Lời Tác Giả

Tôi làm bài thơ đầu tiên Con bướm vàng, vào tháng 2- 1966, khi tôi 8 tuổi, đang học ở học kì 2 lớp 1 trường làng. Sau đó, chẳng biết tin tức truyền đi thế nào, mà nhiều cô bác, anh chị vượt đường xa, bom đạn tìm đến nhà tôi, yêu cầu tôi chép thơ tặng. Không ít bài thơ của tôi đã được in báo trong trường hợp như vậy. Năm 1968, tròn 10 tuổi, tập thơ riêng đầu tay Góc sân và khoảng trời của tôi ra đời. Tập thơ này đến tay bạn là bản in lần thứ 30. Tất nhiên, số bài in mỗi lần mỗi khác, nhưng cũng có bài có mặt ở cả 30 lần xuất bản. Chỉ riêng điều đó đã đủ làm tôi vô cùng biết ơn các anh chị biên tập các nhà xuất bản, đặc biệt, vô cùng biết ơn các bạn đọc đã tiếp nhận với ít nhiều độ lượng và cổ vũ tôi suốt hơn ba mươi năm qua. Còn nếu bạn hỏi: Tác giả thích bản in nào nhất trong 30 lần xuất bản thì tôi có thể nói rằng, bản in tôi ưng ý hơn cả là bản bạn đang có trong tay. Có bài tôi quên, có bài tôi nhớ, nhớ đến cả thời gian và hoàn cảnh ra đời. Ví như bài: Lời một bạn gái 12 tuổi, tôi viết gấp theo yêu cầu của nhà thơ Phạm Hổ (Báo Văn Nghệ). Đó là năm 1972, Ních Xơn hạ lệnh hủy diệt miền Bắc cực kì tàn bạo. Hàng ngàn em bé, phụ nữ và những người dân vô tội bị sát hại. Vậy mà trong một chuyến đi nước ngoài, tổng thống Mĩ lại đến viếng nghĩa trang và nhỏ nước mắt trước mộ những người bị Hítle tàn sát, trong đó có một em bé 12 tuổi. Nhà thơ Phạm Hổ báo tin cho tôi trong nửa trang thư: "Khoa ơi, cháu có biết không? Các chú ở tòa báo đều nhắc đến cháu và thấy thiếu cháu vô cùng. Cháu làm một bài thơ gửi cho chú ngay đi...". Còn bài Thơ vui, tôi viết trả lời bác Mạnh Sinh 75 tuổi ở số nhà 12 phố Đông Kinh, thị xã Lạng Sơn, chẳng

biết nghe tin đâu, tưởng tôi đã chết, bác liền gửi về nhà tôi đôi câu đối và 5 bài thơ khóc rất cảm động. Khi đó, tôi không biết cũng có một trường hợp như vậy xảy ra với một nhà thơ khác ở mấy chục năm trước. Không ít bài thơ tôi viết khi được sát hạch, nghĩa là các cô bác vây quanh, ra đề cho tôi làm, như bài Sao không về Vàng ơi, Bên sông Kinh Thầy, Vườn em, v.v... Một số bài ấy giờ vẫn có trong tay bạn đấy.

Suốt 10 năm học phổ thông, tôi đã được đăng báo, in sách khoảng trên 200 bài thơ và 4 trường ca, trong đó trường ca Khúc hát người anh hùng được tái bản 5 lần. Ở đây, mỗi trường ca chỉ trích một đoạn. Nhiều bài khá quen thuộc với bạn đọc như Em kể chuyện này, Gửi bạn Chi Lê v.v.. và v.v.., tôi đã phải chia tay vì tôi nghĩ, nó đã hoàn thành nhiệm vụ ở thời điểm mà nó ra đời. Tôi hi vọng phần chắt lọc lại lần này sẽ là một chân dung trọn vẹn của thơ tôi thuở tôi còn là một chú học trò.

Bây giờ tôi đã lớn, đã đi nhiều nước, và thơ cũng đã được dịch ra nhiều thứ ngữ, nhưng tôi vẫn rất vui, rất cảm động khi nhớ lại biết bao hình ảnh tươi đẹp, đầy niềm yêu mến của một thời thơ ấu trong sáng đã qua. Nếu tập thơ này còn neo giữ được một chút gì, dù chỉ một chút thôi trong lòng bạn đọc hôm nay, thì đối

với tôi, đã là niềm an ủi to lớn lắm rồi.

Trần Đăng Khoa

CON BƯỚM VÀNG

Con bướm vàng

Con bướm vàng

Bay nhẹ nhàng

Trên bờ cỏ

Em thích quá

Em đuổi theo

Con bướm vàng

Nó vỗ cánh

Vút lên cao

Em nhìn theo

Con bướm vàng

Con bướm vàng...

***

CÁI SÂN

Em thường rải cái nong

Ra góc sân ngồi học

Những đêm có trăng mọc

Em chơi cho đến khuya

Thường là xỉa cá mè

Hay làm mèo đuổi chuột

Những lúc mưa sậm hột

Em bắt cái vòi cau

Chảy vào giữa chum sâu

Khi trời râm em vẽ

Vẽ cô tiên lặng lẽ

Rải hoa trên bầu trời

Thế là bao đồng lúa

Cứ chín vàng, vàng tươi...

2.1966

***

TRÔNG TRĂNG

Đêm nay trăng đang rằm

Trăng như cái mâm con

Ai treo ông cao thế

Ông nhìn đàn em bé

Muốn khoe có mặt tròn

Dưới sân em trông trăng

Có quả thị thơm lừng

Nải chuối tiêu thơm mát

Ông trăng nhìn thấy xôi

Là ông nhoẻn miệng cười

Áng chừng ông thích lắm

Trăng nở vàng như xôi

Em chạy nhảy tung tăng

Múa hát quanh ông trăng

Em nhảy, trăng cũng nhảy

Mái nhà ướt ánh vàng

Khuya, không trông trăng nữa

Trăng thập thò ngoài cửa

Muốn rủ em đi chơi

Bồng bềnh...

Trăng trôi...

1966

***

ẢNH BÁC

Nhà em treo ảnh Bác Hồ

Bên trên là một lá cờ đỏ tươi

Ngày ngày Bác mỉm miệng cười

Bác nhìn chúng cháu vui chơi trong nhà

Ngoài sân có mấy con gà

Ngoài vườn có mấy quả na chín rồi

Em nghe như Bác dạy lời

Cháu ơi đừng có chơi bời đâu xa

Trồng rau, quét bếp, đuổi gà

Thấy tàu bay Mỹ nhớ ra hầm ngồi.

*

* *

Bác lo bao việc trên đời

Ngày ngày Bác vẫn mỉm cười với em...

1966

***

BÊN SÔNG KINH THẦY

Hàng chuối lên xanh mướt

Phi lao reo trập trùng

Vài ngôi nhà đỏ ngói

In bóng xuống dòng sông

Một bác chài lặng lẽ

Buông câu trong bóng chiều

Bỗng nhiên con cá nhỏ

Nhảy bên thuyền như trêu

Bắp ngô non răng sún

Óng vàng một chòm râu

Ôi cánh buồm nhỏ bé

Biết bay về nơi đâu?

1966

***

CON CHIM HAY HÓT

Con chim nó đỗ cành tre

Bay ra cành chè nó hót hay hay

Hót rằng cây phi lao này

Mấy anh bộ đội trồng ngày ra đi

Phi lao mới nói rầm rì

Rằng anh bộ đội mai kia lại về

Con chim nó đỗ cành tre

Bay ra cành chè nó hót hay hay...

2.1966

***

MÙA XUÂN - MÙA HÈ

Mùa xuân hoa nở đẹp tươi

Bướm con bướm mẹ ra chơi hoa hồng

Bướm mẹ hút mật đầu bông

Bướm con đùa với nụ hồng đỏ hoe

*

* *

Vui sao khi chớm vào hè

Xôn xao tiếng sẻ tiếng ve báo mùa

Rộn ràng là một cơn mưa

Trên đồng bông lúa cũng vừa uốn câu

1966

***

GÀ CON LIẾP NHIẾP

Ngoài sân lội, mấy chú gà liếp nhiếp

Đi tìm mồi cùng mẹ bắt giun sâu

Trời mưa lâm thâm làm các chú ướt đầu

Chú rùng mình, giọt mưa rơi khỏi cánh

Trời mưa to hơn, sau rồi đâm ra tạnh

Chú chẳng giũ lông bởi mải bắt giun sâu

Nhưng nắng to chú vẫn khô đầu

Đôi mắt tròn trong như hai giọt nước

Hai giọt nước không bao giờ khô được

1966

***

GÓC SÂN VÀ KHOẢNG TRỜI

Góc sân nho nhỏ mới xây

Chiều chiều em đứng nơi này em trông

Thấy trời xanh biếc mênh mông

Cánh cò chớp trắng trên sông Kinh Thầy...

1966

***

TRĂNG SÁNG SÂN NHÀ EM

Ông trăng tròn sáng tỏ

Soi rõ sân nhà em

Trăng khuya sáng hơn đèn

Ôi ông trăng sáng tỏ

Soi rõ sân nhà em...

*

* *

Hàng cây cau lặng đứng

Hàng cây chuối đứng im

Con chim quên không kêu

Con sâu quên không kêu

Chỉ có trăng sáng tỏ

Soi rõ sân nhà em

Trăng khuya sáng hơn đèn

Ôi ông trăng sáng tỏ

Soi rõ sân nhà em...

1966

***

VƯỜN CẢI

Gió lên vườn cải tốt tươi

Lá xanh như mảnh mây trời lao xao

Em đi múc nước dưới ao

Chiều chiều em tưới, em rào, em trông

Sớm nay bướm đến lượn vòng

Thì ra cải đã lên ngồng vàng tươi

Bé Giang trông thấy nhoẻn cười

Nhăn nhăn răng...

cái mũi

hở mười

cái răng

2.1966

***

ĐÁNH THỨC TRẦU

Trẩu trẩu trầu trầu

Mày làm chúa tao

Tao làm chúa mày

Tao không hái ngày

Thì tao hái đêm

Câu hát của bà em

Đã ngủ rồi hả trầu?

Tao đã đi ngủ đâu

Mà trầu mày đã ngủ

Bà tao vừa đến đó

Muốn xin mấy lá trầu

Tao không phải ai đâu

Đánh thức mày để hái !

Trầu ơi, hãy tỉnh lại

Mở mắt xanh ra nào

Lá nào muốn cho tao

Thì mày chìa ra nhé

Tay tao hái rất nhẹ

Không làm mày đau đâu...

Đã dậy chưa hả trầu?

Tao hái vài lá nhé

Cho bà và cho mẹ

Đừng lụi đi trầu ơi !

1966

***

VƯỜN EM

Vườn em có một luống khoai

Có hàng chuối mật với hai luống cà

Em trồng thêm một cây na

Lá xanh vẫy gió như là gọi chim...

*

* *

Những đêm lấp ló trăng lên

Vườn em dậy tiếng dịu hiền gần xa

Em nhìn vẫn thấy cây na

Lá xanh vẫy gió như là gọi trăng...

1966

***

CÂY ĐA

Làng em có cây đa

Bên mương nước giữa đồng

Lá xanh dòng nước bạc

Biển lúa vàng mênh mông

Cây đa gọi gió đến

Cây đa vẫy chim về

Đa mỗi ngày một lớn

Và nuôi thêm nhiều ve

Dưới bóng đa, con trâu

Thong thả nhai hương lúa

Đủng đỉnh đàn bò về

Lông hồng như đốm lửa

Trưa nắng lóe trên đầu

Các bác làm nghỉ mát

Vòm đa rì rào xanh

Ve kêu, muôn lá quạt...

1966

***

DẶN EM

Tặng Giang, 4 tuổi

Mẹ cha bận việc ngày đêm

Anh còn đi học, mình em ở nhà

Dặn em đừng có chơi xa

Máy bay Mĩ bắn không ra kịp hầm

Đừng ra ao cá trước sân

Đuổi con bươm bướm, trượt chân, ngã nhào

Đừng đi bêu nắng, nhức đầu

Đừng vầy nghịch đất, mắt đau, lấm người

Ốm đau là mất đi chơi

Làm cho bố mẹ mất vui trong lòng.

