MỤC LỤC:

Tiểu Sử Tác Giả

Đế Gia

Sơ Đầu

Tức Sự

Du Vân

Tài Mai

Đối Vũ

Ký Hận

Đại Hàn

Tội Định

Độc Dạ

Quan Chẩn

Bệnh Trung

Hữu Sở Tư

Vịnh Cù Dục

Vọng Phu Thạch

Mộng Vong Nữ

Hàn Dạ Tức Sự

Dương Phụ Hành

Viên Trung Thảo

Đăng Hoành Sơn

Mộ Kiều Qui Nữ

Xuân Dạ Độc Thư

Quá Dục Thúy Sơn

Vịnh Tản Viên Sơn

Độc Dạ Cảm Hoài

Đồng Tử Mục Lang

Độc Dạ Khiển Hoài

Thu Dạ Độc Tọa Tức Sự

Đi Đường Gặp Người Đói

Viết Hôm Nhận Được Thư Nhà

Du Nam Tào Sơn Tự, Lân Thượng ký Vọng Đề Bích Trình Thúc Minh

Vân Du Sài Sơn, Vũ Hậu Đăng Sơn Đề Bích

Đăng Long Thành Lăm Thắng Hữu Cảm

Đồng Chư Hữu Đăng Trấn Vũ Tự Chung Lâu

Thấy Người Ngoài Bắc Vào,

Nhân Hỏi Chuyện Quê

Bệnh Trung, Hữu Hữu Trung Chiêu Ẩm Tịch Thượng Tác

Qua Bãi Cát Đến Làng Đông Dư, Tối Ngủ Đổ

Đêm Mười Bảy Dưới Trăng Viết Vội Thư Gởi Bạn

Trong Thuyền, Nhìn Cảnh Buổi Sáng Viết Thư Các Bạn Cùng Thuyền

Thanh Minh Nhật Cảm Tác, Họa Trần Ngộ Hiên

Tiểu Sử Tác Giả

Cao Bá Quát:

Cao Bá Quát Hiệu là Chu Thần là một nhà thơ lỗi lạc ở đầu thế kỷ 19, có phong cách phóng nhiệm hơn đời...

Người làng Phú Thị, Huyện Gia Lâm, Xứ Kinh Bắc (nay thuộc Tỉnh Bắc Ninh, Bắc phần).

Vốn dòng khoa bảng. Theo học với cha là Cao Hữu Chiến (tục gọi là ông Đồ Cao). Gặp kỳ khảo hạch ở tỉnh nhà, ông đỗ Đầu Xứ. Năm 1831 (Minh Mạng thứ 12), ông đỗ Á nguyên trường thi Hà Nội. Vào Kinh Thi hội hai phen, vì không chịu theo khuôn phép, nên bị đánh hỏng. Từ đó, ông thường ngao du đó đây, lấy văn chương trêu cợt người đời.

Năm 1841 (Thiệu Trị nguyên niên), theo lời đề cử của quan đầu Tỉnh Bắc Ninh, ông được triệu vào Kinh sung chức hành tẩu bộ lệ.

Được cử chấm thi trường Hương Thừa Thiên, vì muốn cứu vớt cho một ít bài văn thi mà Phạm húy, chẳng may việc bại lộ, ông bị cắt chức và phát phối vào Đà NaÜng. Sau đó, ông được tha và được cử theo sứ bộ Đầu Tri Phú sang Tân Gia Ba. Về nước ông được phục chức cũ rồi thăng Chủ sự.

Chẳng được bao lâu, vì cá tính khí ngông nghêng. Không chịu khuất phục của ông, vào năm 1854 (Tự Đức thứ 7), ông phải đổi tên Sơn Tây giữ chức Giáo thọ Quốc Oai. Từ đó, ông sinh chán nản thất vọng và phẫn uất, rồi bỏ quan theo làm quân sư cho Lê Duy Cự để chống lại triều đình.

Việc thất bại Cao Bá Quát bị bắt và bị chém; tộc thuộc ông cũng bị ghép vào tội tử hình. Người anh sanh đôi là Cao Bá Đạt đương làm tri Huyện Nông Cống (Thanh Hóa), bị bắt giải về kinh giữa đường thì tự vận. Con Cao Bá Đạt là Cao Bá Nhạ cải dạng đổi tên lên trốn ở Mỹ Đức (Hà Đông), sau cũng bị bắt làm tội.

