, dù đều
sẵn sàng phì cười về cái trò ấy. Nhưng
phải nói ”chú“ đóng vai khá nhuần nhuyễn. Cần gì
thì giúp tận tình nhưng không vồ vập vồn vã.
Cũng như đánh đàn ghi ta và hát rất hay nhưng
chưa hôm nào nghe thấy ”chú“ đàn hát. Đêm nào cánh công
nhân, có người trông còn già hơn ”chú“ cũng
đến ”thăm“ bọn em. ”Chú“ thì dửng dưng,
nằm nhà đọc sách. Cả mấy tháng trời
như thế. Em đến khốn khổ về sự
quấy rầy của các kỹ sư, dược sĩ
của xí nghiệp, các thầy, các anh ở các lớp trên
của trường. Đã đến lúc không chịu
được nữa em trốn sang ”chú“ mượn sách
đọc. Sách ”chú“ không nhiều nhưng toàn những
chuyện ”chất“ của Aimatốp, Puskin. Pautôpski.
Cả ”làm gì“, Giên Erơ“, ”Con đường đau
khổ“ và ”Anna Kalênina“. Chú cho mượn cả bản
đánh máy truyện ”Bức thư của người
đàn bà không quen“ của Stêphanxvai nhà văn áo hay Hà Lan gì
đấy do bạn ”chú“ vừa dịch ở
trường tổng hợp chưa in thành sách. Em mê
đọc sách từ bé, từ khi học cấp II,
nhất là mấy năm học cấp III. Mẹ em
sợ ảnh hưởng đến học tập
cấm đọc truyện. Thành ra những quyển sách
đã nhầu nát, với em vẫn là mới mẻ. Có
truyện đọc em có cớ để không tiếp
khách và đỡ khỏi lên đồi hái hoa, xuống
suối hứng cá bơn để giải buồn. Em
cũng trở nên thân với ”chú“. Bất cứ lúc nào
cần đọc sách và nghe đàn, nghe hát, ”chú“ cũng
chiều. Hai ”chú cháu“ cứ tự nhiên, thoải mái như
họ hàng thật. Chính những ngày ấy anh ta yêu em. Lúc
đầu em thấy đột ngột và sợ. Về
sau em yêu thật sự. Lúc yêu em mới biết anh ta
đã có vợ hai con. Em giật mình và đau khổ khi
biết chuyện đó. Song em không thể cưỡng
được mình. Em chỉ cần yêu người nào
yêu em thực sự, không cần biết có ai. Em bảo
anh ta đưa em về nhà để em nói với chị
vợ là giữa em với chị là hai người
phụ nữ đều không có tội tình gì, đều
có quyền yêu người mình yêu. Bây giờ tuỳ anh
ấy, anh có quyền lựa chọn tình yêu ở một
trong hai chị em mình“. Anh bảo em liều đến
thế kia mà. Nhưng anh ta không làm. Anh ta bảo cứ
để anh ta liệu, không cần gì phải làm ầm ã
lên. Em tin anh ta, em tin những lúc anh ta khóc bên em về
nỗi khổ bị bó buộc, khóc cả vì sự sung
sướng được đến với em. Anh ta
bảo: ”Nếu ở đời này hạnh phúc là có
thật, tình yêu là có thật, thì chính em đã đem
đến cho anh cái chân lý ấy. Em là người bạn
lớn, người thầy lớn của anh“. Nhưng
anh ta có làm gì đâu. Nói đúng ra cũng làm một cách
thụ động chứ không phải có sự kiên
quyết dứt bỏ. Nhận ra điều đó, em
đã bắt anh ta phải chấm dứt kể cả
trong ý nghĩ về em. Tuy mới là những lời nói,
chưa có gì phải ân hận, thú thật với anh khi yêu
anh ta, em chưa một lần đi chơi như thế
này. Nhưng dù sao, cái niềm tin trong em cũng đã
mất. Bây giờ chả còn gì để mà tin ai nữa.

- Chả nhẽ đến lúc này em vẫn không phân
biệt được giữa giả dối và lòng thành
thật?

Cô im lặng trút một hơi thở dài. Sự xúc
động thực sự đến lặng đi
lại ở người con trai. Không ngờ có một
người con gái thành thật với tình yêu của mình
như thế. Mạnh mẽ và sòng phẳng. Chỉ
cốt một tình yêu thực, không cần che giấu,
không lẩn tránh sự lầm lỡ đã qua. Không sợ
bất cứ một cái gì. Hiếm có một người
con gái tự nghiêm khắc với mình như thế. Sài
ngẩng nhìn vào khuôn mặt hơi cúi của em.

- Chả nhẽ anh cũng là kẻ tiếp tục
đánh cắp tình yêu của em!

Cô bé rụt rè nhìn vào nỗi dằn vặt hiện ra
cả ở cái miệng đang khép lại, đôi mắt
đau đáu nhìn vào đêm sương mờ mịt
phủ trên mặt hồ lạnh ngắt. Bằng sự
từng trải của mình, cô biết ngay từ khi
mới gặp, con người này không hề dối trá
điều gì. Đấy là điều cô đang cần,
rất khát khao một con người không biết dối
trá, không biết màu mè, yêu cô thực sự và lo toan cho cô
cũng là sự thật. Anh vẫn nói như kẻ
phạm lỗi chính là mình.

- Anh có thể bù đắp những gì em cảm thấy
thất vọng trong tình yêu của mình, được
không.

Cô bé gật đầu chấp nhận. Anh tiếp:

- Những ngày vừa qua mới chỉ yêu em ở cái
vẻ đẹp cả về con người lẫn
vẻ dịu dàng, thông minh vốn có ở em. Cho
đến lúc này anh càng thấy sự va vấp đã
khiến em trở nên sâu sắc rất nhiều. Anh
chỉ muốn làm bất cứ việc gì để em
hiểu rằng anh đã yêu em cả những gì tốt
đẹp, cả những gì còn là khuyết tật
nếu có. Sài sợ không nói ra, cô ta không hiểu hết
mình, anh vẫn nhận ra mình đang nói vào khoảng
trống giữa hai người. Châu đang cúi như suy
tính điều gì. Sài im lặng, lúc lâu cô mới bảo.

- Anh nói nữa đi.

- Hình như em không yêu anh.

- Anh thích thế à.

- Anh chỉ còn thiếu nhảy xuống Hồ Tây vào lúc
này nếu em muốn.

- Nhảy xuống đi.

Anh có cớ để đứng phắt dậy
để cô nhận thấy sự kiên quyết của
mình rồi ngồi xuống sát lại hơn.

- Khổ nhiều quá rồi, anh rất sợ sự
đùa bỡn.

- Anh cho là em đùa bỡn à?

- Chưa bao giờ anh nghĩ thế. Nhưng anh rất
sợ sự im lặng của em.

- Chả nhẽ em thích thú đến chỗ này để
đùa bỡn với anh cho vui.

- Có bao giờ em nói được với anh cái
điều anh mong đợi ấy đâu.

- Anh chỉ thích nói ra mồm ư?

- Hoàn toàn không nhưng anh lại thích nghe cái tiếng mà anh
cho là rất thiêng liêng ấy.

- Thế bao giờ anh hỏi em một cách nghiêm chỉnh
chưa.

- Bây giờ nhé.

Cô hơi mỉm cười gật đầu. Rồi cô
lại mỉm cười lắc đầu. Vốn có
một thói quen ”ăn chắc, mặc bền“ anh không
thể tin một cái gì chưa thực sự nắm chắc
ở tay mình. Bồng khuôn mặt anh sụp xuống, dù
đã cố nén một tiếng thở dài. Anh ngồi,
đầu hơi cúi, quay nghiêng mặt ra phía hồ ào ào
gió. Đột nhiên một tiếng ”chút“ rất nhanh
ở má anh. Quên hết mọi sự, anh nhanh nhẹn quay
lại giữ lấy khuôn mặt đang tươi
cười sung sướng và áp khuôn mặt lạnh giá
của mình, đôi môi khô se của mình trùm lên hàm răng
trắng bóng đang cười ấy. Cái phút trở
ngại lớn lao đã qua rồi, hai cánh tay anh ghì
xiết lấy tấm lưng tròn lẳn của em,
cả hồ nước, cả cây cối, cả khách
sạn Thắng Lợi bên kia lung linh ánh sáng đều
chao đảo, nghiêng ngả, không thể nào buông lơi,
không thể nào kìm giữ nỗi khát cháy của cả hai
con người tràn đầy sức lực. Cho
đến khi các ghế đá, gốc cây xung quanh đã
hết bóng người cô gái hỏi trong hơi thở
gấp gáp như đã nghẹt lại: ”Có thích không?“.
Tất nhiên là người con trai gật đầu và
để rồi từ giờ phút này họ không phải
nói năng bóng gió, dò xét nông sâu. Một cuộc sống
thực sự của hai con người đã bắt
đầu phải lo toan, tính đếm kể từ cái
đêm nay, cái đêm ở bên Hồ Tây này không thể nào
quên.

Chương 8

Hương bảo:

- Hay là Sài để em giới thiệu cho một cô
vậy.

Trong căn phòng vắng vẻ chỉ càng nặng nề
thêm. Kể từ khi Sài ở chiến trường ra
hầu như tuần nào Hương cũng đến
với anh một vài lần vào những ngày ”hành chính“ mà
Sài được nghỉ. Sáng Hương vẫn làm
đủ mọi thủ tục cho chồng con ăn
uống xong xuôi, chị xách cặp lồng cơm
đến cơ quan. Ngồi vào bàn đọc hoặc
viết một cái gì đó chừng hơn một giờ
sau chị dặn người ngồi bên cạnh ”Ai
hỏi, bảo mình chạy ra chợ một tý“. Hoặc
là đi cơ sở nắm tình hình, hoặc sang cơ quan
này, cơ quan khác, liên hệ, trao đổi việc gì
đó Nghĩa là những cơ quan làm việc ở thành
phố trong những năm tháng này, nếu cần lý do
chính đáng để vắng mặt trong giờ làm
việc là chuyện thường tình không ai quan tâm.
Những đôi ”nhân tình“ đã có sự ràng buộc nào
đấy họ thường gặp nhau vào giờ ”hành
chính“ là thuận tiện nhất. Người lớn
đi làm, trẻ con đi nhà trẻ, mẫu giáo, đi
học, khu tập thể vắng tanh. Trong mỗi căn
hộ là thế giới riêng biệt của họ.
Hết giờ ”hành chính“ lại trở về cơ quan
để thành người đứng đắn, không
hề có bạn trai, (hoặc gái) không đi chơi
đâu, không lả lơi chớt nhả. Người ”đứng
đắn“ ấy có quyền hạch sách, bắt bẻ,
dạy dỗ con em mình phải sống nghiêm túc, phải
giữ gìn và tu luyện. Hương không phải là
loại người ấy. Bề ngoài, chị vẫn
phải lén chồng con, cơ quan để đi gặp
người ”tình“ cũ. Nhưng trong chị, bao giờ
cũng được phân định ranh giới rõ ràng
giữa gia đình và tình yêu. Với một mối tình có
thể gọi là duy nhất đối với Sài
khiến chị thương và lo toan cho Sài như một
người vợ lo cho chồng. Nhưng nó hoàn toàn mang ý
nghĩa tinh thần hết sức thiêng liêng vì chị
đã có một gia đình, đau khổ chịu
đựng và vun đắp cho nó hơn mười
năm nay. Đã ba mươi tư tuổi đầu
không đủ sức từ bỏ những gì đã có, chị
rất sợ sự tanh bành, đổ vỡ của
một gia đình. ở chị thường nảy sinh
những mong muốn trái ngược nhau. Rất mong Sài
lấy vợ để mình đỡ day dứt, lại
rất sợ một người đàn bà nào đó làm
khổ Sài thêm. Rất muốn Sài vẫn chỉ là tình yêu
của riêng mình, lại rất sợ gia đình bị phá
vỡ. Tất cả những cái đó dù chỉ là ý
nghĩ thì trong mỗi cử chỉ của chị
vẫn bộc lộ thành thật ý nghĩ đó. ở
Sài có phần ngược lại. Những năm tháng
ở chiến trường anh chỉ ước mình
được ”giải phóng“, ước có một phép gì
đó để Hương trở về với anh
hoặc ít ra Hương vẫn đem đến cho anh
một tình yêu vừa đủ để anh nói với
mọi người rằng chúng tôi đã từng yêu nhau,
tình yêu của chúng tôi xưa kia là có thật, nó sâu nặng
đến nỗi hàng chục năm sau vẫn không
thể phai nhạt. Nói tóm lại, khi ấy chỉ
cần nhắc đến tên Hương, anh đã
rạo rực sung sướng, đã thấy bất
chấp mọi chuyện xảy ra hàng ngày, mọi công
việc hàng ngày đều là dễ dãi không hề có
bất cứ một trở ngại vướng mắc
nào. Chao ơi, nếu cuộc đời anh mãi mãi có
Hương, ở cạnh Hương!!! Nhưng ngay sau
khi được ly hôn cô vợ cũ, cũng chẳng
cần đợi ly hôn, anh mới ở miền Nam ra,
biết tin anh được phép ly hôn vợ đã có ba
bốn đám nhắm nhe. Lúc ấy Hương chỉ còn
là một kỷ niệm thiêng liêng của những ngày
đã qua, một thần tượng làm cho Sài sống
dậy sự linh thiêng vô cùng nhưng lại không phải
là Hương hôm nay, không thể là những xao
động của những đòi hỏi ngày hôm nay. Con
người tự do hoàn toàn, có quyền lựa chọn
những cô gái trẻ trung son rỗi, một tình yêu chính
mình định đoạt, Sài cũng có thể yêu
một người con gái như Hương ngày xưa
khiến nhiều chàng trai trẻ khác thèm muốn, làng xóm
phải ngơ ngác và sẽ cách biệt khá xa ở mọi
phương diện với người gọi là vợ
của anh trước đây. Hạnh phúc của mỗi
người còn phải do niềm khao khát ước
muốn của nhiều người xung quanh thì nó mới
trở nên lớn lao, vô giá. Nhưng Sài không làm cho
Hương thất vọng. Ngay từ ngày đầu tiên
về đến Hà Nội anh đã nhờ Hiểu tìm
Hương đến. Rồi anh đòi đưa
chị về, đòi đi chơi với chị,
Hương cuống quít từ chối: ”Đừng anh
ạ. Anh lấy vợ đi. Để em giới
thiệu cho anh một cô vậy“- ”Có lẽ anh chả
lấy ai nữa đâu“. Ngay những ngày anh theo bạn bè
sục đến khắp nơi ”xem mặt“ hàng chục
cô gái, lúc gặp Hương anh vẫn giữ
được bộ mặt đau khổ khiến
chị càng ân hận day dứt nỗi cô đơn
của anh. Chị lo gửi gắm xếp hàng mua hết
các ô trong phiếu thực phẩm khi anh và Hiểu nấu
ăn riêng. Nhiều lúc có cá chị phải làm, rán qua
rồi mang gia vị đến. Nếu Hiểu đi
vắng Hương lại phải hướng dẫn
cho Sài làm từng việc. Đậu, thịt, mì chính,
nước mắm cũng phải bày vẽ cách làm, cách
pha chế, liều lượng dùng. Có anh Hiểu ở
nhà còn đỡ, anh ấy đi vắng là nhà cửa
bếp núc bừa bộn, ăn uống thất
thường. Không có người đàn bà nào cực là
thế. Cùng một lúc chị vừa lo cho cả hai
người. Một gia đình không có hạnh phúc nhưng
không thể phá bỏ, một người yêu tràn
đầy rạo rực mà không thể bước
tới.

Không thể đánh giá được chính xác về anh trí
thức làng Hạ Vị. Anh có thể thành thục trong
từng cử chỉ, từng lời nói và tạo nên
một bộ mặt thật thà, làm chủ
được tình cảm với một người
đàn bà hơn ba mươi tuổi nhưng lại
vụng dại, ngây ngô dễ dàng tin theo ngoan ngoãn tất
cả những gì được biểu hiện ở cô
gái mới lớn. Sự im lặng quá lâu như tính toán
dằn vặt đã phải đến lúc quyết
định:

- Có lẽ anh cũng phải lấy một cô nào
đấy cho nó xong đi.

Thấy nét mặt Hương buồn hẳn, anh
tiếp:

- Giá em nghe anh, chúng mình cùng làm lại cả thì đâu
đến nỗi.

Sự cảm động dâng lên làm cho nước mắt
Hương giàn ra, chị vội lấy khăn lau, an
ủi anh:

- Nhiều lúc em cũng muốn như thế nhưng không
thể được.

- Nếu anh lấy vợ rồi có đến với anh
nữa không?

- Thôi.

- Thế là em không muốn rồi.

- Còn phải tuỳ thuộc lúc bấy giờ
người đó đối xử như thế nào.

- Thì mình cứ bình thường như những
người bạn khác.

Hương không trả lời. Anh vội vàng chữa.

- Tất nhiên, cái tình cảm của riêng mình ai biết
được.

Gần như đấy là lần gặp nhau cuối cùng
trong sự gìn giữ trân trọng một mối tình
suốt mấy chục năm của hai người.
Thực ra, còn một lần nữa, đấy là khi nghe
Sài rục rịch cưới vợ, không thể nén
được chị tìm đến anh. Sau một lúc khá
lâu nghẹn lặng chị mới hỏi:

- Sao anh vội vàng thế?

- Từ hôm em giục, anh đã bảo lấy cho xong
chuyện đi mà.

Cô cười lạt đai lại:

- Em giục! Sao bảo thấy cô ta đẹp anh cứ
cuống cả lên.

- Thế chả nhẽ anh lấy một người
như ma mút thì mới vừa lòng em ư?

- Em thì có quyền gì

Sài có cớ đẻ nổi nóng. Một sự nổi
nóng rất cần thiết lúc này.

- Anh không thể hiểu em là người như thế
nào nữa

- Gần hai chục năm nay an vẫn còn nhầm à?

- Em còn nhớ đã bao nhiêu lần anh bàn với em thế
nào không?

- Nhưng em có cấm anh lấy vợ ddaaua.

- Không cấm mà nghe tin anh lấy vợ lại giận
dỗi không bằng lòng với anh. Gần một tháng
trước, cũng ở đây chúng mình bàn với nhau và
anh đã làm theo ý em, đến bây giờ...

- Anh sẽ không làm được việc gì nữa.

- Tại sao thế.

- Tại vì anh sẽ không còn là anh nữa.

- Tại sao.

- Tại vì anh cứ phải cố lên mới theo kịp
được những đòi hỏi của
người ta, không còn gì để nghĩ đến
những chuyện khác.

- Anh sẽ không làm như thế.

- Anh vẫn cứ phải làm đấy.

- Tại sao.

- Tại vì anh không đủ sức cưỡng lại.

- Em dựa trên cơ sở nào thế.

- Cơ sở của gần hai chục năm đeo
đuổi một mối tình tuyệt vọng với
anh. Cũng gần hai mươi năm sống trong
một tình cảm khắc khoải ở đây.

- Anh không còn hiểu em định nói gì nữa. Thôi, bây
giờ phải thế nào, em bảo anh. Làm
được gì để em vừa lòng anh cũng làm.

Người con gái như được an ủi, cô phân
trần:

- Không phải em ích kỷ, chỉ biết mình có gia
đình, con cái đầy đủ không lo lắng gì
đến anh, thấy anh hạnh phúc hơn lại ghen
tức. Em lấy chống trong hoàn cảnh nào và sống
từ bấy đến nay ra sao anh biết cả
rồi đấy. Rất nhiều đêm nằm ôm con
khóc vì không hiểu tại sao mình lại tự làm khổ
mình như thế này. Phải nói, anh chồng em là
người rất lành và tốt, chỉ có điều là
em không hợp, cứ thấy thế nào! Chắc anh
hiểu nỗi khổ ấy hơn em. Chỉ có
điều là tại em quyết định lấy anh
ấy, em phải gánh chịu mọi nỗi bất
hạnh. Những ngày anh đi B, ở nhà em mới
biết nguyên nhân để có đứa con, em
thương anh, giận anh và cũng thương thân
phận mình, giận mình vô cùng. Em chỉ có ước ao
gia anh được trở lại miền Bắc ngay
những ngày ấy, bằng giá nào cũng phải về
với nhau vì em biết rằng không ai hiểu anh hơn
em, không ai yêu anh hơn em và ngược lại anh cũng
vậy. Những ngày mong ước ấy không
đến, em sống nhờ vào sự ríu rít của các
cháu. Vì chúng, tất cả đời mình nhìn vào mấy
đứa con mà sống. Em đã cố vun dắp cho cái
gia đình ấy, lo toan cho các cháu học hành. Nhưng không
lúc nào em nguôi nỗi nhớ anh, lo sợ anh ở chiến
trường sống chết ra sao. Bao nhiêu tình yêu của
anh trong em, em đem sống hết với gia đình,
với chú Hà, anh Tính, anh Hiểu. Anh có ai ruột thịt,
thân thích thì em có tất cả những người
ấy. Và em rất lo sợ ngày anh trở về không
nơi bấu víu. Em đã gặp Tuyết khi em có hai cháu.
Em khuyên Tuyết đừng làm khổ nhau làm gì. Thực
ra chị ta cũng tội. Chị ấy khóc bảo em:
”Chị ơi, em biết anh Sài khổ quá mà em cũng có
sung sướng gì. Em yêu anh ấy lắm nhưng anh
ấy không thể yêu được em, em phải cắn
răng vào mà chịu. Chị bảo, cả một
thời con gái được chồng nhòm ngó đến
một lần rồi nuôi con một mình. Cả hàng
chục năm trời, những khi anh ấy chưa
đi xa em cứ nằm mong tưởng được
chồng hỏi đến. Chị là phụ nữ
chị biết thời con gái đang độ ăn không
biết no, ngủ không biết chán như em mà cứ
phải ép mình xuống giường chịu cho qua hết
đêm này đến đêm khác còn có nỗi cơ cực
nào hơn. Nhưng bố mẹ em chỉ có chém khi em tự
bỏ về. ”Sống làm người, chết làm ma nhà
nó, cấm mày được dẫn xác về đây. Bao
giờ thằng Sài đuổi mày đi sẽ hay“. Hồi
bé thì không chấp, lớn lên có lúc em mong anh ấy
đuổi em, đánh em mấy cái rồi đuổi em
đi để em có cớ về nhà nhưng anh ấy
cũng sợ thầy mẹ em, sợ chú Hà, anh Tính
rồi sau này sợ cả đơn vị nên không dám
đuổi em đi. Anh ấy cứ lẳng lặng tìm
cách để tránh xa em,càng xa càng tốt. Em biết
chuyện anh ấy đi bộ đội rồi đi B
là thế nào chứ. Đến bây giờ được
đứa cháu, em cứ ở vậy nuôi cháu, anh ấy
đi lấy ai thì kệ, em cứ sống với con em
chẳng ai đuổi được em đi đâu
nữa“. Đấy, em cũng như cô Tuyết, cứ
nhìn vào những đứa con mà sống. Chỉ có khác là
những động cơ khác nhau. Vì thương con mà em
không dám sống với người mình yêu. Thật lòng, em
chỉ muốn tìm một người thật hợp
với anh, hiểu anh, có thể thay em chăm lo cho anh.
Vừa để anh bù lại những năm tháng đã
mất, vừa tạo điều kiện cho anh phấn
đấu. Em tin là anh còn làm được những
việc có ích mà số người như thế đâu
phải là nhiều.

Gần năm nay, đây là lần đầu Sài có dịp
dừng lại nhìn mình, nhận ra những tình cảm
của người yêu với những nỗi niềm sâu
xa mà anh chắc chắn rằng từng lời nói ấy
đều là nước mắt và nỗi đau
đớn của không biết bao nhiêu đêm dồn
lại. Nhưng anh vẫn tin là khi anh và Châu đã yêu nhau
thực sự sẽ không có việc gì là không làm
được. Châu đâu phải là người thô
thiển, dốt nát để đến nỗi. Anh
cũng chưa thấy có điều gì không hợp nhau.
Ngược lại, có rất nhiều chuyện cả
hai cùng ồ lên không ngờ lại nghĩ giống nhau
đến thế. Anh nói như một lời thề.

- Em yên tâm, anh sẽ làm tất cả để em khỏi
buồn phiền.

Biết rằng không thể thay đổi, không thể
nào khác cái việc đã rồi nên sự hứa hẹn
của Sài cũng làm cô cảm thấy mình còn
được một cái gì đấy. Nhưng
đến ngày cưới của Sài cô đã ngồi khóc
cả một đêm. Khóc cho ai, khóc vì cái gì, Hương
không thể biết, chỉ biết rằng cái ngày ấy
nó đến với cô sao mà quay cuồng, chóang váng,
suốt mấy ngày thẫn thờ, người như
dại hẳn đi, và đến đêm, lúc mười
chín giờ ba mươi phút, cái giờ chắc chắn
từng tràng pháo sẽ nổ trước cửa phòng
cưới thì cô bật lên tiếng khóc.

Bất chấp sự gièm pha, can ngăn của
Hương và những người thân, Sài quyết chí yêu
Châu. Những ngày yêu cô, anh cảm thấy hạnh phúc
đến với mình nó ào ạt gấp rút tuy có đôi
lúc bực mình vặt những chuyện không đâu như
là sự tất nhiên, không ai tránh khỏi, anh thấy
như đang bơi mênh mang trong hạnh phúc, trong niềm
sung sướng đến ngạt thở. Cái đêm
đầu tiên ”ăn ở“ với nhau như là một
lời tuyên bố chung về xuộc sống của hai
người được ký kết bên bờ hồ Tây,
họ đã thực sự một cuộc sống vợ
chồng. Trong giây phút sung sướng đến cực
độ Châu đã ghì xiết lấy anh rên lên trong
nước mắt giàn giụa: ”Giời ơi, anh
đừng bỏ em anh nhé“. Và cũng trong cái phút cuồng
loạn ấy anh thanh niên gốc làng Hạ Vị vốn
tính toán chắc ăn đã bao nhiêu lần thử thách
đến lúc này vẫn phải hỏi lại một câu
hết sức thô bỉ: ”Nếu mẹ đang ngồi
đây mà chúng mình vẫn... có được không?-
”Nếu anh muốn, em sẽ chiều“. Thì ra đàn bà dù
thanh cao đến đâu cái phút này họ cũng thích thú
vuốt ve bằng sự tầm thường bỉ
ổi. Khi đã bình tĩnh trở lại cô gái sợ hãi
kêu: ”Anh ơi, không khéo em ”bị“ rồi!“ Nỗi lo
lắng của người con gái lại là niềm
hạnh phúc vô giá của người con trai. Như đã
túm chắc trong tay mình niềm khao khát bấy nay vẫn
sợ nó trượt tuột đi, anh ghì lấy
người yêu đến nỗi cô phải cong
người lên mới khỏi nghẹt thở. ”Đã
chắc chắn chưa em“. Cô gái gật đầu nhè
nhẹ: ”Ngay hôm đầu về em đã thấy
người nôn nao thế nào ấy. Mấy hôm sau vẫn
”không thấy gì, em sợ quá“- ”Trời ơi, sao em lại
sợ. Em không thích chúng mình có con ư?“ Cô gái ngồi
dậy kéo anh áp mặt vào bầu vú căng cứng
đanh, một tay ôm một tay vỗ vỗ trên lưng
anh như là cho con bú, như là hai mươi năm
trước Hương đã vỗ về Sài như
thế, như là đã giành lại tất cả những
gì đã mất đi từ hai mươi năm qua
lại ngoan ngoãn chộp chạp như một đứa
trẻ háu đói. Cô cúi xuống ngắm bầu bên kia
rồi bóp cho nó nhọn ra nũng nịu: ”Thâm vào rồi
đây này“. Anh ngước đôi mắt đang
cười chứa chan nhìn em rồi lại khép lại
lim kim: ”Anh ơi!“ Anh không ngẩng lên. ”Hay là...“ Thấy anh
vẫn im lặng cô rụt rè: ”Hay là...“- ”Em định
đến bệnh viện? Cô khẽ khàng gật
đầu uể oải. Sài ngồi phắt dậy
sửa lại quần áo: ”Nếu em định thế,
chúng mình chia tay nhau luôn đi!“- ”Anh định doạ em
đấy à?“- ”Anh không doạ nhưng tại sao em không
nghĩ là chúng mình sẽ vô cùng hạnh phúc khi có một
đứa con“- ”Để rồi dơ mặt ra với
mọi người!“- ”Tại sao em không nghĩ chúng mình
phải cưới nhau!“ ”Cưới nhau! Ba tháng có con!“-
”Tại sao lại ba. Cứ gọi cho là gần một
tháng đi!“- ”Người ta phải tính từ khi
”sạch“ của lần trước kia“- ”Thì gọi
hẳn cho gần hai tháng!“- ”Anh cưới
được ngay hôm nay đấy“- ”Trong vòng nửa
tháng nữa chúng ta đủ sức để tổ
chức cưới. Thiếu gì những đứa
trẻ chỉ có bảy tháng. Mà cần quái gì. Ai nghĩ
chúng ta đi lại với nhau trước khi
cưới thì kệ họ. Đã sao“- ”Con trai các anh thì
chả sao nhưng anh phải nghĩ đến con gái
chúng em chứ“- ”Trời ơi, em ơi, bây giờ
người ta bận đi xếp hàng đong mì, đong
gạo, mua dầu,mua củi không ai còn hơi sức
đâu để bàn chuyện em. Mà nếu thấy ai bàn,
em gọi anh, chỉ cho ngưòi ta thấy: Đây, kẻ
phạm tội đây! Chả nhẽ người ta
lại hỏi tội tại sao anh lại có con với
vợ anh“ Cô gái phì cười gắt: ”Thôi tán vừa
vừa chứ. Lúc nào anh cũng xồn xồn lên. Làm sao
trong vòng nửa tháng nữa tổ chức
được“- ”Chuyện đó em để anh lo. Sáng
sớm mai anh sẽ đem đến em một bản
kế hoạch tỉ mỉ mọi phương diện.
Xong, em chỉ cần theo anh đi làm vài thủ tục
cần thiết còn tất cả mọi việc em không
phải lo gì“. Đã biết người yêu của mình
như một con hổ ngày bình thường thì lờ
đờ nằm im nhưng khi cần thiết nó sẽ
bất chấp, chả phải lo gì. Có lẽ cuộc
đời lính tráng đã tạo cho anh được
sự tháo vát chưa chịu bất lực trước
một hoàn cảnh nào. Cô thấy yên tâm ngay khi anh ”tán“.
Họ ngồi lại âu yếm bên nhau cho đến khi
cơn đau bụng dội lên quằn quại ở
Châu. Anh giữ lấy cô rối rít hỏi vì sao, đau
ở đâu, cần gì? Nhưng Châu không thể nói
được. ”Anh đưa em về nhé“. Châu gật
đầu để anh dìu cô ngồi ở sau xe. Trên
đoạn đường về, Châu vẫn đau,
nỗi đau dội lên ở cô như đã truyền
sang anh khiến anh lặng người vì lo sợ. Đã rất
lâu anh hỏi: ”Liệu thế nào? Nhà có thuốc gì không?
Hay là cấp cứu!“ Cô lắc đầu. Không hiểu
lắc vì không có thuốc, không đi bệnh viện hay
không thể nói được. Về đến cửa,
anh định đợi bà cụ mở đưa Châu
vào xem tình hình thế nào nhưng cô lấy tay ra hiệu cho
anh đi. Có lẽ Châu sợ mẹ biết cô đi
chơi với anh bị đau bụng nên không muốn
để anh đứng đấy. Anh nghĩ thế,
nhanh chóng đạp xe ra đầu ngã tư. Quay lại,
đợi lúc đèn trong nhà bật sáng và Châu đi vào anh
mới đạp thốc tháo về nhà dựng Hiểu
dậy, tả tất cả những tình trạng đau
đớn, rất có thể gây nên nguy hiểm. Nhưng
đau gì, ở vùng nào thì anh không biết. Hai anh em tìm
đến nhà các bác sĩ bạn Hiểu. Sáng sau, từ
rất sớm Sài đã đến nhà Châu. Anh phải
chờ hơn nửa giờ bà cụ mới dậy.
Đợi cụ đánh răng rửa mặt xong, ra
bếp nấu cơm anh mới ”con chào bác“ rồi
ngồi xuống bên Châu. ”Liệu có sao không em“ Anh xin
thuốc giảm đau, bê một, bê mười hai, vitamin
tổng hợp cho em đây. Nếu không khỏi các anh bác
sĩ bạn anh Hiểu bảo đưa đến các
anh ấy xem thế nào?“ Anh bầy các gói thuốc ở
đầu giường cạnh gối của Châu. Cô
đang nằm quay vào, lấy tay quơ nắm thuốc
ném vào người anh: ”Mang đi. Anh tàn tệ lắm“.
Bất ngờ cả việc làm, cả lời nói, anh
tưởng không bao giờ xảy ra ở cô gái có
học, con một gia đình nề nếp. Anh tái mặt,
giận đến phát run lên. Lặng đi một lúc, anh
đứng dậy đi ra cửa. Châu nhổm dậy
nhào theo túm lấy tay anh:

- Buông tôi ra.

- Em xin lỗi anh.

Phải lặng đi một lúc lâu nữa anh mới
hỏi:

- Tại sao em lại có thể đối xử với
anh như thế nào?

- Đã bảo em sai, em xin lỗi rồi mà.

- Nhưng tại sao mới được chứ

Giọng cô nũng nịu khiến không ai có đủ
sức giận dỗi được nữa.

- Anh chả thương em gì cả.

- Suốt đêm qua anh đi tìm bác sĩ, xin thuốc
rồi tức tốc chạy đến đây
đứng hàng giờ đồng hồ. Thấy em
ngủ được, trở về nhà đã gần ba
giờ sáng. Đén bây giờ lại đến đây mà
chưa được coi là thương em, anh cũng
đành chịu.

- Không phải thế. Anh chả hiểu gì con gái chúng em
cả. Đáng nhẽ anh chỉ cần an ủi,
động viên em một vài lời, dỗ dành âu yếm
em một chút là em thấy cơn đau của mình
được san sẻ. Đằng này anh cứ
lặng đi làm em thấy tủi thân quá.

- Anh hỏi em có nói đâu.

- Đang đau chết đi được mà hỏi
như quan toà hỏi cung ấy ai mà trả lời
được.

Thế thì còn biết đầu đuôi làm sao nữa.
Chỉ để dỗ dành vuốt ve mấy câu, bất
cứ thằng con trai lười biếng giả dối
nào chả làm được việc ấy.

- Anh bảo, lúc đau ốm buồn bực ngoài
người yêu của mình ra còn biết san sẻ cho ai.

- Để lo toan, san sẻ cho nhau như thế thì
đơn giản quá, cần gì phải mất công,
mất sức, chạy ngược chạy xuôi.

- Em tin chúng mình sống gần nhau anh sẽ sửa
được. Rồi cũng quen đi thôi mà.

Anh không ngờ nhiều cái bắt anh phải làm quen, dù
chả to tát, chả khó khăn gì, để ý một chút
là làm ngay được, nó cũng hợp lý nhưng sao mà
phiền toái, xét nét vụn vặt đến khó chịu.

Xuống thăm nhà anh trai cô, Sài vồn vã chào hỏi,
chủ động đi pha nước, rút thuốc
của mình ra mời bằng cả hai tay nâng bao thuốc
rất lịch sự. Ra đến cửa ngồi lên xe
đạp là cô lầu nhầu:

- Việc gì anh phải làm thế.

- Ô kìa, từ xưa đến nay với ai anh chả
thế.

- Em biết, anh có tấm lòng chân thành rất đáng quý.
Không thế đừng hòng em yêu. Nhưng ở đây
sự chân thành quý giá của anh bị nghi ngờ và xem
thường.

Lại còn thế.

- Anh ấy là vụ trưởng vụ tổ chức,
đã quen khinh thường những người không
đàng hoàng chững chạc, vì luôn luôn nghĩ rằng
họ sẽ nịnh bợ, xin xỏ nhờ vả gì
đây.

- Nhưng anh chưa hề xuất hiện ý nghĩ
sẽ nhờ vả anh ấy việc gì.

- Đúng. Bằng năng lực của mình em tin anh không
phải nhờ vả lạy lục gì anh ấy. Nhưng
anh quên là anh sắp cưới em gái anh ta à. Nhìn cử
chỉ của anh, anh ấy sẽ nghĩ chắc
thằng cha này cũng chả ra gì, vớ được
em gái mình cứ cuống quýt lên. Thế là anh ấy coi
thường cả hai chúng ta. Lẽ ra anh cứ bình
thản,đĩnh đạc, chứng tỏ cho anh
ấy biết rằng em gái anh yêu tôi, thì tôi yêu, nếu
không, tôi cũng chẳng cần. Hôm nay tôi đến
thăm và báo cáo với anh chuyện của hai chúng tôi là
anh đã thấy mình được tôn trọng. Tiếp
tôi thế nào tuỳ anh. Anh là chủ, tôi là khách, tôi
phải được mời mọc lịch sự,
nếu không, tôi cũng có quyền lạnh nhạt, hờ
hững với anh chứ. Còn khi nào anh nhờ tôi việc
gì đó lại là chuyện khác.

Càng nghe, anh càng ớ người ra, trông mặt cứ
đần như một chú bé nghe giảng bài học
đầu tiên.

Đến một lần khác, Hiểu và anh mời chú Hà,
bạn chú, ”ông mối“ và Châu ăn cơm. Cả bữa
ăn, nhìn Châu ăn uống rụt rè lười
biếng, vừa ăn anh vừa phải nhăm nhăm
chọn miếng ngon gắp cho cô. Buổi tối cô
gắt:

- Anh buồn cười thật, đã nói bao nhiêu lần
là phải ý tứ. Có một người chồng hết
lòng cho vợ con như anh ai mà chả mừng. Nhưng
phải tuỳ từng lúc. Bữa cơm chiều nay anh
làm cho cả chú Hà, anh Hiểu và bạn của chú nghĩ
gì anh biết không? Mọi người sẽ nghĩ
thằng ngày nó cứ xoắn xuýt lấy vợ con,
rồi nó chỉ có vợ con nó chứ chả nghĩ gì
đến ai. Người ngoài nghĩ thế đã không
nên, để những người thân thiết nghĩ
thế là tự tách mình ra khỏi người ta. Anh còn
hạnh phúc gì khi chỉ có vợ mà không có ai! ấy là
chưa kể có lúc anh gắp cho em miếng thịt em
đã ngấy đến phát oẹ lên nhưng anh đã
dúi nó dính đầy cơm của bát em, em còn bỏ
lại làm sao nữa.

Nhưng nếu chỉ rời khỏi ý nghĩ về cô
để làm công việc khác anh như trở thành một
con người khác. Những chỗ đông người
anh thường nói từ đầu đến cuối,
có khi lại ngồi lì ra từ đầu đến
cuối nhưng dù người lớn tuổi hay bạn
bè cùng lứa đã ngồi với anh hay dù chóng hay lây,
ăn hay chơi, tán tỉnh nhộn nhạo hay bàn
chuyện nghiêm túc là hoàn toàn tuỳ thuộc vào anh. Cái
đó là vì quý mến sự học hành thông minh của Sài
và chủ yếu họ nhìn thấy sự tận tình
của anh với tất cả bạn bè. Phần khác,
bằng cái ma lực nào đó của cái vẻ mặt
”đần độn“ rất ”dễ thương“ anh
”vào“ được rất ”nhiều cửa“, khi bạn
bè cần anh cho công việc của họ. Nên ai có việc
gì nan giải khó lòng hy vọng thường giục nhau
”gọi thằng Sài“ và thằng Sài đã ”xuất quân“
thường là niềm hy vọng cuối cùng, nếu Sài
bất lực,thì coi như kết thúc, đừng theo
đuổi nữa mất thì giờ. Cho nên, khi yêu Châu
bạn bè ai cũng tiếc ”Thế là mất thằng
Sài“. Một cái thằng như thế mà bị con bé ”nó
ám“, lúc nào cũng như mất hết hồn vía. Có anh nhà
báo đã lớn tuổi ở chiến trường coi
Sài như em và viết hàng chục bài về anh. Con
người ấy lúc nào cũng trịnh trọng Sài
thấy hơi cổ cổ thế nào ấy. Với
vẻ trịnh trọng anh mắng Sài ”Cậu yêu con bé
ấy không được đâu. Để tớ
giới thiệu cho con bé khác hợp với cậu
hơn. Với cậu, phải là chân chỉ hạt
bột kia“. Anh vẫn nhìn tôi bằng con mắt của
hàng chục năm trời trước giữa rừng rú
bom đạn? Sài tự ái ”Cám ơn anh. Đã đến
ba bốn chục người như anh khuyên em đều
chịu không thể ”kham“ nổi- ”Tớ đảm
bảo sẽ đem đến cho cậu một đám
khá xinh, hợp với cậu“. Ôi chao, một thằng
đã ba mươi tư tuổi đầu, một
đời vợ rồi còn có there mơ tưởng
một người xinh đẹp hơn cả Châu! Anh
tưởng tôi là quý giá lắm đấy ư?
Người bảo tôi không thể với tới Châu,
người lại kêu có thể kiếm được
đứa khác khá hơn. Người bảo Châu sẽ là
ngườ vợ đảm đang, tháo vát, người
lại đe ”Nó tiêu ma cả cuộc đời mày lúc nào
không biết đâu“. Tôi yêu và lấy vợ cho tôi, chứ
tôi có yêu và lấy vợ hộ các vị đâu. Giá như
từ hai chục năm trước tôi được
tự do yêu đương bây giờ không đến
nỗi ngỡ ngàng, dè dặt. Mười tám, hai
mươi lầm lỗi với người này có
thể làm lại, có ngay sự tốt đẹp với
người khác, cần thì người khác nữa,
những người khác. Cái uy lực của thời trai
trẻ khiến người ta thoải mái, nói năng bông
phèng, bừa phứa. ”Anh yêu em“ con thô bạo trơ
trẽn với cô này rồi lập tức ”Em là linh
hồn của anh“ với cô khác. Có mấy chữ ấy
có thể nói với rất nhiều cô gái, nó tin đâu thì
dừng lại đấy, cần quái gì phải cân
nhắc ý tứ từng cử chỉ nhỏ nhặt,
từng lời nói, chưa biểu hiện cử chỉ
gì đã sợ nó đánh giá tư cách, sợ khinh
thường, sợ mất. Cứ phải nghĩ
ngợi, cân nhắc đắn đo mãi một việc
sẽ làm, một lời sẽ nói, luôn luôn sợ sai,
sợ hỏng không thể sửa chữa, không thể làm
lại thành ra nó hấp tấp, cuống cuồng, có gì là
lạ. Phải ngồi một lúc lâu anh mới nói
được những lời bình tình: ”Nói thật
với anh chúng em sắp tổ chức rồi“- ”Thì chúng
mình cũng chỉ góp ý để cậu tham khảo,
quyết định vẫn là cậu“. Sài biết là anh
ấy sẽ không bằng lòng nhưng chả làm cách nào
khác. Nhưng anh ta vẫn không hề phật ý, vẫn có
mặt trong buổi họp ”ban tổ chức“ và lo toàn
bộ khâu phim ảnh ở cả hai họ, cả
ảnh màu lẫn ảnh đen trắng, in thiếp
mời và giấy báo hỉ lấy ngay vào ngày mai.