Mẹ cha bận việc ngày đêm

Anh ngồi trong lớp, lo em ở nhà

1966

***

CON TRÂU ĐEN LÔNG MƯỢT

Con trâu đen lông mượt

Cái sừng nó vênh vênh

Nó cao lớn lênh khênh

Chân đi như đập đất

Trâu ơi ăn cỏ mật

Hay là ăn cỏ gà

Đừng ăn lúa đồng ta

(Lúa của mẹ của cha

Phải cấy cày vất vả)

Trâu ơi, uống nước nhá

Đây rồi nước mương trong

Có ánh mặt trời hồng

Có ánh mặt trăng tỏ

Bờ mương xanh mướt cỏ

Của trâu đấy, tha hồ

Trâu cứ chén cho no

Ngày mai cày cho khỏe

Đừng lo đồng nứt nẻ

Ta có máy bơm rồi

Khó nhọc mấy mùa thôi

Sau thì trâu được nghỉ

Máy cày rồi có nhé

Trâu chỉ còn vui chơi

Hếch cái mũi, trâu cười

Nhe cả hàm răng sún...

***

THầY GIÁO ĐI BỘ ĐỘI

1966

Kính tặng thầy Việt

Thầy đi bộ đội chiều qua,

Chúng em thơ thẩn vào ra chúc mừng

Nhớ bao tháng năm ròng, thầy dạy

Nhìn thầy vui, càng thấy thương hơn

Chúng em lòng những là buồn

Vẫn cười hát, để thầy còn đi xa

Em nhìn mấy bông hoa ngoài cửa

Hỏi hoa rằng có nhớ thầy không?

Bông hoa rung nhẹ cánh hồng

Chắc hoa muốn nói mà không nói gì.

4.1966

***

NGHE THầY ĐỌC THƠ

Em nghe thầy đọc bao ngày

Tiếng thơ đỏ nắng, xanh cây quanh nhà

Mái chèo nghiêng mặt sông xa

Bâng khuâng nghe vọng tiếng bà năm xưa

Nghe trăng thở động tầu dừa

Rào rào nghe chuyển cơn mưa giữa trời...

Đêm nay thầy ở đâu rồi

Nhớ thầy, em lại lặng ngồi em nghe...

1967

23

HỎI ĐƯỜNG

Nhìn con đường nhỏ từ đây

Bâng khuâng vì thiếu bóng thầy đi qua

Đường ơi, có nhớ chăng là

Ngày nào dạy học, thầy qua đường này?

Đường rằng: Tao nhớ lắm thay!

Khoa ơi, thầy giáo của mày đã xa

Bao giờ thống nhất nước nhà

Thầy về dạy học lại qua đường này

Nhìn con đường rợp bóng cây

Bỗng em lại thấy dáng thầy đi qua

9.1966

***

CÂY BÀNG

Cây bàng lá nõn xanh ngời

Ngày ngày chim đến tìm mồi chíp chiu

ò ó o...

ò ó o...

ò ó o...

Tiếng gà

Tiếng gà

Giục quả na

Mở mắt

Tròn xoe

Giục hàng tre

Đâm măng

Nhọn hoắt

Giục buồng chuối

Thơm lừng

Trứng cuốc

Giục hạt đậu

Nảy mầm

Giục bông lúa

Uốn câu

Giục con trâu

Ra đồng

Giục đàn sao

Trên trời

Chạy trốn.

Gọi ông trời

Nhô lên

Rửa mặt

25

Ôi bốn bề

Bát ngát

Tiếng gà

ò ... ó... o...

ò ... ó...

o...

1967

***

CHỌC ẾCH

Em đi chọc ếch chiều nay

Giỏ không thoắt đã đựng đầy tiếng kêu

Râm ran suốt cả trời chiều

Tiện mồm, em cũng hát theo một bài.

1966

****

KHI MẸ VẮNG NHÀ

Kính tặng mẹ em

Khi mẹ vắng nhà, em luộc khoai

Khi mẹ vắng nhà, em cùng chị giã gạo

Khi mẹ vắng nhà, em thổi cơm

Khi mẹ vắng nhà, em nhổ cỏ vườn

Khi mẹ vắng nhà, em quét sân và quét cổng

Sớm mẹ về, thấy khoai đã chín

Buổi mẹ về, gạo đã trắng tinh

Trưa mẹ về, cơm dẻo và ngon

Chiều mẹ về, cỏ đã quang vườn

Tối mẹ về, cổng nhà sạch sẽ

Mẹ bảo em: Dạo này ngoan thế !

- Không mẹ ơi ! Con đã ngoan đâu

Áo mẹ mưa bạc màu

Đầu mẹ nắng cháy tóc

Mẹ ngày đêm khó nhọc

Con chưa ngoan, chưa ngoan !

1967

***

NỬA ĐÊM TỈNH GIẤC

Kính tặng chú Huy Cận

Nửa đêm em tỉnh giấc

Bước ra hè em nghe

Nghe tiếng sương đọng mật

Đọng mật trên cành tre

Nghe ri rỉ tiếng sâu

Nó đang thở cuối tường

Nghe rì rầm rặng duối

Há miệng đòi uống sương

Nghe hàng chuối vườn em

Gió giở mình trăn trở

Chuột chạy giàn bí đỏ

Loáng vỡ ánh trăng vàng

Cây cau nó bức quá

Phành phạch quạt liên hồi

Một tiếng gì không rõ

Xôn xao cả đất trời...

1967

****

BUỔI SÁNG NHÀ EM

Ông trời nổi lửa đằng đông

Bà sân vấn chiếc khăn hồng đẹp thay

Bố em xách điếu đi cày

Mẹ em tát nước, nắng đầy trong khau

Cậu mèo đã dậy từ lâu

Cái tay rửa mặt, cái đầu nghiêng nghiêng

Mụ gà cục tác như điên

Làm thằng gà trống huyên thuyên một hồi

Cái na đã tỉnh giấc rồi

Đàn chuối đứng vỗ tay cười vui sao !

Chị tre chải tóc bên ao

Nàng mây áo trắng ghé vào soi gương

Bác nồi đồng hát bùng boong

Bà chổi loẹt quẹt lom khom trong nhà

1967

****

SAO KHÔNG VỀ VÀNG ƠI?

Tao đi học về nhà

Là mày chạy xồ ra

Đầu tiên mày rối rít

Cái đuôi mừng ngoáy tít

Rồi mày lắc cái đầu

Khịt khịt mũi, rung râu

Rồi mày nhún chân sau

Chân trước chồm, mày bắt

Bắt tay tao rất chặt

Thế là mày tất bật

Đưa vội tao vào nhà

Dù tao đi đâu xa

Cũng nhớ mày lắm đấy...

Hôm nay tao bỗng thấy

Cái cổng rộng thế này !

Vì không thấy bóng mày

Nằm chờ tao trước cửa

Không nghe tiếng mày sủa

Như những buổi trưa nào

Không thấy mày đón tao

Cái đuôi vàng ngoáy tít

Cái mũi đen khịt khịt

Mày không bắt tay tao

Tay tao buồn làm sao !

Sao không về hả chó?

Nghe bom thằng Mĩ nổ

Mày bỏ chạy đi đâu?

***

Tao chờ mày đã lâu

Cơm phần mày để cửa

Sao không về hả chó?

Tao nhớ mày lắm đó

Vàng ơi là Vàng ơi !

***

CHỚM THU

Sân trăng nghe đã dần phai

Lưa thưa vài hạt mưa ngoài hàng cây

Nghe trời trở gió heo may

Sáng ra vại nước rụng đầy hoa cau...

1967

***

MƯA

Sắp mưa

Sắp mưa

Những con mối

Bay ra

Mối trẻ

Bay cao

Mối già

Bay thấp

Gà con

Rối rít tìm nơi

ẩn nấp

Ông trời

Mặc áo giáp đen

Ra trận

Muôn nghìn cây mía

Múa gươm

Kiến

Hành quân

Đầy đường

Lá khô

Gió cuốn

Bụi bay

Cuồn cuộn

Cỏ gà rung tai

Nghe Bụi tre

Tần ngần

Gỡ tóc

Hàng bưởi

Đu đưa

Bế lũ con

Đầu tròn

Trọc lóc

Chớp

Rạch ngang trời

Khô khốc

Sấm

Ghé xuống sân

Khanh khách

Cười

Cây dừa

Sải tay

Bơi Ngọn mùng tơi

Nhảy múa

Mưa Mưa

Ù ù như xay lúa

Lộp bộp Lộp bộp...

Rơi Rơi...

***

ĐẤT TRỜI

Mù trắng nước

Mưa chéo mặt sân

Sủi bọt

Cóc nhảy chồm chồm

Chó sủa

Cây lá hả hê

Bố em đi cày về

Đội sấm

Đội chớp

Đội cả trời mưa...

1967

***

KẸO HỒNG KẸO XANH

Tay em cầm một cành đào

Ngày mồng một tết, chúng em vào thăm anh

Các anh ở giữa đồng xanh

Giơ tay ra đón, các anh cùng cười

Cành đào em tặng rất tươi

Thấy các anh khỏe, các anh cười, em yêu

Kẹo xanh, kẹo đỏ rất nhiều

Đứa nào anh cũng chia đều như nhau

Đứa nào anh cũng xoa đầu

Đứa nào anh cũng bế lâu trong lòng

Khẩu pháo nó đứng nó trông

Chú ta cũng muốn kẹo hồng, kẹo xanh

1967

**

TIẾNG CHIM CHÍCH CHÒE

Em đi học về

Thấy ụ pháo giữa đồng quê

Bao nhiêu khẩu pháo đều rê rê nòng

Pháo vươn theo ngọn cờ hồng

Trong tay một chú vẫy trong nắng chiều

Cánh đồng vui reo

Gió đồng rộng rãi

Nòng pháo bỗng nhiên dừng lại

Bao nhiêu cái mũ lắng nghe

Xa xa từ một ngọn tre

Tiếng chim chích chòe đang hót...

1967

****

HOA LỰU

Em trồng cây lựu xanh xanh

Cuốc kêu chưa dứt mà cành đầy hoa

Hoa lựu như lửa lập lòe

Nhớ khi em tưới, em che hàng ngày

Nhớ khi mưa lớn, gió lay

Em mang que chống cho cây cứng dần

Trưa nay bỗng thấy ve ngân

Ve ngân trưa nắng, quả dần vàng tươi

Em ăn thấy nó ngọt bùi

Tặng chú bộ đội, chú cười với em

Đêm về đạn chú bắn lên

Đỏ như hoa lựu trên nền trời xanh

1967

***

THÔN XÓM VÀO MÙA

Hạt mẩy uốn cong bông

Chim ngói bay đầy đồng

Đường thôn tiếng cười nở

Vàng tươi hoa cải ngồng

Sân kho máy tuốt lúa

Mở miệng cười ầm ầm

Thóc mặc áo vàng óng

Thở hí hóp trên sân

Thóc gài vàng tóc xanh

Thóc bay quanh tiếng cười

Trâu ngửi mùi rơm mới

Cái chân giậm liên hồi.

Chị chủ nhiệm giũ rơm

Anh dân quân đập lúa

Thóc nở bung như sao

Nhuộm vàng cả trời cao

Tối về ông trăng đến

Cùng các đội bình công

Ấm nước chè tỏa nóng

Thơm như hương lúa đồng.

1967

***

ĐÁM MA BÁC GIUN

Bác Giun đào đất suốt ngày

Trưa nay chết dưới bóng cây sau nhà

Họ hàng nhà kiến kéo ra

Kiến con đi trước, kiến già theo sau

Cầm hương kiến Đất bạc đầu

Khóc than kiến Cánh khoác màu áo tang

Kiến Lửa đốt đuốc đỏ làng

Kiến Kim chống gậy, kiến Càng nặng vai

Đám ma đưa đến là dài

Qua những vườn chuối, vườn khoai, vườn cà

Kiến Đen uống rượu la đà

Bao nhiêu kiến Gió bay ra chia phần...