Cao Bá Quát còn để lại một tập thơ nhan đề là "Chu thần thi tập" gồm những bài thơ văn vừa chữ Hán vừa chữ Nôm.

Thơ của Cao Bá Quát nổi tiếng là hay, người đương thời phải chịu là "Thánh Quát" và ngay cả vua Tự Đức cũng phải khen: "Văn như Siêu, Quát vô Tiền Hán..." Đặc điểm của thơ ông là ở cái dồi dào mới lạ về phần lý tưởng, cái tế nhị về tình cảm, ở lối đặt câu giản dị tự nhiên, ở cách dùng chữ đôi khi rất táo bạo, kỳ thú, diễn tả đúng cái nhân sinh quan của một tâm hồn luôn luôn muốn tìm hướng đi lên cho mình và cả cho những kẻ xung quanh.

Đế Gia

Song mấn tiêu tiêu bất tự tri,

Hương thôn chỉ định điểm thị qui kì.

Mộc Miên điếm lý sương thu tảo,

Thiên mã hồ biên nhật thướng trì.

Lân hữu hốt phùng kinh sác vấn,

Mẫu thân sạ kiến hỷ giao bi.

Bình sinh đa nạn kim trường hối,

Úy hướng gia nhân ngữ biệt li.

Dịch Thơ:

Về Đến Nhà

Mái tóc bơ phờ sự chẳng dè,

Trở về nay lại thấy làng quê.

Điếm Cây Gạo đó sương vừa ngớt,

Hồ Ngựa trời đây nắng chửa hoe.

Hàng cóm xôn xao dồn chuyện hỏi.

Mẹ già mừng tuổi thấy con về.

Đời gian nan mãi từ nay hối.

Bàn chuyện xa nhà dạ những e.

Nguyễn Văn Tú Dịch

Sơ Đầu

Nhất sinh cô phụ ngũ xa thư,

Duyệt tận phong ai phát dũ sơ!

Tâm phát cự tranh trường đoản sự,

Đáo phân như xứ tổng phân như!

Dịch Thơ:

Chải Đầu

Đời năm xe sách cũng thừa,

Xông pha gió bụi bơ phờ tóc mai.

So chi lòng, tóc vắn dài?

Khi rối bời cũng rối bời như nhau!

Xuân Trang Dịch

Tức Sự

Nhãn khan cao điểu độc phàn lung,

Tự ỷ thằng sàng bất ngữ trung.

Ngũ dạ tâm tình đăng đối ảnh,

Nhất thu cảnh vật vũ giao phong.

Mộng hồi thành khuyết hồn nghi khách,

Lệ sái hành dương huyết bính không.

Cách xá hà nhân giải ngâm tụng,

Lũ tương văn tự vấn cơ ông.

Dịch Thơ:

Tức Sự

Nhìn chim bay giỏi nhốt chơ vơ,

Trên võng kề lưng, chẳng nói thưa.

Tâm sự canh chầy đèn với bóng.

Cảnh tình thu trọn gió cùng mưa.

Mộng về thành khuyết hồn đâu tá?

Lệ rỏ gông cùm máu uổng chưa?

Ai đó cách nhà ngâm vịnh được,

Kẻ tù, thường đến hỏi văn thơ.

Hoàng Trung Thông Dịch

Du Vân

Du vân vị hữu qui,

Đám mộ bất đắc nhàn.

Phong tòng hà phương lai?

Xuy nhập tằng phong gian.

Tứ hải dỹ vọng vũ,

Ngũ lôi trường bế sơn.

Cử thủ thị thiên biểu,

Nguyện ngôn túng cao phan.

Dịch Thơ:

Đám Mây Trôi

Mây trôi trôi mãi chưa về,

Sớm hôm tất tả chẳng hề được yên.

Bỗng đâu trận gió nổi lên,

Đưa mây trôi giạt vào miền núi cao.

Trần gian đang ngóng mưa rào,

Sấm đâu còn ở nơi nào im hơi?

Ngẩng lên trông tận chân trời,

Ước gì bay bổng tuyệt vời với mây!

Nguyễn Văn Tú Dịch

Tài Mai

Thí tương mai tử trịch sơn gian,

Nhất ác thanh tư ký bích loan.