Chỉ sau năm ngày, kể từ khi hai người
quyết định cưới ”chạy“ ban ”Tổ
chức“ đã họp phiên đầu tiên cũng là phiên
cuối cùng. Tất nhiên, trước đấy Sài đã
gặp và giao việc cho từng người. Hôm nay,
chỉ là ”báo cáo“ kết quả và xem có gì phải bổ
sung, điều chỉnh, uốn nắn.

Chính thức từ ngày hôm nay Châu mới nghỉ phép. Cô
đến chỗ Sài thì mọi người đã đông
đủ. Tất cả đều là bạn bè chí
cốt ở rất nhiều cơ quan, trung ương và
bộ đội, ở Hà Nội và ở quê. Sài tỏ ra
là người có năng lực tổ chức vừa bao
quát, vừa tỉ mỉ. Anh điều khiển mọi
người như ”thủ trưởng“ đầy tín
nhiệm điều khiển nhân viên của mình. Ông Quang
”đối ngoại“ xem các thủ tục đăng ký
vào ngày giờ nào. Anh Thụ. ”nhà đất“ cho biết
cái nhà xong chưa? Ông Hoa tổng cục Hậu cần lo
bánh kẹo, bia rượu đến đâu rồi. Thanh
”lâm nghiệp“ đã chuẩn bị xong giường
tủ, bàn chưa“ Ông Đinh hoạ sĩ chuẩn bị
trình bày xem trang trí hội trường kiểu nào
để mọi người tham gia. Đến lượt
mình, ai cũng kêu ”bị đột kích“ bất ngờ ghê
quá và kín đáo nhìn Châu tủm tỉm cười khiến
Châu ngượng ngùng một cách thú vị trước
sự tận tình, tháo vát và hóm hỉnh của tất
cả bạn bè Sài.

Mười mấy con người đứng chật
ních trong căn phòng của Hiểu cười nói ồn ã
thoả mãn vì công việc của người nào cũng
khó, cũng gấp gáp, cũng đầy trắc trở
mà vẫn hoàn thành xuất sắc. Châu không thể ngờ
tất cả đều nhanh chóng, đều tốt
đẹp đến thế. Đi trên đường
đến thăm nhà mới cô càu nhàu sung sướng.

- Việc của mình mà anh cứ nói như sai khiến
mọi người ấy.

- Bạn bè, lính tráng cũ thằng nào có việc chả
thế.

- Nhưng làm gì anh cũng xồn xồng ghét ghê cơ.

- Ngày xưa các cụ bảo, con gái họ nói ghét tức
là yêu lắm đấy.

- Đừng hòng nhé.

- ấy nói khẽ khỏi con nó nghe thấy nó cười
cho.

Cô xuýt bật cười nhưng vội vàng cắn
chiếc răng nanh vào vành môi dưới như ghìm
nỗi bồi hồi thoáng chút lo sợ, buồn tủi.
Sài nhận ra nỗi niềm mênh mang từ cái nhin ấy.
Chắc vợ mình vừa mừng, vừa lo sợ cái
niềm hy vọng đang lớn lên kia liệu có vuông tròn
không? Anh thấy một tình yêu thương trân trọng
như trào ra khắp người. Anh muốn nói với em
một lời an ủi, một lời cảm ơn người
đang nuôi lớn niềm hạnh phúc lớn lao của
cả đời anh. Nhưng không nói được, không
nên nói gì lúc này. Anh vẫn đạp xe chầm chậm,
một tay giữ lấy ghi đông xe em như dìu em
đi, miệng hơi mỉm cười nhìn vào đôi
mắt em đã hơi nhìn xuống bẽn lẽn.

Sài đưa người yêu về quê báo cáo và để
họ hàng xem mặt. Sau khi hai người thống
nhất ngày giờ cưới, anh đã cử một
”nhân viên“ trong ”ban tổ chức“ đem thư về cho
anh Tính: Sau Tết em phải đi học tập trung
để chuẩn bị ”đi xa“, bà cụ nhà Châu
lại rất yếu, em đã báo cáo và được gia
đình đồng ý, chúng em định tổ chức vào
ngày 17 này. Tuy rất đột ngột nhưng em tin
chắc anh sẽ tìm được mọi cách lo cho em. Cụ
thể là: Anh chuẩn bị để ngày mồng chín này
hai chúng em về ”báo cáo“. Các thứ để ăn
hỏi gồm: một trăm quả cau tươi,
một cân chè Thái, một cân hạt sen (hôm nào lên đây mua
cũng được) một tút Thủ Đô (chú Hà
đã liên hệ mua ở giao tế) một chai lúa
mới. Anh vay tạm tiền để đưa ngay nhà
gái, một ”hoả hồng“ nhà). Nếu thiếu, ở
trên này bạn em chạy thêm. Chúng em định sau hôm
tổ chức bạn bè ngồi lại với nhau liên
hoan nhẹ một chút, anh lo cho em nhé. Khoảng độ
trên dưới ba chục người gì đấy. Ngoài
ra...“

Mọi việc chỉ như thế là xong, không cần
biết chuyện ấy chạy vạy vất vả
như thế nào, tình hình cụ thể ở nhà ra sao,
cần việc gì, Sài chỉ quen viết mấy chữ
về là sẽ đầy đủ như thể Tính là
thủ kho, chỉ biết xuất, là trưởng phòng
hành chính quản trị chỉ biết phục vụ
đúng ý thủ trưởng. Có lần, cũng nhen lên ý
nghĩ ấy nhưng chưa bao giờ Tính có cử
chỉ khó chịu hoặc nhắc nhở gì em chuyện đó.
Như tất cả mọi lần, kể cả khi
ở Miền Nam ra Sài đều ”dẫn xác“ về không.
Quen nếp ấy Tính không hề trông đợi ở em
điều gì. Nhưng lần này việc làm của Châu
đã làm anh cảm động, vừa sung sướng,
vừa hãnh diện. Cô chào mọi người xong hỏi
nhỏ Tính ”Anh ơi, bàn thờ tổ nhà mình...“ ”à, à
ở nhà ngoài anh cả cơ. Gì thế em“- ”Dạ... em
dâng hương hoa khấn các Cụ“. Tính hiểu ra, anh
gọi to:

- Bác cả ra đây, cô em dâu mua hương hoa về
thờ Cụ.

Anh cả dang ngồi bên Hiểu đứng dậy sang
gian giữa cạnh em trai và Châu. Châu trịnh trọng bày
đặt lên mặt tủ chè năm thẻ hương,
gói hoa cúng, chục quả cau tươi, gói lá trầu,
nải chuối tiêu, chục cam. Ông Hà nói sang để phá
bớt không khí trịnh trọng có phần gượng
gạo:

- Trên nhà có lập bàn thờ không cháu?

- Dạ, Không ạ. Nhưng tết nhất mẹ cháu
vẫn thắp hương khấn các Cụ ạ.

Nói xong Châu đưa gói thuốc Thủ Đô cho anh Tính:

- Anh mời các chú, các anh hút thuốc hộ em.

Rồi cô khoác túi xuống bếp chào vợ Tính,
người chị dâu mà qua Sài cô biết chị ấy
rất nhân hậu như một người mẹ:

- Chị ơi, em chả có gì, mua biếu chị chút quà
để chị chia cho các cháu.

Chỉ có mấy gói bánh qui, mấy gói kẹo socola,
những thứ đó không phải ở nhà không có
nhưng cả vợ chồng Tính đứng ở
cửa bếp đều cảm động đến
run lên. Lần đầu tiên người đàn bà chỉ
biết hầu hạ chồng con và gia đình nhà
chồng được trọng vọng, biếu xén,
được quyền chia phôi,ban phát cho các con cháu.
Cũng là những thứ này trước đây mua
hoặc có ai cho quyền Tính tự chia hoặc đưa
cho chúng chia nhau làm cho vợ Tính cảm thấy như mình
là người ngoài, mình chả được gì, không can
dự gì vào những bổng lộc của chồng con.
Vợ Tính không hề khách sáo, chị nhận lấy
những gói quà ở tay Châu.

- Chị xin em. Chị đưa cho chồng:

- Bố nó cầm hộ tôi, gọi các cháu chia cho chúng nó

Chị túm lấy hai bàn tay Châu:

- Chị bảo nhé, lần sau về đây với
chị đừng mua gì tốn tiền lắm em ạ.
Em là kỹ sư thật nhưng ở tỉnh cái tăm
cũng phải mua, cố dành dụm để sau này còn
sinh nở. Mà em phải quản lý lấy mọi thứ
chi tiêu, chứ để chú Sài nó toang toàng lắm. Đàn
ông đàn ang họ biết gì đâu. Mai kia chị sẽ
cho các cháu hàng tháng nó mang tương lên cho. Tương
chấm rau kho cá còn ngon hơn nước mắm. Bớt
được khoản nào hay khoản ấy. Bố
mẹ mất rồi, các anh các chị ở xa em sẽ
vất vả. Nhưng thôi, bất cứ lúc nào em bận
bịu hoặc sinh nở, chị sẽ cho các cháu nó lên
giặt giũ, cơm nước, chợ búa. Em lên nhà
uống nước, nói chuyện với anh và các chú,
kệ chị. Lên đi, bụi bám cả vào tóc rồi
đây này.

Tính cũng tươi cười hồn hậu nói
năng xởi lởi, phóng khoáng.

- Thôi thế được rồi. Lên nhà đi em. Các bác,
các chú đến chơi, có cả mấy anh ở
huyện uỷ, uỷ ban nữa.

Anh rất bằng lòng về những cử chỉ
của cô em dâu. Mọi chạy vạy vất vả
đến khốn khổ hàng tuần nay để lo cho
những yêu cầu của em đến hôm nay mới
thực sự thấy nhẹ nhõm, thanh thản. Cả nhà
vui vầy xum họp. Cô em dâu đã chiếm
được cảm tình của tất cả mọi
người. Rồi không biết thế nào nhưng
bề ngoài không thể chê được điều gì.
Anh rất thoả mãn với ba mâm cơm đều có các
món hoàn hảo: Thịt gà béo vàng ngầy ngậy, giò
lụa trắng, giòn, nem rán, bóng xào xúp lơ, tôm nõn, tim gan,
xúp thịt gà, cua bể, tôm he giã lấy nước
đánh lòng đỏ trứng gà giả làm yến. Cơm
tám và xôi vò... Có thể nó bữa ăn ở Hà Nội còn phải
”nể“. Khi mọi người uống nước,
uống cà phê, vợ anh và gần chục đứa cháu
đóng kín cửa bếp xì xụp bên những bát
đĩa thừa thãi đã được dồn
lại. Đứa con gái lớn đang gắp chia vào các
bát cho các em. Chỉ đánh soàn soạt vài cái chúng đã
nhếu nháo xong lưng bát cơm trắng chan nước
xào. Gặp miếng giò hoặc thịt gà, hoặc chả
hoặc nem, cái phần duy nhất được phân phát
ấy đặt xuống mâm vẫn giữ kẹp
giữa hai đầu đũa, chúng chìa bát xin mẹ múc
cho thìa bánh đúc ngô. Tính giữ vẻ mặt cười
cười, đảo xuống như để phân phát
cho vợ con cái niềm vui hoàn hảo của ngày hôm nay.
Anh ”ơ“ lên một tiếng ngạc nhiên. Các con ríu rít mời
bố ăn cơm. Anh lấy tay ra hiệu cho chúng
biết phải khẽ khàng ”Sao lại thế này hở
mẹ Tính?“. Chị vợ không nói năng gì lặng
lẽ đứng dậy đến bên anh nói chỉ
đủ anh nghe:

- Có tạ gạo phải để cho chúng nó ăn
đủ ba ngày tết và đem lên chỗ chú Sài. Hôm này cho
chúng nó ăn no nê lấy gì mang đi. Thôi bố nó lên nhà
đi, kệ mẹ con tôi.

Đứa con gái lớn cũng giục:

- Bố lên đi, không thím Châu thím ấy xuống bây
giờ.

Từ lúc về Sài chạy đi khắp nơi mời cô
dì chú bác sang xơi nước. Đấy là cách tốt
nhất để anh khỏi phải đưa Châu đi
trình diện vừa mệt, mất thời gian vừa
để Châu khỏi phải khó xử. Người ta
đồn đại nhau từ mấy ngày nay ở
khắp cánh đồng chuyện Sài sắp cưới cô
đại học đẹp như tranh vẽ. Dù
được mời hay không gần như cả xóm
bồng bế dắt díu nhau đến từ khi mới bưng
mâm. Người ta tạt vào nhà bên cạnh phỏng
đoán và bình phẩm chờ khi ăn xong mới đùn
đẩy , nhấm nháy nhau. Đầu tiên là những
người đàn ông và cụ già dắt theo một vài
đứa con hoặc cháu. Rồi đến những bà
cô, bà dì. Rồi đến các chị, các em trước
khi đi làm mang vỏ trẩu, xin vôi mời nhau ăn
trầu thuốc, và thì thào. Nhưng đông đúc nhốn
nháo nhất vẫn là trẻ con. Chúng có cớ theo mẹ,
theo chị để thập thò đen đặc ở
ngoài liếp không bị ai quát nạt xua đuổi.
Tất cả mọi con mắt đều như xói vào
khuôn mặt Châu cười cười ”thường
trực“ đang bê trâu, bê nước đi mời mọi
người. Một thằng bé chừng lên chín, lên
mười đen và gầy mặc áo bộ đội
cho vào trong quần lót bộ đội trông như đùm
rạ chẽn ở giữa. Nó là người của xóm
nào, con nhà ai, không biết. Cùng đến với nó có
năm đứa khác, dáng chừng các cu cậu đang
thả trâu bò hoặc chăn ngỗng. Những
đứa kia đều đứng ở ngoài sân, nó nhâng
nháo đi qua mọi người, nhâng nháo vào nhà, nhâng nháo
nhìn Châu, rồi nhảy tót ra cửa kêu: ”Cô dâu xinh Đ.
chịu được chúng mày ạ“. Những tiếng
”xuỵt“ đuổi theo nó. Bọn trẻ đi theo nó
cũng chạy ùa theo sau. Để đỡ
ngượng cho cháu dâu và giải tán đám người
”không mời mà đến“ ông Hà đứng dậy
trịnh trọng:

- Báo cáo với bà con, các cháu Sài và Châu qua quá trình tìm hiểu
cũng đã lâu, hôm nay các cháu về báo cáo với họ
hàng nội ngoại để thời gian không xa nữa
các cháu sẽ tổ chức. Bây giờ trời cũng
đã chiều, đường xa sợ xe cộ trục
trặc xin phép để cho các cháu được trở
về Hà Nội mai lại tiếp tục công tác.

Châu ngước nhìn như vô cùng biết ơn chú, cô chào
những người ở quanh rồi nhanh chóng xuống
bếp. Sài và Tính đều xuống đấy. Vợ
Tính:

- Nhanh chóng mà đi kẻo tối các em ạ. Bố nó này,
tiện có túi đây đưa các thứ ăn hỏi chú
thím mang đi trước được không?

- Tốt lắm. Mẹ nó mang túi của thím lên cho các
thứ vào đây.

Chợt chị nói nhỏ:

- Còn hạt sen và thuốc, bố nó đưa tiền cho
chú ấy đi nhờ người ta giúp.

- Được được.

Sài cũng cuống quýt sai bảo các cháu lấy khăn, áo
khoắc găng tay cho thím.

Đấy là những lời nói đầu tiên anh giành cho
các cháu kể từ lúc về đến giờ
để rồi lại phải gấp rút ra đi,ào ào
náo động khắp làng bởi tiếng xe máy và
tiếng reo hò của trẻ con lốc nhốc chạy
theo sau.

Chỉ còn lại ba người. Một ”bộ tham
mưu tối cao“ định đoạt tất cả
mọi việc cho Sài khi đã không thay đổi
được ý định của anh ta. Một bộ
óc ”tổng hợp“ đã nhận biết rất tinh
tường, xát đáng trên nhiều phương diện
quá khứ và tương lai, cả tình cảm lẫn lý
trí, cả triển vọng tốt đẹp và hậu
quả chưa hay nhưng không thể lui lại ngày
cưới tự Sài ấn định quá sức vội
vàng. Cả ba đều đóng những vai trò hết
sức quan trọng: Hà đại diện cho nhà giai
cả đi ăn hỏi lẫn hôm cưới. Hiểu,
trưởng ban tổ chức ”hậu trường“
phải bao quát tất cả mọi việc đã và
sắp làm, cho đến ngày ”liên hoan nhẹ“. Tính, tất
nhiên là phải lo toan chạy vạy hết thẩy
mọi khoản chi tiêu. Nhưng cả hai chú cháu
đều cảm thấy người ”chịu
đựng“ nhiều nhất trong chuyện này là Hiểu.
Kể từ khi Sài đi B Hiểu đã trở thành
người con của gia đình, người anh kết
nghiã của Sài. Anh có mặt trong hết thảy mọi
công việc. Bao giờ cũng hăm hở và lặng
lẽ làm. Nhưng mọi sự bàn bạc anh chỉ
đóng góp ý kiến nhận xét và biện pháp nên thế
này, thế kia cho tốt hơn, không bao giờ ”biểu
quyết“. Từ khi ở miền Nam ra, Sài đến
ở với anh, lập tức biến căn phòng yên
tĩnh, ngăn nắp ấy trở thành cái ổ
chuột một nửa, ”phá“ toang toàng mọi nền
nếp ăn ở, sinh hoạt nhưng không bao giờ anh
tỏ thái độ, dù nhỏ không vui vẻ, thoải
mái. Ngay cả nỗi éo le trong mối tình với
Hương, anh thấy có lúc cần làm khác hơn, anh
vẫn im lặng. Từ ngày yêu Châu Sài ”đột kích“ anh
rất nhiều chuyện. Đang đêm lôi dậy đi,
giữa trưa buồn ngủ díp cả mắt phải
bỏ ra ngoài để cô cậu tâm sự. Rồi, anh làm
việc này, anh phải làm việc kia. Rất nhiều khi
cần đến việc cậu ta mới sai, anh không
hề được bàn bạc, được báo
trước. Tính cho rằng Hiểu còn có tình cảm, trách
nhiệm với Sài hơn cả anh cả lo cho em út. Lúc
nào cần có ”trên, dưới“ để ”đối
ngoại“ cho phải lẽ thì mời anh cả. Khi
cần quyết định những việc hệ
trọng nhất của gia đình nhất định
không thể vắng Hiểu. Đấy là cái lý do vì sao
Hiểu phải về từ chiều hôm qua và sáng ngày mai
mới được đi. Cả ba con ngừơi
đều nhất trí nhận định về phần
chuẩn bị cho đám cưới của Sài cơ
bản là xong. Rất tốt đẹp. Phải là tay anh
em mình mới làm được. Ngày mai Tính sẽ cùng
đi với Hà và Hiểu lên Hà nội ”trực“ cho
đến hôm cưới. Thằng cháu con bác cả cùng
bạn nó là bộ đội đang nghỉ phép sẽ
làm liên lạc. Mọi việc như thế là ổn.
Họ đều hãnh diện về cái khả năng có
thể làm cho đám cưới không hề có sự cách
biệt giữa quê và tỉnh. Anh trai cô ta là vụ
trưởng vụ tổ chức sẽ thay mặt họ
nhà gái thì Hà cũng là vụ trưởng vụ tài vụ,
kế toán, thay mặt cho họ nhà trai. Phù dâu hẳn là
những cô gái xinh đẹp ”mốt“ nhất, thì hai
thằng em họ Sài đẹp trai như ”Tây“ vừa
ở nước ngoài về phù rể nhất
định sẽ át ”bên kia“. Toàn bộ số
người đi đón dâu là bạn bè Sài và họ hàng xa
gần, kể cả người cùng xã đã từng
ở Hà Nội. Anh em, con cháu ở quê lên sẽ ”chạy
ngoài“. Hà còn quyết định mấy việc quan
trọng nữa. Ông sẽ mượn một máy nổ
kiểu mới nhất của Nhật công suất
bốn ki lô oát tám chạy êm như ru, đặt sẵn ở
cạnh gốc cây ngoài hề để phòng mất
điện. Hiểu nhờ thằng em trai ở công ty du
lịch mượn hộ một xe nữa đón dâu,
vừa rộng rãi vừa đề phòng xe kia trục
trặc. Tính báo ông cậu vợ của anh là thợ làm
pháo hơn hai chục năm nay đã về nghỉ
sẽ lên Hà Nội từ chiều hôm trước
để kiểm tra, bảo quản và trực tiếp
đốt pháo. Như vậy không còn một kẽ hở
nào có thể làm ảnh hưởng đến đám
cưới. Nhưng vẫn còn một cái gì đó thiêu
thiếu, chưa thật yên tâm. Thực ra, với sự
có mặt của Châu chiều hôm nay đã làm hoàn hảo
thêm niềm hãnh diện của gia đình ông Hà, một gia
đình từ xưa đến nay chưa hề thua kém
bất cứ một gia đình nào ở xã này. Từ
rất xa xưa, làng có người làm quan huyện thì nhà
ông cũng có người đỗ đạt nhất
tỉnh. Thời đen tối tổng Lơi phản
động khét tiếng một vùng thì ông lại là
người cách mạng kiên cường đầu tiên
của xã. Cần giữ gìn một nề nếp
đạo đức, luật lệ và danh dự gia
đình thì nhà ông cũng được coi là mẫu
mực. Đến bây giờ quan niệm xã hội có
chiều hướng mới mẻ, ông rất muốn gia
đình mình vẫn đi tiên phong. Ngay từ khi biết Sài
yêu Châu ông và Tính đều không ngờ là có một con bé
khá thế. Càng về sau càng thấy nó hoàn chỉnh trên
mọi phương diện. Chính vì sự tốt
đẹp quá đáng ấy mà lo. Cái duy nhất để
con em họ có thể chi phối được cô gái này
là sức đi xa của sự học hành nghiên cứu,
những đột biến có thể tạo nên những
giá trị cao quý của một thời đang cần
đến tài năng mà với nó chuyện ấy đâu
có phải là viển vông, xa lạ. Cái sức mạnh duy
nhất của Sài có nguy cơ bị phá vỡ bằng
sự choáng ngợp trước cô bé. Mất cái đó,
cả gia đình lẫn bản thân hai người
trở nên ”cọc cạch“. Sài hơi ”luốt“ cứ
phải cố lên là mất hết. Cái điều đó
ai cũng cảm thấy nhưng chẳng ai nói ra. Thành
thử sau cái phút bàn bạc công việc đầy sáng
suốt cả ba con người cùng gượng gạo,
không khí lặng đi như chết.

Nếu như ông Chánh án xử vụ ly hôn biết
được hai bên gia đình vào những ngày này hẳn
là đỡ được bao nhiêu công phu điều tra
và tốn giấy ghi lai hàng tập hồ sơ giữa
lúc trẻ con còn thiếu giấy ghi học. Trong khi
sự tất bật đến hốt hoảng, sự
trịnh trọng đến thiêng liêng, sự ồn ã
đến huyên náo cả huyện đều biết
đám cưới của nhà trai thì nhà gái vẫn dửng
dưng hờ hững. Thật lòng, nghe tin con em mình lấy
chồng không háo hức mong đợi bằng tin ngày mai
cửa hàng có cá mè tươi bán theo phiếu. Điều
đó hoàn toàn không phải họ thiếu trách nhiệm
với nhau. Cái chính, họ đã nghe quen những từ
”sắp cưới“, ”người yêu“ của Châu. Vì
thế, cô đưa Sài về giới thiệu là
người yêu của cô cũng như khi ”xin tổ
chức“ đều dễ dàng như nhau. Không có ai can
ngăn, không hề có sự phản đối. Lý do,
thứ nhất: đã tám năm nay, kể từ khi
cả mẹ, cả hai anh trai và chị gái đầu
phẫn nộ ẫm ã chuyện cô yêu anh chàng thợ
điện đến nay co có bao nhiêu bạn trai không ai
nhớ. Trong đó có ba người ”sắp tổ
chức“. Tất cả những người bạn trai
đến nhà đều được quí mến, cô có
thể ”tổ chức“ với bất cứ ai trong
số đó cũng được. Chỉ vì họ
đều là những người chưa có vợ
hoặc do hoàn cảnh éo le nào đó nhưng đã rõ ràng và
hiện tại anh ta ”chưa có gì“. Những anh chàng
ấy, đều đẹp trai, học hành, công tác nghiêm
chỉnh đỗ đạt cao, ”đẹp đôi“
cả về hình thức lẫn nội dung. Sự ”vun
vào“ của cả nhà đều có ngầm ý tách cô khỏi
tay thợ điện. Ngay người anh cả làm
Vụ trưởng vụ tổ chức lo lắng cho cô
như một người cha và bình đẳng với cô
như bạn bè rất nhiều lần tâm sự với
em nhưng kết quả là bao nhiêu anh bạn ấy
đều có ”tật“ để cuối cùng cô vẫn
trở lại yêu thầm nhớ vụng tay thợ
điện. Thứ hai: biết không thể khuyên ngăn,
mọi người ấy đều chép miệng: kệ
nó, nó có đầy đủ sự khôn ngoan từng
trải để tự quyết định lấy
cuộc đời của nó. Cho nên buổi chiều nhân
tiện đến cơ quan làm việc anh trai rẽ qua
uỷ ban khu dự lễ đăng ký kết hôn của
cô em anh mới tin là nó lấy chồng thật. Tuy vậy,
vẫn chưa ai dám mừng nhiều. Với tính cách
của cô và cậu bộ đội thật thà kia
chưa ai dám bảo đảm chắc chắn về một
hạnh phúc trăm năm của nó ngoài trừ một
niềm tin rất mơ hồ, mỏng manh ở
người chị gái đi xem tử vi nói rằng hai
tuổi ấy lấy nhau là đắc cách.

*

Chẳng ai hiểu được cô dâu. Đã đến
lúc chán vô cùng, mệt mỏi vô cùng với những mối
tình nhạt nhẽo vô nghĩa. Không phải cô không
muốn dứt bỏ một mối tình gần như
chỉ một phía là mình. Nhưng hàng chục người
con trai đến với cô đều nông nổi
phiến diện. Đẹp trai, học giỏi nhưng
ngoài sách vở ra chẳng còn hiểu gì. Đàng hoàng
lịch lãm lại thiếu một tình yêu say đắm
cuồng nhiệt. Chặt chẽ nghiêm khắc, không có
sự đồng cảm bạn bè trong tình yêu, trong
cuộc sống gia đình. Biết lo toan được
những việc lớn lại không biết chiều
chuộng quan tâm những cái nhỏ nhặt. Chân thật
quá lại dễ đơn điệu, nhàm chán. Có
những lần định lấy cho xong đi nhưng
càng ”xáp“ lại gần, ”chỗ hổng“ càng lớn, không
thể nào nhắm mắt cho qua. Chưa có một
người con trai nào bứt được cô ra khỏi
anh thợ điện ấy. Chính anh đã đem
đến cho Châu tất cả sự nhận xét tinh
tế về mỗi loại người trong xã hội. Anh
dạy cô cách xử thế khôn ngoan trong đời
sống. Yêu anh, Châu thấy mình bé bỏng, được
dỗ dành, chiều chuộng, được cả
sự đe nẹt nghiêm khắc. Anh đã từng khóc
nức nở trước sự xỉ vả đay
nghiến của Châu, từng quỳ xuống chân Châu mà
van xin. Nhưng lại rắn lạnh như đá dứt
khoát quay đi khi cô đụng đến nghề
nghiệp bình thường của anh. Anh là người
yêu, lại là người bạn, người anh,
người thầy trong cuộc sống. Và, ngoài ra, còn
một điều này nữa không ai thể biết, không
hề có mảy may ngờ vực. Cô đã trao cả
cuộc đời trong trắng của mình cho anh từ
những ngày hè của năm học đại học
đầu tiên. Ngay từ ngày ấy cô muốn
vượt thoát khỏi anh ta nhưng cả gần
chục năm, hàng mấy chục người đàn ông
đến với Châu đều là những đứa
trẻ so với Toàn- tên anh. Châu vô cùng căm giận và thù
oán nhưng lại không thể nào quyên, không thể nào
thiếu anh trong những đòi hỏi nóng bỏng
hết sức dữ dội của người con gái
đã nếm mùi hạnh phúc ở người đàn ông.
Vì thế, khi yêu ”dự phòng“ cho ”phương án hai“ cô
vẫn đi lại thầm vụng vào những ngày
”đi làm“ ở nhà riêng của anh. Cô sẵn sàng hứng
chịu tất cả, sẵn sàng vứt bỏ tất
cả để trở thành ”gia đình“ với anh, khi
đã thấy tất cả những người con trai
khác không thể đem đến sự hoàn hảo như
cô mong muốn. Anh ta hứa hẹn đầy những
triển vọng tốt đẹp và bắt cô phải
kiên trì chờ đợi . Sự chờ đợi kiên
trì đã gần chục năm, đã một lần
hoảng hốt thuê một bác sĩ không hề quen
biết ”giải quyết“ cái hậu quả do sự
nhỡ nhàng của hai người. Cô vẫn tin vào sự
kiên trì chờ đợi. Đến lần này, chính cô là
người giữ anh lại trong niềm sung
sướng đến cuồng nhiệt và cái hậu
quả của nó đã được bộc lộ ngay
sau đó, khi đã quá hạn mười ngày trong sự
điều tiết rất đều đặn của
cô, cô báo tin đó cho anh. Anh ta lại bàn sẽ tìm
đến chỗ quen thuộc, ”giải quyết“ cho cô.

- Không. Anh phải làm đúng như lời hứa. Anh
sẽ là người chồng chính thức của em.

- Bình tĩnh đã nào. Chưa được đâu.

- Anh còn sợ gì?

- Anh không sợ, nhưng việc gì cũng phải
thật tỉnh táo mới giải quyết
được.

- Em vẫn chờ sự tỉnh táo của anh
đấy.

- Vậy thì hãy cứ nghe anh, ta làm như lần
trước đã.

- Không được. Anh biết tính em rồi. Em sẽ
không để anh lại tiếp tục đánh lừa em
nữa đâu.

- Thế thì em định làm gì anh đấy.

- Em sẽ bắt anh phải làm đúng lời hứa
với em từ xưa đến giờ.

- Nếu không thì sao?

- Không có trường hợp ấy.

- Hừ... ừ... khi yêu thì thằng con trai nào chả
hứa được đủ mọi điều.

- Anh nói gì thế.

- Anh bảo rằng, cánh đàn ông sẵn sàng kéo cả
mặt trời xuống cho người yêu chơi khi
họ phải hứa hẹn.

Hai mắt Châu đã thấy hoa lên, cô vẫn cố nói
tiếp.

- Tôi khác đấy. Tôi sẽ không để cho anh tháo
chạy đâu.

- Nếu em doạ anh thì anh cũng nói thẳng với em
rằng ở đời này chưa ai bắt
được anh làm việc gì mà anh chưa thấy
cần làm.

- Tôi sẽ bắt.

- Không. Đùa thôi. Không có chuyện ấy xảy ra đâu.
Nhân đây anh cũng xin nói thẳng với em là hoàn
cảnh của anh không thể nào khác hiện nay. Nếu
em yêu anh, chúng ta sẽ duy trì một tình yêu mãi mãi...

Một cái tát như trời giáng đã dập tắt cái
thói giả dối của anh ta. Chuyện ấy xảy ra
sau gần một tuần cô được người
giới thiệu đến gặp Sài. Đấy mới
là cái lý do xác đáng có thể giải thích được
vì sao một người dày dạn yêu đương
như cô lại dễ dàng trao gửi cuộc đời
của mình cho Sài. Nhưng đừng ai nghĩ rằng
đấy là hành động lừa dối cốt
đổ lên người Sài cái tội lỗi do cô gây nên
như kẻ mắc bệnh giăng gió đem đổ
cho người khác để mình thoát nợ. Không! Một
ngàn lần không. Cô đầy đủ điều
kiện và khả năng để giải quyết êm
thấm mọi chuyện. Cái uy lực của sắc
đẹp và tính ưu việt của các điều
kiện khác ở cô còn dư thừa đến mức
nếu đem công bố mọi lỗi lầm của cô
hàng chục năm qua thì vẫn có hàng chục thanh niên trai
tráng danh vọng của thời nay kể cả kẻ
tính toán và người si tình, tình nguyện chấp
nhận tất cả để yêu cô một cách trân
trọng. Cô yêu Sài như sự cần thiết không
thể tránh khỏi của người con gái phải
trả mối thù với kẻ đã ”ăn cắp“
cuộc đời mình như Sài nói. Cô cũng cần
ở Sài một tình thương yêu hết lòng, sự chân
thành ở anh như một ngọn lửa sưởi
ấm nỗi lạnh giá tái tê trong lòng cô. Sài cũng
”thường trực“ đúng lúc cô muốn giết
chết những cảm xúc yêu đương, muốn
chôn vùi mọi kỷ niệm của một thời đã
qua, cô thực sự mong muốn một gia đình,
được làm nghĩa vụ một người
vợ, người mẹ. Bởi thế biết Sài còn
đầy nhược điểm, chưa thật thích
hợp, cô vẫn quyết định yêu anh trong một tình
cảm vừa trân trọng vừa đầy ắp
những dự định của sự vun đắp
để nó không thua kém bất cứ một gia đình
bạn bè nào của cô. Nhưng bản tính của con
người vốn chứa đựng sự trái
ngược. Một mặt không thể ai bắt cô
phải ngay một lúc quyên đi tất cả, để
hoà hợp với niềm vui mới. Mặt khác, cô
lại không thể cho phép ai được quyền
nhắc nhở đến cái quá khứ ấy. Từ sau
hôm đăng ký, họ dọn về nhà mới nhưng
chỉ ở với nhau ban ngày còn đêm, trước
mười giờ cô phải về nhà mình để
khỏi bị dị nghị.

Chương 9

Một buổi sáng,
chính uỷ Đỗ Mạnh, người thủ
trưởng rất kính trọng của Sài đến
thăm anh. Trong ý nghĩ của mình an không thể nghĩ
có chuyện đos. Anh cuống quýt tiếp ông và vào phía sau
ri-đô gọi Châu. Cô đang khóc cả vì sự uất
hận, cả vì nỗi nhớ da diết những phút
giây đầu tiên với người con trai trong
đời mình. Nước mắt ràn ra ướt
đầm cả áo gối. Sài không hiểu chuyện gì
xảy ra, nói như van lạy cô lau mặt rồi ra chào
thủ trưởng. Nhất định cô không muốn
dứt bỏ dòng suy nghĩ của mình. Anh ức
đến nghẹn cổ đành phải sượng
sùng nói dối là cô bị cảm chưa dậy
được. Sẵn nỗi ”căm hờn“ ấy
buổi trưa hai người ngồi điểm
lại bạn bè mỗi bên xem còn thiếu ai chưa mời,
anh hỏi: ”Đã mời anh Toàn chưa?“. Châu không hề
nghĩ có câu hỏi đó, cô buột mồm hỏi
lại. ”Toàn nào“- ”Em quên, để anh đi mời
trực tiếp nhé!“ Tưởng vợ cố tình nói
dối, cái tính ích kỷ, chấp vặt vốn có tự
nhiên nổi lên khiến mặt anh lạnh đi. Châu nhìn
như xói vào mặt anh, khiến anh hơi cúi bẽn
lẽn. Hai hàng nước mắt từ từ chảy cô
lặng lẽ đứng dậy lấy nón, dắt xe
trở về nhà mình. Sự tức giận kiên quyết
của cô khiến hôm sau Hiểu phải đến
dỗ dành như van lạy và bắt Sài phải trực
tiếp xin lỗi, cô mới chấp thuận có mặt
ở đám cưới. Đấy là sự kiện
thứ nhất ghi ở trang đầu tiên trong tập
hồ sơ của toà án nói rằng: trước khi
tổ chức lễ cưới một ngày hai bên đã
mâu thuẫn căng thẳng, tuy chỉ là chuyện sinh
hoạt bình thường nhưng do không hiểu ý nhau
chị Châu đã có ý định bỏ đám
cưới. Nhờ sự dàn xếp của gia đình và
bạn bè, anh Sài tự thấy mình có lỗi đã
đến xin lỗi chị Châu nên đám cưới
vẫn được tiến hành tốt đẹp.

***

Sài choàng tỉnh đã thấy vợ ngồi ở
cuối giường. Lưng tựa vào tường tay bó
lấy gối, hai mắt cô mở to nhìn đăm
đắm vào ngọn đèn ngủ trên mặt tủ.
Lướt thấy khuôn mặt buồn rầu của
vợ, anh muốn choàng dậy nhưng chỉ hỏi
nhỏ:

- Không ngủ được hở em.

Hoặc chưa nghe thấy, hoặc không muốn trả
lời, cô vẫn ngồi trong dáng im lặng mệt
mỏi. Sài bật dậy lo lắng:

- Làm sao thế em?

Cô như choàng tỉnh, đôi mắt nhìn xa xăm hơi
nheo lại, mỉm cười vuốt vuốt mái tóc
rối bời của chồng, tay kia cầm lấy tay
anh đặt vào làn da bụng căng lên lùm lùm. Sài khẽ
xoa như chỉ sợ chạm mạnh làm đau
”đứa con“, theo anh mới khoảng hơn một
tháng gì đấy. Sài cười tí tửng nhìn vợ. Cô
kéo áo hất lên, ấn đầu anh vào bộ ngực
nở nang của mình rồi cúi xuống như để
giấu anh đi, mỉm cười thích thú về cái trò
chơi ấy. Sài bị ngẹt thở. Anh phải lúc
lắc đầu nhoai lên cho hai cánh mũi hở ra
lấy hơi, nhưng cô lại vỗ vỗ lên
đầu ra hiệu cho anh phải để im. Anh ngoan
ngoãn làm theo sự điều khiển của vợ.
Đấy là những ấn tượng không thể quên
của tuần lễ đầu tiên trong ”tuần
trăng mật“ của hai người. Vì nó, anh sẵn
sàng làm được tất cả những gì để
vừa lòng vợ. Được báo tin đi ôn thi
để nghiên cứu sinh anh hỏi vợ:

- Thế nào em.

- Anh đi học thêm thì tốt nhưng...

Cô chưa nói được cái điều ngập
ngừng thì anh đã hiểu những ngày này vợ
rất cần sự chăm sóc của anh. Khi sinh nở,
mình đi vắng hoặc ít ra cũng vùi đầu vào
học ngoại ngữ, lớn tuổi học ngoại
ngữ mồm miệng cứng như cái cạp rổ
suột, gò nắn rất khó. ấy là chưa kể
đầu óc không thể tập trung như khi son rỗi.
Để học cho đạt kết quả, làm sao có
thể trông nom được vợ con. Ai giúp mà không có
mình cũng không thể yên tâm.

- Hay anh để đến đợt sau. Khi nào em sinh
nở xong.

- Tuỳ anh quyết định.

- Thế thì còn gọi gì là bàn bạc nữa.

- Em thì bao giờ chả muốn ở gần anh nhưng
sợ ảnh hưởng đến dự định
của anh.