1967

***

TIẾNG VÕNG KÊU

Kẽo cà kẽo kẹt

Kẽo cà kẽo kẹt

Tay em đưa đều

Ba gian nhà nhỏ

Đầy tiếng võng kêu

Kẽo cà kẽo kẹt

Mênh mang trưa hè

Chim co chân ngủ

Lim dim cành tre

Kẽo cà kẽo kẹt

Cây na thiu thiu

Mắt na hé mở

Nhìn trời trong veo

Kẽo cà kẽo kẹt

Võng em chao đều

Chim ngoài cửa sổ

Mổ tiếng võng kêu

Kẽo cà kẽo kẹt

Xưa mẹ ru em

Cũng tiếng võng này

Cánh cò trắng muốt

Bay - bay - bay - bay -...

Kẽo cà kẽo kẹt

Bé Giang ngủ rồi

Tóc bay phơ phất

Vương vương nụ cười...

Trong giấc em mơ

Có gặp con cò

Lặn lội bờ sông

Có gặp cánh bướm

Mênh mông, mênh mông

Có gặp bóng mẹ

Lom khom trên đồng

Gặp chú pháo thủ

Canh trời nắng trong

Em ơi cứ ngủ

Tay anh đưa đều

Ba gian nhà nhỏ

Đầy tiếng võng kêu

Kẽo cà kẽo kẹt

Kẽo cà kẽo kẹt

Kẽo cà... ... kẽo kẹt...

1967

***

CÂY DỪA

Cây dừa xanh tỏa nhiều tàu

Dang tay đón gió, gật đầu gọi trăng

Thân dừa bạc phếch tháng năm

Quả dừa - đàn lợn con nằm trên cao

Đêm hè hoa nở cùng sao

Tàu dừa - chiếc lược chải vào mây xanh

Ai mang nước ngọt, nước lành

Ai đeo bao hũ rượu quanh cổ dừa

Tiếng dừa làm dịu nắng trưa

Gọi đàn gió đến cùng dừa múa reo

Trời trong đầy tiếng rì rào

Đàn cò đánh nhịp bay vào bay ra...

Đứng canh trời đất bao la

Mà dừa đủng đỉnh như là đứng chơi

1967

***

TRĂNG ƠI... TỪ ĐÂU ĐẾN

Trăng ơi từ đâu đến?

Hay từ cánh rừng xa

Trăng hồng như quả chín

Lửng lơ lên trước nhà

Trăng ơi từ đâu đến?

Hay biển xanh diệu kì

Trăng tròn như mắt cá

Chẳng bao giờ chớp mi

Trăng ơi từ đâu đến?

Hay từ một sân chơi

Trăng bay như quả bóng

Đứa nào đá lên trời

Trăng ơi... từ đâu đến?

Hay từ lời mẹ ru

Thương Cuội không được học

Hú gọi trâu đến giờ !

Trăng ơi từ đâu đến?

Hay từ đường hành quân

Trăng soi chú bộ đội

Và soi vàng góc sân

Trăng từ đâu... từ đâu...

Trăng đi khắp mọi miền

Trăng ơi có nơi nào

Sáng hơn đất nước em...

1968

***

EM LỚN LÊN RỒI

Năm nay em lớn lên rồi

Không còn nhỏ xíu như hồi lên năm

Nhìn trời, trời bớt xa xăm

Nhìn sao, sao cách ngang tầm cánh tay

Núi xa lúp xúp chân mây

Bờ sông khép lại, hàng cây thấp dần

Nơi xa bỗng hóa nên gần

Quanh em bè bạn quây quần bốn phương...

1968

***

CÁNH ĐỒNG LÀNG ĐIỀN TRÌ

Cánh đồng làng Điền Trì

Sớm nay sao mà rộng

Sương tan trên mũi súng

Trên sừng trâu cong veo

Nơi này mấy bác cày

Đầu nghiêng nghiêng chiếc nón

Tiếng trâu và tiếng người

Vang ruộng dài lõm bõm

Nơi kia là mấy chị

Thì thòm tát gầu dai

Nước reo theo lòng máng

Bọt tung trắng hoa nhài

Nơi ấy mấy cô cấy

Ngửa tay phía mặt trời

Mạ bén hàng đứng thẳng

Hồn nhiên trong tiếng cười

Còn em, em kéo xe

Chở phân ra lót ruộng

- Ái chà, con cà cuống

Bỏ ngay vào ống bơ !

***

ĐÊM CÔN SƠN

Tiếng chim vách núi nhỏ dần

Rì rầm tiếng suối khi gần, khi xa

Ngoài thềm rơi cái lá đa

Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng

Mờ mờ ông bụt ngồi nghiêm

Nghĩ gì, ông vẫn ngồi yên lưng đền...

...Bỗng đâu vang tiếng sấm rền

Tỉnh ra em thấy trong đền đỏ hương

Ngang trời kêu một tiếng chuông

Rừng xưa nổi gió, suối tuôn ào ào

Đồi thông sáng dưới trăng cao

Như hồn Nguyễn Trãi năm nào về thăm

Em nghe có tiếng thơ ngâm...

*

* *

Ngoài kia nòng pháo ướt đầm sương khuya...

1968

***

THẢ DIỀU

Cánh diều no gió

Sáo nó thổi vang

Sao trời trôi qua

Diều thành trăng vàng

Cánh diều no gió

Tiếng nó trong ngần

Diều hay chiếc thuyền

Trôi trên sông Ngân

Cánh diều no gió

Tiếng nó chơi vơi

Diều là hạt cau

Phơi trên nong trời

Trời như cánh đồng

Xong mùa gặt hái

Diều em - lưỡi liềm

Ai quên bỏ lại

Cánh diều no gió

Nhạc trời réo vang

Tiếng diều xanh lúa

Uốn cong tre làng

Ôi chú hành quân

Cô lái máy cày

Có nghe phơi phới

Tiếng diều lượn bay?

Tiếng diều vàng nắng

Trời xanh cao hơn

Dây diều em cắm

Bên bờ hố bom...

1968

EM DÂNG CÔ MỘT VÒNG HOA

Kính tặng Anh hùng liệt sĩ Mạc Thị Bưởi

Trưa nay em đến thăm cô

Nắng chiêm chín rực đôi bờ phi lao

Sắc hoa râm bụt quanh ao_1

Tiếng chim vườn mẹ_2 cùng vào thăm cô

Tiếng gì dưới cỏ non tơ

Xôn xao trong đất nắng trưa bồn chồn

Vươn cao nòng pháo đầu thôn

Mồ cô nắng đắp vàng hơn mọi miền

Cô ơi ! Sông nước gọi tên

Nắng mưa phục kích, trăng lên đánh đồn

Thương cô sóng cuộn quanh cồn_3

Nhát dao giặc giết... em còn thấy đau!

Em nghe mẹ kể đêm sâu

Hoe hoe đôi mắt, mái đầu phơ phơ...

Thương cô bông lúa thêm mùa

Quả na bớt hạt, buồng dừa trĩu cây

Đồng em thêm tiếng máy cày

Mũ rơm đến lớp ngày ngày em chăm

Trăng suông sáng cả đêm rằm

Nhịp cầu vá vội, ầm ầm xe qua...

*

* *

Em dâng cô một vòng hoa

Thoảng nghe tiếng súng trời xa vọng về...

1968

1 Nơi giặc Pháp giết cô Bưởi, bây giờ hoa râm bụt nở đỏ tươi.

2 Vườn nhà cô Bưởi, nơi giặc tra tấn cô trước khi giết.

3 Cồn ở sông Kinh Thầy, nơi cô Bưởi đi lại hoạt động.

HƯƠNG NHÃN

Hàng năm mùa nhãn chín

Anh em về thăm nhà

Anh trèo lên thoăn thoắt

Tay với những chùm xa

Năm nay mùa nhãn đến

Anh chưa về thăm nhà

Nhãn nhà ta bom giội

Vẫn dậy vàng sắc hoa

Mấy ngàn ngày bom qua

Nhãn vẫn về đúng vụ

Cùi nhãn vừa vào sữa

Vỏ thẫm vàng nắng pha

Em ngồi bên bàn học

Hương nhãn thơm bay đầy

Ve kêu rung trời sao

Một trời sao ban ngày

Vườn xanh biếc tiếng chim

Dơi chiều khua chạng vạng

Ai dắt ông trăng vàng

Thả chơi trong lùm nhãn

Đêm. Hương nhãn đặc lại

Thơm ngoài sân trong nhà

Mẹ em nằm thao thức

Nhớ anh đang đi xa...

***

TRẬN ĐỊA BỎ KHÔNG

Các chú đi đã xa rồi

Cao cao ụ pháo như người đứng canh

Dế co càng đạp cỏ xanh

Cất cao giọng gáy một mình ri ri...

Dưới hào nước chẳng theo đi

Cá cờ đớp nắng, động ria cánh bèo

Em nhìn đáy nước trong veo

Máy bay một mảnh cắm siêu vỏ hà...

Thảo nào các chú đã xa

Thằng giặc chẳng dám bay qua nơi này...

1968

GỬI THEO CÁC CHÚ BỘ ĐỘI

Cháu nghe chú đánh những đâu

Những tầu chiến cháy, những tầu bay rơi

Đến đây chỉ thấy chú cười

Chú đi gánh nước, chú ngồi đánh bi

Rồi từ nhà cháu chú đi

Lúa chiêm vào mẩy, chim ri bay về

Nghiêng nghiêng buồng chuối bên hè

Rặng tre, bãi mía bốn bề vẫy theo...

Chú qua bao suối bao đèo

Đến nay chắc đã thêm nhiều chiến công

Ngoài này cháu đứng cháu trông

Những đêm súng nổ, lửa hồng chân mây

Cháu về lớp cũ tường xây

Thông hào luồn dưới bóng cây xanh rờn

Chú đi phá nốt bốt đồn

Cuối trời còn giặc, chú còn ra đi

Vẫn mong ngày chú trở về

Lại ngồi với cháu bên hè đánh bi...

1968

KỂ CHO BÉ NGHE

Hay nói ầm ĩ

Là con vịt bầu

Hay hỏi đâu đâu

Là con chó vện

Hay chăng dây điện

Là con nhện con

Ăn no quay tròn

Là cối xay lúa

Mồm thở ra gió

Là cái quạt hòm

Không thèm cỏ non

Là con trâu sắt

Rồng phun nước bạc

Là chiếc máy bơm

Dùng miệng nấu cơm

Là cua, là cáy

Chẳng vui cũng nhảy

Là chú cào cào

Đêm ngồi đếm sao

Là ông cóc tía

Ríu ran cành khế

Là cậu chích choè

Hay múa xập xoè

Là cô chim trĩ...1

1969

1 Lại đọc lại từ đầu: "Hay nói ầm ĩ" thành một bài thơ vòng tròn.

QUÊ EM

Bên này là núi uy nghiêm

Bên kia là cánh đồng liền chân mây

Xóm làng xanh mát bóng cây

Sông xa trắng cánh buồm bay lưng trời...

1969

ĐÁNH TAM CÚC

Bố vào lò gạch

Mẹ ra đồng cày

Anh đi công tác

Chị săn máy bay

Cả nhà vắng hết

Chỉ còn bé Giang

Bé đánh tam cúc

Với con mèo khoang

Nắng hồng chín rực

Bỗng nhiên bay vào

Rung râu, chớp mắt

Mèo ta "ngoao ! Ngoao !"

Mèo bỗng dỏng tai

Mắt xanh như nước

- à thôi... mày được !

Bé Giang dỗ dành

Mèo thè lưỡi đỏ

Liếm vào răng nanh

Đây là tướng ông

Chân đi hài đỏ

Đây là tướng bà

Tóc hiu hiu gió

Đây là con ngựa

Chân có bụi đường

Và đây quân sĩ

Thuộc làu văn chương...

- Quân này mày được

Quân này tao chui !

Mèo ta phổng mũi

"Ngoao ! Ngoao !" một hồi

- Quân này mày chui

Quân này tao được !