Ký thủ lai thời xuân sắc hảo,

Dữ nhân công tác họa đồ khan.

Dịch Thơ:

Trồng Mai

Đầu non nắm hạt mai gieo,

Giống thanh gửi chốn núi đèo xanh tươi.

Nữa mai xuân điểm bầu trời,

Bức tranh tuyệt tác cho đời ngắm chung.

Hoàng Tạo Dịch

Đối Vũ

Bạn vũ khuynh thiên lậu,

Phi đào táp địa lai.

Thế liên giang sắc tráng.

Thanh nhập dạ phong ai.

Xích nhập hành hạ đạo?

Thương sinh tháng kỷ hồi?

Khánh tình ngâm vọng viễn,

Thu khí chính tương thôi.

Dịch Thơ:

Nhìn Mưa

Nghiêng trời mưa giội gấp,

Chuyển đất sống bay tung.

Nước cả sông man mác,

Đêm khuya gió não nùng!

Vầng hồng đâu khuất mãi,

Dân chúng bao chờ mong!

Tình khách thơ trông ngóng,

Hơi thu rộn rã lòng!

Hóa Dân Dịch

Ký Hận

Đoạn bồng phi nhứ lưỡng vô côn,

Tích biệt tần đề vị tử ngôn.

Độc hạc bất tằng tiêu kính ảnh,

Viễn sơn hà sự phá mi ngân.

Thư thành hận tự không đề huyết,

Tửu túy li bôi tức mộng hồn.

Liệu đắc lữ đình phân thủ hậu,

Kỷ hồi phong vũ ám tây thôn.

Dịch Thơ:

Gởi Hận

Cỏ bồng lìa gốc liễu tơ bay,

Chưa chết xa nhau lời đắng cay!

Hạc lẻ gương chưa mờ chiếc bóng.

Non xa ngấn đã rạn đôi mày.

Dòng thơ oán hận lệ hòa máu,

Chén rượu phân kì hồn dễ say.

Tưởng tự chia tay nơi quán trọ,

Mấy hồi mưa gió ủ thôn tây.

Hoa Bằng Dịch

Đại Hàn

Bần gia chỉ phạ độc hàn thôi,

Phú gia khước ố thử phục hồi.

Nhân tình giao cạnh lưỡng vị quyết,

Na tri tân tuế ám trung lai.

Dịch Thơ:

Đại Hàn

Nhà khó thì lo trời sớm rét,

Nhà giàu lại sợ tiết quay hè.

Hai bên tranh cãi bên nào phải?

Năm mới nào đâu lặng lẽ về.

Nguyễn Văn Tú Dịch

Tội Định

Tội định thân hà dụng?

Tài sơ ngộ độc kỳ.

Đào chân tri hữu tại,

Chủy sở hạnh sơ tỳ.

Giảo thỏ năng tam quật,

Tiêu liêu khởi nhất chi?

Sở thân kinh vấn tấn,

Ngâm tọa thử chi di.

Dịch Thơ:

Tội Đã Định

Tội khép mong gì nữa,

Tài non, đời đắng cay.

Sinh ta chừng định trước,

Đòn gậy thoát từ đây.

Thỏ phải ba hang nấp,

Chích nào một nhánh cây,

Người thân sơ đến hỏi,

Chốn ngâm, ngồi chống tay.

Hoàng Trung Thông

Độc Dạ

Thành thị huyên ti địa,

Kiền khôn lão bệnh phu.

Tê cung thành nhũng thặng,

Bích tích thả nê đồ.

Hàn lạo nãi liên phát,

Tai lê huống vị tô.

Thái bình vô nhất lược,

Lộc lộc sỷ vi nho.

Dịch Thơ:

Đêm Ngồi Một Mình

Thị thành nơi ở thấp, ồn,

Một anh già ốm trong khuôn đất trời.

Mang thân thừa thãi ở đời,

Nín hơi lánh gót lẩn nơi bùn lầy.

Liên miên lụt rét gần đây,

Dân đen tai nạn bấy nay không lành.

Thái bình một chước chưa thành,

Tầm thường nghĩ thẹn cho mình nhà nho.