- Dự định của anh là tất cả vì em. Thôi
quyết định để đến đợt sau-
Và, anh lại được ban thưởng bằng cái
nhìn chan chứa, tưởng cả đời em và anh
cứ bay giữa mênh mông của đôi mắt ấy. Anh
cũng đã quyết định xin chuyển ngành làm công
tác thi đua, công đoàn ở một bộ. Với công
việc của mình anh có điều kiện chăm lo,
giữ gìn cho vợ. Sáng, khi vợ dậy nấu cơm,
anh cũng dậy, lúc đầu thì ngồi bên em và nghe sai
vặt, cầm đôi đũa cả, cái muôi, lấy
chai nước mắm, bóc củ tỏi, cầm lọ mì
chính, dù những thứ đó ở ngay chạn chỉ
cần đứng dậy với tay là tới. Về sau
thì anh làm luôn mọi việc: luộc rau, nấu cơm,
đun lại xoong thịt, tráng trứng. Dần dần,
anh có vẻ thích thú với công việc mình làm, mà cô thì
mỗi ngày một nặng nề mệt mỏi thêm. Thôi
em cứ ngủ để anh một mình anh dậy. Khi
xong xuôi, bắt đầu dọn mầm bát, anh gọi
vợ dậy đánh răng rửa mặt.
Được ngủ tròn giấc cô thấy mình hoàn toàn
khoẻ khoắn thoải mái. Nhưng bao giờ ngồi
dậy cô cũng hơi uể oải một chút, nhăn
nhó một chút, như thể cái lý do để cô
được chiều chuộng là ở chỗ ấy.
Cô ngồi ăn, anh đi lấy cặp lồng của
hai người xới cơm, sẻ thức ăn. Bao
giờ anh cũng gạt sẻ cho vợ phần
nhiều khiến cô phải gắt lên: ”Thì cứ
để đấy ăn xong rồi làm, việc gì anh cứ
phải vội vã tất bật“- ”Làm xong rồi ăn cho
nó yên chí“. ăn xong, trong khoảng thời gian vợ
chải chuốt, thay quần áo anh rửa bát đũa,
bơm xe. Vợ bảo để em rửa. Anh bảo
mất thời gian. Vợ chuẩn bị xong thì anh
cũng xong. Vợ gàn: ”Bỏ đấy để
đến chiều“. Anh gạt đi. Anh chúa ghét kiểu
để dành việc. Lai vợ đến cơ quan
rồi anh mới đạp trở lại cơ quan mình.
Chiều cũng ngần ấy động tác chuẩn
bị một bữa ăn và giặt giũ. Ngày hôm sau
cũng thế. Những ngày sau nữa cũng nấu
ăn, giặt giũ. Anh cảm thấy người
đàn ông sức dài vai rộng như anh làm lụng
như bay. Còn thừa thãi thời gian sức lực anh
bảo vợ đưa sổ gạo và toàn bộ tem
phiếu tranh thủ lúc rảnh việc và buổi trưa
đi xếp hàng, gửi chỗ và nhờ người
mua. Anh mua dầu và gạo mì, thịt, cá, đậu
phụ, mì chính và nước mắm, đường và xà
phòng. Nói chung, việc xếp hàng mua bán đối với
anh tuy có vất vả một chút nhưng không đến
nỗi ghê gớm như người ta kêu. Một
cuộc sống yên ả đều đặn, vợ
chồng anh là niềm mơ ước của nhiều
người. Chồng cán sự sáu, vợ kỹ sư,
nhà cửa giường tủ bàn ghế đàng hoàng.
Chưa phải nuôi con, họ có quyền kiêu hãnh về
sự đầy đủ của mình so với cuộc
sống vật chất khốn khổ của mấy nhà
xung quanh. Nhưng người đầu tiên xuất
hiện sự lo ngại chô họ lại là Tính. Từ
khi cưới nhau đã ba tháng Sài không hỏi han gì
đến người ở quê. Kể cả Tết,
Tính cho con mang gà và gạo nếp lên cho chú thím, Sài cũng
chỉ nhắn một câu: ”Bảo bố, chú bận quá
không thể về được“. Tính sốt ruột lên
thăm em. Anh qua chỗ Hiểu rủ cùng đến
chỗ Sài. Hiểu cũng phàn nàn cậu ấy có vẻ
lo lắng cho gia đình quá, ít khi lại đây. Vẫn
giữ cái quyền được lo toan, săn sóc, anh
mang cho em hai chục trứng, mấy cân lạc và dặn
vợ chồng phải ăn uống giữ gìn sức
khoẻ. Châu bắt chồng lên nhà tiếp anh chồng và
Hiểu để các việc cô làm. Nhưng vốn quen
thói của người đầu bếp anh không thể
yên. Lên nhà pha ấm nước chưa kịp rót anh
lại xuống bếp lấy đũa so nồi cơm
trong khi vợ đang rán cá. Chạy lên nhà lấy bao
thuốc và rót nước mời, hai anh chưa kịp
uống Sài lại chạy xuống cho cơm cạn và
bắc nước luộc rau. Vợ gắt: ”Anh buồn
cười thật. Bảo cứ kệ em“. Anh gạt
đi: ”ối giời, anh em nhà, việc gì phải
tiếp“- ”Không được,anh lên đi“. Anh miễn
cưỡng phải lên. Lần này thì ngồi uống nước
đàng hoàng. Định tham gia câu chuyện giữa Tính và
Hiểu về sự hư hỏng của bọn trẻ
con hiện nay chọt nhớ ra rổ rau sống mới
nhặt chưa kịp rửa còn để trên nắp
thùng phuy đựng nước dự trữ. Anh vội
vàng xuống rửa rau và hoà nước muối ngâm.
Mặc dầu anh chỉ ”chạy cờ“ những
việc lặt vặt còn toàn bộ bữa cơm
giản dị và hết sức ngon lành khéo léo đều
do tay vợ làm, khi tiễn một đoạn
đường, nét mặt Tính vẫn trịnh trọng
bảo em: ”Phải chú ý. Anh thấy em cứ lao vào
những công việc lặt vặt rồi chả làm
được việc gì đâu“. Sài hơi khó chịu
về quan niệm không thức thời của anh.Thời
buổi này ai chỉ nghĩ đến việc to tát là
viển vông. Mà làm sao lại có thể như anh ấy
được. Anh không hề thông cảm gì cuộc
sống và những mối quan hệ ở thành phố.
Mình trình độ đại học, họ cũng
kỹ sư, cả trình độ lẫn đồng
lương không hơn kém nhau là bao. Mình lên mặt
trịnh thượng với họ thì chỉ có về
quê may ra mới không phải nhúng tay vào công việc vặt
vãnh. Sài như nghẹn lại về sự phê phán
nhắc bảo rất cổ lỗ của anh trai. Mãi sau
anh mới nói được:

- Anh bảo, cùng đi làm giờ giấc như nhau, khi
về cũng phải mỗi người một tay, cô
ấy lại nặng nề khó khăn hơn em.

- Thì anh cứ nói chung thế để em chú ý. Mình
phải giúp đỡ thím ấy chứ. Mình bỏ
mặc thế nào được.

Quay trở về nhà vừa xếp dọn xong mâm bát
vẫn chơ chỏng giữa nhà vừa nghe vợ càu
nhàu.

- Em bảo anh bao nhiêu lần rồi vẫn không
được.

- Gì thế?

Sẵn nỗi bực, anh hỏi sẵng. Cô vợ
lặng đi vì sự phản ứng của anh.

- Chỉ có mỗi việc bảo là làm gì cũng phải
cho nó đàng hoàng. Tại sao anh không dọn cơm ở
trên giường lai trải chiếu ở một góc
dưới đất trông lúi xùi như đám
người đi ngồi nhờ.

Tưởng gì, cái cô này đúng là đàn bà. Toàn để
ý những chuyện vụn vặt. Anh thấy
người nhẹ đi.

- Thì anh em trong nhà cả, có ai mà phải lo.

- Nếu chỉ có anh em nhà anh, anh muốn làm thế nào
tuỳ anh. Nhưng có em thì anh đã không được
để anh Tính ngồi đấy, huống hồ
lại có cả anh Hiểu. ở với anh Hiểu mãi
anh có biết tính anh ấy cẩn thận, lịch lãm
như thế nào không? Anh làm thế, các anh ấy nghĩ
là em sợ bẩn cái giường nằm.

- Thì anh chủ động, nếu nghĩ gì thì các anh
ấy nghĩ anh, chứ tại sao lại trách em
được.

- Anh làm em phải chịu. Người ta sẽ nghĩ
tính đàn bà hay tiếc của. Chắc thằng này
sợ vợ không dám mời khách ăn trên giường.

- ừ thì sợ vợ đã sao. Sợ vợ mình chứ
sợ vợ người khác đâu mà thiệt. Anh nói
tuế toá cho xong cái chuyện vặt vãnh ấy. Việc
gì phải ý tứ giữ gìn với anh em bạn bè, và
nhất là vợ con trong nhà.

Nhưng cô thì không thể nào coi là chuyện nhỏ.
Ngược lại, nó làm lớn dần lên mối nghi
ngờ của cô cho rằng sống gần sẽ
hiểu và xoá dần cái khoảng cách về các tính
giữa hai ngừơi. ấy là chưa kể những
khi có khách, ngồi kéo quần lên tận đùi và
thượng cả hai bàn chân đi xa về chưa
kịp rửa lên ghế. Ăn uống thì húp háp xì
xoạp, mồ hôi mồ kê đầm đìa nhễ
nhại. Ăn xong ngồi xỉa răng nhanh nhách, đôi
khi há mồm vẹo cả mặt để thò ngón tay vào
cậy các thứ mắc kẹt ở kẽ răng.
Nhắc xong lại quên. Chả nhẽ việc gì cũng
phải nhắc nhở. Có lúc xấu hổ đỏ
nhừ cả mặt, cô giận đến nỗi coi
những cái đó như một mối hận đành
nuốt vào lòng. Những chuyện đó sau này không có ai
khai để ghi vào văn bản nhưng lại là
những mấu chốt đầu tiên và sâu xa có khi còn
lớn hơn cả sự quát tháo đánh mắng của
một kẻ làm chồng vũ phu.

Thực ra, Sài cũng để ý xem xét xung quanh và nghe
vợ sửa được nhiều cái theo anh nó không
phải là xấu mà cốt để chiều cô. Khốn
nỗi, từ trong tiềm thức của mình anh thấy
những việc ấy rất vô lý. Chẳng hạn cái
phép lịch sự ngày xưa cha mẹ dạy dỗ
sự cung kính, lễ phép bây giờ nó lại thành cung cách
của một kẻ yếu đuối, hèn mọn. Cái
tình cảm chan hoà ào ạt với hàng xóm và cuộc
sống lính tráng bây giờ bị xem như là xuồng sã.
Một thằng bạn mười năm trước dúi
mình xuống khe đá nằm đè lên trên chịu hai
mảnh bom giặc găm vào đùi bây giờ gặp nhau
cũng chỉ bắt tay, dù là thật chặt nhưng chỉ
cần giơ một bàn tay thẳng thắn cho nó bắt,
nói với nhau dù thân thiết nhưng chỉ nên vừa
đủ nghe, không được kêu toáng lên, không
được ôm lấy nhau mà quay cuồng trông nó trẻ
con lắm. Bây giờ mời thằng bạn chí cốt
từ quê lên, từ xa về chỉ cần biểu
lộ sự nhiệt tình thành thật trong một vài
lời nói không được túm tay giằng kéo nhau
giấu mũ, giấu túi. Bây giờ khách của ai
người ấy tiếp, không việc gì cứ phải
bắt vợ hong hóng ngồi với khách của mình
mệt đến bã cả người. Toàn những
chuyện hình thức phù phiếm. Nhiều lúc anh thấy
tự ái, mình không còn là mình. Xử sự việc gì
cũng không phải là của mình, vì mình, tự mình
quyết định. Tất cả là của cô ta,
phải làm theo ý cô ta. Nhưng yêu nhau phải thế
biết làm thế nào. Thành ra, anh cứ phải cố.
Cố bù đắp chỗ chưa thích hợp bằng
công việc, bằng sức lực thường trực
của mình cho sự hoà hợp êm thấm. Nhưng càng ngày
Châu càng lặng lẽ, thoắt buồn, thoắt vui,
nhiều khi gắt gỏng, giận dỗi vô cớ. Anh
than phiền với mấy bà cùng khu nhà. Ai cũng bảo:
Chú thì tốt quá rồi, nhưng phải thông cảm cho cô
ấy bụng mang dạ chửa. Người đàn bà
lúc có mang là hay cáu gắt chứ không có chuyện gì đâu.
Sinh con xong là hết thôi mà. Có lẽ là thế. Anh thấy
mình được an ủi, càng nén chịu và
thương vợ hơn. Cái tháng thứ ba đã qua, nghe
người ta dặn dò mách bảo,lai vợ đi làm anh
có cảm giác như ở phía sau mình là bát nước
đầy chỉ hơi chao lạng một chút là rào sóng đi
mất. Nhiều lúc anh cứ định để
vợ ngồi yên trên xe còn mình xuống dắt thì mới
được yên tâm. Thực ra, sự nhẩm tính
của anh sai lệch đến hàng tháng. Hoặc
chiều anh, hoặc chính mình cũng muốn tính theo cái
thời gian của chồng, Châu ngoan ngoãn chấp nhận
những lo lắng trịnh trọng khi sự nguy
hiểm kiêng cữ đã qua. Chỉ khổ nỗi,
chồng không phải là kẻ đần độn ngu si
mà không hề hiểu gì những cái đơn giản, làm
cho những kỷ niệm của mối tình cay
đắng cô muốn vùi lấp, nó cứ cộn lên không
sao kìm giữ. Ngày xưa, không bao giờ Châu phải nói ra
điều gì anh ta vẫn như nghe thấy tất
cả đòi hỏi của tình cảm và thói quen của
Châu. Chưa một lần nào anh ta đem đến cho
Châu thứ gì mà cô không thích và ngược lại cái gì Châu
không thích chẳng bao giờ anh ta nài ép. Bây giờ... Châu
ốm phải ở nhà. Sài cũng chạy đến
cơ quan một lúc rồi về. Ghé đít vào thành
giường đặt tay lên trán vợ như kiểu
thầy thuốc thăm bệnh an ủi: ”Lát nữa
bạn anh ở viện 354 sẽ đến đây xem
tình hình thế nào. Em thấy mệt lắm không? Không
thấy vợ mở mắt trả lời anh biết
mình lại lỡ, hỏi điều không cần hỏi.
Đứng dậy châm thuốc hút, anh có cớ đê
ngồi xuống gần vợ hơn. Anh lấy tay bóp
nhẹ hai bên thái dương rồi hai vai, hai cánh tay.
Cử chỉ của anh làm cho cô cảm động. Cô
cầm lấy tay anh đặt lên bụng mình. Dù bàn tay
ở phía ngoài áo anh vẫn có cảm giác ở phía trong
trồi lên cái cục đang di động. Anh luồn tay
vào nhẹ nhàng lướt theo nó. Cô đặt hai tay mình
lên tay chồng, nét mặt có phần tươi tỉnh
lên. Ngồi một lát anh lại hỏi: ”Ăn gì
để anh đi mua?“

- ”Thôi cứ ngồi đây với em một lúc“. Anh
thấy nỗi lo sợ hoảng hốt được
nhẹ vợi. ”Em phải cố chịu để anh
khỏi ảnh hưởng đến con nhé!“ Cô gật
đầu ngoan ngoãn. Cái cử chỉ sao mà đáng yêu,
khiến Sài cũng như nhiều chàng trai trước
anh đến ”khốn khổ“ về cái gật
đầu này. Bác sĩ quân y bạn của Sài đến
thăm bệnh, cho thuốc, dặn Châu và Sài không có gì
đáng ngại, uống hết chỗ thuốc anh ta cho
là khỏi. ”Chịu khó ăn uống mới lại
sức được“. Thế là Sài lại săn đón
gặng hỏi vợ thèm gì, thích ăn gì để anh
đi làm, đi mua. Nể chồng và nghe lời dặn
của bác sĩ, dù mồm miệng nhạt thếch không
thiết bất cứ một thứ gì cô vẫn phải
nói đẻ anh yên lòng: ”Mua cho em bát phở vậy“. Anh hào
hứng xách cặp lồng ra hiệu phở đầu
phố. Đến nơi, anh mới nhớ không biết
vợ thích ăn phở gà hay phở tái. Lưỡng
lự một chút anh mượn bát của chủ mua
cả hai thứ. Châu phải nhắm mắt, nhắm
mũi để ăn hết bát phở gà. Anh nài vợ
ăn thêm ít phở tái. Cô rùng mình xin nước rồi
nằm. Người cô vẫn nôn nao sờ sợ mùi
phở. Thấy vợ ăn được, buổi
chiều anh lại mua phở. Rồi cả hai ngày sau toàn
mua phở gà cho vợ. Có bữa ăn được
một tý, có bữa bỏ, nhưng anh vẫn cứ mua
đều đặn. Đến ngày thứ ba mua phở
về cho vợ rồi anh phải đi họp ở
cơ quan. Châu nhìn thấy cặp lồng phở chỉ
chực nôn. Cô phải xuống bếp để nó vào
chỗ khuất. Lên nhà, vẫn còn mùi phở bay theo. Nén
được cơn nôn, nước mắt lại
ứa ra, cô thấy tủi thân vì sự khổ hạnh
của mình. Thật không có nỗi khổ nào bằng
chồng con là người gần gũi, nghe rõ từng
hơi thở của mình mà không hiểu. Có chồng
cũng như không, vẫn cô đơn, một mình gánh
chịu mọi nỗi đau đơn, không thể san
vợi nỗi hờn tủi khi ốm đau. Ngồi
một lúc cô vơ lấy ít quần áo cần thiết
rồi gọi xích lô về nhà mẹ đẻ.

Sài trở về, hoảng hốt không biết chuyện
gì đã xảy ra. Được xung quanh mách bảo
việc làm của vợ với lý do ốm đau
chồng không quan tâm, anh ức nghẹn đến tận
cổ. Cả ba ngày tiếp theo anh nấu ăn hai
lần rồi đi làm và đi lang thang, không đến
nhà vợ. Lại thêm một tội nữa. Bỏ
mặc vợ con ốm đau đi chơi không thèm nhìn
ngó. Một thằng đã bỏ một đời
vợ, nó sợ gì mà không bỏ đời vợ nữa.
Biết tin ấy, chị gái Châu vốn không nghĩ Sài là
con người như thế, chị đến khu nhà
tập thể của em để ”điều tra“.
Vỡ lẽ mọi chuyện, chị đến cơ
quan tìm Sài..

- Tại sao mấy ngày nay chú lại không đến
đón cô ấy?

- Em không còn biết làm như thế nào nữa. Thôi đã
mang tiếng em chịu mang tiếng một thể.

- Tự ái làm gì. Biết chú là người thế nào tôi
mới nói như thế. Chú phải thông cảm, nó còn
trẻ, thích chiều chuộng ve vuốt một tý.
Chị thông cảm chú là bộ đội, cũng không
được khéo cái khoản này. Nhưng phải
dần dần, nó mới hiểu được. Bây
giờ chịu khó chiều vợ. Không phải là chị
nói hay về em gái mình nhưng nó cũng không phải là con
bé đua đòi gì đâu. Con gái nó đang nặng nề,
tính nết cũng hơi thất thường mình
phải chịu khó. Biết làm thế nào.

- Chị bảo, em có tiếc nhà em một thứ gì...

- Biết rồi. Chuyện vặt thôi. Chồng
tưởng vợ chỉ thích ăn phở, cả ba
bốn ngày toàn mua phở. Còn vợ thì sợ phở
nhịn đói, thành ra giận nhau.

- Em đã bảo thích ăn gì cứ bảo em, cô ấy
không hề nói.

- Con gái ai nó lại dám đòi ăn thứ này thứ kia.
Tự mình phải hiểu chứ lại.

- Thế thì em chịu thật. Sài đứng lặng
không nói được gì nữa. Đến tối thì
cả chú Hà, Hiểu và một bác người hàng xóm cùng
Sài xuống nhà Châu để giảng hoà. Phía nhà cô cũng
có đủ các anh, các chị và mẹ. Cả hai bên
đều cười nói vui vẻ, mắng mỏ
một cách âu yếm với cả hai ngừơi về
cái chuyện không đâu để họ lại lai nhau
về tiếp tục một cuộc sống đang có
nhiều lý do phải tồn tại vĩnh viễn.
Nhưng hồ sơ của toà án thì không bỏ qua: ”Sau
ngày cưới được bốn tháng, chị Châu
đã tự động bỏ về nhà mình trong khi
đang ốm lý do là...

*

Cãi nhau bao giờ cũng dễ mà làm lành thì khó vô cùng.
Người chủ động có bị mất thế
không. Có cớ gì để được tự nhiên và
nhỡ ”bên kia“ không chấp nhận thì sao? Nhún một
lần dễ bị lép vế mãi mãi. Cả hai
người đều im lặng ”thủ thế“.
Suốt đoạn đường đi về nhà
họ không hề nói một câu nào. Rất may, chính uỷ
Đỗ Mạnh và ngừơi cháu ruột của ông là
phó tiến sĩ cơ khí nông nghiệp vừa ở
nước ngoài về đã là cái cớ rất bảo
đảm để họ làm lành với nhau. Hai chú cháu đến
thăm Sài đã định quay về thì gặp vợ
chồng anh. Sài không dám bảo vợ cùng ngồi tiếp
khách với mình. Nhưng Châu biết không thể
để ông chỉ là khách riêng của chồng. Pha
nước rồi kéo ghế ngồi, khép nép và dịu
dàng cô trả lời những câu hỏi về công
việc, về sức khoẻ, về đời sống
của mình cho chính uỷ. Sài định nhấp nhổm
đứng dậy, cô hiểu ý đưa mắt như
bảo anh ngồi yên. Cô khép nép hỏi:

- Thưa chú, cháu pha cà phê mời chú và anh dùng.

- Cám ơn. Chú đang mất ngủ.

- Thôi thế em đi lấy bánh kẹo mời thủ
trưởng.

Tuy chính uỷ gàn nhưng Châu vẫn phải đứng
lên lấy đĩa bày bánh kẹo. Cô rất khổ
về cái thói quen của chồng. Hễ có ngừơi
mình quý đến nhà là nhất thiết phải ăn
uống cái gì đó mới coi là thân mật hết lòng.
Châu không hề tiếc nhưng phải tuỳ từng
loại khách mà tiếp. Mấy gói bánh quy vừa
được phân phối rắn đanh và gói kẹo
chanh, chỉ có thể để dỗ trẻ con và
tiếp bạn bè thông thường suồng sã. Ai lại
đem ra mời mọc một vị thiếu
tướng chính uỷ một quân đoàn mà theo anh kể
thì ông như là một ân nhân, một người đã
cứu đời anh, Chả nhẽ chồng nói thế
mình lại chần chừ, Châu ngượng ngập bê
đĩa bánh, đĩa kẹo ra đặt ở bàn
rồi định quay đi. Chính uỷ vồn vã:

- Cháu ngồi xuống đây. Chú đau dạ dày, thứ
”thuốc“ này là hợp đấy.

Sài lại nhanh nhhẹn nâng chiếc bánh bằng cả hai
tay mời ông và mời người gạn mới quen
như kiểu chia phần. Châu định gắt ”Anh
cứ bỏ xuống nào“. Cô im lặng vui vẻ cầm
chiếc bánh cùng ăn với mọi ngừơi. Dù
cả cô và chính uỷ không thể ăn chiếc thứ
hai, Sài lại định nhấc bánh ở đĩa
mời. Lần này thì cô phải nhìn rất nhanh để
cấm anh không được làm thế. Cô dịu dàng:

- Mời chú xơi nước ạ.

- Có nước sôi pha loãng cho chú một chút.

Chính ủy giới thiệu Sài với cháu mình rồi
khuyên hai người nên đến thăm nhau luôn.
Người cháu của ông ít hơn Sài dăm ba tuổi.
Anh to cao và dáng điệu lại có vẻ điềm
tĩnh hơn Sài. Họ nói chuyện với nhau rất
thoải mái. Chính uỷ nói chuyện riêng với Châu.
Như người đã thông hiểu hết mọi
chuyện ở gia đình này, ông chủ động nói
đến những điều tốt cơ bản
của Sài rất quý giá cho một gia đình. Ông nói cả
đến những khuyết tật cũng không phải
là nhỏ ở môi trường mới như hiện nay
của cậu ta. Châu nghe ông thành thật và cảm
động cũng như những gì cô nhận biết
ở Sài và những người thân thiết khác đã nói
về anh. Cô biết sự bực bõ hầu như ngày nào
cũng có trong cô không hoàn toàn khuyết điểm ở
phía Sài. Anh cũng có rất nhiều cái đáng yêu,
phải nói là rất cơ bản như mọi
người nhận xét. Chỉ có điều, trong
tiềm thức của mình cô. Rất mong ngừơi
chồng có đầy đủ tư thế để
”chỉ huy“ cô. Sài thì hầu như không có cái bản
lĩnh ấy. Đôi khi cáu lên cũng quát mắng, bộc
lộ tính gia trưởng thiếu hẳn sự lịch
lãm cần thiết của một ngừơi có văn
hoá ”gốc“. Còn phần lớn là tự ái vặt. Dỗi
lẩy như một đứa trẻ và cũng lại
muốn được nuông chiều nũng nịu
như đàn bà. Châu cần một sự tin cậy
vững vàng ở người đàn ông thì anh lại không
có. Nói tóm lại, anh chưa phải là nơi dừng
lại khiến càng ngày Châu càng thấy ân hận về
quyết định có phần vội vã của mình. Song
cô cũng như Sài, chưa ai xuất hiện ý nghĩ
về một cuộc chia tay có thể xảy ra. Cả
hai đều hy vọng chờ đợi sự ra
đời của đứa con. Sinh con, tâm sinh lý của
người phụ nữ sẽ thay đổi,
đứa trẻ sẽ làm cho người lớn
sống rộng lượng và đúng đắn hơn.

Cái ngày thấp thỏm mong chờ ấy đã
đến. Sự hốt hoảng tất bật của
Sài chuẩn bị cho ngày sinh con khiến cô hoàn toàn mất
hẳn ý nghĩ lo ngại về một đứa bé
không phải là con chung của hai người. Theo thời
gian vợ chồng tính toán thì thiếu ba mươi
lăm ngày. Thời gian so với ngày cưới thiếu
hai thán bảy ngày. Chuyện đó hoàn toàn không thành vấn
đề gì. Sài không một chút mảy may nghi ngờ lòng
chung thuỷ của vợ mỗi khi cảm thấy loáng
thoáng sự xì xầm xung quanh. Lai vợ đến nhà
hộ sinh, anh trở về lúc mười giờ đêm.
Từ đấy đến sáng hầu như không
chợp mắt. Hết sửa soạn tã lót, màn chụp,
quần áo, giày tất sơ sinh đến cái chai
đựng sữa, phích nửa lít giữ cho sữa nóng,
xoong quấy bột, rồi bóng bay, ngựa gỗ, búp bê.
Nghĩa là, sắm sửa được cái gì, ai tặng
cái gì từ hồi cưới anh đều đem ra lau
chùi, bó buộc sắp xếp lại cho dễ nhớ,
dễ lấy như hồi còn là lính mới, ngồi
chờ tiếng còi báo động.

Cũng cả đêm Châu phải bíu vào thành giường
kêu giời, kêu đất vì những cơn đau. Mồ
hôi đầm đìa, có lúc cô muốn cắn lưỡi
chết để khỏi phải chịu nỗi đau
đớn. Nếu không có sự nguyền rủa chửi
bới thậm tệ những ”thằng chồng mất
dạy“, những ”đồ chó chết“, những ”kẻ
giết người“ của những người đàn
bà cũng đang đau đẻ ở xung quanh, Châu
sẽ cảm thấy ở đời này không còn ai
đau đớn bằng mình, không thể có nỗi
đau nào hơn thế. Năm giờ kém mười
lăm cô lên bàn đỡ. Chỉ trong vòng một giờ dã
xong xuôi, cô trở về giường cảm thấy kiêu
hãnh như một vị anh hùng đã làm nên một
chiến công lớn lau: Đẻ ra cho nhân loại
một cậu ba cân hai. Chỉ thiếp đi chừng
mười lăm phút, cô tỉnh dậy phấp phỏng
chờ đợi cái giờ phts chồng và bạn bè
sẽ ùa vào. Anh chạy đến quỳ xuống
đầu giường hôn lên đôi môi khô nẻ của
cô, thì thầm vào tai cô: ”Anh cám ơn em, người mẹ
vĩ đại của anh“. Anh cắm những bông hoa
cẩm chướng, loại hoa Châu thích vào bình hoa trên
mặt tủ ở đầu giường để cô
được mỉm cười chia xẻ niềm sung
sướng đầu tiên và cũng được
nhận lấy cái hạnh phúc đầu tiên của
người làm cha một vị thiên thần bé bỏng.
Bao nhiêu bước chân xô vào phòng, bao nhiêu lời chúc
tụng đẹp đẽ, tiếng cười nói
rối rít, sự săn sóc vồn vã ở tất cả
các giường. Chỉ riêng có cô vẫn nằm trơ
trọi một mình như kẻ không gia đình, không
bạn bè thân thích, phải giả vờ đang ngủ
quay mặt úp vào tường. Cả căn phòng toả ra
mùi ngào ngạt của xôi gà, của cháo tim gan, cơm tám
giò chả và tiếng va chạm của bát đũa, ca
thìa, tiếng dỗ dành âu yếm... Tất cả như
cào vào ruột Châu. Cô thấy người mình rỗng
không, đói đến thiếp đi mà vẫn không
thấy chồng đâu. Tất cả những
người đàn bà chửi bới xỉ vả
chồng thì bây giờ đều được chầm
vập vỗ về. Cô cố nén đau đớn
để khỏi bật ra những lời thô bỉ thì
đến giờ lại bị bỏ rơi. Như là
tiếc rẻ sự giữ gìn của mình, nỗi
uất ức trào lên trong lòng cô: ”Tiên sư cái đồ
ngu như lợn. Đến bây giờ còn chết chìm chết
ngạt ở đâu“.

Sài đến đứng ở phía ngoài cổng sắt
từ bốn giờ sáng. Cả khu nhà hai tầng vắng
lặng. Không thể bằng cách nào vào hỏi xem vợ
đã sinh chưa. Định đến báo tin cho mẹ
và chị gái vợ thì trời còn tối. Anh đành
phải đi lang thang ngoài đường đợi đến
sáng. Anh trở lại nhà hộ sinh lúc hơn sáu giờ.
Người hộ lý trực đang ghi trên bảng:
Nguyễn Thuỷ Châu- Trai- Giang Minh Thuỳ 3,2 Kính gửi.
Anh muốn xô ngay voà cổng để nhìn mặt con và xem
vợ cần gì. Cổng chính chưa được
mở. Không biết đường đi tới cổng
sau, anh đạp như bay đến nhà mẹ vợ
rồi đến nhà chị gái của Châu báo tin vợ
anh đã sinh con trai 3,2 Kính gửi. Về nhà, anh nhờ
một bác già và mấy cháu ở trong khu tập thể
đến làm gà, nấu xôi, nấu cơm gạo mới.
Không biết lúc này vợ thích ăn những thứ gì. Anh
tức tốc đạp xe ra chợ mua trứng luộc
và giò lụa, chả quế và bánh dầy, chuối và cam.
Mang các thứ về cùng với gà và xôi, cơm và ruốc
thịt nạc, thứ gì cũng phải có gừng
nướng, hồ tiêu rang chín và muối cũng phải
rang ròn. Những ca bát, chai lọ đầy lủng
củng ở hai chiếc làn nhựa, còn phải treo trên
ghi đông nải chuối, một cặp lồng, phía sau
xe buộc chậu nhôm, khoác trên người túi cam và tay
trái cầm phích đựng nước sôi. Rất
khẩn trương và hợp lý từng giây, xong xuôi
mọi thứ anh đến nhà hộ sinh cũng đã
hơn chín giờ. Như thói quen những ngày nghỉ
ở nhà trước khi đẻ Châu thường không
ăn sáng, chuyển bữa chính vào buổi trưa, thì
giờ này vẫn còn là sớm. Thoả mãn với công lao
vất vả lo toan cho vợ, anh tin là không mấy
thằng đàn ông có thể được như
thế. Tay xách, nách mang ôm đồm,
lếch thếch anh hý hửng bước vào gian phòng
đầy sự hớ hênh khiến ai đến đây
chỉ được phép nhìn thẳng vào một nơi
duy nhất: giường nằm của người thân
mình. Châu đang nằm quay ra, nhìn thấy chồng
cười tý toét ngoài cửa, cô nhanh chóng quay ngoắt vào.
Mẹ và chị gái cô cũng đang giận Sài
đến tím lặng cả người. Yên trí đã có
nó, cả hai mẹ con đều hơn tám giờ mới
đến. Khi ấy con em họ đã đói xỉu
đi, nằm trơ trỏng một mình, hai mẹ con
phải cuống quít mua bán các thứ dỗ dành, kèm bón cho
Châu ăn, cô mới tỉnh lại. Sài vồn vã chào
rồi xếp tất cả mọi thứ ra mặt bàn
nhờ mẹ và chị xem cho vợ anh kiêng khem như
thế nào. Xem xét từng thứ Sài đưa đến,
cả hai người hiểu ra nguyên nhân sự chậm
trễ của Sài. Họ rất hài lòng về những chi
tiết nhỏ nhặt phải là hỏi han kỹ
lưỡng mới biết được cung cách
của người đẻ. Nhưng làm sao mà lắm món
thế này hở giời. Thôi cũng là cuống cuồng
lên không hiểu. Nghĩ nó bỏ vợ chết đói,
tội nghiệp cho nó. Mà cô Châu nhà mình cũng quá thể
lắm. Chồng con nó đã thế, phải bảo ban,
nhắc nhở nó. Cứ lặng thinh bắt con
người ta vừa làm vừa phải đoán, làm gì
chả có lúc sơ xuất. Vốn là người nông thôn,
hàng chục năm ở bộ đội nó biết
đâu những đòi hỏi, những sở thích của
con gái, mà lại là con gái Hà Nội phức tạp như
cô. Đã nhiều lần chị an ủi Châu và giải
thích cho mọi người trong gia đình. Nhưng
quả thật, những lúc như thế này cũng khó
bắt bẻ một đứa nào. Ai bảo, các cô, các
cậu tìm hiểu nhau không kỹ còn kêu. Không muốn
để Sài biết vợ đang giận dỗi,
người chị giá bảo anh mang bớt các thứ
về và nghỉ ngơi, ở đây đã có mẹ và
chị. Khoảng ba bốn giờ lại đến, lúc
ấy cần mua bán, làm lụng gì chị sẽ bày cách cho
chú. Đối với nhà vợ, bất cứ ai Sài
cũng quý mến. Riêng với người chị gái, Sài
cảm thấy chị như chị Tính. Chị
thương Sài một cách thành thật và hết lòng.
Chị cũng giục mẹ về. ”Chú Sài lai cụ“. Còn
một mình ở lại với em gái, chị giặt
giũ,rửa dọn, hấp tẩy các đồ dùng cho
em. Chị dặn em phải ăn những gì, vào giờ
nào, cung cách ăn uống, đi đứng ra sao. Buổi
trưa, để em ngủ chị chạy về qua nhà.
Được chị gái khuyên giải và nhìn vào những
món ăn chồng mang đến, nỗi uất giận
của Châu có phần dịu đi. Nhưng những
cử chỉ làm cho Sài cảm động đến
ngạc nhiên lúc chập tối hoàn toàn do một nguyên nhân
khác, cái nguyên nhân xảy ra vào lúc mười hai
rưỡi, hay gần một giờ gì đấy. Châu
đang nằm ngủ thiếp đi. Ngủ không
được say nhưng mệt quá cứ thiếp
đi không tài nào điều khiển nổi những cử
động của mình. Hình như có người
đứng đầu giường lặng lẽ
ngắm Châu đang ngủ. Châu định ngước
mắt lên nhìn, song, lại không muốn mở mắt ra.
Người đó loay hoay làm gì! Cô định hỏi
”ai!“, lại sợ xung quanh mất ngủ cho là mình
nằm mê giật mình. Với lại, ngoài thức ăn
để trong tủ, trên mặt bàn không có gì để
kẻ cắp lấy. Cô nghĩ như vậy nên nằm
im cố lấy lại giấc ngủ chập chờn.
Người ấy rón rén đi ra. Cô xoay mình nằm quay
nghiêng vào phía trong để khỏi ám ảnh những ý
nghĩ không đâu vào đâu. Hơn hai giờ chiều.
Cả phòng đã dậy còn Châu vẫn mê mệt chưa
muốn mở mắt. Chợt cô gái ở phía ngoài reo:

- Trời ơi, chị Châu có lọ hoa cẩm
chướng thật tuyệt vời.

Châu giật thót người mở choàng mắt nhìn lên.
Nhìn thoáng qua đã biết bình hoa của ai đem tới.
Trời ơi, mười hai bông hoa! Con số
mười ba đã bao nhiêu lần Châu muốn cào xé nó,
muốn chôn vùi và lẩn tránh nó. Ngày mười ba!
Đến hôm nay vừa tròn chín tháng mười ngày.
Hắn lại còn đến đây ư? Trước khi
đi ngủ, lên gác cho con bú Châu đã chột dạ vì mái
tóc đen nhẫy và dầy, tóc mai rất dầy của
con. Cô đã định trước khi về phải
cắt hết tóc sữa của nó đi. Thế mà! Cô
tiếc không mở mắt để nhìn thấy hắn,
ra hiệu cho hắn lặng lẽ đi ra cửa
để co nói một câu, chỉ một câu thôi:
”Thằng mất dạy. Tao cấm mày vác mặt
đến đây“

- ”Ông xã“ đem đến đấy à?

- ừ

- Trông thế mà cũng tay chơi nhỉ

- Đùa thôi, của vợ chồng cô bạn mình.

Đấy là cái lý do để chiều hôm đó cô
tươi tỉnh, ngoan ngoãn và đến chập tối
chỉ còn hai người co kéo tay chồng:

- Ngồi gần lên đây với em

- Sáng nay anh để em đói hả.

- Không.

- Lần đầu tiên anh chả biết thế nào. Em
thấy cần gì cứ bảo anh nhé.

Cô gái lại gật đầu, cái gật đầu làm
bao nhiêu chàng trai cứ phải ”chết“.

- Từ nay cần gì em bảo, anh đừng tự
động mua,lãng phí. Anh cũng phải ăn uống
ngủ nghê cẩn thận kẻo ốm thì ai trông con khi
em còn yếu.

- Anh sẽ cố gắng giữ gìn.

Những nỗi nghẹn ngào của anh như một
lời thề. Bởi vì lúc này đây nghe những
tiếng dặn dò, khuyên bảo của vợ anh cảm
thấy như ở đời này không còn một mệnh
lệnh nào nghiêm ngặt bằng thế, không một tình
thương nào mênh mông bao la đến thế. Đang lúc
nhiệt độ ngoài trời dưới mười
độ, nếu như cô bảo: Anh lội xuống
Hồ Tây để cho em cảm thấy đỡ nóng
ruột một chút, anh cũng không hề chần chừ.
Giọng anh run run cảm động.

- Thôi từ nay có con rồi có điều gì không phải
bảo anh, đừng giận dỗi, anh khổ tâm
lắm em nhé.

Cô gái lại nhìn anh âu yếm gật đầu ngoan ngoãn.
Cái cử chỉ ấy khiến anh vẫn cảm đông
và tin vào nó như tin vào chính lời thề thốt của
mình. Nhưng có là thằng đàn ông ngu ngốc thì mới
đi tin vào lời hứa hẹn của đàn bà lúc
họ đang mê man niềm sung sướng.

Em dâu đẻ, Tính đã ”họp“ cả nhà báo tin và xác
định trách nhiệm của mỗi người
phải quan tâm để chứng tỏ một gia
đình nề nếp. Dù bố mẹ chết rồi
vẫn trên, dưới phân minh, anh bảo em nghe, đùm
bọc che chở lẫn nhau. Một ”đoàn đại
biểu“ được thành lập do chị cả
dẫn đầu gồm: Tính, bà dì, em ruột mẹ,
chị dâu con bác hai và bốn đứa chau. Dáng chừng
chị cả ngại, nhấp nhỏm mấy lần
định nói, nghĩ thế nào lại thôi. Nét mặt
chị cố làm ra vui trông lại buồn buồn. Lúc
tưởng đã xong xuôi vợ Tính mới ”Tôi có ý
kiến này“. Chị bảo rằng chị cũng đi
vì khi cưới xin, các chị dâu đã không có mặt.
Thôi thì lúc cui vẻ không có mình cũng không sao, những khi
như thế này mình không đến người ta sẽ
nghĩ thế này, thế khác mang tiếng ra. Cho nên các cháu
không cần đi đông, một vài đứa lên thăm
em và giúp chú thím chứ đâu phải là lên đùa vui,
thăm thú. Muốn xem Hà Nội đi vào lần khác. Riêng
Hưng, con lên thăm em rồi ở lại luôn, giặt
giũ cơm nước, chợ búa và trông em cho chú thím.
Con đành nghỉ học một năm, sau về lại
học tiếp. Bố mẹ sẽ lo cho con học hành
đến nơi đến chốn. Con bé mười ba
tuổi đang học lớp sáu phải nghỉ. Nó
mếu máo nhưng vẫn phải đi. Lên với chú thím
nhà mình chứ đi ở với ai mà sợ. Ngày hôm sau
thành phần của ”đoàn“ có sự thay đổi
nhỏ. Anh cả đi thay vợ; ”Thôi để bố
nó đi còn biết đường ăn nói, tôi có
biết gì!“. Trời rét mà từ rất sớm tất
cả đã tập trung ở nhà Tính để
điểm lại xem có những gì mang cho em. Người
cân đậu xanh, mấy bơ gạo nếp,
người con gà, người ít lạc, nải
chuối, chục trứng. Tuỳ lòng thành của mỗi
người. Cốt gọi là có tấm lòng, còn tất
cả vợ chồng Tính đã phải chuẩn bị rồi.
Thôi thì ta nhịn bớt cái tết đi. Năm ngoái
cưới cho em còn tốn kém nhiều lần cũng
chạy vạy được, huống hồ năm nay
em dâu đẻ. Tất cả có bảy con gà thì nhà Tính
năm. Mười tám cân gạo mới trắng muốt
trong số hai nhăm cân. Bảy cân trong số
mười cân gạo nếp. Ba trong số năm
chục trứng. Bốn trong số năm cân đậu
xnah. Chỉ có hai cân lạc, một cân bột sắn dây,
ba nải chuối là anh không có phần, nhưng lại có
thêm ba chục quả chanh và hai ki lô ruốc thịt
nạc. Sáu cái xe đạp lai có hai ngừơi ngồi
đằng sau còn lại lai đồ ăn thức đựng
cho em. Chỉ nghe tiếng thì thòm trong gió, những nhà
ở cạnh đường ra bến đò, đã
biết nhà ông Tính chỏ của đi nuôi em dâu đẻ
trên Hà Nội. Dù cả làng không ai cấy một cây lúa
(trừ một ít luá lốc gieo bằng hạt gạo,
gạo vừa đỏ vừa đớn như gạo
rơm) nhưng tất cả đều là ”cây nhà lá
vườn“, những thứ ”tăng gia được“
mang lên cho em. Trong căn nhà chật chội của Sài
đã che kín một nửa như buồng trò. Nửa còn
lại không thể đựng hết ngần ấy khách
ở quê. Anh cả và Tính sang nhà bên cạnh ngồi hút
thuốc lào. Bà dì ngồi nhai trầu. Vợ Tính và chị
dâu con bác hai ngồi bế cháu và nói chuyện với Châu.
Sài và lũ cháu hối hả, tất bật với bữa
cơm. Châu bảo chồng làm con gà nhưng vợ Tính
nhất quyết không cho. Không cho làm gì, không cho mua bán gì,
không cho nấu gạo mới. Nấu gạo mậu
dịch và phải cho kha khá mì ”ăn đỡ cho chú“.
Thức ăn cũng chỉ có đĩa su hào xào,
đĩa rau muống luộc chấm nước mắn
chanh tỏi, bát dưa kho cá biển vốn là thức
ăn từ mấy ngày nay của Sài, đĩa thịt
đông Châu đã bảo Sài ”giải quyết“ hộ
từ sáng hôm qua mà anh để được
đến trưa hôm nay tiếp khách lại hoá hay.
Chỉ có thế, bốn năm chú cháu cũng chạy lên
chạy xuống rậm rà rậm rịch và những
người ở quê đã thấy thoả mãn sự no
đủ, sang trọng. Rồi, lại sấp ngửa ra
về để hàng tháng sau vẫn còn cảm động
về một bữa cơm lịch sự, về thím Châu
có phần lại xinh đẹp ra, về sự dịu
dàng lễ phép của người Hà Nội. Không hề có
gì phân biệt khinh thường nhà chồng. Thím ấy
chứ ân hận là bận bịu công tác và gia đình không
có dịp về quê, nhờ bà, nhờ các chị về nói
hộ với mọi người thông cảm tha lỗi
cho em. Người có học cũng có khác. Nói năng sao mà
ngọt ngào, dễ nghe. Chỉ cần được
mấy nhờ như thế cũng đủ để
mấy dì cháu, mẹ con thấy bõ công vất vả,
đủ để cười nói vồn vã giữa
mưa phùn giá lạnh. Về đến nhà, ai cũng ướt
như chuột lột, vẫn râm ran niềm vui, vì mình
được trọng vọng kính nể. Tính rất hài
lòng với kết quả công việc đầy ý
nghĩa mà mình đã quyết định. Anh cũng
rất yên tâm con gái anh nó sẽ quen. Được ở
với chú thím nó sẽ mở mang ra. Học hành có chậm
một năm nhưng nó sẽ hiểu biết rất
nhiều. Quan trọng hơn, cái điều anh lo lắng
về sự cách biệt quá xa giữa vợ anh và Châu, qua
lần này anh không hề thấy cái khoảng cách ấy.
Nói tóm lại, hôm nay anh hoàn toàn thoả mãn. Khi ra về, con
gái anh chào bố với đôi mắt đỏ hoe anh
vẫn cười pha trò: ”Giá bố được ở
đây với chú thìm bố cũng ở cho sướng
cái thân bố“.