CÔN SƠN

Sáng đứng đỉnh Côn Sơn

Hương đồng thơm trong túi

Chiều xay thóc góc nhà

Tóc lại bay gió núi...

1969

HẠT GẠO LÀNG TA

Kính tặng chú Xuân Diệu

Hạt gạo làng ta

Có vị phù sa

Của sông Kinh Thầy

Có hương sen thơm

Trong hồ nước đầy

Có lời mẹ hát

Ngọt bùi đắng cay...

Hạt gạo làng ta

Có bão tháng bảy

Có mưa tháng ba

Giọt mồ hôi sa

Những trưa tháng sáu

Nước như ai nấu

Chết cả cá cờ

Cua ngoi lên bờ

Mẹ em xuống cấy...

Hạt gạo làng ta

Những năm bom Mĩ

Trút trên mái nhà

Những năm cây súng

Theo người đi xa

Những năm băng đạn

Vàng như lúa đồng

Bát cơm mùa gặt

Thơm hào giao thông..

Hạt gạo làng ta

Có công các bạn

Sớm nào chống hạn

Vục mẻ miệng gàu

Trưa nào bắt sâu

Lúa cao rát mặt

Chiều nào gánh phân

Quang trành quết đất

Hạt gạo làng ta

Gửi ra tiền tuyến

Gửi về phương xa

Em vui em hát

Hạt vàng làng ta...

1969

CON CÒ TRẮNG MUỐT

Con cò đi đón cơn mưa

Tối tăm mù mịt ai đưa cò về

(Ca dao)

Khi cơn mưa đen rầm đằng đông

Khi cơn mưa đen rầm đằng tây

Khi cơn mưa đen rầm đằng nam, đằng bắc

Em vẫn thấy

Con cò

Trắng muốt

Bay ra đón cơn mưa...

Cây lúa mừng vui phất cờ

Dây khoai nảy xanh lá mới

Cau xòe tay hứng giọt mưa rơi

Ếch nhái uôm uôm mở hội

Cá múa tung tăng

Nhưng không ai biết

Con cò

Co ro

Chịu rét

Trên cành cây...

*

* *

Đến khi cơn mưa lại đen rầm đằng đông, đằng tây

Đến khi cơn mưa lại đen rầm đằng nam, đằng bắc

Em lại thấy

Vẫn con cò ấy

Bay ra

Trắng muốt

Mừng đón cơn mưa...

1969

MANG BIỂN VỀ QUÊ

Lấp lóe lửa chài - sao hiện ra

Mây bay lóng lánh - cánh buồm xa

Em mang sắc biển về quê đó

Sắc biển xanh trên những mái nhà

1969

CẦU CẦM

Cầu Cầm là thế này

Đến giờ em mới rõ

Hàng cây bom chém dở

Lên chồi xanh thiết tha

Bạn nhỏ nào đi qua

Vai bay khăn quàng đỏ

Tiếng chim hót đâu đó

Nghe ngọt vị ổi đào

Ríu rít tiếng ai chào

Cánh đồng đang mùa gặt

Lúa vàng trong đáy mắt

Trời xanh trong lưỡi liềm

Chuyến xe đi rất êm

Cầu chùng như nhịp võng

Có tiếng ru của sóng

Có tiếng ru của trời

Sông ơi nhớ thương ai

Mà bốn mùa nước đỏ

Con chim nghiêng mắt ngó

Phù sa hồng đôi chân

Như thế mà cầu Cầm

Một máy bay Mỹ rụng

Bây giờ những mũi súng

Vẫn vươn trong lòng người

Uống nước hố bom sâu

Nghé con nghênh mặt cười

1969

LỜI CỦA THAN

- Than ơi !

Bạn từ đâu ra Mà bạn đen thế?

- Tôi từ đáy bể

Mắt tôi có ngọc trai

Nên sáng như gương

Tôi biết con thuồng luồng

Có đôi tay múa dẻo

Tôi biết con cá sấu

Nghênh mồm thở lay thuyền

Tôi biết con nhám, con chuồn

Lao như tên lửa

Tôi biết từng đoàn sứa

Giương ô đi trong hội lân tinh

Và con mực rập rình

Phun mực Cửu Long cho bạn viết

Tôi từ cánh rừng già

Ủ đầy hương thơm và bóng tối

Nên tôi đen như đêm

Trong lòng tôi có tiếng hổ gầm

Tiếng rừng rung trong bão

Tiếng suối thét lạc giọng...

Tôi từ thẳm sâu của đất

Trong bụng tôi chứa đầy chuyện cổ tích

Chuyện Sơn Tinh, Thủy Tinh

Chuyện vua Diêm Vương

Bỏ vào vạc dầu những thằng gian ác...

- Than ơi !

Thế bạn yêu ai nhất?

- Tôi yêu bác thợ

Có cây đèn sáng xanh ở sườn

Không có bóng mà không tắt

Đốt chẳng cần dầu

Có cái mũ đội đầu

Ngồi lên không bẹp

Các bác ấy

Vừa bắn tàu bay Mỹ rơi

Vừa đưa tôi ra ánh nắng mặt trời

Cho tôi lên xe

Cho tôi xuống tàu

Để tôi làm ra lửa

- Than ơi !

Bạn muốn nói gì thêm nữa?

- Tôi muốn làm thơ

Ca ngợi vịnh Hạ Long

Có màu xanh từ thuở Ngô Quyền

Con sóng vẫn reo trên xác giặc

Ca ngợi bác công nhân

Sớm sớm lên tầng

Mặt trời mọc dưới chân như một giọt phẩm

đỏ

Tay cuốc ra vàng

Giữa bát ngát trời xanh...

ĐI TÀU HỎA

Con tàu hỏa rất dài

Bánh không săm không lốp

Chạy đều trên đường ray

Đêm ngày không bị trượt

Tàu giật mình đột ngột

Rồi dùng dằng rời ga

Dòng sông và con đường

Quay như cái com-pa

Tiếng bành bạch rất xa

Tiếng bành bạch rất gần

Nghe ù ù ầm ầm

Đất trời đang xay lúa

Nắng bập bình cửa sổ

Mây bồng bềnh về đâu

Em ngồi trên dông bão

Đang chuyển dưới gầm tàu

Bên em chú bộ đội

Túi xách có nhiều quà

Em nhìn trong mắt chú

Long lanh phương trời xa

Chị thanh niên xung phong

Áo bạc màu nắng gió

Chị nhìn đi xa xăm

Hát bài gì không rõ

Bên em bạn thiếu nhi

Đeo huy hiệu Bác Hồ

Bạn làm "nghìn việc tốt"

Hôm nay về Thủ Đô

Ngoài kia núi nhấp nhô

Ngang trời - như nổi sóng

Nhà máy nào vừa dựng

Khói bay trắng một miền

Con tàu như mũi tên

Đang lao về phía trước

Em muốn con tàu này

Đưa em đi khắp nước

Ôi Tổ Quốc ! Tổ Quốc !

1969

MẸ ỐM

Mọi hôm mẹ thích vui chơi

Hôm nay mẹ chẳng nói cười được đâu

Lá trầu khô giữa cơi trầu

Truyện Kiều gấp lại trên đầu bấy nay

Cánh màn khép lỏng cả ngày

Ruộng vườn vắng mẹ cuốc cày sớm trưa

Nắng mưa từ những ngày xưa

Lặn trong đời mẹ đến giờ chưa tan

Khắp người đau buốt, nóng ran

Mẹ ơi ! Cô bác xóm làng đến thăm

Người cho trứng, người cho cam

Và anh y sĩ đã mang thuốc vào

Sáng nay trời đổ mưa rào

Nắng trong trái chín ngọt ngào bay hương

Cả đời đi gió đi sương

Bây giờ mẹ lại lần giường tập đi

Mẹ vui, con có quản gì

Ngâm thơ kể chuyện rồi thì múa ca

Rồi con diễn kịch giữa nhà

Một mình con sắm cả ba vai chèo

Vì con, mẹ khổ đủ điều

Quanh đôi mắt mẹ đã nhiều nếp nhăn

Con mong mẹ khỏe dần dần

Ngày ăn ngon miệng, đêm nằm ngủ say

Rồi ra đọc sách, cấy cày

Mẹ là đất nước, tháng ngày của con

1970

BÀ VÀ CHÁU

Trích Trường ca "Làng quê"

Bà ngồi yên rất lâu

Bóng tạc lên vách đất

Dải khăn vuông đội đầu

Gió lọt vào phơ phất...

Ôm Hương, tay run run

Bỗng nhiên, bà chớp mắt

Nhớ ngày xưa đói nghèo

Thương ông, giặc Pháp bắt

Sục sạo tìm du kích

Giặc đốt hết xóm làng

Bố Hương vượt lửa đạn

Bơi qua Lục Đầu Giang

Ông đi, ông để lại

Cái vành tang cho bà

Vết nhăn hằn sâu mãi

Và hắt hiu tuổi già

Sau hòa bình, bố về

Xóm làng còn đủ cả

Chỉ vắng mẹ Hương thôi

Bố ngồi trơ như đá...

Rồi lạy bà, bố đi

Hương mới sinh, bé choắt

Đất nước sao nhiều giặc

Đánh đến giờ chưa xong!...

Cái bao tượng của bà

Thắt bụng dần nhỏ lại

Cả một đời lo toan

Lưng bà giờ như gẫy

Bà vẫn vui công việc

Chả lúc nào ngơi tay

Khi bà thăm trận địa

Lúc bà trồng hàng cây

Bà vẫn nuôi bộ đội

Suốt hăm mấy năm trời

Nhiều chú đeo súng lục

Cưỡi bình bịch về chơi

Thư các chú gửi về

Không tuần nào không có

Chú thì đóng Sơn La

Chú thì ra Cồn Cỏ

Chú thì giữ Hàm Rồng

Chú thì xa, xa nữa...

Thư đi mấy tháng đường

Nhiều bức nhòe một nửa

Lâu nay, Hương không thấy

Chú nào về thăm đây

Bà bảo: Các chú bận

Đánh Mỹ suốt đêm ngày

Những lúc sợ bà buồn

Hương lượn tròn, múa hát

Bóng chuối trùm nửa sân

Trăng ngời lênh láng bạc...

KÍNH TẶNG CHÚ TỐ HỮU

Đầu hè không thấy giọt sương

Rung rinh cành táo đã ươm nắng hồng

Chú ngồi với cháu trong phòng

Mái chèo nghe động một dòng Hương Giang

Chú Từ ấy những gian nan

Đường lên Đắc Sút sương tan mặt ghềnh

Đêm khuya cái chết bên mình

Nằm trên ván lạnh không manh chiếu nào

Chú buồn nghe một tiếng rao

Thương bạn nhỏ gió thổi vào nghiêng nghiêng

Trong tù Chú đã viết nên

Những vần thơ đẹp còn truyền đến nay

Bây chừ đất nước trong tay

"Dẫu chưa toàn vẹn đã bay cờ hồng"(1)

Chú ngồi dặn cháu trong phòng

Ôi lòng Chú cũng như lòng mẹ cha

Tiếng thơ Chú bỗng ngân nga

Hòa cùng tiếng võng quê nhà mẹ đưa

Đất trời sáng đẹp hơn xưa

Cháu rời phòng Chú giữa trưa nắng vàng.

EM GẶP BÁC HỒ

Có ai se sẽ ngồi xuống đầu giường

Đưa bàn tay mát như kem sữa

Xoa lên trán em đang dịu lửa

Vuốt lên mắt em đang bớt mờ

A, Bác Hồ !

Bác Hồ ta đó !

Bác mặc tấm áo ka ki

Bàng bạc sương rừng Pắc Bó

Trán Bác có ngôi sao

Thảo nào

Bác đi đêm không lạc

Bác ơi, Bác !

Bác cười rung rung chòm râu

Mắt Bác sao mà thương thế

Tóc Bác thơm lừng gió bể

Thơm nắng đường xa

Bác cho em nhiều quà

Và khen dạo này em béo khỏe

Hơn ngày xưa nhiều

Cúc áo em bị đứt từ chiều

Đêm phanh ra, hở ngực

Bác đắp vào cho em

Rồi Bác ra rất êm

Bác đi ! Bác đi rồi !