Vũ Mộng Hùng Dịch

Quan Chẩn

Tẩn khan môn ngoại động thanh ho,

An Thượng hòa nhân cánh họa đồ?

Văn đạo cật triêu tương chẩn thí,

Khả liên dị cảnh diệc huề phù!

Quân ân vị nhẫn di cùng hộ,

Thanh thuế thùy năng niệm nhất phu?

Túc tích thốn tâm không tự thác,

Đê thùy bất ngữ ỷ tường ngu.

Dịch Thơ:

Quan Phát Chẩn

Chạy xem tiếng nhộn ở ngoài đường,

Tranh đói nhà ai vẽ một trương.

Thấy nói sáng nay ngồi phát chẩn,

Cách vùng bồng bế cảnh nên thương.

Ơn trên chưa nỡ quên nhà khó,

Đời thịnh ai lo một kẻ thường!

Lòng hẹn với lòng nay hóa hão,

Cúi đầu lẳng lặng dựa bên tường.

Nguyễn Văn Tú Dịch

Bệnh Trung

Xuân lai tâm lực lưỡng kham tăng,

Tổn tận yên vi sấu bất thăng.

Nhập thế chích thân thiên lý mã,

Khan thư xong nhãn vạn thiên đăng.

Chuyết the ỷ chẩm sơ bồng mấn,

Trĩ tử khiên y tạ khúc quăng.

Nhất tiếu na tri nhàn vị đắc,

Tiểu lô tiên mính đạm như tăng?

Dịch Thơ:

Trong Lúc Ốm

Tâm lực xuân này nghĩ đáng căm,

Vòng đai đã sút hẳn khôn cầm.

Vào đời thân ví ngựa ngàn dặm,

Đọc sách mắt như đèn muôn năm.

Tựa gối vợ đần tung tóc chải,

Lôi tay con nhỏ ngã đầu nằm.

Cười xòa nào biết nhàn chưa được,

Một ấm chè suông cảnh lão tăng.

Nguyễn Quí Liêm Dịch

Hữu Sở Tư

Tiểu tiều nhân gia tử,

Song song bộ ngữ trì.

Vong tình năng hữu kỷ!

Ngô diệc ức ngô nhi.

Luyến mẫu đề cơ xứ,

Khiên ông học bái thì.

Môn lan kim bán tịch,

Ư nhĩ hệ tương ti.

Dịch Thơ:

Nỗi Nhớ

Đôi trẻ nhà ai đó?

Thỏ thẻ bước khoan thai.

Quên tình nào mấy kẻ?

Ta nhớ con ta hoài!

Khi quấy mẹ, kêu đói,

Lúc học ông, vái người.

Trước nhà nay nửa vắng,

Tưởng nhớ vì con ai!

Hóa Dân Dịch

Vịnh Cù Dục

Hàn cao căng tảo tuệ,

Thê thác tại chu lan.

Chỉ vị năng nhân ngữ,

Phiên giao tổn thiệt đoan.

Pha tiền ngưu bối lạc,

Chi thượng thước sào an!

Bộc bộc phong trần lý,

Ninh tri dã hạc khoan.

Dịch Thơ:

Vịnh Chim Sáo

Sáo kia những hợm sớm khôn,

Gửi thân vào chốn lồng son cửa đời.

Vì chân bập bẹ tiếng người,

Cho nên đầu lưỡi mi thời còn đâu!

Nào khi bãi vắng lưng trâu,

Nào khi tổ thước cành cây yên lành.

Phong trần sống kiếp loanh quanh,

Đời chim hạc nội thênh thênh, mong gì!

Hóa Dân Dịch

Vọng Phu Thạch

Độc lập sơn đầu đệ nhất phong,

Chu điêu phấn tạ vị thùy dung?

Âm thư cửu đoạn nhân hà xứ?

Thiên hải vô nhai lộ kỷ trùng?

Huyết lệ yên hòa, minh nguyệt thấp,

Hương hoàn vân tích lục đài phong.

Thiên hoang địa lão tình do tạc,

Dạ dạxao tàn bích đỗng chung.

Dịch Thơ:

Hòn Vọng Phu

Đứng sững đầu non đỉnh tuyệt vời,

Son phai phấn lạt biết vì ai?

Người nơi nao vắng không tin tức?

Đường mấy trùng xa cách biển trời?