Rất xứng đáng với sự lựa chọn
của bố mẹ, nó là đứa tinh nhanh, tháo vát, trong
số bảy đứa con. Là đứa thứ ba
nhưng nó khôn ngoan và tỏ ra hiểu biết hơn
cả anh và chị. Khi bà, bác, bố mẹ và anh chị em
về rồi, nó lau nước mắt, ra máy nước
rửa mặt, trở về thu dọn mâm bát, quét dọn
và ngay chiều hôm đó một mình thay chú giặt một
chậu đầy tã lót của em, quần áo của thím.
Nó còn tự động mang đi giặt cả chiếc
áo bộ đội chú nhét vào khe cửa từ hôm nào
đã chua lòm lòm. Những ngày sau, bao nhiêu chai lọ, bát
đĩa, xoong nồi dùng dở hoặc đựng
thức ăn bỏ quên đã thành dòi, hoặc mốc meo
được moi móc đánh rửa phơi phóng, xếp
dọn lại sạch sẽ gọn gàng. Trong gian bếp
quang đãng, rộng hẳn. Chợ búa, tem phiếu mua gì
ở đâu, xếp hàng ở chỗ nào dễ dàng
hơn, nó đều biết, mua được mọi
tiêu chuẩn. Sau một tuần giúp em ở bệnh viện
và mấy ngày đầu về nhà, chị gái Châu thỉnh
thoảng mới đến thăm. Chị rất hài lòng
về đứa cháu của Sài. Châu cũng đồng
tình với chị: ”Cháu nó tinh nhanh, thông thạo, có khi còn
hơn cả ông chú“- ”Nói thế, Sài nó cũng là thằng
tháo vát“- ”Tháo vát ở đâu, về nhà này, nói thật
với chị em không thể ưng được
việc gì“. Đàn bà vốn có cái tật là không bao giờ
khen chồng trước mặt người khác. Cũng
như tất cả những người con gái quen thân
chồng mình bao giờ cũng là con bé lăng nhăng,
đĩ thoã. Vì thế, Sài cứ phải cố cho
vừa lòng vợ. Sự chiều chuộng của anh
đã tạo nên thói quen lười biếng trong cô. Cô
nhận ra, không có một kẻ đầy tớ nào
hầu hạ lý tưởng bằng chồng, khi anh ta còn
sức lực và tự nguyện hết lòng, hết
sưcs, hết hơi vì vợ con. Dù sao thì anh ta cũng
hiểu mình hơn một thằng ở. Dễ sai
bảo, không e ngại bất cứ công việc gì, không
cần ý tứ giữ gìn bất cứ một
trường hợp nào. Được giận dỗi
xỉ vả hết mức, cũng đồng thời
lại được vuốt ve thương yêu hết
lòng. Khi thấy bộc lộ của bất cứ phía nào
trong tình cảm của mình đều được
tự do. Với ”giang sơn“ của mình, sự có mặt
của bố mẹ hoặc chị em ruột thịt còn
bí bách gò bó huống hồ là cháu chồng. Hơn một
tháng sau ngày đẻ, Châu đã gọn gàng như
người son rỗi. Tuy cò nghỉ thêm một tháng không
lương cô đã thấy có phần khoẻ hơn cả
thời con gái. Cả một tháng trời ngày nào cũng
tam thất nhét bụng gà đem cách thuỷ, chân giò,
đậu xanh, gạo nếp, hạt sen hầm trong
nồi áp suất, khiến ai gặp cũng ngạc nhiên
vì cô lại trẻ ra, trắng hồng, béo đẹp còn
hơn cả ”thời oanh liệt“, có thể gọi là hoa
khôi của Hà Nội được. Còn hai chú cháu cứ
đều đặn rau muống luộc, hoạ
hoằn mới có cá mè cá biển, đậu phụ mua
theo phiếu hoặc tí mỡ, tí bì lọc ra để
lấy thịt nạc ”rim cho thím“. Cũng có khi anh húp háp
một chút ninh chân giò ”hộ em“. Ngày đi làm, chạy vạy
xoay xở nhờ vả để có các thứ tẩm
bổ cho vợ, đem về cnah hai bữa sữa cho con
ăn đêm và mỗi lần ăn lại ba lần
đái phải thay ngay không được đẻ tã
ướt ngấm lạnh thằng bé. ấy là chưa
kể hàng mấy chục đầu việc cháu làm trong
mỗi ngày, mà việc nào chú cũng phải chỉ
bảo uốn nắn, phải che đỡ khỏi
sơ suất thím không vừa lòng. Vốn đã nhiều
hơn vợ hàng chục tuổi, lại hơn một
tháng nuôi vợ đẻ hai hố mắt anh đã sâu
xuống, hai gò má nhọn ra, râu túa lên lởm chởm,
bừa bãi. Thành ra trông vợ thì như một cô gái hăm
hai mà anh ”mới khoảng bốn bảy, bốn tám
chứ mấy“. Khách lạ đến nhà toàn ”chào chị“
và ”cháu chào bác ạ“. Mỗi lần khách của cơ quan
mình hoặc bạn cũ chưa biết anh. Châu
đều khéo léo giới thiệu ”nhà tôi“ hoặc ”anh
ơi“ trước khi khách bước vào nhà. Cũng
lại chính những ngày này tình cảm giữa cô và gia
đình nhà chồng bắt đầu rạn nứt.
Bắt đầu là sự bức bách chật chội
trong căn phòng hẹp. Đứa cháu ngủ ở
chiếc giường một còn ba người ở
chiếc giường đôi bừa bộn tã lót, chai,
phích sữa, chậu đựng tã, lọi để
”hứng chim“ khi đái, không còn chỗ để mà
cựa mình, mà thở. Huống hồ, những lúc con
ăn, con đái ỉa, đèn điện mất không còn
biết lối nào mà lần. Hiểu nỗi khó chịu
của vợ anh đã lùng mượn bằng
được chiếc giường gấp. Khi nào xong
hết mọi việc không còn động chạm gì
đến dưới bếp thì giơ giường ra
đặt dọc theo bếp. Phía dưới là chai
lọ, xoong nồi rổ rá, rau, gạo. Rất may nó
vừa lọt vào giữa một bên là chạn bát, một
bên là hai chiếc xe đạp. Từ khi vào giường
cho đến khi dậy không được động
đậy, không được đi lại gây nên
đổ vỡ làm giật mình em. Như thế còn
chịu được. Ngửi mùi dầu tây,
nước mắm, mùi chai lọ mốc, mùi dấm chua,
mùi mỡ khét muốn phát oẹ đứa cháu cũng
phải nén để thím khỏi biết chuyện đó.
Nhưng thím thì đã thấy cháu thực sự thừa ra
ở cái nhà này. Thấy một vài việc làm không đúng
ý mình Châu bắt đầu xét nét từng việc làm
của nó. ”Anh xem xoong nấu sữa pha cho con còn nhoe nhoét
những vết rào tràn ra phía ngoài cháy xuống đáy. Sài
biết con bé vừa vò tã vừa đun sữa chạy vào
không kịp. ”Em đã bảo anh là cứ để
đấy cho em“ Sài lại được nhìn tận
mắt những vết ố vàng của phân con. Anh
cầm chiếc tã đi giặt lại. Nhưng vò mãi thì
những chiếc tã trắng vẫn không sao hết
được những chiếc tã trắng vẫn không
sao hết được những dấu vết ố
vàng. ”Giời ơi, làm ăn thế này thì ai sắm
kịp, để chú cháu nhà anh phá“. Cô lại giơ
một chiếc xoong khác ở đáy do thắng
đường làm ”nước hàng“, con bé mải mổ
cá để quên. Sau mõi lần ấy bao nhiêu nỗi
bực bội Sai lại trút cả lên đầu con bé
mười ba tuổi. Nào là ngu si như con lợn,
bảo ban bao nhiêu lần vẫn không sáng mắt ra. Nào, làm
gì cũng lau cha lau chau, ăn đổ làm hỏng. Nào,
đã bảo làm việc gì xong việc ấy rồi
mới làm việc khác, ai khiến cái kiểu nhanh nhảu
đoảng như thế. Nào, quen thói toạ tệch,
đểnh đoảng ở nhà đến đây
phải học hỏi, phải rèn luyện làm ăn
nề nếp chứ. Nào... Chú muốn dùng tất cả
những lời lẽ nặng nề cay cú nhất thì
mới hả giận và nó mới có thể nên
người. Có lúc chú quát, cháu giật bắn người
lên nhưng cháu vẫn không sợ bằng sự im
lặng của thím. Thấy cháu làm việc gì không vừa
lòng, thím cũng không nói năng, không tỏ thái độ
gì. Khi nào nó đi đâu đó thím mới chiềng bày chì
chiết chú. Con bé mười ba tuổi biết tất
cả những điều đó, nó chỉ thương
chú, tự nó chú phải khổ, chú phải chịu thím
dầy vò đay nghiến. Đã hàng chục đêm
nằm khóc một mình giữa hôi hám của gian bếp nó
vẫn không biết bằng cách nào để xin chú thím cho
nó về. Rồi bố mẹ ở nhà liệu có hiểu
cho nó để nó yên không. Cho đến một hôm nó
đi chợ về phía cửa sau. ở trên nhà, thím
đang than phiền với bạn: ”ở với một
mình lão nhà quê tao đã khổ, bây giờ lại thêm cô cháu
gái giống hệt tính chú. Cũng buông quăng bỏ vãi,
cũng tuỳ tiện lúi xùi, cũng bẩn thỉu
như ma. Cứ thế này tao cũng phát điên lên
mất“. Con bé lẳng lặng xách làn rau, thức ăn
quay ra đường. Ngồi chừng nửa giờ sau
nó mới đi về phía cửa chính trên nhà. Và, mãi ba ngày
sau, nhân ngày chủ nhật nó mới xin phép chú thím cho nó
về vài hôm, thăm mẹ thăm các em. Sài gạt đi:
”Thôi để hôm nào bố ra đây sẽ hay“. Châu
gắt: ”Anh buồn cười thật, cháu nó nhớ
mẹ, nhớ em nó cũng cấm đoán“. Bao giờ sau ý
kiến của vợ Sài cũng tỏ ra là người
có quyền hành nhất ở nhà này ”Thế thích về
mấy hôm“- ”Dạ, độ vài ba hôm ạ“- ừ
được. Vài ba hôm lên trông em cho thím đi làm nhé“.

Lúc ấy Châu quay vào bế con đánh thức nó dậy
chuẩn bị ăn. Cô coi như việc của hai chú
cháu cô không hề tham gia. Kệ. Nhưng khi con bé không lên
nữa cô đã phẫn uất mà nói với mọi
người rằng cô bị đứa bé nhãi ranh nhà
chồng đánh lừa. Việc gì nó phải làm cái trò
lừa đảo ấy. Không có nó cô đã chết đâu
mà nó phải lẩn tránh. Cả nhà nó, lớn có, bé có mà
quen thói mất lịch sự, không ai thèm lên nói lại
một câu. Đấy là cái lý do để cô có quyền
khinh bỉ bất cứ ai trong gia đình, họ hàng nhà
Sài: ”Nhà họ có ai coi tôi ra cái gì mà bắt tôi phải tôn
trọng, kính nể họ“. Vẫn ngần ấy công
việc bây giờ dồn cả lên đầu Sài.
Thực ra, cái khái niệm ngày và đêm đối với
anh không rõ ràng lắm nhưng nếu lấy buổi sáng là
đỉem xuất phát có thể kể như sau: Bốn
giờ dậy đun nước sôi, thay nước trong
phích đã nguội đổ vào ấm tích để
lọc. Đầu vú cao su, chai và phích đựng sữa
đều tráng bằng nước sôi ở các độ
nóng lạnh khác nhau. Đun sữa đổ vào chai, ăn
bữa sáu giờ và đổ vào phích mang đi gửi.
Nấu một nồi cơm nhưng hai loại gạo:
Gạo mậu dịch có ghế mì ở một nửa,
nửa kia gạo mới. Thức ăn cũng có hai xoong
riêng biệt. Một xoong thịt gà, thịt nạc,
hoặc tim gan, bầu dục. Thứ nào cũng
đầy gừng, bột nghệ và hồ tiêu. Đã
ngoài sáu tháng rồi mà phải giữ đúng cái quy cách
đó. Một nồi đậu phụ, hoặc cá
bể, hoặc cá mè, hoặc tôm với bì lợn. Cái món
này cũng đã hơn sáu tháng rồi không hề thay
đổi. Chỉ có rau muống hoặc đỗ
đũa luộc là chung nhưng phải hai bát
nước chấm khác nhau. Vợ dậy lau lưỡi
và xi con đái. Anh ra máy giặt hàng mấy chục tã xô, tã
chéo và hai đến ba cái chăn chiên trẻ con, vài ba
chiếc áo len, quần bông. Tất cả là do hậu
quả của những bữa ăn đêm đã thành
lệ của thằng bé ”tiện thể giũ cho em cái
áo“. Nhưng kèm theo áo bao giờ cũng đủ bộ:
áo sơ mi, quần lót, quần dài, áo lót“. Để
hợp lý hoá từng động tác, mở mắt dậy
dù có là mùa đông rét chết chim, chết cò thì anh cũng
phải mang hai cái xô ra máy xếp hàng và một thùng
đựng chừng hai gánh nước đặt
cạnh máy để chứa. Trong khi làm các công việc
khác anh vẫn ước lượng đến
lượt mình chạy ra ghé xô hứng. Đổ vào thùng
rồi lại đặt hai xô xuống cuối, dặn
người xung quanh nhích lên hộ. Những tháng sau này
việc hứng nước dự trữ của anh có
nhàn hơn. Hàng trăm ngưòi từ ông già đến
đứa trẻ đều thuộc xô của ”ông Sài“.
Tự họ chuyển dịch đến vòi rồi
đổ vào thùng và lại ”xếp nốt“ cho anh. Dù
người đanh đá, ngừơi vội vã
đến mấy, nghe nói đến ”xô Sài“ không ai nỡ
tranh. Bớt được sự thấp thỏm
lấy nước dự trữ trong khi nấu cơm,
luộc rau anh chỉ việc xát xà phòng và vò, đến
khi mang ra máy chỉ còn việc giũ. Không phải chờ
đợi thành ra vừa nhanh vừa sạch, đã
được vợ khen: ”Độ này có tiến bộ
hơn rồi đấy“. Giặt xong, về dọn
cơm cho vợ ăn trước. Cô ta ăn chậm
như sên cứ phải ăn trước hàng
mười phút mới kịp anh. Vợ ngồi ăn,
anh phơi tã lót, quần áo. Độ này vợ anh đã
giúp anh xới cơm vào hai cặp lồng. Và bao giờ
ngăn thức ăn mang đi của anh chị cũng
gắp một hai miếng thịt ở phần mình sang.
Ăn xong, vợ cho con ăn, anh rửa dọn và bơm
xe. Mọi việc xong xuôi anh bế con, xách làn quần áo,
tã lót, vợ xách phích sữa và một làn khác đựng
chai lọ cốc chén uống nước và uống
thuốc đem đi gửi trẻ ở nhà một bà
cụ phía đầu phố. Rồi đi làm. Không
phải lai vợ nhưng hai vợ chồng cùng đi
hết nửa đường mới rẽ. Bao giờ
trên xe anh cũng có bao tải, làn, cặp lồng và túi ni
lông. Trong thời gian ”làm việc cơ quan“ anh phải
giải quyết xong việc mua bán các loại tem phiếu
của hai vợ chồng và con. Mua xong, thứ nào không
để được phải luộc, xào, rán, nấu
để khỏi ươn, ôi, thiu vữa. Buổi
chiều, vợ về đón con còn anh tạt qua chợ
xếp hàng mua rau mậu dịch hoặc ”rau ngoài“. Khi
vợ chơi đùa nựng con thì anh giặt giũ tã lót
dồn lại từ sáng, và nấu cơm. Ăn xong
nếu vợ có bảo trông con, cho con ăn để cô
rửa dọn thì anh lại cảm thấy cái việc
rửa bát bây giờ mình mới là người thông
thạo, nó như một cái nghề khó ai thay thế. Thôi
thì em cứ cho con ăn, chơi với con để anh
rửa bát. Lên nhà ngồi xỉa răng, uống
nước, chưa nóng chỗ lại có dăm bảy cái
tã đang chờ. Rồi xách nước, nhặt rau cho
sáng mai. Rồi đun nước rửa chai lọ và dự
trữ nước sôi ban đêm. Rồi cắm
điện sấy tã lót chưa khô. Rồi đun sữa
đổ vào chai ăn bữa chín giờ và đổ vào
phích để cho bữa ăn mười một giờ
đêm và một giờ sáng. Rồi, thay tã và cho con ăn
để cho vợ ngủ tròn giấc, lấy sức
nuôi con. Đêm nào anh cũng thức đến
mười một giờ mới vào màn. Nằm chập
chờn trong vòng hai giờ đồng hồ chờ con
ăn bữa một giò và lại ”giải quyết“
hậu quả của nó xong thường là một
rưỡi, hai giờ mới chính thức xong xuôi công
việc của một ngày. Cái ”chu trình khéo kín“ một ngày
ấy đã được tinh giản tới mức
tối đa vì nó chưa có những trở ngạy
của nắng muâ, của tắc đường,
mất cắp, chưa có cái khó khăn của việc mua
bán, cái đột xuất của con ốm, con hờn, cái
va đổ, dập vỡ khi vội vã luống cuống
gây nên. Cũng chưa có cái thiếu thốn, hẫng
hụt, cái mặn nhạt, đặc lỏng không
hợp ý nhau và hàng trăm thứ phiền phức tai
hoạ đột xuất ập đến. Và,
đặc biệt, chưa có cái giận hờn cáu
kỉnh đôi khi có những lời lẽ mạt sát láo
xược của vợ. Mới nói ddesen cái chu trình êm
đềm hạnh phúc nhất, đơn giản
nhất của một ngày trong hơn ba trăm ngày kể
từ khi lấy vợ và 196 ngày kể từ khi sinh con
thì anh chàng Sài đã phải mất đi mười
một cân bốn lạng, già đi đến hơn
chục tuổi, nhom nhem và bê tha như anh đạp xích
lô trực đêm trước của ga. Bốn tháng nay
họ hàng anh em ruột thịt, kể cả Tính không ai
lai vãng đến nhà Sài. Bạn bè cũng vô cùng ngại.
Không ai còn đủ can đảm đến và ngồi
chơi với anh giữa những đống tã lót và chai
lọ. Có việc gì cần nhờ bạn, chạy
đến nhà họ anh cũng mất tròn, mắt dẹt
như thằng ăn cắp đang bị đuổi.
Gần một năm trời, không có lúc nào đọc
hết một bài báo, nghe trọn một bản tin, dù
vẫn mở đài đều đặn. Còn xem ti vi
nhờ nhà hàng xóm thì tất nhiên là không rồi. Nhưng
đừng ai bảo anh là thằng yếm thês, thằng
hèn, ”con nhái nhảy trên đĩa“. Đứa nào nói
như thế là đồ ngu, kẻ ghen ăn tức
ở. Dù có là bề trên hay là bạn bè chí cốt thì anh
cũng khinh như một con vật và muôn đời không
thèm nhìn mặt kẻ đó. Những kẻ không biết
chính mình ngu đã không thấy rằng tất cả
mọi thứ trong cái nhà này từ đôi đũa cho
đến cái nhà đều do năng lực và sự
tần tảo cảu anh mà ra. Cái tình yêu mà anh đang có,
cái gia đình mà anh đang sống khiến nhiều
kẻ phát ghen, độc mồm độc miệng nói
láo. Chính anh đã yêu đương đàng hoàng, không
cần bất cứ một sự tác động nào,
không cần nhờ cậy uy tín bất cứ ai. Một
mình anh, chính vì anh mà Châu đã phải yêu say đắm,
phải có những lúc thốt lên như van nài
“Đừng bao giờ bỏ em anh nhé”. Chỉ có
điều, chưa có dịp tìm hiểu nhau kỹ,
lại trải qua những ngày có chửa và nuôi con nên tâm
tính người phụ nữ có khác, anh phải chiều.
Nhiều khi cũng thấy khó chịu đến
nghẹt thở nhưng cũng phải cố nén, cóo lên
mà chiều cho nó qua những ngày “máu gái đẻ”.
Nhưng đến bao giờ thì hết cái tính nết
ấy. Đấy là cái điều day dứt thầm kín
của anh, nó sâu sắc đến nỗi hôm ra
trước toà án nghe ông chánh án nói những lời lẽ
bằng hình ảnh khiến ông chánh án phiên toà phải
hơi nhìn xuống như đọc vào hồ sơ
để nén một nụ cười vì sự ví von
của anh. Những ngày sống bên chị ta tôi bơi
trong cái hạnh phúc giống như bơi trong cánh
đồng nước lụt của làng tôi, nó mênh mông
không biết đâu là bờ, không biết đến
đâu là kiệt sức và mình sẽ chết đuối
vào lúc nào”

Chương 10

Châu hỏi:

- Anh nói lại xem nào!

Sẵn mặc cảm sự nhường nhịn
chiều chuộng của mình lại hoá thành kẻ
mất thế, Sài bực dọc:

- Em bảo sao anh làm thế.

- Làm cả một cái hoa hồng?

- Tất.

Châu muốn thét lên: ”đồ ngu“. Giá cứ quát
được lên như thế thì cô đỡ phải
nuốt nỗi uất giận vào người đẻ
nó tích tụ, lớn mãi lên. Nhưng cô vẫn nói giọng
dịu dàng:

- Em bảo anh lấy mươi cánh, anh đem
tương cả cái hoa như thế làm gì chả sinh
chuyện. Thôi trông con để em đi lấy thuốc
cho nó. Nói xong, cô nhanh chóng bước ra khỏi cửa
như chỉ sợ đứng lại thêm một vài giây
nữa là cô không thể kìm giữ nổi những câu nói
nặng nề thô bạo cứ muốn hắt vào mặt
như hắt một bát nước bẩn vào mặt cái
con người đần độn, vô ý. Mấy ngày nay
anh ta bế thốc thằng bé ra đường
để khoe khi nói chuyện với người quen làm
nó nhiễm lạnh. Sáng nay Châu xin được một
bông hồng bạch to như cái chén vại và mấy
quả quất hồng bì rồi phải xuống cơ
quan giải quyết mấy việc gấp. Đã dặn
ở nhà lấy một quả quất và mươi cánh
hoa để vào chén cho mấy giọt mật ong đem
”cách thuỷ“ cho con uống một lần một vài
giọt. Cái tính sĩ diện luôn luôn sợ vợ
dạy, cái gì cũng tỏ ra ”biết rồi, biết
rồi“ đem tương cả ba quả quất, và cái
hoa hơn một trăm cánh vào bát rồi đem cho con
uống như uống nước để thằng bé
đâm ra ỉa chảy. Mới hơn bảy tháng
trời mà đã ỉa chảy mất nước! Châu
nghe mẹ, nghe chị dặn chú ý đừng để
con bị ỉa chảy là thành thói quen khó chữa. Tự
nhiên nước mắt Châu ứa ra, cô thấy thân
phận mình sao lại đến nông nỗi này. Bao nhiêu
người đàng hoàng, lịch lãm không yêu, đâm
đầu vào cái thằng nhà quê thô kệch, dốt
đủ mọi thứ mà cứ luôn vỗ ngực
ở chiến trường sống được,
đấu trí đấu lực được với
thằng Mỹ thì ở đâu cũng sống
được, làm việc gì cũng được. Có
được hơn một năm học sau đại
học là thoả mãn, coi thường tất cả không
thèm nghe ai, không thèm học thêm, cầm tờ báo, quyển
sách cốt là để che mặt để ngáy. Từ
ngày lấy nhau đến giờ có bao giờ Châu thấy
anh ta xem xét nghiền ngẫm, suy nghĩ một cái gì cho
thấu đao, Châu phải ê mặt với bạn bè, khu
phố bảo cô bắt chồng hầu hạ bỏ
mất nhiều khả năng triển vọng của
anh ta. Hai người cùng đi làm ở cơ quan, về
nhà thấy chồng ngồi chơi chả nhẽ không
nhờ việc này, việc khác. Mà anh ta lại thích làm
lụng chân tay chứ đâu có ý thích tìm tòi nghiên cứu.
Nếu anh ta cứ vùi đầu theo đuổi một
công trình một mục đích nào đấy thì không
những Châu làm lấy mọi việc mà còn có niềm
tự hào về chồng mình. Cô có nề hà gì mà không
cố lên tạo điều kiện cho chồng phát
triển. Thật không ngờ Châu đã lầm đến
mức này!

Lấy được thuốc về thì con đã ”đi“
thêm dăm bảy lần nữa. Hơn một giờ
đồng hồ đi bảy lần. Thế là chưa
đầy nửa ngày đã đi mười sáu lần.
Châu luống cuống nhét viên thuốc vào quả chanh
nướng rồi lấy ra đốt bằng lửa
than cho cháy thành than trắng đem pha vào nước sôi
để nguội cho con uống. Thứ thuốc gia
truyền ấy hàng trăm đứa trẻ ở
khắp nơi chỉ uống ba viên đã khỏi mà
thằng bé uống đến sáu viên vẫn chảy ra
tuồn tuột. Bao nhiêu người quanh khu tập
thể chạy đến mách bảo. Người ta
lấy hộ lá thèn lèn, búp ổi rang vàng sắc
đặc, cho uống. Cây cỏ sữa và rau sam rang vàng
hạ thổ sắc uống cũng không khỏi. Không
được cho ăn sữa nữa. Rang gạo cháy
đi nấu nước cho uống. Uống vào
đến đâu vẫn chảy ra tuồn tuột
đến đấy. Bao nhiêu loại thuốc, loại
là hiệu nghiệm của những thầy lang nổi
tiếng nhất ở Hà Nội cũng bất lực.
Mẹ, chị gái và các cháu của Châu chạy đến
mắng mỏ và giục giã và thu dọn để vợ
chồng nhanh chóng đưa con đi viện. Xe của
cơ quan anh trai cô cũng đến đưa cháu đi
cấp cứu. Trong mê man hoảng hốt cô chỉ
thấy sự đùm bọc của những người
ruột thịt nhà mình. Còn phía nhà Sài, nếu không có
những câu gắt gỏng sai bảo việc này việc
khác với anh thì cô cũng nghĩ chính anh cũng là kẻ
hờ hững vô trách nhiệm với đứa con
của cô. Đấy là chưa kể nỗi hận
về kẻ gây ra tai hoạ lại chính là anh.

Tại sao ở ngay nội thành mà để cháu bé mất
quá nhiều nước mới đưa đến
bệnh viện? Mạch đập chìm và huyết áp
cũng tụt đến mức nguy cấp. Mắt cháu đã
dại đi, hai môi khô nẻ không còn đủ sức
nhao lên hớp hớp và như muốn nhai, muốn
nuốt cả cái chén uống nước. Nhưng lại
không thể truyền nước vì nhiệt độ
đang là 41 độ 2. Và lúc ấy một cháu bé ba tháng
đã tắt thở trên bàn cấp cứu cũng vì
ỉa chảy mất quá nhiều nước. Nhìn người
bế đứa bé đi qua Châu hét lên rồi gục
xuống. Người ta phải khiêng cô sang phòng cấp
cứu của người lớn. Trước cảnh
cháu, con em mình ”ngàn cân treo sợi tóc“ nỗi đau
đớn hoảng hốt hiện trên hàng chục khuôn
mặt của những người ruột thịt
của Châu. Người ta nhìn Sài như một tên tội
phạm. Nếu có chuyện gì xảy ra thì chính anh là
kẻ một lúc giết hai mạng người. Sài còn
nhận biết điều đó nhưng khắp
người anh cũng như tê dại, choáng váng, mặt
mũi hốc hác, mếu máo, anh như một con rối,
chạy ra chạy vào theo lời sai bảo quát mắng,
gắt gỏng của bất cứ ai để làm
bất cứ việc gì mà anh cũng không biết sẽ
để làm gì. Bằng sự từng trải của mình
ngay phút đầu tiên nguy cấp anh trai của Châu đã
đánh xe đi đón bạn anh là bác sĩ phó giám
đốc của bệnh viện nổi tiếng về
khoa nhi của cả thành phố. Một tập thể
bác sĩ và y sinh được tập trung xử lý ”ca“
này. Dù còn những ý kiến hoặc phản đối,
hoặc ít tin tưởng bác sĩ phó giám đốc
vẫn quyết định tiến hành truyền trong khi
vẫn tiếp tục các biện pháp hạ sốt và
chống co giật. Mười hai ngày, đêm ngồi
đặt ngón tay trỏ giữ kim cho khỏi chệch
ven và nhìn từng giọt nước, giọt máu rơi
từ chiếc bình giốc ngược xuống ống
dẫn một cách chậm chạp đều đều,
trên dưới sáu mươi giọt một phút, nhanh quá
thì sốc mà chậm thì hoặc là bị tắc, hoặc
không đủ độ nước, độ kháng
tố cho cơ thể. Từng giọt, từng giọt,
hàng chục lít nước và máu chảy vào cái thân thể
của con; anh không được lơ là, không
được phép bỏ qua một giọt nước,
giọt máu chảy nhanh hơn hoặc chậm lại so
với sự điều chỉnh ban đầu của
hộ lý. Cho đến năm năm sau anh vẫn không
hiểu tại sao suốt cả mười hai ngày
đêm ấy anh đã không hề chợp mắt một
giờ. Năm năm sau vẫn còn cảm thấy đau
khổ, mỗi lần người ta lách kim vào thái
dương, vào trán, vào hai cổ chân tìm ven của con.
Thằng bé chỉ còn như con mèo ốm. Mỗi lần
không tìm thấy ven, rút kim ra, máu lại ứa ra theo. Cái cô
ý tá mặt béo xị xuống như cái bị, ngón tay
như quả chuối mắn chọc vào đầu con
người ta hàng chục lần làm vỡ hết ven
vẫn không thấy. Xót ruột quá Sài kêu lên: ”Chị
ơi, chị xem... thế nào... hay là...“ -”Các ông, các bà
sợ con đau sao không để ở nhà mà chữa“.
Năm năm sau vẫn thấy rùng mình hoảng sợ
về những ngày ấy. Đến nỗi, chợt nghe
thấy ai nói ở đâu có tiếng ”ỉa chảy“ là
ngừời giật thót như bị đánh bất
ngờ. Châu chỉ hoảng hốt ngất đi trong
đêm cấp cứu con. Những ngày sau cô vẫn vào
ngồi cùng chồng bên bàn tiếp nước. Cô giữ
kim hộ Sài lúc anh đi ăn cơm, đi ra sau hoặc
thèm thuốc quá ra quán nước làm hơi thuốc lào.
Đêm, Sài bắt vợ phải về nghỉ để
anh trông con. Nếu không có những ngày tiếp theo sau
đêm cấp cứu ấy có lẽ không có dịp nào
để anh có thể xoa dịu được nỗi
giận dữ của cả gia đình nhà vợ.
Trước người ta yêu anh vì anh chịu khó,
thật thà, chất phác. Dù có láu cá nhưng vẫn là cái láu
cá của anh nhà quê, chưa thể là sự lọc lõi
xảo trá. Người ta thương, vì anh ngờ
nghệch dại dột, trước người vợ
từng trải không ngoan. Đến bây giờ, ngay lúc
bình tĩnh nhất, mọi người vẫn có thêm
một ấn tượng nữa về anh. Đấy là
sự ngu. Đã là thằng ngu ai cũng có quyền khinh
bỉ, coi thương. Dù bằng lòng tin ngừơi
dễ dãi của mình anh cũng có thể nhận ra cái ý
nghĩ ấy của mọi người trong gia đình
vợ. Sau khi rời phòng cấp cứu, Châu ở lại
bệnh viện trông con để Sài ngày ngày mang tã lót,
quần áo về giặt và mang cơm vào viện cho
vợ. Châu không thể ăn được cơm
của bệnh viện. Vẫn giữ ”chế
độ“ ăn như từ khi đẻ, Sài cố
gắng làm những món ăn Châu thích như để
chuộc lại lỗi lầm của mình, Châu cũng
rất hài lòng khi cả phòng bệnh khen cô ăn
sướng, được chồng chiều ”hết ý“.
Dù thế vẫn có một cái gì đó phải kìm lại.
Cô trở nên ít nói. Chỉ có những công việc cần
nhắc nhở, sai khiến cô mới nói với chồng
như bất cứ ngừơi nào khác. Khi mới yêu nhau,
gia đình hờ hững, anh nghĩ chỉ cần
một mình Châu yêu anh là được. Lờy anh rồi,
Châu hạch sách, bắt bẻ, gia đình ái ngại
thương anh, anh thấy mình có chỗ dựa vô cùng
ấm áp. Đến bây giờ bắt gặp những
cử chỉ dù là rất nhỏ của sự coi
thường ở ”hai phía“, anh có cảm giác như mình
đang cố sức leo cây cứ ngửa mặt, cố
lên mãi đến lúc tưởng chỉ cần giơ tay
ra là hái được quả mới ngớ ra rằng nó
vẫn còn mờ xa mà mnfh thì kiệt sức hết
hơi, tụt xuống sợ cười chê, mà leo
nữa thì không đủ sức. Từ khi lấy vợ
đến giờ đây là lần đầu tiên anh
cảm thấy cô đơn quá, bất lực quá. Cũng
là lần đầu tiên Sài thấy sợ hãi những cái
nhìn lạnh nhạt, những lời nói lạnh nhạt
của vợ và cả gia đình cô. Hình như nó đang
chứa chất một cái gì đấy mà anh không thể
nào ”kê bằng“ cái hạnh phúc của hai vợ chồng.
Anh càng cố, càng thấy nó bấp bênh thêm.

Tính lên thăm cháu khi nó đã về nhà. Không đến thì
mang tiếng, mà đến anh sẽ rất khó xử.
Hồi con gái bỏ về, suốt một ngày một
đêm vợ chồng vừa dỗ dành,vừa đe
nẹt để nó phải lên trông em. Nó cứ lặng
đi không nói năng gì. Đến khi anh quyết
định: ”Chuẩn bị quần áo, sáng mai đi. Không
phải bàn bạc gì nữa“. Biết khó lòng làm trái
quyết định của bố, nó liền oà khóc,
quỳ xuống chắp hai tay như khấn: ”Con lạy
bố, con lạy mẹ. Giết con thì con chịu, con không
thể lên được nữa“. Nghe con kể sự
tình khiến nó phải trốn về, Tính đã lên Hà
Nội để hỏi Hiểu và bạn bè của Sài.
Đã từ lâu không ai đến nhà nhưng đều có
rất nhiều chuyện đồn đại khiến
Tính nhận ra không chỉ con anh mà ngay em mình cũng bị
đối xử còn quá một thằng ở. Tính đau
đớn trở về nhà. Đợi gần một
tháng sau ông Hà ở miền Nam ra Tính than phiền với
ông và yêu cầu chú hôm nào gọi Sài và báo cho anh lên, ba chú
cháu ”họp“.

- Để làm gì?

Nghe chú hỏi lại lạnh nhạt Tính ngồi lặng
đi.

- Gần như ngày nào tôi cũng bắt gặp sự
nhớn nhác, sấp ngửa của em anh. Có lúc muốn
quát vào mặt nó: việc gì mày phải khốn khổ,
bệ rạc thế. Nhưng nó rất thoả mãn, có
phần vênh vang cái tài ba của nó đã có được
vợ con, nhà cửa. Nó đã sẵn sàng từ bỏ
tất cả những thằng bạn lên án nó. Biết
đâu nó chả từ bỏ mình luôn. Tôi với anh
chỉ là mối hận của nó về chuyện vợ
con trước đây. Tốt nhất là kệ.

Đấy là cái chính để gần bốn tháng nay Tính
đã ba lần lên Hà Nội, nhưng không đến
chỗ Sài. Cái đau đớn nhất trong anh là tất
cả mọi hy vọng về một thằng em trai
với sự ”làm nên“ của nó bị sụp đổ.
Cái hy vọng về một gia đình đoàn tụ êm
đẹp, cô em dâu người Hà Nội vẫn có
thể quý trọng, kính nể, nghe lời người
chị dâu ở nhà quê cũng sụp đổ. Không
cần cái đó là thực tế, chỉ cần nó có
những biểu hiện chứng tỏ sự kính nể
ấy một vài lần trong một năm là vợ
chồng anh có thể bán cả nhà cửa, bán cả xe
đạp và đài để mà lo liệu, chạy
vạy cho vợ chồng của em. Anh tiếc cái công lao
vun đắp hàng mấy chục năm nay của mình.
Lần này vì đứa cháu và vợ giục, anh phải
đến em với một tâm trạng chứ chất
nỗi bực bội ấy. Châu đang ngồi ở
giường trông thấy Tính từ ngoài đường,
cô nhanh chóng đẩy ri đô ra phía ngoài, nằm ôm con
như đang ngủ. Tính ngó vào cửa sổ trông
thấy Sài đang lúi húi ở bếp, nhưng anh lại
gõ cồm cộp vào cánh cửa. Sài vừa vớt rau
vừa hỏi. Nghe tiếng anh trai, anh vội vàng chạy
lên, Tính hỏi hững hờ:

- Cháu đỡ chưa?

- Rồi ạ.

Quay vào biết vợ vừa nằm chưa ngủ, anh
gọi nhỏ: ”Châu“. Vợ không thưa. Tính bảo
để cho thím ngủ. Tính biết thừa vào giờ
này không ai ngủ sau đến mức không biết gì
nhưng anh vẫn coi như Châu không biết anh
đến. Anh nói chuyện với em trai như nói với
người ngoài đường.

- Cháu ra viện từ hôm nào?

- Được ba hôm.

- Độ này ông Hà đi vắng, không có ai về quê thành
ra không biết tin tức gì. Cũng chả thấy Sài
nhắn về. Hôm nay đi Hà Nội có chút việc
gặp mấy người nói cháu ốm mới biết.
Anh nhồi thuốc vào nõ, hút một điếu thuốc
lào, uống một chén nước rồi xách túi:

- Thôi, biết cháu khỏi là yên tâm.

- Anh ở đây em dọn cơm ăn đã.

- Ăn rồi.

- Anh ăn đâu mà!

- Đạp xe dọc đường thấy mấy cái
quán có vẻ lịch sự ăn luôn.

Biết tính anh từ bé không hề ăn cơm hàng trên
đường đi, dù đường đất có xa
hàng mấy ngày thì cũng nắm cơm, gói xôi, mua sẵn
bánh mì, hoặc bánh chưng ở chỗ quen biết mang
theo chứ không chịu ăn quà dọc đường.
Nhưng vợ anh đã tránh không muốn tiếp anh trai
mình, anh có ở lại cũng không vui gì. Sài đành
lặng lẽ tiễn anh.