Em bỗng oà lên khóc

Tỉnh dậy thấy ướt đầm mái tóc

Nhìn xem Bác có đâu đây,

Chỉ thấy đầy trời đèn sáng, mưa bay

Người người lặng im đi viếng Bác

Bóng đèn rưng rưng nước mắt...

Đúng rồi

Bệnh viện em vừa truy điệu Bác chiều nay

Nhưng Bác chỉ yên nghỉ ban ngày

Chứ ban đêm là Bác rời linh cữu

Bác chào chú đứng gác

Rồi đi vòng quanh khắp trên thế giới

Để chăm sóc trẻ con

Nhất là đứa nào phải nằm trong bệnh viện...

Viện Mắt - phố Bà Triệu Đêm 9.9.1969

NHẬN THƯ ANH

Chiều nay nhà nhận thư anh

Gửi về từ miền đất mỏ

Nét chữ chênh chênh nắng gió

Vượt qua vách đá, tầng than

Em bóc phong thư vội vã

Ngón tay cứ ríu vào nhau

Ô con chim khách, chim khách

Kêu chi kêu mãi trên đầu!

Thư kể về phố Mạo Khê

Dãy nhà lô xô mái ngói

Anh đi vào mỏ sớm chiều

Lá bàng tháng ba đỏ ối

Thư kể lò đá, lò than

Đường goòng hút sâu trong núi

Bài thơ anh vừa viết vội

Đọc lên có tiếng chim bay

Thư kể về "Hoa trứng gà"1

Đêm đêm thơm lừng phố mỏ

(Chắc anh viết những dòng này

Hương hoa bay đầy cửa sổ)

Thư kể về "Làng ven mỏ"2

Nửa đêm dội tiếng còi tàu

Bụi than vương trên lá lúa

Tiếng than rung cánh bèo dâu

Ôi miền đất anh đang sống

Nghe sao giản dị yêu thương

Khát những trang thơ đầy nắng

Ngổn ngang đất đá công trường

Em mê mải đọc thư anh

Những muốn thăm làng, thăm mỏ

Nếu anh không phóng xe về

Em sẽ lần đường cuốc bộ...

1970

HOA BƯỞI

Đêm qua hoa rụng cánh rồi

Sớm nay cái cuống đã chồi quả non

Hoa rơi trắng mảnh sân con

Ôi hoa đã rụng vẫn còn ngát hương...

1970

76

GIÔNG BÃO

Vẫn tấm thân

Gió thiêu, nắng cháy

Chăn trâu, cắt cỏ

Vai vác chiếc bắp cày gỗ gụ

To như cái cột đình

Chuôi liềm lấp loáng ngang lưng

Cua chĩa càng lao lên phía trước

Bật mở yếm nâu

Mây bay dưới chân

Mây bay trên đầu

Trời đất nổi phong ba ầm ầm gió bụi

Tưởng lệch sông

Lệch núi

Làng xóm bé hơn hòn sỏi

Ngôi nhà nay thấy đâu?

Nay thấy đâu: Hoa nhãn rụng vườn sau

Hương bưởi thơm lừng giếng nước

Ngõ xóm gồ ghề quen thuộc

Đoàn người bước lên lưng Cua

Tay cầm cào cỏ Răng bừa

Chiêng dồn, trống thúc áo quần rách bươm

Phấp phới

Người trẻ đứng trên

Người già đứng dưới

Bạn Nhỏ đứng giữa đôi càng

Hằn vết chân trâu

Thương đất phù sa

Vật vã khổ đau

Khô xác mấy mùa hạn hán

Thương mẹ già

Ra vào loạng choạng

Nắng lòa con mắt

Ta mang nỗi đau của đất

Lên trời Đánh cho

Thần Hạn cụt vòi

Gẫy cánh!

Cua bay suốt một ngày

Một đêm

Đến nhà cô

Mây áo trắng

Đến nhà cô

Mây áo vàng

- Ôi dân làng

Dân làng đi đâu đó?

- Chúng tôi đi

Đánh gãy xương Thần Hạn!

Hai cô lắc đầu:

- Nó có cái vòi ác lắm

Không đánh được đâu!

Cua lại bay

Một đêm

Một ngày sau

Đến nhà chị Gió

Chị khoác chiếc áo xanh

Gùi nước đeo trĩu cổ

- Ôi dân làng đi đâu?

- Đi phanh thây Thần Hạn!

Chị Gió nghiêng đầu:

- Nó vẫy vùng đôi cánh

Không đánh được đâu!

*

* *

Lúc đó

Dội lên tiếng thở ồ ồ

Xung quanh loằng ngoằng lửa đỏ

Thần Hạn bay nhoáng nhoàng

Cánh dọc ngang xả gió

Vòi xì khói cay xè:

- Hỡi chúng bay

Những kẻ nghèo hèn khốn khổ

Ai xui nộp mạng cho ta?

Chiếc liềm bên sườn bạn Nhỏ

Nghiêng về một bên

Bạn bay theo

Thần Hạn

Nhanh hơn chớp ban đêm:

- Cho tôi hỏi

Sao Thần hút hết nước sông

Còn thiêu khô cây cối

Thiêu khô bàn tay con người

Ai mà sống nổi?

Mồm Thần Hạn méo xệch

Phả hơi rát mặt

- Ta đã tha tội chết

Chúng bay còn đòi chi?

- Chúng tôi

Đòi tiếng chim cho trời

Đòi sắc hoa cho lá

Đòi hương thơm cho quả

Đòi phù sa cho đất

Đòi nước cho sông

Đòi máu cho tim người

Chúng tôi đòi...

- A,

Thằng này nói láo

Thần đập cánh cau mày

Khoảng trời đùng đùng nổi bão

Lửa táp đằng đông

Lửa táp đằng tây

Lửa,

Lửa,

Giơ bàn tay

Không nhìn thấy nữa

Quay lại

Không nhìn thấy nhau

Lửa tím dưới chân

Lửa xanh trên đầu

Quanh người hầm hập nóng

Thần Hạn rít trong cổ họng:

- Chúng bay không thoát tay ta

Chúng bay sẽ thành tro bụi!

Cua lái đôi càng

Một cơn gió nổi

Cua vút lên cao

Không gian tóe ngang ánh chớp

Lưng trời nước đổ rào rào

Rào rào...

Lửa Thần không tắt

Lửa reo rần rật

Lửa tím Lửa vàng

Vòi phun lửa trắng

Lửa xiên thẳng

Dài như mũi tên bay

Cơn gió lượn qua

Tắt ngay

Đám mây trôi qua

Tan biến

Con chim lao qua

Thành cát...

Nhưng lạ chưa

Cụ già ngân nga tiếng hát

Bài hát về dãy thông xanh

Lá thông bứt cành

Lao vun vút

Mũi thông xoáy lạnh không gian

Bài hát về hàng dừa dài

Về bãi mía rộng

Lá phừn phựt bứt cây

Phóng lên trời

Sáng loáng muôn ngàn thanh kiếm

Lưỡi dao

Rừng rực chớp

Bài hát về con đường làng

Sói nhảy lên

Lốc cốc

Và

Bay vù như bão thốc

Bài hát về cơn mưa chiều hè

Mát luồng gió đắng

Cua phun từng chùm bọt trắng

Một giọt nở thành năm

Hai giọt nở thành mười

Thần Hạn rủ vòi

Khép cánh

Ngẩn ngơ

Vành tai quạt mo

Rung rung tiếng hát

Nghe trầm hùng như thác

Du dương như phi lao reo

Và trong veo như suối sa lưng đèo

Bỗng

Thần sực tỉnh

Dọc ngang vỗ cánh

Vòi quật chéo không trung

Lửa trắng

Lửa xanh

Lửa tím

Lại bốc lên đùng đùng

Thần Hạn nghiến răng trèo trẹo:

- Từ nay

Trẻ con đừng hòng ăn kẹo

Người già đừng mong

Có bát canh cần

Chỉ một giọt lửa của ta

Chúng bay cũng thành tro bụi

Lửa quạt vào lưng

Chói lói

Vẫn không làm nóng lưng Cua

Lưng đỡ chân người

Mát như chiều mưa

Lửa quạt vào đầu, vào vai

Dữ dội

Cua giương càng che

Nhưng không che nổi

Mọi người cúi xuống gan bàn chân

Lấy đất phù sa

Đỏ quánh

Xoa lên da

Da lạnh

Xoa lên áo quần áo quần lành ngay

Hồng tươi trong sắc lửa

Thần Hạn rùng mình

Hoảng sợ

Không hiểu sao

Thần rung cánh

Lắc đầu

Dồn độ nóng thêm cho lửa

Nhưng ùn ùn Bốn phía

Dải nước trắng và dày

Cuộn thành những túi mây

Hút lửa

Túi nước thắt vào nhỏ nữa

Lửa tru tréo bên trong

Phụt tắt

Cua đạp mạnh tám còng

Bật sáng choang đôi mắt

Yếm nâu phần phật

Bay vút lên cao

Và đoàn người

Cầm cuốc, cầm cào

Lăm lăm đợi

Thần Hạn lao tới

Quăng vòi

Quấn chặt lưng cua và đoàn người

Lắc tít Lắc tít Nghe kẽ răng

Thần rít:

- Chúng bay không thoát tay ta

Lúc bấy giờ các chị Gió

Từ xa

Lái những viên đạn, lưỡi dao

Mũi tên, thanh kiếm

Phầm phập đến

Chém dọc, đâm ngang

Viên đạn đường làng

Nổ tung con mắt

Mũi tên thông, cắm sâu vào tai

Thanh kiếm lá dừa

Chém xả vai

Cánh thần tướp ra

Buông rủ

Lưỡi dao mía

Lia ngay vào cổ

Và đoàn người

Leo nhanh lên vòi

Con gái cầm kim chích

Con trai cầm răng bừa đâm

Cụ già cầm cào bổ

Quanh vòi

Những nhát đâm tua tủa

Theo nhịp trống

Nhịp chiêng

Thần rú lên

Man rợ

Không giống tiếng người, tiếng thú

Quay cuồng

Điên loạn

Cua giương càng

Hàng răng lạnh lùng và sáng loáng

Nghiến chặt vòi

Máu tóe ra đầy trời

Vòi đứt

Thần tối tăm con mắt

Không kêu được một câu

Cô Mây bay qua đầu

Thần Hạn bám vào

Định trốn

Nóng lòng chờ đón

Bạn Nhỏ đứng trong mây

Và bất ngờ

Giáng xuống

Một bắp cày !

Đầu Thần bẹp dúm

Máu tóe ra bảy sắc cầu vồng

Mũi khẹc thành sấm

Chuyển động trời ngoài, trời trong

Thần hu hu khóc

Nước mắt to, nước mắt nhỏ ào ào

Trút xuống thành mưa...

1970

TIẾNG NÓI

À uôm, ếch nói ao chuôm

Rào rào, gió nói cái vườn rộng rênh

Rau âu, chó nói đêm thanh

Tẻ... te... gà nói sáng banh ra rồi

Vi vu, gió nói mây trôi

Thào thào , trời nói xa vời mặt trăng...

1971

HẠ LONG

Chiều về cuồn cuộn mây đen

Vòm trời mặt vịnh nối liền với nhau

Đảo xanh, đảo tía, đảo nâu

Mênh mông sóng sóng trắng phau bạt ngàn

Nhoáng nhoàng chớp chớp chói chang

Đoàng đoàng sét sét giật vang trong ngoài

Biển đen màu mực ai mài

Thoảng bay vệt nắng ban mai phớt hồng

Gần xa xàng xuộm màu đồng

Vàng hoe lốm đốm cải ngồng đơm hoa

Tím tươi lấp loáng hoa cà

Bất thần rừng rực, lòa lòa lửa gang

Cầu vồng muôn sắc loang loang

Vượt trên ngọn sóng cao ngang mặt người

*

* *

Hạ Long, vẻ đẹp tuyệt vời

Hiện lên rực rỡ lúc trời nổi giông...