Mây phủ rêu xanh, làn tóc rủ,

Khói dầm trăng bạc, giọt chân rơi,

Trời già đất cỗi tình khôn chuyển,

Động biếc chuông đêm vẫn đổ hồi!

Hoàng Tạo Dịch

Mộng Vong Nữ

Thân viễn ngô đương bệnh,

Tư nhi mỗi tiết ai.

Hốt nhiên trung dạ mộng,

Sậu kiến lệ như thôi.

Y phục hàn như phá,

Dung nhan thảm bất khai.

Thái diêm bần vị khuyết,

Tân khổ nhữ qui lai!

Dịch Thơ:

Chiêm Bao Thấy Con Gái Đã Mất

Nhà xa bệnh lại dày vò,

Nhớ con hằng nén xót chua nghẹn ngào.

Đêm qua bỗng thấy chiêm bao,

Gặp con, giọt lệ tuôn dào như mưa.

Áo đơn lạnh lẽo xác xơ,

Ủ ê nét mặt, bơ phờ hình dung!

Tuy nghèo dưa muối đủ dùng,

Đắng cay con hãy về với cha!

Nguyễn Văn Bách Dịch

Hàn Dạ Tức Sự

Hồi phong xuy quyện chẩm,

Sóc khí bội thê nhiên.

Xuyết tịch giao nô phú.

Phân khâm tà khách miên.

Hương sầu duy phạm dạ,

Thân sự dục qua niên.

Mạc tác du du tưởng,

Thư không tiếu vị biền.

Dịch Thơ:

Đêm Lạnh Tức Sự

Gió lồng thổi quanh gối,

Hơi bấc rét căm căm.

Tìm chiếu cho nhỏ đắp,

Chia chăn để khách nằm.

Nhớ nhà thức suốt sáng,

Tính việc dễ sang năm.

Đừng nghĩ miên man nữa,

Viết bóng chẳng quen làm.

Xuân Trang

Dương Phụ Hành

Tây dương thiếu phụ y như tuyết,

Độc bặng lang kiên tọa thanh nguyệt.

Khước vọng Nam thuyền đăng hỏa minh,

Bả duệ nam nam hướng lang thuyết.

Nhất uyển đề hồ thư lãn trỳ,

Dạ hàn vô ná hải phong xuy.

Phiên thân cánh thiến lang phù khởi,

Khởi thức Nam nhân hữu biệt ly!

Dịch Thơ:

Bài Hành Người Đàn Bà Phương Tây

Thiếu phụ Tây dương áo trăng phau,

Tựa vai chồng dưới bóng trăng thâu,

Ngó thuyền Nam, thấy đèn le lói,

Kéo áo, rì rầm nói với nhau.

Hững hờ cốc sữa biếng cầm tay,

Gió thổi, đêm sương thổi lạnh thay!

Uốn éo đòi chồng nâng đỡ dậy,

Biết đâu nỗi khách biệt ly này?

Lê Tư Thục Dịch

Viên Trung Thảo

Viên thảo bất tri danh,

Chu hoa dục nhiên hạm.

Hữu sắc thụ nhân liên,

Vô hương dữ thế đạm.

Trừu chi không tự xuân,

Kết thực bất sung đạm.

Hoài thử cô thượng tư,

Tam thán dĩ tăng cảm!

Dịch Thơ:

Cỏ Trong Vườn

Cỏ vườn, tên chẳng rõ,

Hao đỏ cháy bên thềm.

Có sắc, được người chuộng,

Không hương, đời lãng quên...

Cành mọc, vẻ xuân đượm,

Quả ra, chẳng thể ăn!

Nét thanh cao riêng giữ,

Xui ta luống thở than!

Kiều Văn Dịch

Đăng Hoành Sơn

Sơn ngại thanh sơn vạn lý Trình,

Sơn biên dã thảo tốnh nhân hành.

Anh hùng mạc vãn thiên niên quốc,

Chinh chiến không tồn nhất lũy danh.

Bắc lĩnh đoạn vân thu túc vũ,

Nam trang sơ hiểu đái tân tình,

Há sơn phản giác đăng sơn khổ,

Tự thán du du ủy tục tình!

Dịch Thơ:

Lên Núi Hoàng Sơn

Muôn dặm đường đi núi lẫn đồi,

Bên non cỏ nội tiễn đưa người.