- Sài làm gì cứ tiếp tục đi, tiễn làm gì.

Nghe giọng có phần dỗi lẩy của anh trai, Sài
nghẹn đi. Lẽo đẽo theo anh một
đoạn khá xa Sài mới hỏi:

- Tình hình ở nhà độ này thế nào anh.

- Gì cơ.

- Chị với các cháu...

- Chậc! Chỉ có ốm đau liểng xiểng
chứ chả có chuyệng gì.

- ồ thế làm sao? Nãy anh không bảo em để
lấy ít thuốc.

- Chà, đói ăn, nhà quê ốm mấy ai uống
thuốc.

- Anh nói với chị độ này em chưa về
được.

- Thôi Sài bận, về làm gì.

Sài đã nóng bừng ở mặt về cái kiểu
dỗi lẩy của anh. Anh ấy chẳng hiểu
những ngày qua thằng bé suýt chết đã phải
khổ sở như thế nào. Những lúc ấy nhà mình
không thấy một ai trong khi vẫn tự hào với nhà
họ về sự thương yêu đùm bọc của
anh em nhà mình. Con Hưng nói dối để về mất
tăm cũng không ai nói lại một câu. Sài đã
phải dày mặt về tội thiếu đàng hoàng sòng
phẳng của gia đình nhà mình. Anh không hiểu hết
hoàn cảnh của em, mỗi lần đến thăm
anh lại chì chiết bóng gió làm sao chịu nổi.
Nhưng cái làm cho Sài điếng người muốn
ứa nước mắt lúc quay về là câu nói trước
khi anh lên xe.

- Có lẽ về phải bán cái xe này chạy gạo cho
mẹ con nó. Bây giờ kiệt quệ hết rồi.

Câu nói đó có khác gì anh nói rằng: Tôi có đồng nào
dốc vào bồi thường công sức cho con Tuyết
ly hôn, dốc vào mua nhà, cưới vợ mới cho chú,
bây giờ vợ con tối chết đói chú có biết
đâu. Không thể còn gì nhục nhã bằng một
thằng bốn mươi tuổi đầu phải
ngửa tay đi ăn xin, dù là ăn xin của anh
ruột cũng bị khinh rẻ, bị nhiếc mắng
và còn mắc nợ suốt đời.

Sẵn nỗi căm giận chồng từ ngày con
ốm, sự xuất hiện của anh chồng làm
trỗi dậy trong Châu những ấn tượng
xấu về một gia đình mang đầy nề
nếp cổ hủ khiến cô lẩn tránh không muốn tiếp
anh. Lẩn tránh nhưng vẫn nghe thấy hết
những lời nói lạnh nhạt, cố nói to
để cho cô nghe. Rồi hai anh em dẫn nhau đi,
chắc hẳn lại thì thọt trịnh trọng
những chuyện của đàn bà cũng không đáng
để ý. Cô càng khinh rẻ cung cách sống của anh em
nhà Sài. Chừng mười lăm hai mươi phút không
thấy Sài về cô dậy dọn mâm bát ăn cơm.
Đã cùng ăn chung ”một chế độ“, cô cũng
cố tạo ra sự riêng biệt: gắp rau ra
đĩa, xúc thịt rang tôm vào bát, pha nước
chấm, thứ gì cũng chỉ vừa đủ
một người ăn. Nếu anh có về hãy tự
lấy bát đũa, tự gắp nốt rau và xúc
lấy thịt mà ăn. Đến khi Sài về cô đã
ăn xong, bát đũa còn vứt ở chậu, cô đi
nằm. Nhìn ít rau còn lại ở rổ, nồi cơm
toàn cháy không thèm đánh, anh hình dung ra khuôn mặt và cử
chỉ của vợ dù cô đã nằm quay vào phía trong
tường. Không khi nào vợ bận bịu hoặc
đi vắng anh ăn cơm mà không ủ nóng phần còn
lại, sắp sẵn bát đũa và gạt sẻ
phần cơm còn lại gọn ghẽ ở mâm. Thì ra
người Hà Nội nhiều lúc cũng mất lịch
sự như thường. Anh mẩm bụng và mỉm
cười chua chát rồi lặng lẽ dọn mâm bát
ngồi ăn một mình. Ăn xong, rửa dọn bát
đũa xoong nồi của cả hai người,
giặt một chậu tã lót rồi Sài dắt xe
đạp đến cơ quan. Hết giờ làm
việc, giữ cảnh tất bật vội vã của
mọi người tự nhiên thấy mọi sự háo
hức vất vả là vô nghĩa, anh cảm thấy nhàn nhã
một cách nhạt nhẽo. Không còn muốn bắt
trước, mắt sau cắm đầu đạp xe
về nhà như mọi chiều nữa. Anh lững
thững dắt xe ra cổng mà không biết rẽ
đường nào và đi đến đâu. Anh
đạp xe quanh hồ Hoàn Kiếm, quanh hồ Thuyền
Quang. Rồi cả một vòng quanh Hồ Tây mà không biết
để làm gì. Phố nào cũng có ngừơi quen, thân
mà không dám vào. Phần vì sợ ai cũng có gia đình
vợ con có công việc hoặc sự hẹn hò. Phần
khác, cũng thấy xấu hổ vì sau sự vất
vả lo cưới xin, chỗ ăn, ở cho mình xong có
bao giờ mình ”mở mắt“ để đến nhà ai
ngoài mấy người cần nhờ thuốc men
hoặc việc gì đó. Bây giờ lại vác bộ
mặt đau khổ này đến trút bỏ cho
người ta! Đến hơn mười giờ
đêm, không biết đi đâu, đến đâu, anh
đành quay về nhà. Phải gọi đến câu
thứ mười một Châu mới mở cửa. Làm
xong cái việc bắt buộc ấy cô lại vào màn. Anh
bật điện dắt xe xuống bếp. Cô ngồi
dậy tắt điện và nói như ra lệnh.

- Để cho thằng bé nó ngủ

Anh tìm diêm châm đèn dầu. Một chậu tã lót
đầy ụ. Một chậu bát đũa cũng
đầy nhưng nồi thì đã hết cơm.
Thịt và rau cũng hết. Sài hiểu vợ chỉ
nấu cơm đủ một mình ăn. Anh vo gạo,
bắc bếp. Trong khi đợi cơm sôi anh xát xà phòng
vào tã lót. Cơm cạn, ra máy giũ. Ăn xong lại
rửa dọn bát đũa, nồi xoong của cả hai
ngừơi. Đêm vẫn cho con ăn và thay tã như
thường lệ. Mấy ngày sau vẫn nấu cơm
ăn riêng và Sài vẫn làm tất cả mọi việc
như ngày hôm nay đã làm. Tình trạng ấy diễn ra
trong năm ngày. Cả năm ngày ấy vẫn còn là bí
mật, ngay đến nhà sát tường cũng không
hiểu. Vì họ thấy hai cô chú đều nói chuyện
với mình vui vẻ. Ngày chủ nhật, hai đứa
con của chị gái Châu đến chơi với em, chúng
giành lấy việc đi chợ và nấu cơm cho
cả bốn người. Cái lý do để họ ăn
chung trở lại dễ dàng như một thứ trò
chơi của trẻ con. Song, với cả hai
người cái ấn tượng xảy ra trong năm
ngày vừa qua không thể gọi là nhỏ.

Nhưng vì những lý do khác nhau cả hai đều
phải cố. ở Châu, dù sao cũng không thể thoát ly
cái bản tính vốn có của đàn bà. Sợ những
dấu ấn không thể nào xoá bỏ của mỗi
cuộc tình duyên. Ngoài cái đó, cô là người con gái luôn
sống với tình cảm ”hết mình“, nhưng lại
rất ngại tai tiếng. Lấy Sài xong, coi như xong
nỗi lo sợ cái hậu quả của cuộc tình
dấm dúi, cô trở thành người con gái hoàn toàn
đứng đắn có thể dạy bảo các cháu gái
phải nghiêm túc và kinh tởm lên án những người
đàn bà lăng nhăng. Ngay từ khi chưa cưới
cô đã biết rằng sống với Sài sẽ rất
khổ sở về những chuyện vặt vãnh. Cô
đã định sẵn cho mình một phương án là
chỉ cần có con, chẳng cần bất cứ
một thằng đàn ông nào. Khốn nỗi cô còn trẻ
quá, xinh đẹp và tràn đầy sức lực làm sao
có thể yên ổn được. Khi con đã lẫm
chẫm biết đi, cô có thể tự do hơn, càng
thấy mình có đầy uy lực hơn cả thời
con gái. Bằng sự khôn ngoan lịch lãm của mình cô
biết cách sai khiến hàng chục ngừơi đàn
ông, có cả những lão ngoài năm mươi tủôi
bỏ vợ, bỏ con đi xếp hàng rồi gò lưng
lai mì, lai gạo cho ”cô cháu“. Rồi dầu, nước
mắm, đường và xà phòng, làm tem phiếu cuối
năm và đổi sổi gạo, xin thuốc cho cháu và
cả vé đi xem phim... Việc gì khó khăn đã có các
”chú“, các anh giúp đỡ tận tình. Cô vừa
”đảm đang“ chiều chồng nuôi con vừa có
mối quan hệ thoải mái với những
người đàn ông khác. Bất cứ người
đàn bà nào cũng tự tin mình đứng đắn
nhất nên họ chỉ nghiêm ngặt chê bai độc ác
với ngừơi khác còn mình thì được quyền
buông thả mà không bao giờ có ”khuyết điểm“. Tuy
rằng các ”chú“ và các anh chưa hề có biểu hiện
thiếu nghiêm túc nhưng cô cũng cảm thấy chán
cuộc sống ở nhà. Sao mọi người tốt
thế, ung dung thế mà chồng mình thì lúc nào cũng nhem
nhếch đến khốn khổ. Nhiều khi cô xin
được giấy mời múôn rủ chồng đi
xem, lại sợ ngượng với xung quanh đành
phải ở nhà. ở cô hình thành hai con ngừơi.
Phần ở cơ quan, ở ngoài đường
gặp ai, làm gì cũng duyên dáng, lịch thiệp
cười nói phóng khóang mà vẫn tế nhị, một
cô gái nết na hiền dịu có thể gọi là
ngừoi phụ nữ lý tưởng hiện nay. Phần
ở nhà thì cau có quyết đoán thô lỗ, bất
chấp và lạnh lùng. Bao nhiêu lần cái nhau, Sài phải
đến ngủ trên bàn làm việc của cơ quan
hoặc cô trở về nhà mình đều do cô chủ động
xướng sự gay gắt, nói với chồng
những lời không thể nhắc lại với
ngừơi khác. Nhưng bao giờ Sài cũng là
ngừơi có lỗi nhiều hơn. Không nói ra nhưng
ai cũng nghĩ thế. Vì anh là ngừơi cục
cằn, thô lỗ không thể thích hợp với một
cô gái gốc Hà Nội thích vuốt ve êm ái. Không thể
trách ai, chính con ngừơi Sài với từng dáng dấp,
cử chỉ đã tạo ra cho mọi ngừơi cái
ấn tượng ấy. ở cơ quan và ngoài
đường không bao giờ anh nhượng bộ
từ việc nhỏ nhặt. Anh lạnh lùng, im lặng
kiên quyết và thẳng thắn, sống ”hết mình“.
Bản tính anh thế nào, thói quen của cuộc sống
bộ đội gần hai chục năm ra sao anh không
hề giữ gìn giấu giếm. Lâu dần người
ta thông cảm và trân trọng sự thành thật của
anh,tuy rằng ai cũng mong muốn giá anh khéo léo tế
nhị tí nữa thì tốt hơn. Nhưng về nhà, anh hoàn
toàn là kẻ nhu nhược dễ tính,việc gì cũng
cho qua, miễn là vợ thích. Càng chứng tỏ mình là
một thằng đàn ông thì càng hèn hạ yếu
đuối hơn cả mọi người đàn bàn.
Càng tỏ ra mình đàng hoàng chiều vợ, thì càng
tuỳ tiện biến mình thành kẻ nheo nhếch đến
xấu hổ. Giữ vẻ ung dung, thư thái
được cả ngày đến bữa cơm
tối không biết con chơi đâu chưa về
phải hốt hoảng chạy đi. Vấp ngã tuột
cả dép, bật cả móng chân cái,thế là bong tuột
luôn cả cái ý chí tu luyện trước mặt vợ và
xung quanh. Nói tóm lại, do sự ”tương quan lực
lượng“ anh muốn chứng minh là kẻ mạnh thì
càng yếu thành ra cứ phải cố. Càng cố,
khoảng cách của hai người càng xa. Người ta
chê trách anh rằng ngay từ đầu đã để
mất thế, anh sợ ngay từ đầu, nên nó thành
quen. Anh bực mình với những nhận xét ấy. Anh
đâu có sợ. Anh chỉ nhường nhịn, chiều
chuộng, nói chung là nể chứ đâu có chuyện
sợ. Dù biện bạch thế, anh vẫn thấy thèm
cuộc sống của những nhà xung quanh. Một
đôi vợ chồng công nhân, chồng đứng máy
bậc hai, vợ trông trẻ, lương hai ngưòi
cộng lại chỉ bằng lương Sài mà họ
sống rất vui vẻ tươi tỉnh. Chiều
chiều chồng lai vợ ngồi phía sau bế con, treo
ỏ ghi đông hai túi, một quần áo con, một
đựng các thứ rau và thực phẩm. Dựa xe vào
nhà, chồng bé con rong chơi hoặc sang nhà hàng xóm đánh
cờ. Vợ nấu nướng xong đến đón: ”
Đưa con về em tắm“. Nào ”chít“ chào bố rồi
về ”trắm trắm“ nào“. Mẹ con tắm xong giặt
xong, sang mời anh nghỉ tay về ăn cơm. Trên bàn
họ lúc nào cũng có cốc hoa cắm mấy bông
hồng hoặc hao đồng tiền.

Một kỹ sư hoá chất, vợ làm thợ may ở
công ty xuất nhập khẩu bao giờ chồng có khách
cũng tự tay xách ấm đun nước, pha trà,
rồi ”xin phép bác ngồi chơi với nhà em, em đang
dở chút việc“.

Một anh phó quản đốc, vợ là kỹ sư kém
chồng mười lăm tủôi, lít nhít ba đứa
con. Anh ta cũng hay gặp Sài ở máy nước
nhưng ngoài công việc ra anh ta vẫn đi xem đá
bóng, bóng chuyền, bóng bàn, không bỏ sót một trận
nào.

Anh ”nhạc sĩ“ của xí nghiệp ngói, thì không đêm
nào không có người đến hò hát đến khuya.
Chị vợ cho con ngủ trong chiếc giường mù
mịt khói thuốc rồi dậy đun nước cho
đến khi khách về. Xếp lại bàn ghế và quét
đầu mẩu thuốc lá, đổ bã chè, hàng nửa
tiếng đồng hồ mới thu dọn quét
tước xong. Có đêm phải rang lạc ướt
đẫm mồ hôi, hoặc đạp xe đi tìm ”cái
nhắm“ để họ ngồi đến hai ba giờ
sáng, có ngừơi nôn mửa cả ra nhà, chị vẫn
mắng các con: ”Để im cho bố ngủ“- ”Im lặng
cho bố làm việc“- ”Bố đang sáng tác, ai bảo các
con làm ồn“.

Nghĩa là nhìn vào nhà ai trong khu tập thể Sài cũng
thèm, cũng ao ước. Còn vợ mình bao giờ cũng
tìm cách kéo ri đô che kín giường hoặc đi đâu
đó để chờ khách của chồng ra khỏi nhà
mới trở về với bộ mặt nặng nề
như nói: ”Tôi mệt lắm rồi đấy. Lần
sau anh định tiếp khách hay đuổi mẹ con nhà
này đi rồi sẽ mời khách vào nhà. Một chỗ
ở bằng cái lỗ mũi này không chịu
được khói thuốc lào, thuốc lá đâu“.

Khách đến, anh đang dở côngviệc gì phải
bỏ lại thì khi khách ra về được nghe
một câu dặn ”Nếu bận tiếp khách, anh bảo
trước để còn liệu nhé“. Lúc đầu Sài
cũng ”quặc lại“. Kết quả mỗi lần
quặc nhau xong anh lại đi lang thang ngoài đường
để đến đêm đến ngủ trên bàn làm
việc ở cơ quan. Về sau, cô không nói gì và anh
cũng không to tiếng với vợ nhưng mỗi lần
có bạn đến anh giật thót người, mắt
trước, mắt sau nhìn xem thái độ của
vợ ra sao còn liệu. Nếu là bàn bạc công việc
hoặc không thân thiết thì anh chỉ đứng ra
cửa như sắp sửa đi đâu đó để
nói với nhau vài câu rồi khách quay ra luôn. Nếu là
bạn bè thân thì: ”Cứ ngồi chơi mình rửa
mấy cái bát“- ”Mình giũ mấy cái tã“- ”Mình nấu
nồi cơm“v.v... Có khi rủ bạn ra máy nước,
hoặc xuống bếp vừa làm vừa nói chuyện
hoặc nhờ bạn làm hộ việc gì đó cho nhanh.
Sài sợ nhất là gia đình anh ở quê lên. May hàng
năm nay không ai đến, bớt cho anh cái khoản lo
cơ bản. Cái lý do để anh mất dần gia
đình, bạn bè là thế. Nhưng không phải Sài là con
người hoàn toàn ngu si để Châu múôn điều
khiển chỉ huy anh thế nào nên thế. Một con
ngừơi học hành giỏi giang tháo vát và kiên nhẫn
làm được tất cả mọi việc đâu có
dễ để cô bé dù là con gái Hà Nội cứ lấn
tới mãi mãi.Với một anh nông dân có học, không quen
nói ra những ý định của mình, Sài đã tính toán
cân nhắc tất cả mọi điều và anh cam tâm
nén chịu. Đã một lần mang tiếng bỏ
vợ anh không muốn để người ta hỉêu
anh là con ngừơi lăng nhăng. Mặt khác, thực
tình anh cũng mê Châu. Đã ”trót nhỡ“ rồi, anh
phải giải quyết cho êm thấm. Không ngờ anh
đã nhanh chóng lao vào cuộc chạy đua vô cùng vất
vả. Đến lúc thấm mệt có phần chán
nản anh lại không muốn thú nhận cái điều
mọi người nhận xét. Anh với Châu ”cọc
cạch“ quá. Anh biết rằng cái tính nết của anh
trời sinh ra như thế, cái thói quen từ bé
đến giờ là như thế, không thể thay
hẳn con ngừơi mình để phù hợp với
Châu. Anh chỉ còn biết sống thật thà, hết mình.
Đến bây giờ không còn gì cho riêng mình kể cả
danh dự và lòng tự trọng, kể cả cái ”gia tài“
trong chiếc ba lô ”cóc“ cũng không chỗ để.
Hơn ba năm lấy Châu chiếc ba lô hết
đặt lên mặt tủ lại nhét xuống gầm
giường, treo hết sau cánh cửa lại buộc vào
dui mề trên mái nhà. Sáng nay Châu bắc ghế treo gói
chăn bông vô tình đụng đầu vào hăng gô trong
túi ”cóc’, lập tức cô lấy dao cắt luôn cả hai
quai, quăng nó xuống chiếc giường một. Mãi
khi đi ngủ gối đầu lên cái đống
lục cục. Sài mới biết chuyện. Hơi ngớ
ra, nhưng nhìn vết dao cắt vào quai ba lô rồi, nhìn
lên mái nhà chỗ treo chăn bông anh hiểu ra và như nhìn
thấy cả bộ mặt của vợ lúc vứt nó
xuống đây. Cổ anh như có cái gì chặn ngang
thấy khó thở, không tài nào chợp mắt
được dù rất mệt mỏi. Lặng lẽ
nuốt những hơi thở dài, đến khi vợ
tắt đèn anh mới lần sờ, nắn từng
thứ trong túi ”cóc“. Sờ vào những thứ đồ
dùng gần như quên lãng đi năm năm nay bỗng
anh cảm thấy như hụt hơi, như lại
bước vào những trận bom, những lần
đái vào bi đông, để lấy nước uống.
Cái đêm thằng Thêm ”nằm“ xuống bờ suối!
Cái bi đông này, cái ba lô này đã đè lên người mình
và thằng Thêm nằm đè lên những thứ đó
để mình cõng đi. Nó không còn biết đau đã
đành, ngay mình cũng không có cẩm giác đau
đớn khi thằng bạn đã tắt thở,
nằm trên lưng. Cả cái bát sắt này! Mới đêm
qua mình rót nước đưa cho nó chiêu với
lương khô nó còn kêu: ”Cho em tí nữa. Sao anh ”kiết“
thế. Mới đêm qua thôi ư? Thêm ơi, mấy
năm rồi tao không đến thăm bố mẹ và
các em! Tao không còn thì giờ, không còn điều kiện,
không còn tâm trí để nhớ tới mày và bây giờ thì
không còn cả cái chỗ ở nữa. ở đây không
còn chỗ cho tao, không phải là chỗ của tao.

Cả một đêm thức trắng, người
xọm đi, trông mặt anh như sắt lại. Anh
bằng lòng với sự day dứt dằng xé suốt
đêm qua để đến sáng nay có một quyết
định. Anh không thể tiếp tục một
cuộc sống không phải là mình, không còn là mình, cái mình
có thì thừa ra, cái không có thì phải ứng xử hàng
ngày, cố mãi từng ngày vẫn thiếu hụt, vẫn
thấy không phải, vẫn bị chê trách. Anh không hề
có ý định xé đôi hạnh phúc một lần
nữa. Nhưng quả thực, anh không thể thích
hợp với nó, không thể tiếp tục ngửa
mặt lên để ”vun đắp“ một tình yêu,một
cuộc sống gia đình như là mới xuất
hiện trong ý nghĩ vụt đến của cái phút
đam mê mù quáng. Phải tìm cách sống khác thôi! cách gì? Anh
chưa thể biết, nhưng nhất định
phả có một cách khác. Anh trở thành con người
lặng lẽ, âm thầm. Nén chịu thuần thục
những nỗi tức giận để không ai thấy
anh bỏ đến ngủ ở cơ quan. Gần
đến tháng sinh đứa con thứ hai, anh vẫn
không hề đưa đón cô một ngày nào. Đến
gần đây Châu lại thấy anh ăn nói lạnh lùng
và bóng gió, khiến cô có phần hoảng sợ.
Đấy có phải là nguyên nhân chính để nổ ra
chuyện cô quyết định bỏ về nhà mình?

Sài về đến đầu đường thấy
một chiếc ô tô phanh két lại trước đám
trẻ chạy qua đường sang bên kia. Anh nhận
ra con mình, anh tái mặt vứt chiếc xe đạp
vội vàng chạy sang bên kia bế con. Mặt mũi nhem
nhếch, mồ hôi nhễ nhại thằng bé vẫn
chưa biết sự nguy hiểm, xảy ra. Nó
cười như nắc nẻ xoa bàn tay đầy
đất lên khuôn mặt của anh đã tím lại vì
giận và hoảng sợ. Một tay bế con, một tay
dắt xe đạp, về đến nhà nhìn thấy
vợ đang ngồi đọc sách, cổ anh như
nghẹn lại. Anh quẳng xe vào bờ tường
rồi đưa con vào nhà bắt nó đứng úp mặt
vào cánh tủ. Thằng bé không nghe lời bố, nó nhìn sang
mẹ cũng vừa ngẩng mặt nhìn nó.

- Thùy, quay mặt vào.

Thằng bé khóc oà lên, chạy sà đến lòng mẹ.
Một tay Châu cầm quyển sách tiếp tục
đọc, tay kia vòng ra ôm lấy con. Sài kéo thằng bé:

- Ra đứng vào tủ, bố bảo.

Thằng bé trằn lại, kêu rú lên ôm chầm lấy
mẹ. Châu ngửng mặt bực dọc:

- Làm cái trò gì thế?

- Em biết chuyện gì xảy ra không? Cứ ngồi
đấy đọc sách, con sống chết thế nào
không hay.

Châu vẫn đọc.

- Chuyện gì thì với trẻ con cũng không thể
trị nó như kiểu Pôn Pốt được.

- Nuông chiều con như em rồi cũng có ngày mất
xác.

- Đừng độc mồm. Con tôi, tôi đẻ ra,
tôi không khiến ai phải xót hộ.

Sài không thể ngờ có những tiếng ấy. Cô không
nói tiếp như mọi lần: ”Nếu không có anh
chị tôi thì anh đã đầu độc con tôi
bằng bông hoa hồng rồi“. Nhưng anh vẫn
đứng lặng đi. Nếu là trước đây
thì sẽ đùng đùng cãi nhau và anh lại bỏ đi.
Lần này anh quay ra tìm thuốc lào, giọng dịu
hẳn lại.

- Tùy cô, muốn nói thế nào cũng được.
Sẵn nỗi hận ấy, chiều hôm sau anh bắt
gặp vợ đi với ”ông chú“. Anh quyết
định phải đẩy thêm sự căng thẳng
giữa hai ngừơi, để múôn ra sao thì ra. Nếu
không, anh cảm thấy đã đuối sức với
một cuộc sống vợ chồng như thế này.
Đến những ngày này anh cũng biết mình không
đủ sức quản lý vợ, anh mất luôn cái
bản năng ích kỷ là sự ghen tuông. Anh theo hai
ngừơi cốt để có chứng cớ cụ
thể. Chuyện ấy diễn ra như sau: Lúc ba giờ
mười lăm phút anh định tạt qua một
công ty để nắm tình hình rồi ra xếp hàng mua rau
và về sớm đón con, vô tình, anh nhìn thấy ở
trước mặt một ”ông chú“ lai tải gạo
đang cười nói bải lải với vợ mình.
Anh cho xe đi chậm lại vừa đủ khoảng
cách đẻ anh có thể nhìn thấy họ mà vợ
không thể nhìn thấy anh. Hai người vào quán giải
khát ở đầu đường Điện Biên. Anh
đứng khuất ở một quán sách bên kia
đường mua tờ báo đọc. Hai mươi
phút sau họ ra và đi tiếp. Theo đến khi họ
rẽ đường Thanh niên thì anh quay lại. Không
đến công ty, cũng không đi mua rau, anh về nhà
nằm vật ra gường đợi đến bốn
rưỡi đi đón con. Anh cố gồng mình lên
để làm mọi việc một cách bình thường,
đầy đủ, Tắm rửa giặt giũ cho
con, nấu cơm cho con thấy vợ nặng nề
dựa xe vào tường. Lúc ấy đã sáu giờ
mười phút. Dù ”chú“ đã lai gạo đến
đầu đường rẽ vào ngõ mới đặt
sang xe ”cháu“, nhưng Châu vẫn có đầy đủ
dáng điệu của một ngừơi vất vả
đi xếp hàng và lai gạo về đến đây.
Mọi người trong khu tập thể trông thấy cô,
ai cũng ái ngại. Tại sao anh ấy lại
để cô vất vả vào những ngày này. Sài hấp
tấp chạy ra bê bì gạo và mắng:

- Đã bảo để anh đi mua, em cứ tham,
nhỡ ra...

- ối dà, tiện thì làm. Việc gì cũng cứ
để chờ anh, lại mang tiếng chồng
hầu.

Sài mở tải gạo ra xem:

- ồ gạo hôm nay ngon. Chắc là phải xếp hàng
đông lắm.

- Xếp từ bốn rưỡi. Đến
lượt mình họ lại nghỉ giao ca nửa
tiếng, gần sáu giờ mới đong
được, phải sấp ngửa về ngay.

Sài như có cái gì đau nhói trong người nhưng anh
lại vui vẻ ngay. Màn kịch ấy có thể gọi
là đạt nếu khi anh rửa bát Châu không hỏi:

- Tối mai anh có đi xem phim không?

- Phim gì?

- Chưa biết. Nhưng là phim nghiên cứu của
Mỹ.

- Hay quá. Nhưng ai trông con.

- Nếu đi, mang con xuống bà.

- Thôi em đi, anh ở nhà trông con khỏi vác nó đi
lại đêm hôm nhỡ ra...

- Anh buồn cười thật. Có hai vợ chồng mà
bảo vợ đi một mình.

Sài lại thấy như có một luồng giá lạnh
chạy từ xương sống lên đỉnh
đầu. Anh thủng thẳng.

- Rủ ai đó đi cho vui.

- Rủ ai?

Câu nói hơi xẵng của Châu khiến Sài buột
miệng:

- Chú hoặc anh nào đấy.

- Chú nào, anh nào?

- Chả nhẽ từ khi lớn đến giờ em
không có chú nào, anh nào để mời đi xem à?

- Này, này, đừng có giở cái giọng nhà quê ghen tuông
vớ vẩn nhé.

Sài đã thấy người như nhão ra, tim đập
thập thình đến run lên. Anh vẫn cố lấy
lại bình tĩnh:

- Anh chưa ghen đâu.

- Đừng có quen thói doạ dẫm con mẹ nhà quê mà
bắt nạt ở đây nhé.

- Nhà quê sao bắt nạt được thành thị.
Nhưng nhà quê đã nói là có chứng cớ từng chi
tiết cụ thể, không hồ đồ đâu.
Chỉ có điều đã nên nói chưa và nói như
thế nào thôi.

- Nói đi

- Thôi cứ bình tĩnh, đã vội vàng gì. Mà anh cũng
chả cần nói. Để người khác họ
tự nói ra thì hơn. Sài cứ thủng thẳng
đầy lòng tự tin và tỉnh táo khác hẳn với
sự hấp tấp của anh. Anh chỉ định nói
đến cái việc xảy ra chiều nay mà Châu đã
nói dối anh. Anh cũng định lúc nào đó, anh
chỉ gợi ra để Châu phải thú nhận không
những một việc mà nhiều chuyện khác trong
mối quan hệ ”thoải mái“ của cô. Không thể
tiếp tục một cuộc sống mà anh đã đánh
đổi nhiều thứ quá nhưng lại chỉ
nhận được của giả. Bằng lời
lẽ và cách nói không bình thường của Sài, Châu
hoảng sợ chuyện giữa cô và Toàn cách đây
một tháng. Đã đến tai Sài rồi ư? Hôm
ấy Châu có việc phải lên phía Mai Dịch, khi trở
về Toàn đạp xe lặng lẽ theo cô. Về
đến cửa nam anh ta vượt lên ngoặt bánh xe
trước xe cô. Châu sững người chưa biết
nói gì, anh ta đã hỏi: ”Xin lỗi em, chỉ cho anh
hỏi một câu: Con có khỏe không?“ Châu nghiêm mặt ”Tôi
đã bảo cấm anh kia mà“- ”Anh biết thế nhưng
nhiều lúc nhớ con cứ tha thẩn đi suốt
đêm ở ngoài đường“- ”Đừng có giở
cái giọng lừa gạt ấy ra với tôi nữa, tôi
kinh tởm lắm rồi“- ”Em định làm gì?“ Châu
muốn chạy trốn nhưng anh ta kèm sát, cô không
thể rẽ qua đường Hàng Bông, con
đường mà chồng cô hoặc ngừơi quen
trông thấy nên cô phải quặt sang phố Phan Bội
Châu xem anh ta định giở trò gì. ”Em cấm đoán
anh, nhớ con quá anh cứ liều đến thăm con.
Mà nếu cần anh sẽ nói thẳng với thằng
chồng em biết là nó không có quyền gì chăm sóc con
anh“. Châu muốn vác cả cái xe đạp mà quăng cho
vỡ mặt anh ta. Có bao nhiêu lời nặng nề,
tục tĩu cô ném cả vào mặt hắn. ”Tao nói
lại, thằng đểu cáng ạ. Nếu mày còn
cứ theo đuổi làm hại đời tao thì chỉ
có một trong hai ngừơi, tao hoặc mày sẽ
phải chết!“. Bằng đôi mắt căm hờn
ngùn ngụt như lửa của Châu hắn phải lùi lũi
đạp xe rẽ đường khác. Châu bất
chấp cả ổ gà, cả xe cộ, cô đạp
như lao để chạy trốn, để thóat
khỏi nỗi hoảng sợ mà Toàn vừa đem
đến. Lẽ nào hắn ta đã đến đây
một cách liều lĩnh và đểu giả. Tại
sao vài tuần này Sài lại có vẻ tỉnh táo và không
giận dỗi vặt, không tranh cãi, chấp nhận
thoải mái những điều cô làm cho anh bực
dọc! Cô ôm lấy mặt khóc nấc lên: ”Trời ơi,
có chồng con ai thế này không? Có ai nỡ hành hạ
vợ lúc bụng mang dạ chửa như thế này. Làm
sao mà tôi chịu nổi“- ”Nếu ở nhà không chịu
được em lại đi đi“- ”Anh đuổi tôi
đấy à“- ”Anh không đủôi nhưng anh cũng không
cản trở em“- ”Càng ngày tôi mới thấy rõ bộ
mặt bỉ ổi của anh“- ”Thế cũng là
muộn, nhưng không phải không có cách sửa chữa
đâu“. Cách nói như chọc tức của Sài làm cô
vừa tức tối, vừa lo sợ. Cô quyết
định phải ra đi. Phần để lên án
sự tàn nhẫn của chồng, phần có điều
kiện tìm ngay đến Toàn xem thực hư ra sao.
”Được anh đuổi, tôi sẽ đi để
cho hả cái thói ích kỷ ti tiện của anh trí thức
tỉnh lẻ“ Sài vừa nhồi thuốc vào điếu
vừa cười lạt: ”Em đã quá khen. Anh chưa
được là dân hàng tỉnh đâu“- ”Câm mồm đi
quân dã man“.

Nếu không có những người trong khu tập thể
và đám trẻ con đã đứng đầy ngoài
cửa sổ cô sẽ nói những lời nặng nề
hơn thế cho hả cơn giận. Cô cũng không
thể mang con đi vì mọi ngừơi khuyên cô và
ủng hộ Sài giữ con lại. Thằng bé cứ gào
thét nhao theo mẹ. Một đứa cháu ở hàng xóm
phải bế nó chạy biệt đi kẻo không ai
chịu được nỗi chia ly của mỗi
cặp vờ chồng như xé đứa trẻ ra làm
hai. Không tội tình gì mà nó phải chịu đựng
nỗi đau đớn ngay từ khi mới bập
bẹ, gọi bố, gọi mẹ. Sài nhanh chóng quét
dọn, thu vén mọi thứ bừa bộn trong cái căn
phòng tự nhiên như rộng ra, trống trếch, như
là người bỏ đi mãi mãi không bao giờ trở
về nữa. Bốn mươi tuổi đầu
vẫn toang hoang không biết cuộc đời sẽ
đi đến đâu! Làm thế nào được! Châu
đã không trừ hco mình chỗ để lùi nữa
rồi. Anh vội vàng chạy ra khỏi nhà đi đón
con. Cu Thùy thấy bố sà ngay mếu máo: ”Bố ơi
mẹ đi đâu!“ - ”Mẹ đi cơ quan“- ”Bao giờ
mẹ về?“- ”Khi nào con ngủ ngoan mẹ về“-
”Bố có ngủ ngoan hông“- ”Có“ - ”ừ hai bố con
ngủ ngoan mẹ về nhì“. Hai bố con nói chuyện ríu
rít một líc nó lại xệu xạo: ”Mẹ đã
về chưa bố“- ”Bố bảo, khi nào Thuỳ ngủ
ngoan cơ mà!“ - ”Sao lúc hôm qua Thùy chưa ngủ mẹ
cũng về“- ”ừ... ừ... Tại vì lúc ấy
mẹ chưa phải đi cơ quan“- ”Làm việc là gì?“
- ”Làm việc là là... chỗ để cho ngừoi ta
lấy lương“- ”Lấy lương để làm gì“-
”Lấy lương để mua kẹo“- ”ừ, đi
mua kẹo đi bố đi. Hai bố con đi mua
kẹo nhì. ồ hay quá“. Thằng bé hào hứng hẳn lên.
Sài mua đủ thứ: bánh đậu xanh, kẹo
vừng, kẹo lạc... bất cứ thứ gì con thích
anh cũng mua. Nếu Châu ở nhà mà cho con ăn đêm
những của ngọt ấy là ầm lên ngay. Nhưng
biết dỗ con bằng cách nào! Những thứ bố
mua còn nắm đầy hai tay bé Thùy đã ngủ ngặt
nghẽo trên vai bố. Chiếc bánh đậu xanh ở
tay thóng ra phía trước rơi xuống. Sài dẫm lên
mới biết. Đến nửa đêm tự nhiên nó
thét rú lên, như có ai đánh đuổi: ”ối mẹ
ơi, mẹ ơi. Bố ơi mẹ đâu, mẹ
đâu. Mẹ đi cơ quan về chưa?“- ”Con ngủ
đi sáng mẹ về“- ”Không... Thùy hông ngủ nữa.
Ngủ mẹ về hông biết mẹ lại đi mất.
Hề, hệ... bố ơi, cho con đi với mẹ.
Bố đuổi mẹ đi ứ phải mẹ
đến cơ quan đâu... hơ hợ mẹ ơi...“
Nghe tiếng con khóc nẫu cả ruột. Tự nhiên
nước mắt anh ứa ra. Làm sao cuộc đời
lại cay cực đến mức này. Anh ôm con ngồi
dậy, bật điện rồi hỏi con thích chơi
gì, ăn gì. Anh bày tất cả đồ chơi ra
nhưng nó đều gạt đi. Nó hỏi anh bánh
đậu xanh để đâu. Anh đưa cho con thanh
kẹo lạc ”ứ phải“. Nó lại hờn đòi
trả bánh đậu. Bằng đủ thứ từ
doạ ông ngoáo ộp, ông ba bị chín quai rồi kể
chuyện và hát. Hai giờ sau con mới ngủ lại.
Gần sáng anh chợp mắt được một lúc
thì nó đã ngồi dậy khóc ti tỉ ở ngoài màn. Anh
bật dậy ôm lấy con. Nhưng nó nhất
định đòi đi với mẹ. Anh đành lau
miệng cho con rửa mặt thay quần áo buộc
chắc lại cái ghế mây, bơm xe rồi hai bố
con đi ăn phở. Anh cũng mua bánh đậu xanh,
chuối, trứng luộc, bánh chưng. Còn đồng
lương nào trong túi anh bỏ ra mua quà dỗ con. Cả
ngày thằng bé cứ ăn uống không ra bữa nào cho
hẳn hoi. Giờ làm việc thì chạy theo các cô công
vụ, văn thư của cơ quan, hết giờ, hai
bố con nhong nhóng trên chiếc xe đạp. Cả
trưa và tối bố chỉ có một chiếc bánh mì
bột đen, rắn như cục gạch để
trong túi, thỉnh thoảng thọc tay vào bẻ từng tí
ăn dần. Vừa bẻ, vừa dứt, vừa
đạp xe vừa nahi ăn như ngừơi ăn
vụng. Đưa con đi hết chùa Một Cột, ra
ngồi trước cửa lăng bác ra ghế Hồ
Tây, hơn chín giờ đêm mới về nhà. Căn phòng
tối om, lạnh lẽo. Lấy nước từ
tối hôm qua còn âm ấm ở trong phích lau qua người
cho con và cho nó ngủ, anh mới đi đun nước
rót vào ấm để cho nguội cho vào chai và đổ
vào phích, giặt giũ quần áo của hai bố con, xách
thêm mấy xô nước đổ vào phuy, cho con gà ăn
và uống nước. Xong xuôi mọi việc, ngồi hút
điếu thuốc, ngửa mặt từ từ
nuốt chầm chạp vào người làn khói như
nuốt vào mình cái giây phút hoàn toàn tự do, hoàn toàn làm
chủ căn phòng bấy lâu nay vẫn ấm ách bức
bối. Chỉ mới có một lúc được hoàn
toàn rảnh rang, không bị ai sai khiến, không sợ ai
xét nét bắt bẻ. Nhưng khi đã thực sự làm
chủ nó, đã thả sức nhàn rỗi lại không
biết phải làm gì, Sài thấy nhạt nhẽo vô
vị quá. Suốt ba ngày trời hai bố con mới
nấu một bữa cơm vào trưa ngày chủ
nhật mà vẫn tất bật, vất vả suốt
ngày để rồi đến đêm khi con ngủ anh
ngồi một mình không biết ngày mai sẽ ra sao. Bé
Thuỳ không chịu đi nhà trẻ. Anh phải chiều
nó. Hai bố con ngày nào cũng lang thang trên
đường. Ăn không có bữa, ngủ không có
giờ. Thằng bé ngồi phía sau như con nhái nhoài lên ôm
lấy lưng bố. Ngày nào cũng mếu máo,
nước mắt ngắn dài vì nhớ mẹ. Anh đã
tiêu gần hết một trăm bạc vay của cô
kế toán cơ quan. Không biết rồi sẽ vay
tiếp ở ai trong khi chờ đến tháng
lương. Đang nghĩ cách nhắn ai về
để anh trai cho cháu lên giúp thì con lăn ra ốm. Hôm
ấy là ngày thứ năm kể từ khi mẹ nó
đi. Con đã biếng ăn từ hôm trước
nhưng anh vẫn không biết. Như mọi ngày, ha
bố con đến cơ quan, anh ”quẳng“ nó chơi
đùa với các cô và mấy đứa trẻ khác.
Gần trưa thì cô văn thư bế thằng bé
đến mắng té tát: ”Chết chửa, anh trông con
thế nào, con sốt nằm còng queo ở góc phòng hành chính
mà bố không biết“. Sài cuống cuồng ôm lấy con.
Hơi nóng từ nó toả ra hầm hập. Anh vội
vàng cởi áo ngoài trùm lên ngưòi cho con rồi nhờ
bạn lai xe đưa hai bố con về nhà. Lấy
mấy thứ quần áo, chai lọ, cốc thìa của
con rồi anh nhờ bạn đưa đến bệnh
viện. Bà cụ hàng xóm chạy đến bế cháu
một lúc rồi bảo anh để ở nhà. ”Mặt
đỏ bừng bừng, mắt nhoèn dử, tai lạnh
và ho thế này là cháu lên sởi rồi. Anh cho cháu ở nhà
kiêng nước, kiêng gió, kiêng cho ăn lạnh.
Đừng đi“. Sài nghe lời cụ. Vốn quý tính anh
và thương tình cảnh ngộ ”gà trống nuôi con“
dường như cả khu tập thể đến
mách bảo, chỉ vẽ cho anh cách trông nom con những
ngày này. Suốt ngày anh ôm con ngồi trong giường buông
màn che kín ri đô. Còn cửa ở hai phía trên nhà và
dưới bếp đều mở để các chị
các cháu thay nhau nấu cơm, nấu cháo cho cả hai
bố con. Đã sẵn gạo và anh chỉ việc
đưa tiền còn ngày nào bố ăn gì, con ăn gì
đều do bà cụ ”chỉ huy“. Đêm cụ lại
lên dỗ cháu hộ để anh đi giặt giũ
dọn dẹp. Sự đùm bọc của bà con khu
tập thể làm cho Sài bớt hoảng sợ. Những
ngày Châu mới ra đi tưởng không thể nào hai
bố con có thể sống được, dần
dần cũng quen đi. Nhưng được tin con
ốm đã hai ngày, cô vẫn không về. Ngay tối hôm
ở nhà đi cô đã nhờ ngừơi lai đến
gọi Toàn. Khi biết chắc chắn anh ta không hề
làm một việc gì mà cô không muốn, cô yên tâm trở
về. Lúc nghe giọng nói lấp lửng của Sài cô
sợ mọi chuyện do Toàn đã làm vỡ lở.
Cụng một lúc cô muốn băm vằm cả hai
thằng đàn ông, một thằng lừa lọc,
giả dối, đểu cáng và một thằng nông dân
sẽ trả thù cô man rợ vì cái tình yêu mù quáng của nó
bị đánh lừa. Nghĩ lại, cô thấy mình
hơi cuống. Nhưng như thế càng hay, cô sẽ
trị cho anh chàng nhà quê bớt tính ghen tuông bóng gió đi.
Cô đã kêu ”ối“ lên khi có ngừơi bảo là con
ốm, nhưng lại cố ghìm mình để bắt Sài
phải đến xin lỗi như mọi khi. Có
nhiều ngừơi ở khu tập thể cũng khuyên
Sài như thế. ”Thôi thì tất cả vì con cái bỏ qua
cho cô ấy đang bụng mang dạ chửa“. Sài chỉ
im lặng. Nể ai lắm anh cũng chỉ cười
cười vâng dạ cho qua. Anh đã thề với mình
dù hai bố con có ôm nhau mà chết ở trong giường
này anh cũng không đi tìm, không thể xin lỗi
để chiều ý định vun đắp tốt
đẹp của mọi người. Cả cuộc
đời đi nghe mọi người, chiều theo ý
mọi người để đến bây giờ
nhận ra điều đó đã là quá muộn rồi.
Ngày thứ tư hai mắt con đã bị lớp dỉ
đùn lên phủ kín mi mắt không sao mở
được. Không cất nổi tiếng khóc, nó
chỉ eo eo như con mèo ốm. ”Bà ơi, chú nó sốt li bì
nặng lắm!“- ”Nó đang tấy mụn, bà mua hạt
mùi đây rồi, hôm nay bà đánh rồi bà ủ cho nó lên.
Anh đưa cháu đây. Này này để bà bế ”chó cún“
cho bố mày đỡ cuồng cẳng. Anh đi rang
hạt mùi để bà đánh cho con. Đánh xong, bà
quả quyết là cứ khiêng khem cho con kỹ thì không
sợ gì. ”Bà ơi, con nấu cơm bà ăn cả
thể bà nhé“. ”Không, đừng nghĩ gì đến tôi.
Anh ra ngoài đường mà thở cho nó khoan khoái, hút
điếu thuốc điếu men rồi tắm
giặt đi. Cơm nước như mọi hôm, đã
có các cháu nó lo anh không phải nhúng vào“. Đã từ lâu
lắm Sài mới thấy như mẹ mình sống
lại. Anh nghĩ, không biết sau này lấy gì để
đền ơn bà cụ. Đang ngồi hút điếu
thuốc ở quán, Nghĩa gọi: ”Ôi, sao bảo cháu
ốm, anh lại có vẻ thư thái thế này!“. Cho
đến nay chị Châu vẫn là thần tượng
của Nghĩa. Từ khi hai người lấy nhau,
Nghĩa vẫn thỉnh thoảng lên thăm anh chị và
cháu. Khi đến nhà mẹ vợ Sài cũng gặp cô
luôn nhưng ngoài những câu chuyện vui đùa không có
việc gì phải bàn bạc với ”liên lạc“. Hôm nay
Nghĩa :đi công tác“ qua đây nghe tin cháu ốm vào
thăm. Sài cám ơn, khiến Nghĩa phải kêu lên ”Sao
độ này anh khách sáo thế“. Rồi, Nghĩa mắng
Sài bao nhiêu là tội. Nào là lấy được chị
Châu như vớ được vàng không biết giữ,
không biết sửa chữa những thói quen không phù
hợp. Nào đàn ông gì lại hay ghen không đâu. ”Này,
ở Hà Nội này đứng đắn được
như chị Châu không phải có nhiều đâu ông anh nhé!
Anh cười gì? Chính cái tính tào tháo đa nghi của anh
đã làm bản thân anh khổ sở và tan nát gia đình!“-
”Chết nỗi, chưa một lần nào anh ghen“-
”Thật không?“- ”Ghen tuông làm gì. Có thằng đàn ông nào
buộc được tất cả tiếng
cười, che được tất cả những cái
nhìn của vợ? Không làm được những cái
đó hoạ có thằng ngu mới ghen tuông cấm
đoán“- ”Anh nói thì có vẻ hay ho mới mẻ. Thế mà
việc làm lại ngược lại hoàn toàn“. Biết
tính cô bé hết sức vô tư, thật thà và thẳng
thắn, dù cô ta có nói nặng nề thế nào Sài cũng
không giận. Anh hỏi lại ”Nghĩa cho anh một
dẫn chứng về sự ghen tuông của anh xem nào?“-
”Nhá“- ”ừ“- ”Không ghen sao đùng đùng đuổi
vợ đi“- ”Châu nói thế?“- ”Chị ấy không nói
nhưng em biết“- ”Thế thì cái biết của cô em
hồ đồ lắm“- ”Còn hồ đồ. Em nói riêng
chuyện này đẻ anh liệu mà xử trí nhé. Chị
Châu định đi phá thai đấy“. Sài thấy hai tai
ù đi. Anh đứng lặng, ngừời nhợt ra.
Nghĩa ân hận: ”Biết thế em chả nói với
anh“ Sài như tỉnh ra. Mắt nhìn xa xa anh hỏi hờ
hững mệt mỏi: ”Châu nói với em?“- ”Không, nhưng
em biết. Anh không được nói lại với ai
kể cả chị Châu“- ” Anh sẽ làm đúng như
lời em dặn“- ”Em nghĩ, anh phải chủ
động ngăn việc này lại. Em thấy hai
ngừơi căng thẳng, sợ thế“- ”Không bao
giờ anh ngăn Châu. Muốn làm gì cô ấy cứ làm theo
ý mình“- ”Giời ơi, sao các người lại
độc ác đến mức độ ấy“. Hai anh
em lặng lẽ cho đến khi vào nhà nhìn thấy
đứa cháu nằm mê mệt trong lòng bà cụ thì cô
muốn kêu lên về sự ích kỷ của cả hai con
ngừơi cô hằng kính trọng. Họ lại nỡ
bỏ rơi một thằng bé ốm đau thế này
ư?