8.1971

NGÔI ĐỀN BÃI CHÁY

Ngôi đền có tự bao đời

Rêu xanh bậc đá, lá rơi úa vàng

Cột đền, đạn Mỹ xiên ngang

Bàn thờ đã lạnh khói nhang lâu rồi

Hố bom sâu hoắm chân đồi

Ngẩng lên nham nhở mảnh trời biếc trong

Vách đền ai tạc tượng ông

Lửa quăn giáp sắt, kiếm cong tuốt trần

Mặt hiền như bác nông dân

Nụ cười tươi sáng, mến thân, đậm đà

Từ đền em bước chân ra

Hạ Long muôn sóng chói lòa gươm vung

Từng đoàn các chú qua sông

Pháo vươn. Lá nguỵ trang rung tiếng cười

Phà sang, đền đã khuất rồi

Nghĩ về các chú bồi hồi không yên

Và em bỗng hiểu ngôi đền

Hiểu ai tạc tượng người hiền cầm gươm

1971

NHỚ VÀ NGHĨ

Kính tặng chị Ngô Thị Phương Huyền

Chị em dạo mát trên đường

Tiếng than ngỡ tiếng quê hương ngọt ngào

Bâng khuâng chị nhớ ngày nào

Trăng lên nghe gió rì rào ngọn tre

Và em nghĩ những đêm hè

Điện hồng mái ngói, bạn bè hò reo

Máy khoan thình thịch lưng đèo

Bùi ngùi chị nhớ những chiều làm thuê

Một mình giã gạo canh khuya

Căm căm giá buốt, gió về từng cơn

Rộn ràng em nghĩ xóm thôn

Tiếng ai xát thóc cười giòn sân kho

Trắng tinh hạt ấm, hạt no

Đường làng xe nhỏ, xe to ra đồng

Chị nhìn nước rặc Hạ Long

Nhớ trưa bắt cáy bãi sông năm nào

Bập bềnh, em nghĩ chiếc phao

Chiều chiều tắm biển, sóng dào dạt xô

Chị nhìn lá rụng cành trơ

Đắng cay nhớ ổ chuối khô. Gió lùa

Mái lều xơ xác nắng mưa

Vết roi chủ - những nhát cưa xé lòng

Và em nghĩ những gian phòng

Điều hòa nhiệt độ, mặt hồng niềm vui

Tiếng cây lách chách đâm chồi

Tiếng người trò chuyện với người yêu thương

Chị em cùng dạo trên đường

Cùng nhìn cỗ máy, con mương, mái nhà

Chị buồn nhớ những ngày qua

Em vui nghĩ những ngày xa đang gần...

1971

CHÁU LÀM BÀ CÒNG

Tặng cháu Minh Hà

Cái chân thì khuệnh khoạng

Tay vắt vẻo lưng cong

Đầu vấp va vấp vểnh

Cháu bỗng hóa bà còng

Mèo tròn mắt lạ lùng

Chị cười lăn ra đất

Mẹ ngồi lặng hồi lâu

Bà đứng trào nước mắt...

1972

CHÁU ĐI

Cháu về rồi cháu lại đi

Ngoài kia bom nổ ầm ì suốt đêm

Chú nào có chút nào yên

Đêm nằm thấp thỏm nghe rền tiếng bom

1972

NGẮM HOA

Tặng Thúy Giang

Em ngắm bông hoa

Tím tươi bỡ ngỡ

Cánh hoa mới nở

Màu còn rung rinh

Màu đẹp hơn tranh

Càng nhìn càng thắm

Như màu của nắng

Như màu của mưa

Dịu dàng non tơ...

Yêu hoa đẹp thế

Em đừng quên rễ

Sần sùi xòe ra

Như tay lắm đốt

Bám vào sỏi cát

Bám vào nắng rát

Bám vào mưa dầm

Làm lụng âm thầm

Cần cù dưới đất

Chẳng nhìn thấy đâu

Chính chùm rễ ấy

Làm nên sắc mầu

THÁNG BA

Sau làn mưa bụi tháng ba

Lá tre bỗng đỏ như là lửa thiêu

Nền trời rừng rực ráng treo

Tưởng như ngựa sắt sớm chiều vẫn bay

1972

HƯƠNG ĐỒNG

Đồng ẩm trăng non

Luống cày sực nức

Mưa rào bữa trước

Nắng nồng chiều nay

Mùi bùn đang ngấu

Mùi phân đang hoai

Vôi chưa tan hẳn

Còn hăng rãnh cày

Hạt giống mùa qua

Bốc men trong đất

Giọt giọt mồ hôi

Bốn bề lên hương

Dịu mát bờ sương

Thoảng hơi gió nhẹ

Vầng trăng mới hé

Làn mây trong ngần

Đường cày ai rạch

Thành dòng sông

Ngân Sao như gốc rạ

Lô nhô xa gần

*

* *

Trời đất đêm nay

Như chim mới hót

Như rượu mới cất

Như mật mới đông

Đi trong ngào ngạt

Niềm vui gieo trồng

Thịt da ta cũng

Tỏa hơi ruộng đồng

ĐỒNG CHIỀU

Mặt trời chìm cuối đồng xa

Sương lên mờ mịt như là khói bay

Đất trời cách một gang mây

Và tôi cùng với luống cày tỏa hương...

1972

CÂU CÁ

Cầu ao loang vết mỡ

Em buông cần ngồi câu

Phao trắng tênh tênh nổi

Trên trời xanh, làu làu

Mặt ao không gợn gió

Bóng trúc cũng rung rinh

Con cá mương đớp bọt

Nhô miệng tròn, nhỏ xinh

Cá cá, chúng mày ơi

Vào đây mà kiếm ăn

Mồi lòng gà béo ngậy

Mùi thính thơm, rất đằm

Cục cùng cung trên bờ

Vào đây con cá ngão

Cái mồm to hơn mình

Mắt đỏ vằn gian giảo

Vào đây con rô cụ

Đầu đen sạm lầm lì

Thường nháy phao đột ngột

Rồi lừ lừ lôi đi

Vào đây con cá diếc

Hay vơ vẩn rong chơi

Nhung nhăng khoe áo trắng

Và nhẩn nha rỉa mồi

Cá cá chúng mày ơi

Dù con to, con nhỏ

Nếu chạm đến mồi ta

Đều nằm khoèo trong giỏ

Riêng mặt trời tinh nghịch

Ngậm mồi dưới đáy ao

Giật mấy lần không được

Còn làm ta ngã nhào

1972

GHI Ở BỜ AO

Chim hót rung rinh cành khế

Hoa rơi tím cả cầu ao

Mấy chú rô ron ngơ ngác

Tưởng trời đang đổ mưa sao

1972

CƠN GIÔNG

Cơn giông bỗng cuộn giữa làng

Bờ ao lở. Gốc cây bàng cũng nghiêng

Quả bòng chết chẳng chịu chìm

Ao con mà sóng nổi lên bạc đầu...

1972

AO NHÀ MÙA HẠN

Mùa mưa mà mưa chẳng đến

Đáy sâu nẻ toác khi nào

Rêu nằm mơ những sấm sét

Rồi khô trên cọc cầu ao...

CON MẮT

Con mắt trời nóng bỏng

Rừng rực những ngôi sao

Đêm đêm con mắt ấy

Cháy bùng trên mặt ao

Thẳm sâu con mắt đất

Hun hút những giếng thơi

Đêm đêm con mắt ấy

Nói điều chi với trời?

1972

LỜI MỘT BẠN GÁI MƯỜI HAI TUỔI

Các bạn ơi !

Tên phát xít Ních-xơn đã cúi mặt viếng tôi

Tôi nhìn thẳng vào mặt hắn

Ý nghĩ hắn chạy từ đầu xuống chân

Từ chân ngấm xuống đất sâu, nên tôi nghe hết:

"Nếu mày sống thì ông cũng giết !"

Ai nhìn nghiêng sẽ tưởng hắn thương tôi

Giọt nước mắt lạnh buốt kia có thể lừa người

Tôi nhìn hắn trừng trừng vào mặt

Và tôi hiểu hắn đã vay nước mắt !

Tôi nhìn thấy răng hắn thì nhọn hoắt

Kẽ răng còn vương vài sợi thịt trẻ con

Ý nghĩ hắn chạy từ đầu xuống chân

Từ chân ngấm xuống đất sâu, nên tôi nghe hết:

"Nếu mày sống thì ông cũng giết !"

Tôi ngủ ngót ba mươi năm dưới bóng bạch dương

Trong khúc dân ca có cơn gió mùa đông và tiếng xe tam mã

Viên đạn Hít-le bắn tôi

Đã thành gỉ sét rồi

Hôm nay Ních-xơn đến khóc

Cách hắn giả vờ thật là ngu ngốc

Ý nghĩ hắn chạy từ đầu xuống chân

Từ chân ngấm xuống đất sâu, nên tôi được biết:

"Nếu ông là Hít-le

Ông sẽ thiêu mày không còn gì mà chôn hết!"

Và hắn khóc tôi

Tôi không thể phì cười

Tôi nhìn thẳng vào mặt hắn

Tôi nhận ra máu tôi bọn phát xít Đức cướp đi

Chảy giần giật vằn vèo theo hình chữ Y

Trên mũi nhọn diều hâu của hắn

Không biết hắn mượn ai bộ mặt đưa ma

Và vay ai nước mắt

Nước mắt xuyên qua đất

Vỡ trong lồng ngực tôi ngàn vạn mảnh thuỷ tinh

Và sưng tấy lên khắp cả thân mình

Ngày đêm nhức buốt

Các bạn ơi !

Các bạn có nghe thấy tiếng kêu

từ dưới mộ của tôi

1972

TIẾNG ĐÀN BẦU VÀ ĐÊM TRĂNG

Các chú văn công quân giải phóng

Về nhà em chơi

Chú gảy lên khúc đàn bầu

Chú đập tay ngồi hát ánh trăng bỗng thành bát ngát

Tiếng chim đêm cao vời

Tiếng những vì sao lang thang trên trời

Nhưng dây đàn bầu

Lại rung những âm thanh về con người và mặt đất

Tiếng ân tình mấy nghìn năm trước

Tiếng ân tình hôm nay

Chứa sẵn từ bao giờ trong dây

Cứ ngân lên với âm điệu tuyệt vời

Đằm thắm khúc ru con Nam Bộ

Tươi mát câu dân ca quan họ

Mái đình uốn cong

Nhà máy tầng tầng bên kia sông

Người nghe bắt gặp mình trong tiếng đàn nồng ấm

Chị dân quân lái máy cày

Ngón chân cái vết bùn non còn lấm

Cụ già mấy lần tiễn cháu con ra trận

Đông nhất là trẻ em lên chín, lên mười

Trong tiếng đàn bầu

Tất cả bỗng thành thi sĩ

Tiếng đàn bầu, tiếng đàn bầu

Ngân nga trong đêm trăng

Giữa hai mùa lúa

Dây đàn tưởng không bén tay chú nữa

Mà căng trong không gian

Tự rung lên ngàn đời sức mạnh Việt Nam

Chúng em lắng nghe, nín thở

Lúc ấy rùng rùng bom nổ

Bóng cau ngã xuống cây đàn

Lung lay

Như bàn tay

Xoá đi những âm thanh dơ bẩn

Để tiếng đàn và chỉ có tiếng đàn, tuôn trào vô tận

Mát trong như suối đầu nguồn...

1972

BÀN CHÂN THẦY GIÁO

Thầy ngồi ghế giảng bài

Xếp cạnh bàn đôi nạng gỗ

Một bàn chân đâu rồi

Chúng em không rõ

*

Sáng nào bom Mỹ dội

Phượng đổ ngổn ngang, mái trường tốc ngói

Mặt bảng đen lỗ chỗ vết bom bi

Thầy cầm súng ra đi

Bài tập đọc dạy chúng em dang dở

Hoa phượng

Hoa phượng cháy một góc trời như lửa

Năm nay thầy trở về

Nụ cười vui vẫn nguyên vẹn như xưa

Nhưng một bàn chân không còn nữa

Ôi bàn chân

In lên cổng trường những chiều giá buốt

In lên cổng trường những đêm mưa dầm

Dấu nạng hai bên như hai hàng lỗ đáo

Chúng em nhận ra bàn chân thầy giáo

Như nhận ra cái chưa hoàn hảo

Của cả cuộc đời mình

Bàn chân thầy gửi lại Khe Sanh

Hay Tây Ninh, Đồng Tháp?

Bàn chân đạp xuống đầu lũ giặc

Cho lẽ sống làm người

Em lắng nghe thầy giảng từng lời

Rung động bao điều suy nghĩ

Nghe thầm vọng bàn chân đi đánh Mĩ

Nghe âm vang tiếng gọi của chiến trường

Em đi suốt chiều dài yêu thương

Chiều sâu đất nước

Theo những dấu chân người thầy năm trước

Và bàn chân thầy, bàn chân đã mất

Vẫn dẫn chúng em đi trọn vẹn cuộc đời...

1972

NHỚ BẠN

Chiều nay

Tao ngồi trên cầu gỗ

Nghe róc rách chân cầu sóng vỗ

Con thuyền xưa, mui chổng như đuôi chim

Tất cả vẫn còn nguyên

Tao bỗng nhớ chúng mày, nhớ thế

Đâu rồi thằng Tí

Mái tóc hoe hoe, mắt lươn ti hí

Xúng xính quần nâu

Bành bạnh chiếc cằm đã lún phún râu

Thằng Trình, nước da mai mái

Ỏn ẻn tiếng cười như con gái

Cái Thúy, cái Liên

Tên nghe có vẻ dịu hiền

Mà nghịch như quỷ sứ

Câu chuyện xưa thầy kể

Theo chúng mày, đi đâu?

Về đâu?

Chúng mình thường bảo nhau

Đất nước quá nghèo rồi, không thể nghèo hơn nữa

Chúng mình lớn lên

Không tiếc nghĩ suy và mồ hôi đổ

Không biết đứa nào, tay có trước vết chai

Không biết tuổi chúng mình bao nhiêu

Đất nước rạ rơm sẽ thành sắt thép

Dù chẳng làm nên, hay làm nên sự nghiệp

Cũng không bao giờ quên nhau

Chúng mày ơi, bây giờ chúng mày đâu?

Và chiếc cầu

Cong như vành trăng chia tay đêm ấy

Ở xa, chúng mày có thấy

Trên cầu gỗ chiều nay

Tao nôn nao ngồi nhớ chúng mày...

Hè lớp bảy 1972

BẾN ĐÒ

Nhớ chị Trần Thị Duyên

Bến đò xưa đây rồi

Cây đa già buông rễ loi thoi

Lá biếc xòa mặt nước

Đá lởm chởm, bờ sông trắng bọt...

Trời se se heo may

Vẫn như lần đầu, ta qua sông, năm ấy

Con đò gỗ chẳng còn gối bãi

Đâu rồi, quán rạ lơ phơ

Ta thèm nhìn những kỷ niệm ấu thơ

Ngồi thụp xuống khoang đò

Khoang đò rộng thế

Chẳng thấy cây đa bãi mía

Khoảng trời cong veo trên mui đò

Tóc ông lái bạc phơ

Lẫn vào mây trắng...

Ta đứng giữa trời mênh mông nắng

Quán xưa đổ rồi

Dưới bóng mát vòm đa, chẳng còn có ai ngồi

Gió thổi cồn cào mặt nước

Mất một nỗi gì không thể tìm lại được

Ta đi, lòng vẫn ở nơi đây

Ai cũng chỉ có một lần

Cái thuở thơ ngây...

1972

THƠ VUI

Kính gửi bác Mạnh Sinh

Cảm ơn bác tặng thơ vui

Cháu chưa lặng lẽ qua đời được đâu

Cháu còn ở với cây cau

Bùng xòe tán lá, đỏ au quả già

Cháu còn ở với mẹ cha

Mắt mờ chân chậm, biết là cậy ai

Cháu ăn hạt gạo bao đời

Bao buồn vui ngấm vào người, đã lâu

Cháu làm đã được gì đâu

Cuộc đời còn cả đằng sau rất dài

Cảm ơn bác tặng thơ vui

Đường về âm phủ còn vời vợi xa

Lối rầu xơ xác cỏ hoa

Tiếng chim năm ngoái vẫn ngân ngang trời

Cảm ơn bác tặng thơ vui...

1972

ĐẬP CỬA DIÊM VƯƠNG_1

Trích trường ca "Trừng phạt"

Đoàn người đi

Trong sắc chiều vàng úa của âm ti

Lá khô lác đác

Nghe thoang thoảng mùi hương trầm ngan ngát

Tiếng chuông khua xa vời...

Chó ngao im lặng nhìn người

Quỷ trắng đứng bồng thanh sắt

Cửa điện Diêm Vương đóng chặt

Đoàn người nhận ra Thần Đất

Chân tay sây sát vết bom

Tiếng Thần:

- "Tôi đến đã mấy hôm

Cửa điện vẫn chưa thấy mở

Vi vu, vi vu

Đây là lời của gió

Các bạn ơi

Hãy lắng nghe lời của gió:

- "Hỡi những người phẫn nộ

Các bạn đi hàng nghìn cây số

Bằng ánh sáng chiếu ra từ trái tim mình

Đây là chỗ tận cùng

Kẻ thù phải đền tội ác

Giờ trừng phạt: máu rơi thịt nát

Sắp đến rồi!

Sắp đến rồi!

1.  Những người bị bom Mĩ giết hại trong các trận ném bom huỷ diệt năm 1972, tập hợp thành đoàn dưới âm phủ, đòi vua Diêm Vương phải trừng phạt bọn giết người

Nhưng hãy chờ, hãy chờ, các bạn ơi.

Diêm Vương đang ngủ..."

Tiếng đoàn người cắt ngang:

- "Không thể chờ, không thể chờ được nữa

Đập cửa mau, đập cửa!"

Tiếng đoàn người đập tay vào cửa điện Diêm Vương

Tiếng bèn bẹt, những bàn tay già

Tiếng sầm sập, những bàn tay mang chửa

Tiếng cộc cộc, những con ngựa gỗ

Tiếng rào rào, những cành cây

Tiếng ầm ầm, đất bắn, ngói bay

Thành một âm thanh chát choang nhức nhối

Thành một âm thanh kinh hoàng dữ dội

Như thiên nhiên đang tạo sông dựng núi

Như trái đất đang hình thành...

Tiếng Diêm Vương:

- "Quỉ sứ đâu? Sao có chuyện lạ kỳ?"

Tiếng đoàn người:

- "Mở cửa đi! Mở cửa đi!

Phải trừng phạt.

Chúng tôi đòi trừng phạt

Những kẻ đã gây ra tội ác!"

Diêm Vương xốc vội áo bước ra

Tiếng xủng xoẻng thanh la

Dùi nện thòm thòm trống đá

Tiếng kèn rồng rúc lên hối hả

Cửa điện mở toang

Cả một vùng nhếnh nhoáng sáng vàng

Long lanh dát ngọc

Hồ sen lung linh như trăng mọc

Cá lửng lơ bơi, in bảy sắc cầu vồng

Đường vào sân uốn khúc vẩy rồng

Nền đá nét mây bay thanh thản

Rừng rực chín những quả đào, quả mận

Tỏa mùi thơm không thấy ở trên trần...

1972

CÔ THỊ MẦU

Lúa rơm tạm thu gọn lại

Màn phông căng đỏ sân đình

Điện xanh vòm đa cổ thụ

Người xem đông như mít tinh

Xóm làng như xóm làng xưa

Trong tiếng trống chèo sâu vợi

Tiếng mõ đưa hương hoa đại

Len dần vào mọi tâm tư

Kìa cô Thị Mầu lên chùa

Đỏng đảnh dáng đi, mắt liếc

Ngắm cái tay cô phẩy quạt

Tưởng mình sống đã trăm năm

Người xem thoáng như quên chị

Chiều nay gánh lúa trên đồng

Tần tảo nuôi em, nuôi mẹ

Mười năm ròng rã chờ chồng...

1973

SƯƠNG MUỐI

Bất ngờ trắng ngõ, móc sa

Cỏ cây đỏ sém như hoa rong giềng

Làng xa cuồn cuộn gió lên

Rập rờn dải lửa cháy bên chân trời...

1973

CÂY BÀNG MÙA ĐÔNG

Suốt mùa hè chịu nắng

Che mát các em chơi

Đến đêm đông giá lạnh

Lá còn cháy đỏ trời

1973

HOA DUỐI

Vườn xôn xao thánh thót

Năm cánh xòe vàng tươi

Ngỡ sao đêm xuống hát

Mải vui quên về trời

1973

HOA DẠI

Thương một quãng đường chói nắng

Mầm hoa đạp đất, nhô lên

Sắc thắm rất nhiều về sáng

Hương thơm rất nhiều về đêm

Một vùng tươi mát trong lành

Cái nóng trưa hè dịu lại

Vui vẻ người qua

Hoa ơi

Ai bảo em là Hoa Dại?

1973

CÂY XOAN

Ngày nào xoan bé xíu

Giờ bỗng vút lưng trời

Dưới gốc cây xám mốc

Bao lá cành khô rơi ...

1973

KHI MÙA THU SANG

Mặt trời lặn xuống bờ ao

Ngọn khói xanh lên, lúng liếng

Vườn sau gió chẳng đuổi nhau

Lá vẫn bay vàng sân giếng

Xóm ngoài, nhà ai giã cốm

Làn sương lam mỏng rung rinh

Bạn nhỏ cưỡi trâu về ngõ

Tự mình làm nên bức tranh

Rào thưa tiếng ai cười gọi

Trông ra nào thấy đâu nào

Một khoảng trời trong leo lẻo

Thình lình hiện lên ngôi sao

Những muốn kêu to một tiếng

Thu sang rồi đấy ! Thu sang !

Lòng bỗng nhớ ông Nguyễn Khuyến,

Cõng cháu chạy rông khắp làng

1973

GHI CHÉP VỀ NGỌN ĐÈN DẦU

Đứng giữa nhà mà cháy

Mà tỏa sáng xung quanh

Chỉ thương cây đèn ấy

Không sáng nổi chân mình

1973

ĐƯỜNG SANG NHÀ BẠN

Xế trưa tìm thăm nhà bạn

Lại gặp chú bù nhìn rơm

Xúng xính áo tơi, nón lá

Một mình đứng múa giữa vườn

Ngõ lạ. Rối bời gió thổi

Hỏi ai? Đường tạnh bóng người

Lại chú bù nhìn vồn vã

Phất tay, chỉ thẳng... lên trời.

1973

MÙA ĐÔNG VÀ CÂY SẦU ĐÔNG_1

Ngoài thềm mưa bụi phây phây

Cành sầu vươn những nhánh gầy khẳng khô

Quả vàng héo quắt, lưa thưa

Lặng dâng nỗi nhớ ngàn xưa lên trời

1974

1.Cây sầu đông: Cây xoan - Truyện cổ tích Nam Trung bộ: Chị My Cơ không chịu bỏ chồng lấy vua, vua giết. Mộ chị mọc lên cây sầu đông

ĐẤT

Đất muốn nói điều chi thế

Mà không nói được với người

Mà rạo rực trong quả ngọt

Mà rưng rưng màu lá tươi

1974

ĐỒNG QUÊ

Làng quê lúa gặt xong rồi

Mây hong trên gốc rạ phơi trắng đồng

Chiều lên lặng ngắt bầu không

Trâu ai no cỏ thả rông bên trời

Hơi thu đã chạm mặt người

Bạch đàn đôi ngọn đứng soi xanh đầm

Luống cày còn thở sùi tăm

Sương buông cho đồng hoang nằm chiêm bao

Có con châu chấu phương nào

Bâng khuâng nhớ lúa, đậu vào vai em...

1974

CÂY ĐA LÀNG

Trích Trường ca "Khúc hát người anh hùng"

Cánh liếp khép hờ

Bà Chanh hãm đèn hạt đỗ

Những đám cháy

Tắt dần ngoài cửa sổ

Tiếng khóc chỉ còn Tức tưởi

Ở nhà bên

Làng xóm bỗng lặng yên

Lặng yên đến không thể nào chịu nổi

Không gian nén những gì dữ dội...