Chương 11

Thiếu tướng
Đỗ Mạnh hiện là chính uỷ quân đoàn
đóng quân vùng ngoại vi Hà Nội. Việc qua lại
Thủ Đô đối với ông gần như là thường
xuyên. Qua Hà ông trở thành người bạn thân quen
của Hương. ”Nay mới gặp nhưng chú đã
biết và rất quý cháu từ mấy chục năm
trước“. Lần đầu tiên gặp Hương
ở chỗ Hiểu ông đã nói thế. Nhân ngày chủ
nhật Họ bàn nhau cả ”hội“ về thăm
thằng cháu ruột đang làm bí thư huyện uỷ
huyện của Hà. Từ ngày Sài lấy vợ đến
giờ ông chỉ đến thăm anh một lần cùng
thằng cháu trước khi nó về nhận công tác ở
huyện này nhưng chuyện gì của Sài ông cũng biết.
Đến lúc ăn cơm ”chiêu đãi“ của cháu xong
ngồi uống nướ ông mới như là chợt
nhớ ra hỏi chuyện mọi người chuyện
gia đình, vợ con Sài. Cả Hà, Hiểu và Tính
đều có cách nói hờ hững và những nhận
định giống nhau về sai lầm của Sài,
về sự chán ngán của mọi người, không ai
muốn quan tâm đến nó. Ông chép miệng: ”Mọi
việc đã thế rồi, nó tính sai thì phải chịu
hậu quả. Chúng mình có đứa em, đứa cháu dâu
tốt cũng quý, mà không thì cơm nó nó ăn, việc mình
mình làm có ảnh hưởng gì lắm đâu. Chính qua
thực tế ấy cậu ta sẽ nhận ra mọi
điều thôi. Tôi đề nghị anh Hà với các anh
đừng ai xa cách, hắt hủi nó. Là thằng biết
nghĩ, nó cũng khổ nhiều đấy“. Chỉ có
thế rồi lại ăn kẹo uống nước,
hút thuốc và nói những chuyện khác. Nhưng
đấy là công việc chính của các ông trong chuyến đi
này. Bằng sự tinh nhạy của mình ông biết hàng
năm nay cả Hà và Tính đều bất bình với
cháu, với em mình. Ông nảy ra ý định rủ
mọi người đi chơi cốt để làm cho
mọi ngừơi thân thiết của Sài đừng ai
quay lưng lại sự đơn độc của
cậu ta. Cái công việc cốt yếu ấy lại
được xem như là vô tình, không hề quan trọng
gì. Đấy là thói quen từ xưa tới giờ. Ông
biết những câu nói ”bâng quơ“ ở bàn trà sau bữa
cơm sẽ được cả Hà, Tính và Hiểu
lưu ý. Riêng với Hương, ông quý cái tình cảm
tốt đẹp của cô dành cho những người
thân thiết của Sài. Song, Hương lại thấy
mình không thể được như thế. Sài lấy
vợ, Hương buồn rầu lẩn tránh. Phẫn
nộ với anh, cô xa lánh luôn cả bạn bè và gia
đình anh. Bẵng đi hàng năm, chỉ biết hàng
chục lần Sài đã phải bỏ nhà đi lang thang
cô mới lại đến thăm Hiểu, chú Hà và
về quê thăm Tính. Như thế để làm gì? Và,
tại sao? Cô không biết. Cô thầm cảm ơn
Thiếu tướng đã quan tâm đến Sài làm cho
mọi ngừơi gần lại với anh. Cô cũng
cảm thấy mơ hồ là như thế mọi
người sẽ gần lại với cô hơn. Khi hai
anh em đạp xe trở về nhà, Hương đã
kể cho anh Tính nghe bao nhiêu chuyện về tình cảnh
khốn khổ của Sài trong mấy năm qua. Anh
dặn Hương thật thà như giao việc cho
một đứa em gái. ”ở trên ấy có điều
kiện em động viên săn sóc nó hộ anh“.
Hương ”vâng“ nhưng cô biết lúc này mình làm sao có
thể làm được việc đó. Có những khi
đi làm về cô đạp xe vòng quanh cơ quan Sài,
đến khi nhìn thấy anh cô lại nhanh chóng
vượt lên tránh sang đường khác. Tuy vậy, cô
vẫn tìm cách để chăm lo cho Sài. Cô đan cho anh
đôi găng tay, cái áo len cộc tay màu ghi, cái mũ len
tím, đôi tất màu nước biển và bàn cạo râu
của Nga do thằng con lớn của cô học ở bên
ấy gửi về. Rồi thuốc bổ, thuốc
kháng sinh, và đôi khi cho cả tiền để anh mua
thuốc lào. Tất cả những thứ đó cô giao cho
anh Hiểu và bắt anh phải giấu mọi
người, kể cả Sài. Cô làm như thế hoàn toàn
không hề mảy may có một ý nghĩ tranh chia giành
giật nào. ở tuổi cô không còn cái háo hức liều
lĩnh của tuổi hai mươi nữa. Chỉ vì
thương Sài quá. Và thú thật, có cả tình yêu nữa.
Một tình yêu của những kỷ niệm đã qua.
Ngày nay không bao giờ cô cho phép mình được bộc
lộ hoặc chấp nhận nó. Lắm khi cô rất thèm
có cách gì đó đến với Châu, trở thành một
ngừơi chị của Châu để khuyên bảo cô
ta thương yêu, trân trọng sự đau khổ và
tấm lòng thành thật của Sài để cô ta
đừng làm khổ anh ấy. Nhưng mình là ai ?
Liệu có giải thích được khi vỡ lở
rằng mình vốn là người yêu cũ của anh
ấy không? Lắm lúc cô lại thấy kệ nó, cứ
để như thế mới đáng cái tội của
Sài. Ai bảo thấy con gái trẻ, đẹp là lao vào
như con thiêu thân, để phải cưới chạy
như chạy tang. Cô lại bực tức với chính
mình. Tại sao cứ phải lo nghĩ dằn vặt
đến những chuyện ấy? Để đem lại
cái gì? Có lần đem các thứ đến đưa anh
Hiểu để gửi cho Sài, lúc quay ra lại thấy
vô lý, thấy mình làm việc đó là hấp tấp, vô
nghĩa. Nhưng lại không dám quay lại bảo anh
Hiểu hãy cứ để đấy. Rồi cuộc
sống của họ sẽ ra sao khi Châu đẻ thêm
đứa con nữa. Có thể có thêm đứa con, Châu
sẽ thương sự vất vả của chồng
và tủôi tác lớn hơn sẽ chấp nhận
cuộc sống ổn định để vợ
chồng con cái, vui vẻ đầm ấm! Đến lúc
Sài được yên ổn, hạnh phúc, thì tình cảm
của mình sẽ như thế nào? Tự nhiên
Hương dùng cả hai bàn tay tát mạnh vao hai má mình
rồi ôm lấy mặt, không dám nghĩ tiếp một
điều gì sẽ xảy ra!

Châu không đi phá thai như lời Nghĩa nói với Sài.
Cô bắn tin để doạ Sài hay vì gia đình ngăn
cản? Hoặc vì một lý do nào khác! Sài không hề quan
tâm. Chỉ có điều anh bắt đầu chờn
với người vợ được xem là ngừoi
”Có trước, có sau“. Một con người đã nói ra
được những lời độc ác cũng dám
liều lĩnh làm nên tội ác. Biết vậy anh im
lặng. Châu cùng mẹ, chị gái rồi chị dâu và
cả Nghĩa trở lại nhà sau khi Nghĩa hốt
hoảng nói đến bệnh tình của bé Thuỳ.
Vứt xe đạp ở bờ tường, chạy lao
vào nhà, cô muốn oà khóc vì thương con, vì căm
giận chồng, vì cả nỗi hoảng hốt.
Thấy bà cụ hàng xóm đang ôm con mình, cô lấy ngay
vẻ bình tĩnh: ”Bà ơi, con ơn bà lắm! Bà cho con
xin cháu. Trời ơi, không ngờ mấy ngày nay con bị
ốm, chắc có bố trông coi ở nhà!“- ”Trẻ con
đứa nào cũng phải qua cái đận này. Mấy
ngày nay bố nó cũng vất vả. Chị cứ ủ
vào cho cháu nó ”nở đều“. Châu cúi xuống nhìn con
đã teo tóp lại tới mức không thể ngờ
tới. Nước mắt cô ứa ra rào cả xuống
chiếc tã bông cuốn cho con. Trong cơn mê man thằng bé
mơ thấy mẹ nó đang ôm nó trong lòng nhưng
lại gỡ tay nó ra, sẽ sàng đặt nó xuống
giường, chạy lao ra cửa. Nó hoảng hốt
chạy theo: ”ới mẹ ơi, mẹ ơi đợi
con, đợi con“- ”Mẹ đây, mẹ đây“. Châu
nắm lấy tay con ghì nó chặt lại: ”Con ơi,
Thuỳ ơi, mẹ đây. Tỉnh lại đi con,
tỉnh lại con, mẹ đây mà. Mẹ Châu về
với con đây mà“. Thằng bé đã nhận ra tiếng
mẹ, nó động đậy bàn tay bé xíu như cái tai
con thỏ con lần sờ tìm bàn tay mẹ. Nhận
đúng là mẹ nó rồi, nó khum bàn tay như thể
nắm lấy ngón tay giữ mẹ lại, không cho mẹ
chạy đi. Nhưng tay nó không nắm được
nữa. Nó tủi thân, nước mắt rào qua lớp dỉ
đã kéo thành màng trên vòm mắt. Châu vội vàng lấy
khăn lau nước mắt và lớp dỉ đã
mềm rữa. Thằng bé cố lắm mới lại
mở được mắt. Những lớp mụn
lấm tấm như kê đã mọc đều trong
mắt nó. Đôi môi bong rộp của bé hơi ánh lên
tươi tắn, như muốn biểu lộ hết
nỗi sung sướng vô cùng của nó. Người
mẹ đã nhận ngay ra dấu hiệu tốt lành
ấy, nó như sự ban thưởng lớn lao không có
gì sánh nổi. Châu cúi sát mặt con. ”Con mẹ giỏi
lắm. Có thương mẹ hông?“ Nó cố gắng
gật đầu- ”Mẹ thương Thuỳ của
mẹ dũng cảm lắm. Con ngoan cố chịu
đau cho chóng khỏi mẹ đưa Thùy đi bà nhé“. Nó
phấn chấn gắng gượng gật đầu.
Đứng chống tay voà thành giường ngóng
đợi niềm vui của hai mẹ con là bà ngoại,
là bác, là cô và các anh, các chị trong khu tập thề. Bà
cụ già trong khu nhà lại phải ”chỉ huy“ đám
ngừơi ấy ”giải tán“ và dặn Châu những
điều cần thiết phải kiêng cữ cho con
rồi bà mới cười cười yên lòng trở
về nhà mình. Sài pha nước mời mẹ vợ và
mọi ngừơi cùng uống xong anh theo sự
điều khiển của chị gái Châu đạp xe
đi mua rau để chị nấu cơm hộ.
Người chị ý tứ và thương hại cả
hai em đã lôi hết quần áo, xoong nồi trong tủ và
trong chạn sau hàng tháng trời không được ai nhìn
ngó tới. Căn phòng và bếp được ”tân trang“
lại đâu vào đấy. Chị như người
đại diện cho niềm kiêu hãnh luôn luôn của Châu
về nề nếp của gia đình mình. Còn chú cháu
của Sài lại là hiện thân của sự toạ
tệch, luộm thuộm nhiều lúc Châu bắt ”quả
tang“ một trong những việc làm mang dấu vết
ấy khiến anh không thể cãi lại. Khốn nỗi,
cái bệnh sĩ diện hão làm cho anh ta không dám thú nhận
nghiêm túc với chính mình để nghiêm túc sửa
đổi. ở trong nhà không làm cho nhau vui được
cô phải tìm kiếm sự đồng cảm ở bên
ngoài. Đó là lẽ thường gì mà khó hiểu. Cái
lập luận vững chắc trong cô được hình
thành khi sống với Sài. Cô tin đến muôn
đời, anh và những người xung quanh không
thể tìm đến cái ý nghĩ sâu xa ấy. Dọn
dẹp, nấu cơm ăn xong, chị gái lên bế cháu
để ”vợ chồng mời bà đi ăn cơm
rồi bà ở lại với cháu một đêm“. Câu nào
chị cũng nhắc đến ”vợ chồng“, ”các
em“, ”hai đứa“, ”cô cậu“. Mãi hơn chín giờ đêm
chị mới trở về nhà để ăn cơm
chiều. Dù đã yên lòng vợ chồng ”cô cậu“ có
vẻ hoà hợp với nhau chị vẫn phải kéo em
gái ra đường dặn dò: ”Chín bỏ làm
mười“, giữ gìn êm thấm đừng để
xung quanh cười chê“. Dù chị không dặn Châu cũng
biết trong những ngày tới không có cách nào khác là
phải vui vẻ nói với nhau mà ngừoi điều
khiển cái tình cảm ấy là cô. Sáng hôm sau nhân bà cụ
về Châu bắt đầu sai chồng câu đầu
tiên có dùng chữ ”em“: ”Đưa cụ về, nhân
tiện đến cơ quan em xin nghỉ tiếp
để trông con“. Giá như trước đây
được câu đó Sài đã hý hửng, hấp
tấp làm theo mệnh lệnh của cô. Bây giờ anh
chỉ thủng thẳng ”ừ được“.
Đủng đỉnh lấy điếu cày xuống
bếp hút thuốc để tránh khỏi làm sặc con
rồi mới thong thả dắt xe đi. Cách sống
hơi ”ngang“ của anh làm Châu vừa bực vừa có
phần nể sợ, dè chừng. Tuỳ. Anh không quan tâm
lắm đến thái độ của cô. Anh đã
nhất quyết sống như thế. Chỉ có tình
thương yêu, nhất quyết không còn sợ. Sợ cái
gì mất cái đó. Anh biết thế nên cứ sống
hết lòng với vợ con. Cái gì làm được không
tiếc. Cái gì không làm được không cố mãi lên
để chứng tỏ cho vợ biết mình có năng
lực. ”Chỉ có thế“ cô muốn chấp nhận hay
phản đối đều được hết. Con
chạy đi chơi và ăn ”giả bữa“ rất
khỏe anh mới ”hoàn hồn“, được ngủ
thẳng cánh một đêm từ sáu giờ tối
đến tám giờ sáng hôm sau. Vợ gọi dậy trông
con để cô đi làm đầu, anh mới biết
mình đã được ngủ một giấc khoan khoái
đến thế. Được mấy ngày rảnh rang
đã tưởng có thời gian ”hả hơi“. Năm
ngày sau khi con khỏe vợ đau quằn quại
phải mang đi cấp cứu. Ngỡ động thai
hoặc đau ruột, gan gì đấy, không ngờ cô
đã trở dạ đẻ. Mới có thai
được bảy tháng rưỡi đã đẻ.
Gần bốn năm trời lấy nhau, bằng đồng
lương của hai ngừơi phải nuôi vợ
đẻ, con ốm và sắm sửa. Đấy là nhà,
giường tủ, anh Tính và bạn bè đã giúp bây
giờ còn ”mang nợ“. Lần trước gia đình và
bạn bè còn hỗ trợ, đến lần này một
mình phải cáng đáng mà chưa hề chuẩn bị
được tí gì. May còn toàn bộ tã lót, quần áo
của thằng nhớn. Nhưng chạy ăn lúc này
đâu phải là chuyện dễ dàng. Mấy trăm
bạc vay trong dịp nuôi con ốm Sài đã phải xin
khất lại. Những người chủ đều
thương tình, không những cho anh khất mà còn
thương tình, không những cho anh khất mà mỗi
người còn cho mượn thêm dăm ba chục. Ngoài
số tiền lương, tiền mượn Sài bí
mật nhờ người bán bộ quân phục ốt
pho được phát trước khi ra khỏi quân
đội. Đôi giày đen và cái chăn dù vật kỷ
niệm cuối cùng ở chiến trường cũng
bán. Được hơn một nghìn. Anh dồn tất
cả sức lực gắng gượng, nuôi vợ, nuôi
con trong nỗi âm thầm đau đớn. Đứa con
được bảy tháng rưỡi bệnh viện
phải nuôi trong lồng kính. Vợ khóc tấm tức
mỗi lần lên nhìn con bao bọc bởi lớp da
đen tai tái. Có người độc mồm bảo
trông như con chó con bị thui. Anh an ủi vợ: ”Thôi,
đằng nào cũng là con mình, không may con thế sau này
mình càng thương nó“. Chẳng ngờ mấy ngày sau
cả gia đình nhà vợ đều đổ tại
Sài đã mang bệnh sốt rét từ Trường
Sơn, mang cái tai hoạ của chất độc hoá
học từ rừng rú về bắt con cháu họ
phải chịu hậu quả. Sài cắn răng im
lặng trước cái nhìn của vợ mà anh biết cô
đã nhìn anh, kẻ thủ phạm gieo rắc tội
lỗi lên ngừơi cô, lên danh dự của gia đình
cô. Ngoài các cháu, các bà cụ ở khu tập thể
đỡ đần một vài việc và những
người thân của Châu thỉnh thoảng đến bệnh
viện thăm, cho cô chục trứng, hộp sữa
ra... hầu như cả hai bên gia đình không ai giúp
việc gì trong hàng đống công việc. Làm khai sinh,
nhập hộ khẩu, làm tem phiếu, đi xếp hàng,
giặt giũ, nấu ăn cho vợ, đun sữa cho
con bé, tắm rửa cơm nước cho con lớn,
đưa đón nó đi về nhà trẻ... suốt ngày
quần quật sấp ngửa, vất vả đến
đứt hơi, đêm về hai mắt cứ chong
chong, đầu óc buốt giật, không sao chợp
mắt được. Có những đêm trằn trọc
vật vã anh ngồi dậy muốn vác xe đạp
đến đấm cửa những ngừoi anh em chú
bác nhà Châu mà thét vào mặt họ: ”Không có những
thằng sốt rét, đội bom, đội đạn
ở chiến trường hàng chục năm trời,
làm sao các người được phè phỡn rong
chơi ”gá“ mình vào các cơ quan nhà nước để
lấy lương và ăn cắp, để móc ngoặc
và ăn đút lót. Ti vi, tủ lạnh, xa lông và hàng
trăm thứ khác nứt nở đầy nhà mà vẫn
ngoạc mồm kêu to nhất về sự thiếu
thốn khó khăn và những bậy bạ của xã
hội“. Nhưng nói điều đó ra lúc này họ
sẽ mỉm cười ”Ai bảo mày dại mà kêu.
Kể công lao không được quái gì đâu, chỉ
tổ người ta chê cười. Chỉ có thằng
hâm mới lên án ngừơi khác làm ăn không chính đáng:
Châu cũng đã có lần thách thức và dễu: ”Này, cái
dũng sĩ của anh mà đổi được mớ
rau muống khỏi phải xếp hàng thì cũng giá
trị lắm rồi, đừng sĩ diện hão
với danh từ sang trọng ấy. Có ngày chết đói
đấy!“. Chao ơi, những con ngừơi ấy
đang được coi là ”tân tiến“, ”thức
thời“ được nhiều kẻ khác chầm
vập thèm muốn? Còn nói được gì với ai
nữa! Đành phải nuốt vào lòng mình nỗi bất
lực để mà im lặng, để trở thành con
người biết điều. Lớp da ngoài của con
dần dần bong rộp như bóc được
lớp vỏ màu đen để hiện ra một
lớp da khác cùng trắng dần lên như mọi
đứa trẻ bình thường khác. Cái ấn
tượng về một di chứng bệnh hoạn do
Sài gây nên cũng bong dần đi theo lớp da màu đen
của đứa trẻ. ít hôm sau lại có chuyện khác.
Sài đi đong gạo, rồi lại phải xếp
hàng mua đường. Chỉ mang một bao tải, không
ngờ lại có cả mì trắng. Anh đổ gạo
xuống dưới buộc chẽn ở giữa
rồi đổ mì vào ngăn trên. Do vội vàng phải
đi sang bách hoá xếp hàng tiếp, anh không kiếm
được dây chắc buộc ở miệng.
Để tải lên sau chỗ ngồi, phần gạo
nằm trên gác ba ga còn phần mì thõng xuống. Đi
giữa đường dây đứt, mì đổ toá ra.
Anh ngồi bốc mì, gặp Nghĩa. Cô ta lại kêu lên
hoảng hốt và ngồi xuống giúp anh. Cô còn nhận
đưa anh ra cửa hàng quen nhờ mua đường
khỏi phải xếp hàng. Vừa đi cô vừa than vãn
thương cảnh long đong vất vả của anh.

- Em thấy anh tội nghiệp ghê lắm cơ. Phải
nói, em rất thương anh nhưng... Vẫn giọng
chân thành: - em nói chuyện này cấm anh được nói
lại với chị Châu nhé.

- Sao lại...

- Em rất tin ở anh nhưng cứ phải dặn
thế để anh chú ý. Em hỏi nhé- Sài gật
đầu khuyến khích- Có phải tại anh hắt
hủi nhiều quá khiến chị Châu phải đẻ
non không?

- Châu nói thế

- Không, em biết.

- Em biết kể cũng tài đấy.

- Vì thế em mới phải hỏi anh.

- Thế em có tin là anh như thế không!

- Thì không tin. Thấy khu nhà em nói ầm lên em mới
bảo để lúc nào hỏi anh mà.

- Chuyện ầm lên ở chỗ em?

- Cấm anh không được nói là em nói đấy.

Sài hơi nhăn mặt lại như cố dìm một
nỗi đau khác muốn trồi lên. Anh gật
đầu như một lời thề phải giữ
kín tất cả mọi chuyện. Nghĩa đã nói
với anh. Cho đến mãi sau này chuyện đó thành câu
hỏi chính thức của nhiều bạn bè thân
thiết và gia đình ở quê. Sài đều im lặng
không hề hé răng nói nửa lời thanh minh. Chỉ có
riêng ngày hôm nay, sau khi chia tay Nghĩa đạp xe về
nhà đầu óc quay cuồng như chong chóng, anh mới
thấy mắt hoa lên, tay lái chệch choạng thế nào,
chiếc xe đạp tự nhiên đổ. Anh ngã chúi
đầu xuống bên đường. Không rõ vì đau
đột ngột hay tủi thân phận mình quá
nước mắt anh ứa ra, vội vàng giơ cánh tay
áo lên gạt nước mắt. May mà đoạn
đường vắng chưa có người đi
đến nhìn rõ mặt anh. Nhưng còn biết kêu ai, trách
ai khi mình đã phẫn nộ với tất cả
mọi sự dị nghị, can ngăn của tất
cả mọi người.

Chuẩn bị cho con ra viện cô hỏi anh:

- ý mẹ và các anh chị định mẹ con em về
với cụ một thời gian để tiện các
bác, các cô chạy đi chạy lại giúp và nhỡ khi có
chuyện gì đỡ lo. Anh thấy thế nào.

Giá như trước đây anh đã sốt sắng:
”ừ tốt quá. Nhờ cụ, nhờ các bác đỡ
cho anh ít ngày“. Nhưng bây giờ anh hỏi lại:

- Vợ chồng con cái mỗi người một
nơi... Đang lúc em và con ốm yếu anh lại...

Bằng lời nói đánh lừa ý nghĩ trong lòng mình
của một anh nhà quê lại làm cho một cô gái sành
sỏi của Hà nội cảm động. Có lẽ
lần đầu tiên Châu mới được nghe
những lời nói của chồng quan tâm đến cô âu
yếm như thế. Cô thành thật:

- Cứ nhờ bà, nhờ các bác để bố cũng
đỡ vất vả một chút.

- Như thế có tiện không?

- Việc gì mà không tiện.

- Tuỳ em. Nếu em thấy thuận lợi cứ
đến bà ít hôm. Có điều là cho cu Thuỳ xuống
nữa thì khổ bà, mà để nó ở nhà cậu ta
không chịu, hay là anh cho con về quê ít ngày.

- Cũng được. Nhưng anh phải để ý
ao chuôm đấy, em sợ lắm.

- Không bao giờ em tin anh ngần này tuổi đầu có
thể trông được con.

- Anh hay quên, nhỡ ra... Mà nước nôi tắm rửa
cẩn thận không lại ghẻ lở hắc lào ra
đấy.

Sài hơi khó chịu

- Thôi không bàn nữa. Cứ thế. Nếu em xuống bà,
anh cho con đi ít ngày nó phóng khoáng ra.

Cốt thoát khỏi cái không khí ngột ngạt tù túng ít
ngày, song lại không muốn phiền ai ở quên, ngay
đến anh chị Tính như cha mẹ sống lại
Sài vẫn không thể cứ quấy quả phiền
nhiễu mãi. Anh chị cũng đang túng. Hơn nữa,
bằng cử chỉ, lời nói khi anh Tính đến
thăm, Sài đã thấm thía nỗi nhục nhã của
kẻ ăn xin, ăn mượn. Anh đã tự nhủ
lòng mình: Cái thế còn chạy vạy được,
phải cố. Nhờ vả ngừơi khác để
mang nợ biết bao giờ trả được. Dù
họ cho không thì cũng có cách họ bắt mình phải
trả. Không trả được, suốt đời
phải chịu ơn và mang tiếng xấu.

Anh đã từng lên án những người ở quê
nhưng chính anh lại giống họ: Rất khó thay
đổi, nhưng khi đã thay đổi thị
chạy luôn từ cực này sang cực khác. Để
không phải nhờ vả ai, anh đã giấu vợ mua
chục cân phiếu gạo và dự trù trả tiền
ăn ở bất cứ nhà ai nếu đến ăn
cơm nhà họ. Đến khi vợ bảo mang dăm
cân gạo đi anh đã nói xẵng:

- Mang củi về rừng để làm gì?

- Cứ mang theo, ở nhà quê đang túng.

- Dù có chết đói ngay ngày mai cũng không ai người
ta làm thế.

Đúng là nhà quê đang đói. Mỗi ngày gia đình phong
lưu nhất mới giữ được ngày hai
bữa: bữa sáng rong riềng non tèo tẽo và bữa chiều
cháo nấu lẫn với su hào, bắp cải, rau cải
và khoai lang. Những gia đình khác thực ra chỉ có
một trong hai bữa như thế nhưng họ chia
đôi để cũng có hai bữa ăn trong ngày.
Đang vất vả chạy ăn vợ chồng Tính
cũng đã chuẩn bị được đôi gà hai
chục trứng, mươi cân gạo quê. Vợ giục
giã mang cho em từ mươi lăm ngày trước, Tính
vẫn chần chừ chưa tìm ra lý do để
giải thích tại sao lại chậm trễ. May quá,
bố con Sài về. Nghe em kể sơ qua mọi
chuyện anh cười dễ dãi:

- Được rồi, anh chị đã chuẩn bị
các thứ cho Châu, Sài chịu khó ngồi xe máy cháu nó lai lên
rồi lại lai về.

Không hiểu tại sao anh đã trở lại tình yêu
thương mình như hồi chưa lấy Châu. Song,
vẫn thấy chờn chợn, Sài gạt đi:

- Thôi ở nhà mọi thứ có đủ cả rồi.

- Chuyện! Đây là trách nhiệm của anh chị,
chả nhẽ nhà mình không có ai.

Để rồi em lại nghe những lời ca thán vì
chú mà tôi kiệt quệ, con cái nheo nhóc!

Vợ Tính thấy hai anh em im lặng vẻ khó khăn,
chị lấy hai ngón tay gon cốt trầu ở hai khoé
môi lại, nói. Bao giờ chị nói cũng đơn
giản nhưng không thể phản đối:

- Đừng ngại chú ạ. Anh chị không như
ngừơi khác giúp ai một tý bằng cái móng tay,
ngồi kể công hết năm này, tháng khác. Chị
vẫn bảo anh chú, sức mình lo được cho em
đến đâu cũng không tiếc. Không lo
được nó cũng không bắt vạ mình. Tôi không
đồng ý với bố nó khi bốc đồng lên thì
chả tiếc gì nhưng có lúc lại đi nhắc
lại chuyện cũ. Như thế, có khác gì mình đòi
nợ. Tôi xin bố nó và chú từ nay anh em nhà mình có gì không
nên không phải bảo nhau, còn đồng tiền bát
gạo xong đâu bỏ đấy, không khi nào được
đả động đến như kiểu anh
chị em con cháu nhà khác.

Cả hai anh em đều sượng sùng. May có cu
Thuỳ hớt hải chạy về mách bố: ”Anh gì,
nhà bác gì lại bảo bố Thuỳ không phải tên là
Sài bố ạ“.

Những ngày ở quê hoàn toàn khác hẳn với sự
chuẩn bị của anh. Ai cũng quý mến vồ
vập. Những ngừơi mà cả mấy chục
năm nay hoạ hoằn mới về quê dù đi xe
đạp, xe máy hay đi bộ anh cũng không tường
mặt ai, không nghe rõ tiếng một người nào, anh
chỉ lướt qua sự cặm cụi lam lũ
của họ ở hai bên đường. Bây giờ
gặp ai cũng là họ hàng thân thiết: Độ này
thím ấy có khoẻ không? Sao cậu không đưa mợ
và cháu bé về. Giời ơi dạo này trông em chị
rạc đi như một ông lão, chị không nhận ra
cứ tưởng lão hàng tre ở chợ Bái. Anh trai không
biết em đâu. Em là Được con gái đầu
của cô Thơ em ruột cụ đồ nhà mình đây
mà. Eo ơi, trông anh già hơn cả anh Tính. Có nhẽ già
như ông Hà chứ không ít. ở Hà Nội làm việc trí
óc của người ta, không già lại thế nào. Ai
cũng mời mọc, hẹn hò. Một cô bé chừng
mười bảy tuổi rất xinh gái đứng
lặng nhìn mọi ngừơi đang quây quần ríu rít
quanh người Sài nói cười hơ hớ. Cuối
cùng nó níu tay anh: ”Tối nay chú ra nhà cháu nhớ?“- ”Mày là con
nhà ai?“. Mọi ngừơi cùng cười oà ra. Trời
ơi, con nhà anh cả đấy. Con bé cũng
cười. Ngày thím sinh em Thuỳ cháu cũng ra nhà
đấy thôi. Tất cả lại cười thú
vị về sự nhầm lẫn không thể nào ngờ
tới của ông chú ruột quý tử lại đãng trí
đến thế. Thằng con vợ cũ
được anh xin vào trường văn hoá quân
đội cũng nghỉ mùa.Nó làm được mọi
trò, mọi việc cho thằng em thoả chí thì thôi. Cu
Thuỳ thích chơi với anh hơn là đi với
bố, Sài dặn con: ”Không được rời em
nửa bước nghe không“. Một lời của anh là
một mệnh lệnh vô cùng thiêng liêng hệ trọng
đối với nó. Anh tin là không bao giờ nó làm sai.
Chỉ cho con theo đến các gia đình quanh xóm, rồi
để nó chơi với anh, Sài theo Tính đi hết
họ hàng nội ngoại, các gia đình cán bộ cũ
và mới, ở thôn nhà và các thôn khác. Ngày nào cũng đi.
Mỗi nhà chỉ dăm mười phút, đi cả hàng
tuần lễ vẫn chưa hết lượt. Bằng
những cử chỉ rất chủ động,
những lời nói xô bồ, phóng khoáng, gặp ai Sài
cũng nói năng hoạt bát. Già hay trẻ, lầm lì hay
ngang ngược anh cũng làm thân ngay được.
Đến nhà ai cũng được khen: Anh Sài vui tính
đến thế. Người ấy đi đến
đâu mà chả được quý mến. Ông em có vẻ
hoạt bát nhanh nhẹn hơn ông anh. Người có
học hành đi nhiều cũng có khác. Cái gì cũng
biết, chuyện gì cũng nói được.

Hàng tuần lễ đến nhà nào cũng như về
nhà mình. Hoặc là bạn bè của bố mẹ hoặc
bạn của anh chị, hoặc họ hàng, cháu chắt,
hoặc chả hề quen biết gì với anh nhưng ai
cũng thành thật tốt bụng. Bà con mình tốt quá.
Chịu thương chịu khó lam lũ cực nhọc
quá. Cứ ở phố xá gặp và nghe không ít những
kẻ đài các và giàu sang, kẻ du côn và trộm cắp,
phe phẩy, ăn nói và tìm cách lẩn tránh trách nhiệm và
nghĩa vụ với xã hội thì tưởng chủ
nghĩa xã hội mất đến nơi rồi. Về
đến quê, thấy yên tâm hẳn, tin ngay là chủ
nghĩa xã hội còn, nhất định sẽ
vượt qua được những thử thách quyết
liệt để đi lên vững chắc. Những
người nông dân tốt bụng thế, chịu khó
thế, bảo gì cũng nghe, ăn gì cũng
được, mặc gì cũng xong, khổ mấy
cũng chịu, khó bao nhiêu cũng làm. Nơi nào có gì làng
này có đấy, có khi còn sớm sủa hơn các nơi
khác. Nghĩa là từ tổ đổi công lên hợp tác
thấp, hợp tác cao, từ xóm hợp nhất thành thôn
rồi lên cấp cao toàn xã, rồi khoán trắng khoán
đen đến năm ba khâu quản... Đủ
tất tật mọi thứ, nhưng những con
người tốt cực kỳ ấy tại sao
mấy chục năm qua vẫn khổ sở đói khát
chưa từng gặp bất cứ ở đâu. Không
biết nó ở nguyên nhân cao xa nào? Không biết. Nhưng
bằng con mắt thường của người bình
thường cũng đã nhận ra được
khối điều. Hơn hai chục năm nay thay hàng
chục ông chủ nhiệm và quản trị mà cái
kẻng treo ở chỗ cổng nhà tổng Lợi ngày
xưa làm hiệu lệnh đi làm cỏ và đi họp
cho cả sáu đội sản xuất vẫn không thay và
không chuyển nó đến chỗ trung tâm. Nó bằng non
nửa thanh tà vẹt du kích phá đường lấy
về từ cuối năm bốn chín. Vứt vạ
vật mãi đến khi có tổ đổi công đem
về treo lên làm kẻng. Đến bây giờ nó đã
bục ở giữa, phía dưới giập, phía trên
rỉ hết lớp này tở ra lại đến
lớp khác. Mỗi lần gõ vào nó chỉ cạch... ạch...
ạc mà vẫn cứ đều đặn ngày năm
lần phó chủ nhiệm phụ trách sản xuất sai
con ra đánh kẻng giờ làm, giờ nghỉ, giờ
họp. Và cái giờ giấc đi làm không biết ai quy
định từ khi Sài mới đi bộ đội
đến giờ vẫn đúng như thế. Bất
chấp mùa nào. Bất chấp thứ hoa màu gì. Bất
chấp thời tiết ra sao. Sáng bảy giờ đánh
kẻng. Tám rưỡi đủ người. Chiều
hai giờ đánh kẻng. Ba rưỡi hoặc hơn
mới í ới gọi nhau. Chiều nào Sài cũng lang thang
đi khắp cánh đồng. Nhìn đến khoảng nào
anh cũng phì cười. Nó vừa lộn xộn,
tuỳ tiện vừa máy móc: Chỗ cao thì trồng lúa.
Chỗ thấp trồng khoai lang, ở dưới
đầm lầy thì có mương dẫn
nước.Trên cánh đồng bãi rộng mênh mông
trồng lúa thì không có lấy một cái rạch. Cần
nước thì phải chạy ngược chạy xuôi,
mổ gà lợn lạy lục trên huyện, thuê trong, thuê
ngoài các loại máy về bơm. Chỉ tính tiền công
thì đã quá tiền thóc thu được. Đấy là
chưa kể lợn gà và gạo, rượu, phải
”xân xiu“ ở các khoản khác. Công một lao động
chính của các đội cấy lúa là nửa lạng
thóc. Cũng là do đã ”bắn“ một số khoản sang
chỗ khác mới được thế.