Bà không hiểu sao

Bưởi vẫn chưa về

Lá khô sột soạt ngõ tre

Tiếng ếch ao bèo thủng thẳng

Tiếng khóc chìm dần trong im lặng

Lại thỉnh thoảng, nấc lên Nghẹn ngào...

Sự im lặng hát rằng:

Lặng im của một nhát dao

Chém vào đá, giữa trời cao đất dày

Hỡi ai nát với cỏ cây

Hồn kêu thành gió những ngày bão giông!

Cụ Đình đẩy cửa

Lừng lững bước vào trong

Ngực phẳng như tảng đá

Rồi ngồi im như gốc cây to

Tay cụ phác ra một cử chỉ mơ hồ

Rồi cụ lại lắc đầu lặng lẽ

Trông cụ héo như cây đa làng bật rễ

Giọng cụ trầm và sâu:

- Con Bưởi đâu?

Tôi đến tìm nó hỏi

ức thế này, làm sao mà chịu nổi?

Bà Chanh vội đứng lên

Khép kín cánh liếp vào

Bà thoáng thấy cuối trời

Long lanh ngôi sao

Sáng như giọt nước mắt...

Những đám cháy sẽ dần dần tắt

Nhưng lửa đang thắp lên

Ngàn vạn ngọn đèn

Đất nước đêm nay

Không ai bình yên...

Tiếng khóc lại nấc lên

Tức tưởi Nhà bên...

Nhà ấy sáng nay

Ba người, giặc chặt đầu cắm cọc

Đồn Coóc mắt vằn tia đỏ nọc

Tay quay vù vù can đen

Đội Mâu đi bên

Cái tai cụt giấu trong làn khói thuốc1

Sau mỗi trận càn

Làng vãn thêm người quen thuộc

Bà thoáng rùng mình...

Tiếng sương rơi rộp... rộp... mái gianh

Gợi dáng cành tre lả theo chiều gió

Tiếng xa vắng côn trùng trong cỏ

Gợi chiều sâu không cùng của đêm

Tất cả như bình yên

Tưởng xóm làng ta chưa bao giờ cháy

Tưởng máu bà con chưa bao giờ chảy

Tưởng đời mình chưa bao giờ trải qua

Những đổi thay và những vui buồn

Bằng cả bao đời xưa cộng lại...

Tiếng khóc nhà bên

Lại nấc lên

Tức tưởi...

Cụ Đình rung động toàn thân

Xòe bàn tay vuông, bạc trắng vết chai sần

Cụ bỗng nói một giọng trầm rất lạ:

- Bà Chanh ơi

Chúng nó thịt người mình nhiều quá !

Rồi lặng im

Cụ lắc cái đầu:

- Con Bưởi đâu

Tôi muốn tìm nó hỏi ức thế này

Làm sao mà chịu nổi?

Mái nhà gianh hát rằng:

Có đâu như ở nơi đây

Kẻ thù ác quá mức này - chưa thôi

Đau thương quá một kiếp người

Cầm gươm quá mấy chục đời nối nhau...

Tiếng chó vu vơ

Làm đêm thêm thẳm sâu

Sương xuống se se

Mặt đường cát bụi

Con đom đóm ướt cánh bay

Dạt vào cành ổi

Bỗng lao ra

Rạch một đường ngang đêm

Lửa trong tro

Chốc chốc lại bùng lên

Trong gió thổi

Như một điều muốn nói

Đêm dần khuya cao cao vòi vọi

Bỗng vút lên

Chót vót

Tiếng gà

Trẻ như thời trời đất mới sinh ra...

Cô Bưởi lắng nghe tiếng gà rừng rực

Thấy sức triệu người hồi sinh trong lồng ngực

Và cô đi

Bên đám cháy

Chưa tàn

Lửa hát rằng:

Quê tôi - những cánh rừng hoang

Chính trong cơn bão đại ngàn - tôi sinh

Nuôi tôi trong bếp nhà gianh

Ủ là một chấm - thổi thành biển khơi...

Toán giặc chạy xô cả lại

Mặt chúng xám đi. Hớt hải

- Chi đấy? Bay?

Tên lính cao gầy

Cổ ngẳng như cổ cò chết bão

Dong một cụ già mặt bê bết máu

Nách áo rách toang

Dáng lực lưỡng và điềm nhiên như cây đa làng

Tên lính cổ cò oang oang nói:

- Lão già này đã "đánh mìn" ngài Đội

Ngài ngã vật ra, chẳng biết có sao không?

Tụi nó cáng ngài về đồn rất đông...

Coóc chống can đen, đi đến

Cái chân bước nhẹ nhàng, uyển chuyển

Hắn bỗng nhìn thẳng căng vào mắt cụ già

Soi mói, cái nhìn như moi ruột gan ra

Cụ Đình bình thản:

- Lính của quan đồn đã cho tôi lựu đạn

Giết đội Mâu là việc của riêng tôi

Người Việt Nam

Không một ai được phản bội giống nòi

Thưa quan, quan hiểu chứ?

- Tên ông là gì?

Coóc vẫn lạnh lùng nhưng mắt đã vằn tia hung dữ

- Có thể gọi tôi

Là Đình, là Chùa, là Nhà, là Cửa

Tên tôi là: Dân - nước - bị - xâm -lăng

Từ thượng cổ đến nay

Chúng tôi

Không hề biết đầu hàng !

Coóc lệch mép cười thật là nham hiểm

- Nhà ông đâu?

- Ngoài thân tôi, tôi chẳng còn gì sất

Tôi chỉ có hai bàn tay để cày xới đất

Đầu tôi chứa những câu thơ bất khuất

Của Mạc Đĩnh Chi từng đọc ở bên Tàu1

Cụ nói chửa dứt câu

Mắt bỗng thoáng cái gì như là làn bụi

Hai má dần hằn nổi

Những ngón tay dài và thon

Vết những ngón tay tụ lại tím bầm

Hình dạng giống bản đồ nước Pháp

- Ông có giết, tôi cũng không đổi khác !

Giọng cụ Đình kiên nhẫn đến lạ lùng.

Cụ ngẩng nhìn không trung

Mấy tia nắng cuối mùa

Long lanh trong đám mây rách nát

“Mày có giết, tao cũng không đổi khác"

Cụ nghĩ thầm -"Thế là chúng bay

Không thể thuốn tới hầm

Mấy anh trinh sát cấp trên và con Bưởi

Với tấm bản đồ ngoằn ngoèo đường xanh đỏ

Chiến dịch lớn, quân ta sắp mở

Quả lựu đạn mình ném vào mặt Đội Mâu

Xoay ngược quân thù về phía sau

Nếu phải chết, ừ thì mình chết

Ngoài vòm trời lồng lộng kia

Mình chẳng có gì để mà từ biệt"...

Một tứ thơ cảm khái xưa của Mạc Đĩnh Chi

Bỗng làm cụ nôn nao

Ngực cụ gồ lên như sóng trào.

Tiếng Coóc ngọt ngào

Vô nghĩa và vo ve như tiếng muỗi

- Mày nhớ xem, có thể là tên Bưởi

Đã dặn mày

Và mày biết nó còn ẩn nấp quanh đây?

- Vâng, tôi nhớ...

Khi các ông dìm dân tộc tôi trong máu lửa

Những Ba Đình, Bãi Sậy, Hương Khê...

Bao lớp người chết đi

Để lại mối thù cho người còn sống

Từ núi cao, sông dài, đồng rộng

Đã mọc lên vô số pháo đài

Từ bàn tay chai sạn cuốc cày

Vụt lớn dậy kho quân lương, kho đạn dược

Ông có thể giết tôi

Nhưng đất nước

Vẫn trường sinh

Ngoài khát vọng mọi quân thù !

Lũ lính đờ ra nhìn cụ giây lâu

Như gặp một cái gì kì lạ

Nhưng Coóc thì hiểu ra tất cả

Rằng:

Hắn phải một mình chống lại một nhân dân

Hắn phải một mình chống lại một dân tộc

Lần đầu tiên

Hẵn bỗng thấy mình thật là cô độc

Nỗi thất vọng sủi tăm

Chua chua trong óc

Hắn buông thõng hai tay và mặt cúi gầm

Một thoáng thôi

Mặt hắn lại hầm hầm...

- Tên Bưởi đâu? - Hắn hỏi.

Tiếng xé rách qua kẽ răng chó sói

Hắn lồng như con trâu đực bị đòn đau

Chiếc can đen quay thành khói ngang đầu

Bỗng đột ngột bổ vào mặt cụ

Cụ vuốt mặt, lòng bàn tay thấy đỏ

Giơ hai tay, cháy hai mảnh mặt trời

Nhìn tên đồn, tưởng nổ cả con ngươi:

Cụ hét như sấm nổi:

- Này Coóc

Mày muốn tìm tên Bưởi

Hãy tìm trong cái bụng đói của tao đây !

Tay cụ giật phanh vạt áo nâu dày

Phơi cái bụng phập phồng, phẫn nộ

Rơi xuống dưới chân, cúc áo to, cúc áo nhỏ

Đã khâu bởi đường kim vụng về...

Da thịt cụ tỏa ra mùi ở đợ, làm thuê

Tháng hai mưa phùn, tháng mười sương muối

Mùi bùn ngấu và mùi lúa mới

Mùi trăng non những đêm ngủ sân đình...

Đồn Coóc quay tít can đi quanh

Bỗng dừng lại, nheo mắt cười độc địa:

- Tao cho nổ trong bụng mày

Quả lựu đạn Mỹ Khai không?

Ngực cụ cuộn lên đỏ bóng màu đồng

Rồi cụ đứng lặng im như hóa đá

Chỉ một chút mơ hồ

Thoảng rung trong gò má

Trong đuôi mắt nứt chân chim...

Nhà bên bỗng bật lên

Tiếng khóc nấc như cành khô gẫy

Coóc sai lính sục tìm ai vừa khóc đấy

Lôi chém ngay, cắm cọc bêu đầu.

- Tên Bưởi đâu?

Chỉ ba phút nữa

Bụng mày tao sẽ mổ

Và nhét vào trong quả lựu đạn Hoa Kì

Một phút Hai phút Trôi đi...

Thời gian rỏ từng giọt máu !

Cụ bỗng kêu to:

- Xóm làng ơi

Ai có nghe thì nhắn lại hộ tôi

Tôi còn nợ bà

Tròn lưng thúng thóc

Nợ ông Ba Yên hai chục bạc

Còn bác Xoan tôi hứa lợp giúp nhà

Bây giờ tôi đi xa

Cho tôi xin những gì tôi còn nợ...

Nắng hát rằng:

Gớm cho lựu đạn Hoa Kỳ

Nổ trong bụng cụ còn gì là thân

Tâm hồn của một người dân

Đã thành ánh sáng trong ngần hôm nay...

1974

MƯA XUÂN

Mưa bay như khói qua chiều

Vòm cây nghe nhỏ giọt đều qua đêm

*

Tiếng mưa vang nhẹ khắp miền

Lòng rung như chiếc lá mềm, khẽ sa

*

Sáng ra, mở cửa nhìn ra

Vẫn mưa mà đất trước nhà vẫn khô

1974

Ở NGOẠI Ô THÀNH PHỐ

Mưa bay trắng những cao tầng đơn độc

Bỗng bất ngờ nghe vọng tiếng bò, bê

Hồn dân dã sao mà dai dẳng thế

Đến tìm tôi, tưởng tôi lạc lối về...

1974

TRONG SƯƠNG SỚM

Sao Mai chờn vờn ngang mặt

Nam Tào, Bắc Đẩu gần thôi

Vừa mới bước qua ngõ duối

Đã đi lơ lửng giữa trời

Cổng làng bồng bềnh mây nổi

Bốn bề sương khói ngổn ngang

Trâu quên đôi sừng lấm đất

Tưởng mình lững thững lên Trăng

Tán đa bừng ra đột ngột

Có ai? Ô bác thợ cày

Ngồi thổi nùn rơm, rít thuốc

Sau lưng, đồng lếnh láng bay...

1974