Còn ở phía bãi bồi sông dài gần mười ki-lô-mét
chạy dọc phía ngoài xã, có chỗ rộng gần
một ki-lô-mét, chỗ hẹp nhất cũng hơn
năm trăm mét thôi thì đủ thứ tuỳ tiện.
Xoan và xà cừ, phi lao và chuối, lạc đậu,
vừng, ngô, lúa lốc, sắn và khoai lang, dong riềng và
sắn dây, bí ngô và su su, dưa gang, dưa đỏ,
dưa lê, dưa chuột, su hào thuốc lá, hành và mía.
Ngừơi ta bảo với Sài đấy là đất
khoán. Mùa nào thức ấy, ai muốn trồng gì thì
trồng rồi quy ra ngô nộp cho hợp tác. Sài nhìn
thấy việc gì, nghe thấy chuyện gì, đến
chỗ nào cũng thấy ngứa mắt, thấy bực
bội, thấy ao ước, thèm khát một cung cách,
một sự thay đổi. Nhưng góp ý với ai?
Sẽ đi tới đâu? Đã bao nhiêu cơ quan, chuyên
viên đến đây chắc họ cũng đã góp ý,
chỉ thị, đã có hàng loạt những nghị
quyết và biện pháp! Người đi làm cũng
như người ở nhà, người đi Tây cũng
như người đi buôn, cũng quần loe áo
chẽ, hon đa các loại, rađiô, cát sét các loại,
đám cưới cũng đài loa. Có đám cũng có
cả Micrôfôn, không cần dây để ”kính thưa
hội hôn“... Nghĩa là cũng có những thứ tiên
tiến, những con ngừơi mới mẻ, nhưng
vì sao mấy chục năm qua vẩn luẩn quẩn,
vẫn tù túng, vẫn không thoát khỏi đói nghèo. Có nên
nhân danh một đứa con của làng xã, một
người cộng sản phát biểu thẳng thắn
những suy nghĩ của mình không???.

Tiến, bí thư huyện uỷ xuống xe định
bước vào phòng, nghe tiếng gọi, anh quay lại.
Ngớ ra vài giây nhìn ngừơi đang cười đi
về phía mình:

- Ô anh Sài! Về khi nào? Chết chửa, độ này trông
già quá, tôi không nhận ra nữa.

Không phải từ hôm cùng chú đến thăm Sài và nhìn
vào tình cảm của ông, Tiến mới quý mến anh.
Năm Sáu Ba Tiến là cậu học sinh lớp tám
đến thăm chú trong dịp hè đã nghe chuyện
học hành của Sài và mấy lần xuống bếp
trung đoàn bộ lấy cơm của cậu đã tìm
cách ”xem mặt“ anh. Hôm đến nhà, Tiến nhận ngay
ra Sài nhưng phần đi cùng chú, phần biết Sài
không để ý đến mình anh vẫn làm ra vẻ
chưa quen. Kéo Sài vào phòng vừa pha nước,
đưa thuốc mời anh Tiến vừa kể
về cái kỷ niệm ấy. Rồi đi Liên Xô
học ngành cơ khí, rồi về nước
được điều vào công tác ỏ một
huyện thuộc khu Bốn, hai năm sau vào Đảng.
Rồi trúng thường vụ. Đảng ủy làm
trưởng trạm máy kéo sau được điều
làm phó chủ tịch phụ trách nông nghiệp. Rồi
trở lại Liên Xô, học nghiên cứu hai năm sau
về công tác ở Bộ Nông nghiệp, sau đó
được điều xuống tỉnh làm phó ty nông
nghiệp Tiến đã ”khai lý lịch“ theo những câu
hỏi ”sau đó“ của Sài.

- Anh về từ hôm nào? Sao hôm nay mới vào đây.
Gần một tháng nay tôi phải nằm dưới xã
cũng không gặp anh Tính. Mấy lần lên Hà Nội
nhưng lần nào cũng cập rập, không sao vào anh
được

Tiến báo văn phòng làm ”cái gì“ để anh tiếp
khách. Sài từ chối vì anh đã chuẩn bị
chiều nay hai bố con về Hà Nội.

- Xong! Anh cứ chuẩn bị đi. Sáng mai sáu giờ tôi
qua đón anh. Cũng may tôi về Hà Nội ngày mai nếu
không anh cũng chẳng tìm được tôi ở
chỗ nào

Sau những ”thủ tục“ ấy Sài mới hỏi
Tiến:

- Anh xuống Hạ Vị luôn không?

- Thú thực với anh hơn hai năm về đây
mới xuống đó được ba lần.

- Anh thấy tình hình ở đây thế nào?

- Chính tôi cũng đang đau đầu về nó.
Một vùng đồng đất màu mỡ nhất
huyện mà lại nghèo đói, lạc hậu nhất. Hàng
chục năm nay nó không có sản phẩm gì đóng góp cho
Nhà nước ngoài mấy tấn lợn, dăm trăm
con gà, vài chục tạ chuối tiêu, mươi lăm
tạ đậu xanh, ít lạc, ít đậu nành... -
với nó là to, nhưng chỉ đủ làm ”gia vị“ cho
các cuộc liên hoan, có ra tấm ra món gì đâu. Ngoài các
thứ đó ra năm nào huyện cũng phải cứu
tế, phải bán hàng trăm tấn gạo mà đói
vẫn hoàn đói.

- Nhưng nó lại vào loại xã trung bình khá của
huyện?

- ấy nó khó thế đấy. Những ”thằng“
Dại, Thuần, ”thằng“ Bình Mễ sản
lượng bao giờ cũng tăng, nộp và bán
nghĩa vụ cho Nhà nước, năm nào cũng
vượt đời sống nông dân cao vào loại
nhất nhì trong tỉnh, nhưng nghĩa vụ quân sự
không năm nào là không vất vả mà vẫn không
đạt. Dân công đắp đê, đào sông,
đắp đập, làm đường những
”thằng“ ấy cũng thay nhau bét huyện. Nhiều
lần Hạ Vị làm xong suất của mình rồi còn
đi làm thuê cho các xã kia. Mấy năm gần đây, anh
nào nhận phần các công trình đều gạ thuê
Hạ Vị. Được cùng làm một khu với dân
”Phường thổ“ thì hoàn toàn yên tâm. Nghĩa vụ quân
sự nó nhất. Nghĩa vụ dân công nó nhất. Đóng
góp tre, rào kẻ đê, làm trường cấp ba, bệnh
viện, họp hành... cái gì nó cũng có. Cứ đi thi và
làm tổng kết, báo cáo thì bao giờ nó cũng nhất.
Chỉ mỗi tội đói. Kể ra mà huyện không bán
cũng không chết. Nhưng ai nỡ nhẫn tâm. Thú
thật với anh tôi đi chưa được
nhiều nhưng những nơi tôi đã đến không
thấy ở đâu đầu tắt mặt tối, lam
lũ như làng anh. Có nhà hàng năm không biết
đến hạt gạo, trừ ngày tết, lúc ốm
đau. Gạo cứu tế họ toàn phải để
phòng xa chứ đâu dám ăn.

- Theo anh thì do cái gì?

Ngẫm nghĩ một chút Tiến tiếp:

- Mấy năm nay tôi cũng đặt câu hỏi đó.
Đến bây giờ vẫn chưa được
kết luận chính thức ở thường vụ.
Riêng tôi, nguyên nhân chủ yếu vẫn là đội
ngũ cán bộ chủ chốt của xã. Nói đúng ra
nếu chỉ có được một người
chủ trì biết cách làm ăn và dám chịu trách nhiệm
thì nó cũng khác đi.

- Chả nhẽ mấy chục năm nay cả xã không có
được người nào như anh nói.

- Tôi không rõ lắm. Nhưng tôi tin là có. Có người
như thế lại phải có người của
cấp trên dám tin. Dám giao trách nhiệm, dám nhìn thẳng vào
thực chất của xã. Không vì sĩ diện, không vì
thành tích các mặt khác, dám phá bỏ một nề nếp,
một thói quen, tìm ra một cung cách phù hợp nhất, đúng
với nó nhất. Tôi cho là khi ở xã có ngừơi
như thế thì huyện lại không ủng hộ,
hoặc không ưa, hoặc không nhìn ra, hoặc vì trăm
thứ khác ràng buộc, người nọ nhìn
người kia, cơ quan này sợ cơ quan khác, sợ
không đúng quy cách của tỉnh. Khi huyện thèm một
người như thế thì lại kiếm không ra.
Những người kỳ cựu nhất của xã có
kinh nghiệm, hiểu biết thì bản thân họ
vốn ”tròn“ hoặc ”bị gọt tròn“ cho vừa
huyện, vừa tỉnh.

- Tệ tham ô ăn cắp trong ban quản trị có là
nguyên nhân chính khiến bà con làm được miếng nào
bị ăn hết miếng ấy?

- Không, chuyện ấy có. Nhưng không phải là quyết
định. Nó làm ra mười, cứ cho là nó đã
ăn cắp bảy đi, thì người làm cũng còn
được ba. Đằng này, không làm được
cái gì mà lại ăn cắp, ăn chặn, mới
khổ dân chúng. Nói thế không có nghĩa là mình dung túng
bọn ăn cắp. Trong hai năm qua tôi đã giải
tán hai chi bộ vì tội đó. Mình có đủ công an, toà
án, kỉêm sát, chính quyền, hàng chục cơ quan của
huyện, có pháp lý, luật lệ, có nghiệp vụ, có
quần chúng ủng hộ, đầy đủ sức
mạnh để bóp chết cái tệ nạn ấy
sợ gì. Khổ nỗi những nơi như ở
Hạ Vị không có người để mà bấu víu,
phất nó đứng dậy.

- Bí thư Hạ Vị tận tình tốt bụng và
cũng mới mẻ đấy chứ.

- Anh ấy là ngừơi rất tốt. Nhưng
thiếu ”cái đầu“ cũng không ra của
được. Ngày xưa các cụ bảo ”một
ngừơi lo bằng một kho người làm“.

- Huyện đầu tư cán bộ và ”vực“ nó.

- Đã làm nhiều rồi chứ. Nhưng dựng
dậy xong mình về huyện nó lại ”ngã“. Với
lại huyện đâu chỉ có một xã đẻ mà làm
thay mọi việc.

Đã định gặp bí thư cốt để ”kêu“
hộ nỗi thống khổ của dân chúng Hạ
Vị, nhưng không ngờ Tiến đã biết mọi
chuyện ngóc ngách còn hơn mình. Thành ra Sài chỉ đóng
vai ”tìm hiểu“. Hai người nói chuyện với nhau
đến khi chánh văn phòng mời sang nhà khách ăn
cơm, Tiến mới nhận ra mình vẫn mặc
bộ quần áo lao động màu xanh, hằn trắng
từng vệt mồ hôi muối. Anh bảo đợi
cho anh dội qua mấy gầu nước nhưng
vẫn không quên hỏi Sài:

- Anh thấy có cách gì gỡ cho ”thằng“ Hạ Vị?

Tiến ngồi xuống rót nước, cử chỉ
như bảo Sài ”ta cứ bình tĩnh trao đổi
với nhau đã“. Sài thận trọng:

- Bé đi học, lớn đi bộ đội,
người ở quê cũng coi như người thiên
hạ, tôi hiểu không thật chắc lắm. Chỉ có
một điều tôi cứ tự hỏi và ước
ao: Tại sao không chuyên canh một loại cây trồng nào
đó vừa thích hợp với đồng đất,
vừa có giá trị thu hoạch cao mà tôi tin là không thể
nơi nào cũng cho năng suất cao bằng nó.

Tiến nhổm hẳn người vươn hai tay
nắm lấy bàn tay Sài:

- Rồi. Rồi! Từ hôm đầu tiên về huyện
đi qua Hạ Vị cho đến nay tôi vẫn phẫn
uất về sự nham nhở trên cánh đồng
của nó. Anh rời tay Sài ngồi xuống buồn
rầu: - Chả nhẽ tôi lại xuống làm chủ
nhiệm ở đây. Còn nói thì các anh cũ ở đây
bảo là nói với nó nhiều rồi và cũng có làm
rồi đấy.

Cả hai người đều còn băn khoăng
về cái làng Hạ Vị khốn khổ, chánh văn
phòng đi qua cửa, Tiến như giật mình
đứng dậy:

- Có dịp nào tôi với anh bàn thêm. Ta quan tâm đến nó
vừa là tình cảm, vừa là trách nhiệm.

Khi ăn cơm và uống nước Tiến mới có
dịp hỏi thăm Châu và tình hình cháu thứ hai. Lúc anh
ra về, Tiến gửi cho cháu hai hộp sữa và cho cu
Thuỳ gói kẹo của người bạn vừa
ở nước ngoài về. Buổi gặp này cùng
với những ngày ở làng đã gây cho Sài một tâm
trạng vừa gần gũi, yêu thương vừa day
dứt bực bõ, với làng quê, nơi đã sinh và nuôi
lớn mình. Vừa không thể nào dứt nó. Vừa
thấy nó với mình tách biệt khó có thể chấp
nhận. Anh đạp xe về đến chợ Bái thì
nghe tiếng gọi dù mấy năm không gặp nhau anh
vẫn nhận ra tiếng Hương và anh trở nên
luống cuống. Những thứ gì Hương gửi,
anh Hiểu đều nói là của người này,
người kia nhưng Sài đều biết đó là
của ai. Anh thầm cảm ơn Hương. Đã
biết Hương không bao giờ thích màu mè khách sáo, anh
vẫn múôn có dịp nào gặp để nói câu gì đó,
không biết là sẽ nói gì, nhưng bằng mọi cách
phải chứng tỏ để Hương biết là
tất cả những thứ Hương gửi cho
đều rất quý rất có tác dụng giúp Sài
vượt qua những ngày rét buốt. Cả hai
đều không biết nhau về quê. Hương đã
ở nhà được hai ngày, cũng chưa đến
được anh Tính. Hương đi về nhà mình
để Sài dắt xe theo. Đến đoạn
vắng ngừơi, anh đi gần lại hỏi:

- Lấy tiền đâu mà sắm sửa cho anh lắm
thứ thế.

Hương giãy nảy lên:

- Này này ông ơi, cẩn thận đấy. ở nhà
đã ai biết chưa?

- Làm sao mà biết được kia chứ. Nhiều lúc
em cứ lo quá không cần thiết.

- Không thể cứ tô tô như anh để mà tan nát
hết à.

- Cẩn thận được như anh đã có mấy
người!

- Phải cẩn thận lắm mới thế.

Sài hơi lặng đi. Hương biết mình lỡ
lời nhưng cô không cần chữa lại. Về
đến nhà cô bắt Sài kể đầu đuôi vì sao
để đến nỗi tiều tuỵ như
thế này.

- Mọi chuyện xảy ra ở gia đình anh chắc em
biết!

- Chưa.

- Anh Hiểu, anh Tính không nói gì?

- Không bao giờ em đi hỏi như thế.

Quả là Hương không hề hỏi các anh ấy.
Nhưng chuyện gì xảy ra ở nhà Sài , Hương
đều biết cả. Cô muốn anh kể, vừa
như là kiểm tra tình cảm của anh với vợ,
vừa kiểm tra lòng thành thật đối với cô.
Phần khác, cô muốn bắt anh làm một cuộc ”thú
tội“ về những sai lầm do trước đây
không nghe lời cô. Sài kể thành thật về mối
quan hệ của vợ chồng anh. Hương thở
dài khuyên anh đằng nào cũng lỡ, nên vì những
đứa con mà nhường nhịn bỏ qua cho nhau. Sài
bảo:

- Cũng phải thế thôi, bằng cách nào khác
được.

Cô lại phải cố nén môt hơi thở dài rất
buồn rầu. Và, đến lúc ra về, trong nhà chỉ
có hai người Sài nắm lấy tay cô, cô giật
phắt, mạt cau lại khó chịu.

- Anh rất buồn cười, không còn ra thế nào
nữa

Có lẽ từ khi yêu Hương đến giờ,
đây là lần đầu tiên Sài cảm thấy xấu
hổi cho đến ba năm sau khi gặp lại
Hương ở quê Sài vẫn thấy mình sượng
sùng, không dám nhìn vào khuôn mặt cô đang nóng bừng
bừng trong cái đêm trăng khuyết của ngày 26 ta.

Chương 12

Chị đã biết
tin gì chưa?- Cô gái lúc đầu là bạn của Châu
về sau là bạn chung của cả hai người. Cô
ta nhiều tuổi và khôn ngoan hơn Nghĩa. Nhưng Nghĩa
đối với Sài thế nào cô cũng bênh và
thương Toàn hệt như thế. Ngày xưa mỗi
lần gặp Châu, nhìn vẻ mặt trịnh trọng
của cô ta Châu biết thế nào cũng có một
chuyện gì đó ở Toàn. Đã vài ba năm nay,
thỉnh thoảng đi đường trông thấy nhau
gật đầu một cái rồi đường ai
nấy đi, việc ai nấy làm. Lần này thấy
Châu, cô ta reo quớ lên xuýt nữa đâm xe vào người
khác. Đã lấy chồng có con, tính nết vẫn không
thay đổi chút nào. Đáp lại vẻ hào hứng
trịnh trọng của cô là sự chán chường
của Châu:

- Với mình lúc này không có gì quan trọng cả.

- Vợ chồng anh Toàn ly hôn rồi đấy.

Châu nổi cáu:

- Thế thì có liên quan gì đến mình.

Cô gái kia bị hẫng, đần mặt ”chịu
tội“. Một lúc sau cô mới dè dặt thanh minh.

- Em tưởng... chị...

- Cậu vẫn tưởng mình đánh đu theo
đuổi hắn đấy à?

Cái mẩu tin ngắn ngủi đã làm Châu giận dữ
trước mặt bạn sao lại có thể bám
riết lấy cô suốt đoạn đường
từ cơ quan về nhà! Có thể anh ta đã làm đúng
như là đã bàn với mình: ”Anh còn nóng ruột gấp
mười lần em. Nhiều mối phức tạp
lắm, phải từ từ lựa thời cơ. Lúc nào
đặt vấn đề là chắc ăn nếu không
khéo họ phát hiện ra quan hệ của chúng ta, khó lòng
giải quyết được. Cứ để cho anh
lo việc này em nhé! Đồng ý không nào? Em anh ứng phó
mọi việc rất giỏi mà đôi lúc cũng hơi
nóng nảy đấy...“ Chưa bao giờ anh ta giận dỗi,
chấp nhặt và cãi nhau vặt với mình, kể cả
lúc mình đã tát anh ta. Đi với anh ta mình luôn luôn
chỉ là đứa trẻ con đành hanh. Anh ta nghe theo
mình tất để lúc khác lại nói lại làm mình
cứ phải đần mặt ra nghe. Vừa ân hận
vừa xấu hổ cứ phải bịt mồm anh ta
lại: ”Thôi thôi, em không cho nói nữa“. Mặt Châu bỗng
nóng bừng lên. Cô căm tức với những ý nghĩ
của mình. Cô xua đủôi nó bằng cách đạp xe
như lao về nhà, quên cả mua rau. Nhìn thấy chồng
bế con ở nhà trẻ về, cô vội vàng thú
nhận:

- Em quên không rẽ qua chợ mua rau rồi. Sợ anh
về muộn con mong.

- Thôi ta ăn ”khan“ một bữa vậy. Em chơi
với con để anh nấu ăn.

Chưa mấy khi cô cảm thấy yêu chồng, yêu con
như bủôi chiều hôm nay. Anh ấy cũng độ
lượng quá, tốt bụng quá. Một tình cảm
vừa bùng cháy vừa hoảng sợ khiến đang
đêm khi các con đã ngủ, cô sang chiếc giường
một ôm chầm lấy anh và ”chiều em một tý“.
Đến khi ngây ngất trong niềm sung sướng cô
siết chặt lấy anh như thể lơi ra thì anh
sẽ chạy mất. Vừa rên rỉ cô vừa dặn:
”Yêu em anh nhé“. Anh gật đầu uể oải.

- Sao độ này anh ít nói thế.

- Anh mệt.

- Em làm anh buồn phải không?

- Không.

- Nói dối em.

Vẫn là ấm ức giận hờn, lúc này anh chồng
đã cảm động tin vào tình yêu mãnh liệt mãi mãi
của vợ dành cho mình. Nhưng. Sáng hôm, từ rất
sớm, nấu cơm xong khi vợ chưa dậy làm
phần việc của cô tiện bếp anh đun
sữa cho con. Khi vợ dậy rửa mặt cho bé
Thuỳ và đánh răng, anh bế đứa nhỏ lau
miệng nước muối rồi cho con ăn. Vừa
dốc ngược chai sữa vào miệng con anh đã
thấy cô nhảy từ cửa bếp lên giật
lấy chai sữa: ”Sao ngu thế? Ai bảo cho con ăn
cái sữa này!“ Cô vừa dốc ồng ộc chai sữa
xuống rãnh nước vừa than vãn:

- Khổ ghê cơ. Làm gì cũng lau cha lau chau. Ngần
ấy tuổi đầu không hề biết tí gì. Nhìn
hộp sữa vàng khè vẫn đem cho con ăn. Liều
lĩnh đến thế là cùng. Tại sao thấy
sữa thế anh không hỏi.

Anh ngồi lặng không thể nói được câu gì.
Cũng như mọi lần ”va chạm“, không bao giờ
cô là người phải ”xuống thế“ làm lành nên
cuộc ”chiến tranh lạnh“ lại xảy ra như
hàng trăm lần trước đây. Chỉ có khác là
hơn tám tháng nay kể từ khi có đứa con thứ
hai mỗi lẫn giận nhau Châu không nấu ăn riêng và
Sài không đến ngủ ở bàn làm việc của
cơ quan.

Sự im lặng nín nhịn của Sài làm cho Châu có
phần nể sợ, đồng thời cô phải dè
chừng sự thay đổi ”tốt“ lên một cách khó
hiểu. Có thể bạn bè và gia đình đã là cho anh ta
chán ngán cuộc sống với vợ con! Châu tự
đặt câu hỏi rồi lại gạt đi.
Biết mình còn thừa sức ”dắt mũi“ anh ta theo, cô
hoàn toàn tin ở cách sống và sự điều khiển
của mình đối với anh ta. Cả tuần lễ,
vẫn việc ai người ấy làm. Sài nấu
cơm, giặt giũ, đón Thuỳ ở nhà trẻ,
đi xếp hàng mua gạo mì, dầu, và các tiêu chuẩn
đột xuất khác. Châu cho đứa bé ăn, tắm
cho cả hai, mua các tem phiếu thực phẩm và trông con.
Họ chỉ nói với nhau những gì thật cần
thiết mà cu Thuỳ không thể truyền đạt
nổi. Thằng bé rất thích với công việc nghe
người này xui để sai bảo bắt bẻ
người khác. Cả bố và mẹ đều
phải nghe lệnh của thằng bé.

Giận nhau hơn một tuần, theo lệ
thường cũng đã đến hạn phải làm
lành với nhau, nhưng chưa có cớ thì Châu gặp Toàn
ở giữa đường. Đang lai con đi
mừng đám cưới của một đứa
bạn, tự nhiên con giật đuôi áo: ”Mẹ ơi, bác
Phòng, bác Phòng“- ”Bác Phòng nào“- ”Bác Phòng vẫn đến nhà trẻ
cho con kẹo với bao nhiêu là thứ đấy“. Châu
chưa kịp nhìn lại, Toàn đã đi đến bên.
Cu Thùy nhảy nhôm nhổm ở sau xe reo: ”A bác Phòng đây
rồi, hay, hay quá, cháu chào bác Phòng ạ“. Châu không ngờ
các thứ đồ chơi và bánh kẹo con mang về
khoe bác Phòng bố của bạn con cho lại là Toàn.
Nhưng cô không xỉ vả chạy trốn anh như
mọi lần. Cô chỉ chau mặt lại.

- Sao anh liều thế?

Toàn hỉêu Châu mắng anh tội gì. Anh đi gần ngang
mặt cô nói nhỏ:

- Tha lỗi cho anh, anh nhớ con- Thấy Châu trợn
mắt ngoái về phía sau:- Anh nhớ cháu quá. Ngoài công
việc ra, anh có ai chơi bời ngoài Thuỳ đâu.

Châu không dám nhìn anh. Cô vẫn hình dung ra nỗi đau
khổ hiện trên khuôn mặt trái xoan và trong đôi
mắt đầy nỗi u buồn của anh. Kể
cũng tội, hai đứa con lớn đi cả,
một thân một mình. Thấy chiếc xe của mình
hơi chệnh choạng, nhưng cô vẫn phải
cố nói một câu đầy kiên quyết:

- Em nói lại: từ nay anh không được
đến chỗ nó nữa. Câu nói như một nhát chém
ngang mặt khiến Toàn hơi so người nhắm
mắt lại. Anh trút ra hơi thở dài đau
đớn.

- Thôi được, anh không dám làm trái ý em. Em cầm
hộ cho con à cho cháu cái này hộ anh.

Nói rồi anh nhanh chóng quàng chiếc bị cói đang là
”mốt“ của những người sang trọng
hiện nay sang ghi đông xe Châu. Châu chưa kịp
phản ứng đã nghe một câu thật tội nghiệp.

- Thôi mẹ con đi kẻo có người trông thấy.

Không để cho cô nói gì anh đã vòng xe quay lại.
Ruột gan Châu thậm thột không yên. Cu Thuỳ lại
giật áo: ”Mẹ ơi bác Phòng đâu rồi?“- ”Bác
ấy về nhà bác“- ”Nhà bác ở đâu hở mẹ“-
”Mẹ không biết“- ”Sao mẹ không biết?“- ”Không quen
bác ấy“- ”Thế mẹ có thích chơi với bác Phòng
không“- ”Không“- ”Sao mẹ lại không? Bác ấy yêu Thùy
lắm“- ”Thôi không nói nữa. Mẹ mệt lắm
rồi“- ”ứ, ừ đi về nhà bác Phòng cơ“.

Châu đưa con đến đám cưới rồi
nhanh chóng trở vè nhà mẹ . Đợi con chơi
với bà, Châu mới vào buồng xem những gì trong
chiếc bị cói. Một bộ quần áo ”bò“ và áo len,
quần len, mũ len cho Thuỳ. Cả bánh kẹo,
đường và sữa. Một miếng ”sẹc“ màu cà
phê sữa, cô chắc chắn là dành cho mình. Mới hai
tuần trước Châu than vãn với một chị trong
cơ quan là trông miếng ”sẹc“ màu cà phê sữa thèm quá,
em thích vô cùng nhưng không có tiền đành chịu.
Tại sao anh ta lại biết chuyện này! Châu luống
cuống xếp mọi thứ như sợ ai thấy.
Ngoài bánh kẹo, đường sữa ”bà và các bác cho“ còn
vải và quần áo cô để lại chỗ mẹ.
Như rất nhiều lần khác gặp Toàn hoặc có
chuyện gì liên quan tới anh khi trở về nhà cô
vừa lo ngại vừa cảm thấy thương
chồng hơn. Muốn làm tất cả mọi việc
để chứng tỏ mình rộng lượng, bao dung
với chồng con, thấy thèm sự đầm ấm
khi lòng mình đang trống trải. ở nhà, Sài đang
nói chuyện với ”chú“ lai gạo hôm trước.
Thấy ”chú“ Châu mừng rỡ thực sự vì nhiều
lẽ. Thứ nhất Châu rất quý sự tận tình
của ”chú“. Thứ hai đang lúc ruột gan rối
bời nếu lại gặp khuôn mặt lạnh giá
của chồng thì khổ vô cùng. Phần khác, quan
trọng hơn: Châu biết Sài nghi kỵ những mối
quan hệ của cô với các ”chú“ các ”anh“. Với những
người đó Châu chỉ thấy họ rất
tốt với Châu, giúp đỡ Châu bao nhiêu việc
lớn nhỏ mà không hề đòi hỏi, nhờ vả
ở Châu việc gì. Ngoài đó ra Châu thấy họ hoàn
toàn vô tư và cô cũng rất ”trong sáng“. Nếu Sài nghi
họ tức là đánh vào chỗ trống. Nhân ông ”chú nuôi“
đến đây Châu tỏ rõ mọi sự thân thiết
quý mến để Sài có biểu hiện sự nghi
kỵ nào đó, cô sẽ làm to chuyện lên. Mọi
người nhìn sự ”cọc cạch“ quá thể
giữa Châu và ”chú“ sẽ nghĩ anh chàng này đa nghi, ghen
tuông vớ vẩn không đâu vào đâu. Cái tiền lệ
của sự vô lý giúp cô nếu không may có chuyện gì nghi
vấn về mối quan hệ giữa cô và Toàn sẽ
không ai coi chuyện đó là có thật, thậm chí
người ta không thèm để ý đến nó. Một
trong những dự kiến của Châu đã xảy ra. Cô
rất hài lòng. Sài tiếp ”chú“ rất nhiệt tình và thành
thật. Châu không hỉêu hết lý do vì sao hai người
lại có vẻ rất thân thiết. ít hôm sau Sài chỉ
bảo: ”Em quý mến ai anh cũng quý mến người
đó có gì là lạ“. Nhưng cái chính là từ lâu, khi phát
hiện thấy vợ có vẻ không thành thật trong
cuộc sống vợ chồng anh quyết định
không ”theo“ làm gì những mối quan hệ của cô cho
mệt. Được đến đâu hay đến
đó. Khi ông ”chú“ mới đến, nhìn mặt ông ta Sài
cũng biết ông ”chú“ này chắc cũng có nhiều ”cháu“
gái nuôi. Ngồi một lúc thấy ông vén quần gãi
ghẻ sồn sột và quần áo mặt mũi
đều rất ”cũ“ anh biết cô vợ ranh ma
của mình chỉ lợi dụng ông già khốn khổ
này hầu hạ. Tự nhiên anh thấy thương
hại ông. Hai người trở nên thân thiết như
bạn, như là chú cháu thật. Châu bảo:

- Chú ở đây ăn cơm. Đằng nào cũng
đến bữa rồi. Mà ăn mãi với bà lão, hôm nay
ở đây với các cháu một bữa.

Ông chú đang ngần ngừ Sài tiếp:

- Chú ngại tối, ăn xong cháu đưa chú về.

- Không ngại gì nhưng...

- Thôi, không nhưng gì nữa. Anh bế con ngồi với
chú để em làm.

- Thôi đưa cháu cho ông, cùng làm cho nhanh.

Thế là gần hai tuần lễ mới lại có
cớ để mặt mũi được giãn nở
một chút, lòng dạ đỡ âu sầu u uẩn. Sau
những ngày làm lụng vất vả, những đêm
đau đáu trong nỗi bực bội, cái hy vọng êm
thấm lại hé mở. Sài đặt mình xuống đã
ngủ say. Nghe tiếng ngáy đều đặn rất
vô tình của chồng ở giường bên Châu lại
càng thấy mình lẻ loi. Lúc vui vầy cũng như khi
buồn đau không có ai chia sẻ, san vơi, sống
với chồng như sống với hàng xóm trái tính.
Tiếng rè rè của đứa con nhỏ cắt
đứt nỗi dằn vặt của ngừơi
mẹ. Cô vùng dậy bật đèn thay tã cho con.
Đứa bé không ăn đêm như anh. Chỉ
đến tám giờ đặt xuống là ngủ
lăn, ngủ lóc không khác gì bố. Còn thằng Thuỳ
đêm nào cũng ngủ chập chờn. Cả khi
ngủ rất say mặt mũi vẫn nhăn nhó đau
khổ trông nó có một cái gì đấy khiến nhiều
khi nếu không phải là khuya khoắt cô không dám nhìn.
Đến bây giờ tự nhiên cô vươn
người trùm cả khuôn mặt mình lên mặt con hôn hít
chùn chụt vào má, vào mái tóc cum cúp của nó. Thằng bé
giật mình khóc ré lên. Cô vội vàng: ”Mẹ đây, mẹ
đây“: Rồi cứ ôm con ngồi như thế. Ngoài
mình ra không còn bất cứ ai có thể thương yêu nó,
chăm lo cho nó nên người.

Với tình yêu, kẻ biết dối trá thuần thục
bao giờ cũng lôi cúôn người con gái hơn rất
nhiều những ngừơi chỉ biết biểu
hiện lòng thành thật. Ngừơi con gái mới
lớn đã yêu người đàn ông có vợ, có con và
chung sống với nhau một cách tự nguyện thì
không bao giờ lại có thể yêu đắm đuối
được cậu con trai ”chay tịnh“ cùng lứa
tuổi với mình. Toàn biết rất rõ Châu càng ”căm
thù“, càng xỉ vả và càng chứng tỏ cô yêu anh.
Gục vào lòng hay tát vào mặt đều là những
biểu hiện của tình yêu, có gì là lạ. Anh cũng
biết anh chàng bộ đội nhà quê không thể làm
sống dậy tình cảm thiêng liêng của Châu nên anh không
việc gì phải lo sợ hốt hoảng khi cô đi
lấy chồng. Từ hơn mười năm
trước, đánh ”cắp“ được tình yêu
của Châu như cô nói, dù không còn yêu vợ, Toàn vẫn
quyết định duy trì một gia đình song song
với một tình yêu mà sau này ngừơi ta gọi nó
bằng cái danh từ không lấy gì làm đẹp
đẽ: ”Bồ“. Không ai hầu hạ mình bằng
mụ vợ đã có hai con lớn và ”mất thế“
cả về tuổi tác lẫn sự hấp dẫn. Ra
khỏi nhà lại không có gì đốt cháy lòng khao khát
bằng tình yêu vụng trộm. Nhất là với Châu,
một cô gái từng đánh bật hàng chục hàng trai
trẻ lại thuộc về mình, cam chịu là
ngừơi vợ không chính thức, đã có hai mặt
con kể cả sống và chết thì không có gì thoả mãn
hơn thế. Bằng bộ mặt đau khổ,
giọng nói và cử chỉ đau khổ, anh đã
tạo ra một mụ vợ nanh ác độc
địa làm khổ cuộc đời anh để Châu
phải thương xót và tin là anh đang tìm cách ”giải
phóng“ để đến với mình. Nếu không hoảng
hốt khi có thai bé Thùy cô không nổi khùng quyết liệt
đến mức ấy. Vài ba năm nay, thằng con
lớn đi bộ đội, thằng bé đi học
công nhân nước ngoài, cái mối ràng buộc giữa anh
với gia đình như bị đứt. Chỉ còn hai
vợ chồng. Người vợ lại sinh bệnh tâm
lý luôn luôn hoảng sợ chồng khinh thường,
chồng chán mình. Ra khỏi nhà là chị đánh phấn
bôi son, thậm chí đi công việc gì về đến
nhà là nghi ngờ, tra hỏi. Cái giống đàn bà kỳ
cục thật. Lúc ngừơi ta đi ngủ với gái
thì tin là chồng đứng đắn nhất,
đến khi bị ruồng bỏ múôn quay về với
vợ con lại bị nghi ngờ. Ngày nào cũng có
điều to, tiếng nhỏ. Tuần nào cũng xẩy
ra xô xát, giập vỡ. Toàn làm đơn ra toà không có
chữ ký của vợ. Hơn một năm ”hoà giải“
không được, toà cho hai ngừơi ly hôn. Không
cần hỏi ai, Châu tin ngay việc Toàn bỏ vợ có
từ xưa, nhưng chưa có thời cơ như anh
nói. Cô ân hận về sự vội vàng ích kỷ của
mình. Chả để làm gì nhưng thấy tồi
tội thế nào ấy. ”Bác Phòng nhà ai“?- ”Bác Phòng nhà
bạn con“- ”Bạn con là gì“- ”Bạn con là không biết...“
”Không được, bạn con là Lộng“- ”Bạn
Lộng là ai?“- ”Bạn Lộng là con bác Phòng“ ”ừ
đúng rồi giỏi lắm con nhớ chưa?“- ”Con
nhớ rồi ạ“ ”Thế hôm nay Thuỳ đi
đâu?“- ”Thùy đến cơ quan mẹ“.

Cho con đến cơ quan chơi, đang trên
đường về gặp ”bác Phòng“ nào đó là bố
bạn Lộng ở lớp con ngày trước thế là
cậu cứ đòi vào chơi nhà bạn đành phải
cho con rẽ vào đấy một tý. Đã hàng chục
ngày rập rời trong cái ‘cớ“ ấy và trên đường
đi, cả trước và sau khi đến cơ quan
Châu đã luyện cho con thuộc lòng những lời
dặn, lai con đến trước cửa nhà Toàn Châu
lại thấy run bắn lên như cảm lạnh. Cái
căn phòng trên gác hai, một mình nó một cầu thang
riêng biệt phía ngoài năm năm về trước, vào
giờ hành chính khi vợ Toàn đang làm việc ở nhà
máy phân lân tại Văn Điển thì Châu đến
đây hàng giờ, hàng buổi, có khi ăn cơm và
nghỉ trưa tại đây, tự nhiên và chủ
động như ở nhà mình. Bây giờ nhìn thấy nó
Châu lại hoảng sợ. Toàn lang thang một mình mấy
tháng nay. Bị cấm không được đến
thăm Thuỳ cũng tội cho Toàn. Nghĩ thế, Châu
đã định mấy lần cho con đến đây.
Chần chừ mãi hôm nay mới liều. Tần ngần
một lúc bên hiệu kem, cuối cùng cô quyết
định không vào ”Mẹ ơi đứng đây làm gì?“
”mua kem nhưng đông lắm không mua được“-
”ừ, ừ phải mua kem cơ“. Châu nhờ
người mua được que kem cho con xong, vừa
dắt xe đi một đoạn Toàn đứng ngay
trước mặt: ”Mẹ con đi đâu thế này?“
Châu đỏ bừng mặt lúng túng: ”Đến cơ
quan, cháu nó đòi mua kem“. Cu Thùy reo ”Bác Phòng, hoan hô bác Phòng!“.
Nó nhoai người ra, Toàn chìa một tay cho nó bíu, anh
nhắc thằng bé ra khỏi chiếc ghế mây.

- Cho con vào chơi với anh một tý.

- Không, không được đâu.

Châu nói yếu ớt khi Toàn đã một tay dắt xe,
một tay bế cu Thuỳ đi vào trong ngõ. Châu
đứng tần ngần một lúc đợi anh đi
khuất, nhìn quanh không thấy ai quen cô mới dắt xe
vào ngõ nhà Toàn. Châu lên cầu thang gặp Toàn đi
xuống: ”Em lên với con, anh đi mua mấy điếu
thuốc“

Vẫn căn nhà sàn gỗ lim bóng nhẫy quen thuộc,
chỉ có cái khác là tủ đứng và quạt trần,
máy khâu và chiếc giường hộp gỗ lát không còn.
Chắc là bà ta khuân đi hết rồi. Trong căn phòng
rộng hai mươi tám mét vuông, chỉ có chiếc bàn con
và mấy chiếc ghế kỉểu bàn ghế của
bà hàng nước. Chiếc giường một còn buông
màn xô cũ vá víu, phía trên đầu có một đoạn
xích đông treo lơ lửng vào tường đựng
chiếc chăn bông và mấy gói bọc chắc là
quần áo. Tất cả thấy rõ người đàn
ông, dù ngăn nắp cẩn thận như Toàn thiếu
bàn tay của ngừơi đàn bà sẽ biến căn
phòng thành cái quán trọ. Toàn đem về hai cái bánh tẻ
và một miếng giò lụa to tướng cho bé Thuỳ.
Một nải chuối tiêu ”trứng cuốc“ và một
gói lá sen phải đến hàng cân cốm, cái món quà
trước đây Châu rất thích. Lên căn phòng hoàn toàn
độc lập và yên tĩnh Châu thấy yên tâm hơn.
Cô nói năng có phần tự nhiên.

- Anh mua về làm gì. Mẹ con em đi đây.

Cu Thùy đã phản đối:

- Con ăn chuối với cốm đã.

Toàn như không biết đến lời từ chối
của Châu.

- Mẹ cho Thuỳ ăn cốm hộ bác đi.

Thùy bê ngay bọc cốm đặt vào lòng mẹ. Châu
miễn cưỡng ngồi cho con ăn. Đấy là cái
cớ để cô không nỡ từ chối trước
lời mời như van của anh:

- Không ăn nhiều em ăn vài hạt để anh
khỏi tủi thân.

Bé Thùy cũng giục mẹ, bốc hẳn nắm
cốm vào ấp bàn tay tí xíu vào miệng mẹ. Anh hơi
nhìn Châu như muốn nói khi cô vừa ngẩng mặt lên
”Đấy, bố con anh hiểu ý nhau đến thế
là cùng“. Châu đỏ mặt vội quay đi. Đúng
giờ nghỉ trưa Châu cho con về cơ quan.
Thằng bé lon ton chạy đi trước. Toàn nói
nhỏ.

- Anh không ngờ được một ngày hạnh phúc
như thế này. Anh cám ơn em lắm lắm đấy
Châu ạ.

Châu hơi né người, nhặt chiếc nón bước
ra cửa như muốn chạy.

- Anh không tiễn mẹ con em nhé.

- Thôi

Chiều ấy đi làm về gặp Hiểu, anh mời
một câu ”xã giao“. Châu nhận lời ngay và cô cho con
chơi bời thoải mái đến gần tối
mới về nhà. Trên đường về cu Thuỳ
đã phải học thuộc và nhớ câu ”thần chú“
khi về đến nhà nó phải reo: ”Con vào nhà bác
Hiểu bố ạ“.

Sài về từ bốn giờ. Đến năm giờ
chưa thấy vợ và con lớn về, anh phải sang
nhà bên đón đứa bé. Hai bố con vừa chơi
với nhau, vừa nấu cơm và làm mọi thủ
tục cho con ăn, và giặt giũ xong xuôi mọi
việc, vẫn chưa thấy vợ và con lớn.
Đang bực về sự chờ đợi không hề
biết nguyên nhân thì cu Thuỳ ton tót từ ngoài cửa:

- Bố ơi, con với mẹ đến nhà bác Hiểu,
bác Hiểu cho bố cả thuốc lào đây này. Trong túi
của mẹ ấy.

Anh vui ngay khi biết lý do mẹ con cô về muộn.
Nhưng nếu không phải đến chỗ anh Hiểu
và anh khồng biết mẹ con đã đi đâu thì
cũng không có gì đáng phải nói, đáng hờn
giận nếu không có cái buổi tối anh cũng về
muộn sau đấy hai ngày. Do phải tổng hợp
số liệu cho bộ trưởng đi vào miền Nam
sáng sớm mai, Sài phải làm đến tám giờ
tối. Đói và mệt lả nhưng trong túi không có
đến năm đồng bạc. Không biết ăn
uống cái gì, mà có cũng không dám ăn. Hàng hai năm nay
anh không hề biết mùi phở Hà Nội, hiện nay
cứng hay mềm, ngọt hay nhạt. Về đến
nhà thấy vợ đang giắt màn, nét mặt nặng
chình chịch anh đã phải nói cái lý do để anh
phải về muộn. Cô lặng lẽ vào màn. Anh vào
bếp lục cơm. Một nồi cơm đóng chóc
để ở dưới đất. Một đĩa
rau không đậy. Anh lục tìm nước, bữa
cơm nào không có nước rau anh ăn như nhét rác vào
miệng, nhất là đang mệt mà cơm lại
nguội khô. Tìm mãi không thấy, bất đắc dĩ
anh phải hỏi:

- Nước canh đâu thế em nhỉ?

Im lặng.

- Còn nước canh không em?

- Đổ cho lợn rồi.

- Em nói gì thế?

- Nói gì? Tưởng không về đổ cho lợn nó
ăn rồi.

Một làn hơi cộn lên nóng bừng ở mặt, bàn
tay cầm đĩa rau như không chắc nữa, anh
phải quay người lại đặt nó vào chạn
rồi đứng gục đầu vào đấy, hai
tay bíu vào nóc chạn. Không rõ vì đói, mệt hay vì cay
cực quá, người anh lả thiếp muốn
khuỵu xuống. Phải đến nửa giờ sau
anh mới lững thững ra phía cửa đi đi
lại lại cho thoáng rồi vào nhà hút thuốc và lấy
sổ sách giấy tờ xuống bếp bật đèn
điện, kê sổ vào ghế con ngồi cặm cụi
viết. Hơn mười hai giờ đêm mới xong
công việc, anh lên nhà đứng phía ngoài màn nhìn hai
đứa con đang ngủ. Anh muốn ôm lấy các con
nhưng vướng Châu nằm phía ngoài và sợ con
thức giấc. Cứ đứng nhìn hai đứa
trẻ ngây thơ vô tội rồi đây sẽ phải
chia ra, đứa có bố, không còn mẹ, đứa có
mẹ thì mất bố. Các con ơi, tha lỗi cho bố,
không bao giờ bố muốn một lần nữa tan tác
chia ly, nhưng bố không còn chỗ nào để lùi
nữa rồi. Không còn gì để mà tiếp tục làm
cho các con vui vầy sung sướng. Nếu sau này lớn
lên có kết tội bố thì xin các con đừng lên án
hành động của bố trong đêm nay. Bố đã
có tội với các con từ dăm năm trước và
xa hơn, từ khi bắt đầu cuộc đời
của bố kia. Hàng tiếng đồng hồ
đứng lặng như chết, chỉ còn hai làn môi
động đậy run run và khuôn mặt như méo mó
hẳn đi.

Châu ngồi dậy làm cho anh giật mình. Cô bật
điện thay tã cho con. Anh ngồi vào chiếc
giường một của mình điềm nhiên không có
chuyện gì xảy ra. Cô ra khỏi màn mang tã xuống
bếp vứt vào chậu nước và làm việc riêng
rồi quay lên. Sài đứng dậy chặn cô ở
cửa:

- Anh định bàn với em một việc.

- Không có việc gì phải bàn bây giờ cẩ.

- Nếu em không muốn thì để anh nói một câu.

- Muốn nói gì thì nói. Xê ra cho tôi còn ngủ, mai đi làm.

- Cho anh nói đã. Có lẽ chúng mình không ăn ở
được với nhau nữa đâu.

Châu cười:

- Tưởng gì, thế thì dễ thôi, làm đơn
đi.

- Đơn anh viết rồi em đọc rồi ký vào.

- Việc quái gì phải đọc cho mệt xác.
Đưa bút đây. Cô cầm bút ký vào bên cạnh chữ
ký của Sài ở phần cuối tờ giấy đề
Đơn xin lý hôn rồi quẳng bút sang giường
anh, nhanh chóng chui vào giường mình như không hề có
chuyện gì xảy ra.

Bằng lòng tin của mình. Châu đinh ninh là Sài doạ cô,
”Không thể có chuyện ấy“ nếu người
đề xướng không phải là cô. Đến khi toà
án có giấy gọi cô mới ớ người ra,
đỏ bừng mặt xấu hổ với xung quanh.
Nhưng vẫn mỉm cười như muốn nói
với mọi ngừơi ”Có một ông chồng hâm,
động tý vác nhau ra toà sung sướng thế
đấy“. Tuy vậy, cô vẫn chưa cảm thấy
một vấn đề hệ trọng sắp sửa
xảy ra. Cho đến buổi đầu tiên
đến toà lấy lời khai và ba lần ”hoà giải“
trong vòng sáu tháng giời cô vẫn ”yêu“ còn Sài thì khăng
khăng ”không còn tình cảm“. Với lý do ”mười chín
lần nấu cơm riêng và mười một lần
trong hai bên bỏ nhà ra đi trong vòng bốn năm chung
sống“. Lúc này cô mới hỉêu sự im lặng
chuẩn bị của Sài cả năm nay và cái nguy cơ
đổ vỡ không thể cứu vãn. Với Châu đã
thế, những người ngoài kể cả
ngừơi thân thiết càng đột ngột với
thái độ của Sài. Cho đến hôm nhận
được giấy báo mười ba ngày sau
đến dự phiên toà ”xét xử vụ ly hôn giữa
anh Sài và chị Châu“ Tính mới vội vàng đạp xe
lên Hà Nội bàn với chú Hà và Hiểu và để làm cái
việc ”gia đình quyết định“. Hà lạnh
nhạt hỏi lại: ”Anh quyết định cái gì? Nó
có thân nó phải lo, anh có ôm được nó từ nay
đến già không?“ Tính hẫng, thuội mặt như
đứa trẻ bị đòn... Nhưng đạp xe
đến đây, chả nhẽ lại về không:
”Sểnh cha còn chú, cháu nghĩ dù sao gia đình nhà mình
cũng phải biết rõ đầu đuôi ra sao, có ai
người ta điều ra tiếng vào mình còn biết
đường“- ”Khốn khổ, việc mình mình làm,
việc gì cứ phải rập rình xem người khác
khen hay chê, nhìn ý tứ mỗi người một tý
để bóp mình theo họ. Thôi được anh
đến chỗ Hiểu báo điện thoại trưa
nay thằng Sài đến đấy“.

Tính nói dài dòng về một nề nếp gia đình,
về sự thống nhất từng nhỏ nhặt,
về sự bàn bạc, tính toán lường trước
hậu quả của mỗi công việc là rất
cần thiết khiến cả Hà, Hiểu và Sài
đều sốt ruột. Họ ”trật tự“ và ”nghiêm
trang“ giả vờ để anh đỡ ngượng.
Anh nói được những lời rất chân thành sâu
xa, chỉ có điều ai cũng biết cả rồi.
Hơn một giờ nghỉ trưa để rồi
mọi người lại phải đến cơ quan
bù đầu với bao nhiêu công việc vất vả,
những lời nói của Tính không đúng lúc cứ
truội ra khỏi ý nghĩ của mọi người.
Nói tóm lại, nó chẳng vào ai. Mắt ai cũng díp
lại, cả ba người vẫn phải tỏ ra mình
đang nghe chăm chú. Anh kết luận: ”Bây giờ chú
Sài trình bảy để các ông và các anh tham gia. Thôi thì anh
Hiểu đây cũng coi như anh em ruột thịt, ta
bàn thận trọng việc này. Đây cũng là lần
thứ hai rồi“.

Sài đã rất mệt vì nhiều người ”góp ý“ quá
đến bây giờ lại nghe đến câu ”lần
thứ hai“ anh cười lạt cay cú:

- Đến lần thứ mười cũng không sao. Còn
bàn, có lẽ hơn một tuần nữa đến toà
án rồi bàn một thể.

- Phải rồi, ông đây và anh em chúng tôi còn là cái thớ
gì nữa.

- Anh đừng nói thế. Không bao giờ em là kẻ
bội bạc. Thú thật, em sợ sự bàn bạc
của người này để quyết định
số phận cho một người khác lắm rồi.

- Thế thì việc chú lấy cô ta do những
người ở đây đấy à?

- Vẫn tại em. Chuyện này hoàn toàn tại em. Em
biết từ bé đến lớn em cứ phải
sống với một người vợ em không thể
yêu để đến lúc luống tuổi, hoắng lên
chạy theo cái mình không có, không phải là mình. Thời trai
trẻ không được yêu, đến khi
được phép yêu đương thì lại lớ
ngớ như một thằng trẻ con. Một thằng
”vỡ lòng“ trong lĩnh vực này lại phải đóng
vai ngừơi đã từng trải lịch lãm chỉ
vì không dám thú nhận mình là thằng thua kém những con bé
mới mười tám đôi mươi đã yêu
đương lọc lõi, có thể làm thầy dạy cho
mình những bài học đầu tiên về cuộc
sống.

- Chắc là tại mọi ngừơi.

- Không. Sài nhăn mặt lại nói như rút từ
ruột mình ra những lời ấy:

- Đã bảo là tất cả tại em. Ngay từ
nhỏ đã tại em. Giá ngày ấy em cứ sống
với tình cảm của chính mình, mình có thế nào
sống như thế, không sợ một ai, không chiều
theo ý ai,sống hộ ý định của người
khác, cốt để cho đẹp mặt mọi người,
chứ không phải cho hạnh phúc của mình. Nếu em,
cứ kiên nhẫn và quyết liệt như thế,
chắc bố mẹ, anh em, đơn vị cũng không
đem giết em. Về sau này nếu em có kinh nghiệm,
em có hiểu biết và không hoa mắt choáng ngợp
trước sự hấp dẫn của thành thị, bình
tĩnh hơn, tỉnh táo hơn, xem tạng người
mình thì hợp với ai, có lẽ em không phải lao
đao, lúc nào cũng cảm thấy hụt hơi trong
suốt mấy năm qua. Nửa đời người
phải yêu cái ngừơi khác yêu, nửa còn lại đi
yêu cái mình không có, đến bây giờ mới biết mình
như thế nào thì lại...

- Ông Hà và anh em chúng tôi bắt chú phải làm điều gì
không phải?

- Vâng! Em biết chả ai nỡ bắt em và cũng
đến lúc không ai có thể bắt được
chuyện gì nữa. Nhưng đã bốn mươi
tủôi đầu không biết mình là thế nào
để tự định đoạt lấy cuộc
sống của mình thì em cũng chả nên sống làm gì.

Cả Hà và Hiểu đều biết không ai thấm thía
hơn Sài với cái gọi là hạnh phúc của anh.
Nếu như thế nào chắc Sài phải tự tìm cho
mình một lối thoát chính xác. Nếu không, như anh ta
nói bốn mươi tuổi đầu còn hồ
đồ không biết mình là thế nào lại cứ
hoảng lên vì cái này, vì cái khác thì cứ để anh ta
tự kết luận lấy đời mình kể cả
việc quyết định ly dị vợ và xin
chuyển công tác về địa phương. Cũng
chả nên tham gia làm gì. Nể Tính, hai người ngồi
lại ”bàn“. Thấy anh em căng thẳng không cần
thiết và những đìêu Sài nói thực ra va chạm
đến cả chú và ngừơi phụ trách trực
tiếp của mình trước đây.

Nhưng cả hai con người từng trải này
đều biết mình phải có những cử chỉ,
những lời nói như thế nào để đạt
tới mục đích của buổi hôm nay. Phải cho
hai anh em vui vẻ và cả hai đều cảm thấy
có cái lý của mình không nên vạch vòi chỉ trích nhau làm gì
lúc này. Nói để đạt tới mục đích
ấy song cả hai đều đề cập
đến việc phải bàn khiến Sài cảm thấy
ân hận với những lời lẽ bất cần
của mình với mọi ngừơi. Đấy là
chuyện con cái. Nuôi thằng Thùy là chắc chân. Nhất
định toà sẽ xử như thế. Chỉ có
điều là để cháu ở đâu cho tiện
việc trông nom nó. Đừng tạo nên cảnh bố
con tha nhau nay chỗ này mai chỗ khác. Bàn đi tính lại
mãi họ quyết định cho cháu về ở với
bác Tính gái. Về đấy có các anh, các chị chơi
đùa, cháu cũng đỡ nhớ mẹ. Khi nào Sài
về công tác ở huyện, có thể ahi bố con mang
nhau lên cơ quan. Hai anh em thay nhau nuôi một đứa
trẻ làm gì mà không được. Cái quyết
định ấy Sài chưa thật bằng lòng. Việc
ăn uống, tắm giặt tuy ở Hà Nội có khó
khăn nhưng có điều kiện để giữ
gìn cho con sạch sẽ. Về quê, không có mình, chị dâu
và các cháu không quen các sinh hoạt của con, nó ốm
đau ghẻ lở thì khổ lắm. Phần khác, anh
vẫn giữ một quan niệm: hết sức tránh
sự nhờ vả dù là ngừơi ruột thịt.
Nhưng thôi hãy tạm thế. Tránh vác con lang thang nhưng
nó ở đâu anh sẽ ở đấy. Anh không thể
rời nó. Cả cuộc đời anh chỉ còn lại
có nó. Nó như niềm an ủi, như một thằng
bạn. Mỗi lần nó hắt hơi, sổ mũi anh
cũng giật mình thon thót. Bây giờ lại để
con một nơi làm sao chịu nổi.

Trong khi Sài về quê để lo việc ăn ở cho
con và liên hệ công việc thì Châu đã đến nhà
Toàn. Cầm tờ giấy báo của toà án Châu thực
sự choáng váng. Có những chiều đi làm về
đón cả hai con, không tắm rửa, nấu nướng,
mua phở cho các con ăn, nước mắt cứ ràn ra
phải quay đi để giấu chúng. Thằng Thùy
vẫn biết ”Mắt mẹ làm sao mà chảy
nước thế“- ”Mắt mẹ đau“- ”Để con
lấy thuốc con tra cho nhá“- ”ừ ăn nhanh lên“- Mẹ
ơi bố đi đâu?“- ”Bố chết rồi“- ”ý ,
không phải bố về quê. Con cũng về quê, đi
đò mà có cái bơi ý mẹ biết không?“- ”Mẹ không
biết. Đã bảo ăn quàng lên mẹ còn rửa
dọn“. Mấy hôm sau đưa con xuống mẹ đẻ,
mỗi chiều đi làm về cô đạp đi
hết đường này đến phố khác,
đến tối mịt mới về. Cô đến nhà
Toàn chỉ vì không biết đến đâu trong khoảng
thời gian trông trênh vô cùng. Mỗi bủôi chiều
hết giờ làm việc ra khỏi cơ quan không
biết đi đâu thì Toàn đã đến đón cô. Hàng
tháng nay, chiều nào hết gìơ làm việc Toàn cũng
đạp xe đi đến gần chỗ làm của
cô. Đợi cô dắt xe ra cửa, lên xe đạp
đi, rồi từ một gốc cây sấu ở mãi xa
đằng đầu đường anh mới
đạp xe theo. Cứ đi theo quanh quẩn,
đến khi cô về đến lối rẽ vào nhà mình
anh mới quay lại. Mấy chiều nay thấy Châu
đạp xe đi lang thang anh quyết định
gặp cô vào chiều ngày thứ sau. Cũng như mọi
chiều theo Châu, đến gần lối rẽ về
nhà mình Toàn đạp dấn lên như một sự vô
tình anh hỏi:

- ồ sao hôm nay em về muộn thế.

Châu giật mình quay lại, trả lời thẫn
thờ:

- Việc nhiều phải làm thêm.

- Vào anh một chút được không

- Để làm gì.

- Nếu em không bận anh mời em đến chơi,
chả có việc gì. Rồi anh buồn bã hỏi

- Anh đi với em một đoạn có được
không?

- Tuỳ, nếu anh rỗi rãi.

Phải đi một đoạn khá xa Toàn mới nói:

- Anh biết tất cả nỗi khổ tâm của em
trong thời gian gần đây.

- Anh cũng còn thương xót đến tôi?

Nỗi đau khổ lại dâng tràn đầy khuôn
mặt trái xoan của Toàn. Anh lặng đi khiến Châu
cảm thấy ân hận vì mình đã quá lời.

- Anh biết vì anh nên em mới khổ. Nếu em không tha
thứ cho anh, chỉ xin cho anh được làm một
việc gì đó nếu em thấy cần san sẻ
nỗi vất vả của mình.

- Bây giờ anh mới biết là anh đã làm tôi khổ à?

- Anh biết vì quá yêu em anh đã không kìm giữ
được. Nhưng nếu em bình tĩnh nghe anh thì
đâu đến nỗi.

- Bình tĩnh. Anh cứ bình tĩnh sống với vợ
con anh còn tôi bình tĩnh để trở thành một con
đĩ.

- Cho đến bây giờ mọi việc đã rõ ràng
cả rồi em vẫn nghi ngờ anh. Anh cũng đành
chịu biết làm thế nào.

- Bây giờ anh được giải phóng rồi
thiếu gì con gái trẻ đẹp.

- Em cho anh là loại ngừơi như thế à?

- Đàn ông các anh có thằng nào khác thế.

- Thôi được, em múôn cho anh là loại ngừơi
thế nào cũng được. Anh chỉ nói với em
một điều. Từ nay anh hoàn toàn không có gì ràng
buộc. Anh đề nghị: trong cuộc sống
của mình, nếu em cần đến anh với tư
cách nào cũng được. Thằng ở, một
người bạn, người anh, em cho phép anh
được làm việc gì đó đỡ mẹ con em
nếu không muốn nói là nghĩa vụ của anh. Còn tình
cảm của chúng ta em có nghĩ lại hay không là quyền
của em. Anh không dám đòi hỏi gì. Nhưng anh sẵn
sàng đón nhận tất cả.

- Thôi đi, tôi chán tất cả nhưng lời ấy
rồi.

Cô đạp xe dấn lên như chạy trốn, như
kinh sợ hoảng hốt. Nhưng trước khi ra toà
hai ngày cô đã đến ở trọn với Toàn cả
đêm. Đến khi đứng trước bản tuyên
bố cuối cùng của phiên toà cô đã làm một
việc mà chính từ trước tới nay cô luôn
hoảng sợ.

Mời anh Giang Minh Sài trả lời tiếp câu hỏi
của toà.

Sài đứng dậy chờ nhân viên thẩm phán ghi chép
cái gì đó rồi ngẩng lên trịnh trọng:

- Nếu toà xử ly hôn giữa anh và chị Nguyễn Thùy
Châu anh cho biết nguyện vọng của anh về tài
sản và con.

- Về tài sản tôi để chị Châu hoàn toàn sử
dụng. Về con cái: Vì cháu nhỏ chưa thể tách
khỏi mẹ, tôi xin nuôi cháu lớn là Giang Minh Thuỳ.

- Anh ngồi xuống- Giọng anh ta lại với lên -
Mời chị Nguyễn Thùy Châu.

Châu đứng lên nét mặt lạnh lùng. Viên thẩm phán
dỗ dỗ đầu bút xuống mặt giấy
như thể gõ nhịp:

- Chị đã nghe rõ ý kiến của anh Sài chưa?

- Tôi nghe rõ rồi ạ.

- Chị có ý kiến gì về tài sản và con cái.

- Về tài sản, tuỳ toà quyết định như
thế nào tôi cũng xin chấp hành. Riêng phần con: Cháu
Giang Minh Thuỳ không phải là con của Sài.

- Chị có chứng cớ.

- Chứng cớ là tính từ ngày chúng tôi đi lại
với nhau đến khi sinh cháu có bảy tháng ba ngày.

- Chị sinh cháu thứ hai cũng không được
đủ tháng.

- Vâng, nhưng cháu Thuỳ nặng 3,2 Kg không có biểu
hiện gì của sự thiếu tháng.

- Đã bao giờ chị cho anh Sài biết chuyện này
chưa?

- Chưa.

- Chị nói tiếp.

- Vâng. Nguyện vọng của tôi là anh Sài không
được phép nuôi cháu Giang Mình Thuỳ.

- Nhưng chị cũng xác nhận anh ấy là
người vất vả chịu khó nuôi con.

- Thưa toà. Vì không phải là dòng máu của mình, nhất
là đến hôm nay anh Sài mới biết chuyện này, anh
sẽ không đủ sức mà thương yêu, nuôi
dưỡng một đứa trẻ không phải là con
của mình.

Có những lúc Sài đã chạnh nghĩ đến nó
nhưng không bao giờ ngờ tới những lời
của Châu như lúc này. Đầu óc anh choáng váng, mắt
vẫn nhìn lên mà không còn thấy gì, không nghe
được Châu nói tiếp những gì. Trong anh chỉ
còn những hình ảnh hàng trăm lần con ”đi“ trong
một ngày đêm, hàng tháng trời ngồi thâu đêm
giữ kim và ôm con vợ ngủ. Những lời thông minh
hóm hỉnh đầy tình cảm của nó: ”Thuỳ
thương bố nhất. Nhớn lên Thuỳ sẽ
đi bán kem cho bố tha hồ ăn nhì“- ”Sao mắt
bố chảy nước? Bố khóc, Thùy buồn
lắm“. Con ơi! Thùy ơi! Nếu các bác ở nhà quê
biết rõ chuyện này thì sẽ nghĩ đến con
như thế nào! Anh giật mình khi nhân viên thẩm phán
gọi đến tên mình. Anh đứng dậy như
một cái máy:

- Anh đã nghe rõ hết lời của chị Châu chưa?

- Rồi ạ.

- ý kiến của anh như thế nào.

- Tôi không có ý kiến gì.

Chiều hôm đó còn đồng nào trong túi Sài mua hết
bánh kẹo cho các con. Anh bế và hôn lên khắp
người mỗi đứa. Anh khoác chiếc ba lô có cái
màn và mấy bộ quần áo nói với các con: ”Bố
đi công tác xa“. Rồi vội vã bước ra khỏi
nhà. Với bộ mặt lạnh lẽo cay độc
Châu vẫn nhìn anh như kẻ thù nhưng đến khi
anh đi khỏi, hai đứa trẻ khóc oà chạy theo
bố, cô cũng gục đầu xuống gối
nức nở. Cho đến khi hai con chạy vào mỗi
đứa một bên mếu máo lay gọi mẹ thì
những ngừơi ở khu tập thể đã
đứng đầy phía ngoài. Nhìn qua khe cửa thấy
cảnh ba mẹ con kêu khóc trên một chiếc
giường, nước mắt ai cũng muốn rào ra,
ai cũng muốn kêu to lên với những chàng trai, cô gái
rằng: Các ngừơi hãy cứ yêu nhau say đắm và
mê mẩm rồi lại cắn xé nhau như chó mèo đi.
Tất cả đều là quyền của các
ngừơi. Nhưng đừng có kẻ nào dã man tạo
ra những đứa trẻ để lại trút lên cái
cơ thể bé bỏng ngây thơ của nó những
tội lỗi sinh ra từ lòng ích kỷ không cùng của
các người.

Phần Kết

Hương bần
thần giữa căn phòng lần đầu tiên cô
mới bước tới. Không ngờ nó lại
đến mức này. Một ngôi nhà hai gian của làng
Hạ Vị làm kho chứa phân đạm, đến khi
hợp tác lên cấp cao toàn xã, người ta dỡ ngói
để trơ lại những hàng dui mè như hai bàn tay
xương xẩu ấp vào nhau chống trên những
bức tường đầy hình hài và những chữ
nghệch ngoạc thô tục bằng than và gạch non. Sau
ba tháng ”tìm hiểu“ tình hình ở huyện Sài về Hạ
Vị với tư cách là trưởng ban thanh tra nhân dân
của huyện về điều tra, xử lý những
đơn tố giác của quần chúng. Anh đã
mượn xã ngôi nhà kho này mua rạ và mía lợp lên trên.
Nó được ngăn đôi bởi một tấm
”Tăng“ bằng ni lông. Gian bên phải là chỗ của
anh với chiếc giường cá nhân, một chiếc
màn căng quanh năm. Nửa ở phía trong đặt
chiếc hòm vừa bằng cái va ly và chạn đựng
bát. Cả hai thứ đều do thằng cháu con anh
cả kỳ cạch đóng cho chú. Khuất sau chạn và
hòm là ‘bếp“. Gian bên trái có một chiếc bàn và bốn
chiếc ghế vuông với bốn cái chén và siêu
nước sôi để nguội. Chiếc điếu
cày để gác đầu lên miệng hộp bằng tôn
vuông, dài như một hòm sớ. Đấy là nơi
tiếp khách, ”Tiếp dân“. Sài nói với các anh chị và
mọi người rằng anh ở như thế cho
tiện việc tiếp xúc vì công việc của anh
cần phải được giữ kín. Nhưng
thực chất của nó là anh không muốn nhờ
vả, lệ thuộc vào các anh, các chị, hoặc
bất cứ người bà con thân thích nào. Những gì
mình có thể chịu đựng hoặc tự lo
được thì phải cố. Sáu tháng sau thôi chức
trưởng ban thanh tra, vẫn ăn lương chuyên
viên một, anh được điều làm chủ
nhiệm hợp tác xã nông nghiệp Hạ Vị. Chỉ
trừ khi bận rộn quá, phải nhờ gửi,
nếu không, tháng nào anh cũng lên Hà Nội một lần
thăm con và mang một nửa lương, kèm theo gạo
mới hoặc đỗ, lạc, bánh, kẹo, hoặc
quần áo, giày tất cho chúng. Khi trở về lại
ăn ngủ ở gian nhà kho ấy. Gần ba năm
rồi, Hạ Vị đã như từ một nơi nào
khác bưng đến đặt ở đất này. Xã
được hình thành như một chữ ”Tê in“ hơi
lệch một chút. Cái gạch ngang trên đầu là con
đê bồi đắp cao to như đê chính,
được viền bằng những bụi tre
đang lên xanh. Phía ngoài tre là hàng chuối tây, hàng nghìn cây
đều bị những buồng vít cong xuống. Ngoài
nó là lạc. Cả bãi bồi mênh mông màu xanh đậm xôn
xao cả lá lạc, phải ngồi lên máy bay chuồn
chuồn mới nhìn thấy chiều dài của nó.
Viền sát lơi nước, chỗ doi đất
bồi, thêm hàng năm là khoai lang. Chỉ trừ ba tháng mùa
mưa lũ còn cái vòm xanh dây khoai ấy có cả quanh
năm.

Thân chữ ”Tê“ là con đường từ đê bối
vào đê chính hơn bốn cây số nó cũng cao to,
đủ cho hai chiếc xe tải tránh nhau. Đứng
từ đê quai nhìn vào con đê chính, phía bên trái là cánh
đồng cao rộng gần gấp đôi phía
đồng trũng. Đồng cao chuyên canh cây
đậu nành do tiến sĩ di truyền học Phan Tân
cùng những đồng nghiệp của ông là chỗ quen
biết của Sài về giúp vụ đầu.
Đến nay nó đã mang ký hiệu khoa học ĐC5.
Loại ĐC5 này chỉ thấy quả lúc lỉu lăn
lóc quanh thân mà không thấy lá. Hàng chục héc ta đậu
nành mới hai vụ đã cho tổng sản lượng
hàng trăm tấn. Phía bên này đường là kho, ao
thả cá, trại chăn nuôi bò, lợn, và hai mươi
ba lò gạch, mừơi tổ làm đậu phụ.
Tất cả tạo thành một chu trình khép kín:
Đậu nành làm thành đậu phụ. Lợn ăn bã
đậu và lá khoai lang. Bò ăn lạc và thân dây lang cùng
với cỏ. Phân bò bón lá, phân các loại khác bón ruộng.
Các nhà máy, công trường, cơ quan mua đậu
phụ, lạc, thịt bò và cá thì phải cung cấp
gạo, than, vôi, xi măng, sắt và những thứ khác.
Hạ Vị đã ăn ba bữa cơm bằng gạo
với cá hoặc đậu hoặc thịt. Xã có đài
truyền thanh, đèn điện, nhà văn hoá, nhà
trẻ, trường cấp hai đều
được xây dựng hai tầng. Chủ nhiệm Sài
cũng đã trúng ủy viên thường vụ của
huyện nhưng vẫn ở ngôi nhà kho hai gian vốn là
nơi chứa phân đạm ở đầu thôn Hạ
Vị, ngoảnh mặt ra cánh đồng lạc cạnh
đường. Mấy năm nay, Hương về thăm
mẹ cũng qua thăm Sài, nhưng anh đều
đưa chị về uống nước ở nhà anh
Tính hoặc gặp nhau ở ban quản trị rồi,
vừa ra bến đò vừa nói chuyện. Mỗi
lần về qua làng Hạ Vị đỡ lầm
lội và lại ngơ ngác trước sự trồi lên
một phong cảnh mới lạ. Không nhìn hết nét
mặt của những ngừơi dân, không nghe hết
lời thì thầm háo hức của họ, chị đã
biết người làm nên sự phấn chấn ấy
và ngầm hưởng một niềm vui pha lẫn chút
chua xót. Chị không thể ngờ rằng anh lại
ăn ở như để tự đày đoạ mình
thế này. Hương cũng như anh Tính, chú Hà, anh
Hiểu và những người thân khác nhìn thấy
mỗi thay đổi ở làng Hạ Vị lại
bớt được nỗi lo vì cái quyết
định xin trở về quê hương của Sài mà
ai cũng cho là anh đã quẫn trí đâm ra liều.
Trưa nay khi anh đang baó cáo với đoàn tham quan và các
báo chí, Tiến ở dưới nói chuyện riêng với
Hương.

- Chị thấy không, anh ấy khoẻ, trẻ ra rất
nhiều so với những năm trước. Ăn nên
làm ra nó cũng có khác.

- Căn bản là được các anh ủng hộ.

- Thì trước khi anh ấy về tôi có phản
đối ai ở làng này có ý định thay đổi
cách làm ăn cho nó giàu có lên đâu. Căn bản
đồng đất này anh ấy thuộc. Tình cảm
và tính nết của những con ngừơi vùng này anh
ấy cũng thuộc. Thuộc nó, lại đau đáu
lo nghĩ cho nó bằng tất cả sự hỉêu
biết và tấm lòng của mình thì ”ăn“ thôi.

Hương tủm tỉm:

- Có những việc đau đáu lo cho nó mà vẫn
hỏng đấy thôi.

Anh bí thư huyện ủy trẻ tuổi và hóm hỉnh
này biết ngừơi tình của bạn mình định
nói gì, anh cười gật đầu phản
đối:

- Dù không hiểu anh ấy bằng chị, nhưng tôi
cũng biết anh ấy đau đáu lo nghĩ và tất
bật khổ sở chắp vá những cái anh ấy không
có để cho nó phù hợp, cho vừa ý người
vợ vốn rất khác biệt với anh về mọi
phương diện. Tôi rất đồng ý với anh ấy
nói với các nhà báo sáng nay là: ”Tôi mong các nơi khác
đừng học gì ở chỗ chúng tôi. Những
điều tôi kể lại cung cách làm ăn cũng
như những bản tuyên truyền có đôi chỗ
”phóng đại“ của các anh chỉ như một
sự gợi ý để mỗi nơi ngẫm nghĩ
về đồng đất của mình, sức lực
mình, vốn liếng mình, trình độ mình, tâm tư tình
cảm của dân mình thì nên làm ăn cách nào cho hợp, cho
kết quả. Cứ ồn lên, thấy ai có cái gì cũng
hay, cũng bắt dân làm bằng được như
nơi này rồi lại phá đi làm bằng
được như nơi khác, hôm nay bảo làm ai không
làm là kẻ chống phá, ngày mai bảo phá, ai không phá
lại là kẻ phản động. Suốt đời
trong làng có ”địch“ và dân đói khổ mà năm nào
cũng ”hơn hẳn“, ”vượt xa“ những năm
trước. Tôi rất sợ sau đây làng nào cũng
trồng lạc với đỗ tương, có khi
cả vùng chiêm trũng cũng trồng rồi sau này
mất mùa phá đi lại chửi chúng tôi là những
thằng nói khoác“.

Nghe bí thư kể lại chuyện đó Hương
thấy một cái gì đó như là niềm kiêu hãnh dâng
khắp ngừơi. Chị khen

- Tôi nghĩ cũng may có anh, anh Sài mới làm việc
được.

- Ngược lại. Nếu không có anh ấy về
đây, bằng cuộc đời lận đận
của mình để tôi nhìn ra cái gì mình có, với chính mình
thì có lẽ tôi đã hô cả huyện làm theo cái khuôn
mẫu ở xã của chị phía trong đê: tất
cả phải trồng hai vụ lúa và một vụ khoai
tây.

- Nhưng dù sao là cấp trên anh vẫn nhìn rõ hơn.

Tiến hóm hỉnh:

- Chết ở chỗ đã là cấp trên không bao giờ
chịu thua cấp dưới nên có lần quá nửa
số xã bị đói mà huyện thì vẫn ”trăm
phần trăm“ no để tỉnh khỏi chê
cười trách cứ. Đến khi bí quá lên tỉnh kêu
xin gạo về cứu tế thì lại bảo xã nó không
nắm hết dân tình.

Bằng buổi nói chuyện riêng, rất ”mất trật
tự“ của bí thư với mình Hương thấy
không thể nào bỏ đi khi đoàn tham quan của các
cơ quan trung ương lên xe trở về. Sài đi
tiễn họ và bảo chị: ”Em vào nhà chờ anh
một chút“. Chị đã ngẩn ngơ đi vào ”căn
phòng“ anh chỉ. Gập lại quần áo, quét
tước, sắp đặt xong cho cái ”ổ chuột“
ngăn nắp lại và nghe đứa con gái của Tính
kể ”sự tích“ gian nhà này xong, cháu đã về mà Sài
vẫn chưa quay lại. Chị sốt ruột vì
trời đã sập xuống chị vẫn chưa
về được. Sài hấp tấp trở lại.
Nhìn vẻ sốt ruột của chị anh trách:

- Sao em đã có vẻ cuống lên thế?

- Em sợ lắm. Thôi đưa em về một
đoạn đi.

Sài không nói gì. Chị biết anh buồn trước
những cử chỉ của mình. Nhưng biết làm
thế nào! Cái tình của tuổi bốn mươi không
thể bốc nóng ngùn ngụt lên mặt và máu chảy rình
rịch khắp cơ thể như năm mừơi
bảy, mười tám để nó có đủ sức
mạnh đi tới liều lĩnh, bất chấp
cả một đời chỉ cốt có một phút giây,
trời đất lúc ấy cũng là nhỏ, chỉ có
hai ngừơi là vũ trụ mênh mang. Còn bây giờ! Không
thắp đèn lên, không đứng ở giữa sân, dù hai
ngừơi vẫn cách nhau mà cùng ở trong nhà, nhỡ ai đi
ngang qua biết được, họ sẽ đánh giá
tư cách, sẽ có lời ồn aò bàn tán hại uy tín
của cả hai người. Cái bóng đêm đã tạo
nên sự run rẩy trong nỗi hoảng sợ khiến
Hương bước thẳng ra giữa sân chờ Sài
hút xong điếu thuốc lào rồi khoá cửa
đưa chị đi. Hương mừng rỡ bao
nhiêu, Sài càng lặng đi bấy nhiêu. Nỗi cô
đơn không có ngừơi chia sẻ, nói đúng ra anh
chỉ cần có Hương nhưng chị lại
”lịch sự“ với anh như một người
bạn tốt bụng.

Hai người đi đã cách làng khá xa vẫn không nói gì.
Hương đành phải lên tiếng:

- Anh giận em đấy à?

- Không.

- Thì cười đi em xem nào.

- Em muốn anh làm thằng hề à?

Đến bây giờ thì Hương lại không thể
nói được gì nữa. Có bao giờ chị đùa
bỡn với tình cảm của hai người mà anh
lại nói ra điều ấy.

- Anh xin lỗi.

Thấy im lặng, đi mươi bước nữa,
anh sát lại.

- Nhiều lúc buồn, nhớ em quá mà em lần nào gặp
anh cũng chỉ ban phát cho anh được vài câu nói
rồi lại vội vã hốt hoảng ra đi. Còn anh...
bây giờ...

Hai người chững lại, Hương vẫn
lặng lẽ như lắng nghe.

- Có giận anh nữa không?

Cái đầu hơi ngả vào cánh tay anh lắc nhẹ.

- Mở mắt ra nhìn anh một chút nào.

Dường như có hai vòm sáng rất lung linh vừa rào
lên cái ánh sáng diệu kỳ khiến anh phải giữ
lấy nó, như nuốt nó vào trong lồng ngực
đang dồn dập của mình.

- Hay chúng mình về với nhau đi em.

- Không được.

Giá đừng êm nhẹ và nũng nịu, đừng
vuốt vuốt mái tóc và đừng gài lại chiếc
cúc áo quân phục cho anh, em cứ ”không được“
một cách cáu giận hoặc bằng bất cứ
một cử chỉ nào đó ”giết“ ngay tức
khắc niềm hy vọng bột phát của anh thì còn
dễ chịu hơn sự vuốt ve chờn vờn: hãy
cố chịu đựng. Tuổi chúng mình không thể
liều lĩnh được nữa đâu. Thôi khuya
rồi, chúng mình chia tay nhau. Chịu khó nghe lời em
đi.

Và, trước đó em đã nói những gì? Anh đã
đau đớn về sự chia ly rồi. Lại xé
đôi sự ổn định, dù nó là chắp vá của
cuộc đời em thì làm sao có thể bù đắp
được cho anh. Xoá bỏ sự cọc cạch này
để chắp vá với sự cọc cạch khác là
đánh lừa nhau, được cái gì.

Không! Em biết. Ngày xưa thì được. Vì thế
mãi mãi chúng mình phải giữ gìn nó. Còn bây giờ làm gì còn
thì giờ để hẹn hò chờ đợi nhau
nữa. Đừng buồn.

Dù bằng tất cả những lời lẽ rất có
lý, những tình cảm chân thành của Hương bắt
anh phải chấp nhận, nhưng đi quay về
một mình giữa lạnh lẽo của đêm trăng
cuối tháng, anh vẫn cảm thấy những cơn gió
như ào ạt ùa vào cái cơ thể dường như
rỗng rễnh của mình. Anh bước đi rộn
rạo giữa mênh mang vắng lạnh. Mãi khi gần
về đến làng nghe tiếng vượt đất
vào quả ở thùng đấu và tiếng khuôn đóng
mốc vang lên bì bạch ở ngay bên đường anh
mới như choàng tỉnh nhìn sang phía cánh đồng
trũng.

Cả hai mươi ba lò gạch đều rực
đỏ nở nứt từ dưới lên trên về
phía làng những tổ làm đậu phụ vẫn sáng
đèn. Anh nhớ là cả hai ngành sản xuất này
họ đang làm ca ba, cái cung cách làm việc tự anh
đặt ra cho nó và chính nó đã giúp anh những đêm
trằn trọc mất ngủ vùng dậy đến
chỗ đốt lò, làm gạch và các tổ gói
đậu phụ xem xét, chuyện trò với họ.
Để rồi sáng ra lại xì xụp bát óc đậu,
làm tượp rượu, nhón mấy viên lạc,
người thấy khoan khoái thêm. Ai cũng bảo anh
khoẻ ra. Có lẽ nó bắt đầu từ những
ngày anh trở về với vùng đất quen thuộc
của mình dù nó còn ngổn ngang bừa bộn nhưng nó
là chỗ của anh, của chính cái làng Hạ Vị này.

Hết

eBook Info

Identifier:

RRMENGBIXL

Title:

Thoi Xa Vang

Creator:

AT 3699

Date:

6/16/2003