Ai tài kéo nước nghìn năm lại?

Trăm trận còn tên một lũy thôi.

Ải bắc mây tan mưa dứt hạt,

Thôn nam nắng hửng sớm quang trời.

Xuống đèo mới biết lên đèo khổ,

Trần lụy, sao đành để cuốn lôi?

Nguyễn Quý Liêm Dịch

Mộ Kiều Qui Nữ

Tư lường hàn khổ vị đương ki,

Khang ngột như châu khước điển y.

Phong lộ quá kiều hồn bất ác,

Ỷ môn ưng hữu vọng nùng qui.

Dịch Thơ:

Cô Gái Qua Sông Chiều

Rét so với đói vẫn còn thua,

Cám đắt hơn vàng, cố áo mưa,

Sương gió qua cầu không biết rét,

Tưởng người tựa cửa nóng lòng chờ.

Nguyễn Văn Tú Dịch

Xuân Dạ Độc Thư

Kim nhân bất kiến cổ thời xuân,

Trù tướng kim xuân đối cổ nhân.

Thế sự kỷ hà kim bất cổ?

Nhãn tiền mạc nhận huyễn vi chân.

Kỷ đa danh lợi chung triêu vũ,

Vô số anh hùng nhất tụ trần.

Tự tiếu tục câu phao vị đắc,

Nhĩ lai huề quyển thái chuân chuân.

Dịch Thơ:

Đêm Xuân Đọc Sách

Khách nay chẳng thấy xuân xưa nữa,

Thổn thức xuân nay gặp khách xưa.

Nay hóa thành xưa nào mấy chốc,

Hư nhìn ra thực khỏi lầm chưa?

Bao phường danh lợi, cơn mưa sáng,

Máy bậc anh hùng, đám bụi mờ.

Tục lụy cười mình chưa dứt được,

Gần đây sách vở quá say sưa.

Nguyễn Văn Tú Dịch

Quá Dục Thúy Sơn

Thiên địa hữu tư sơn,

Vạn cổ hữu tư tự.

Phong cảnh dĩ kì tuyệt,

Nhi ngã diệc lai thử.

Ngã dục đăng cao sầm,

Hạo ca kí vân thủy.

Hữu ước nãi vi tư,

Phàm sự đại đô nhĩ!

Dịch Thơ:

Qua Núi Dục Thúy

Trời đất có núi ấy,

Muôn thuở có chùa này,

Phong cảnh đã kì tuyệt,

Lại thêm ta đến đây.

Ta muốn lên đỉnh núi,

Hát vang gửi nước mây.

Ao ước mà không được,

Ấy lẽ thường xưa nay!

Ngô Lập Chi Dịch

Vịnh Tản Viên Sơn

Danh sơn sơn thượng cổ kim truyền,

Tứ vọng đoàn đoàn nhược tản viên.

Vân mại trùng tiêu tinh khả trích,

Địa dao vạn nhận thủy vô truyền.

Yên hà truyền tỏa vô trần cảnh,

Tuyền thạch nhàn thê bất lão tiên.

Đường Ý đảm hàn, Cao thúc thủ.

Nguy nhiên nam cực trấn Nam thiên!

Dich thơ:

Vịnh Núi Tản Viên

Núi đây nổi tiếng tự ngàn năm,

Bốn mặt tròn xoe ngất một vòm.

Đỉnh sát từng trời sao dễ với,

Đất cao muôn bậc, nước khôn chờm.

Đá khe vui thú tiên không tuổi,

Mây ráng thường ngăn cảnh khác phàm.

Cao chịu bó tay, Đường Ý khiếp,

Phương nam chất ngất trấn trời nam.

Khương Hữu Dụng Dịch

Độc Dạ Cảm Hoài

Tân trướng sinh tàn dạ,

Sơ hàn tống miểu thu.

Tuế thời song bệnh nhãn,

Thiên địa nhất thi tù.

Ỷ chẩm khan trường kiếm,

Hô đăng kiểm tệ cừu.

Cưỡng liên tâm lực tại,

Cơ ngọa bất câm sầu.

Dịch Thơ:

Đêm Một Mình Cảm Nghĩ

Con nước mới, giục đêm tàn,

Rét đầu mùa, tiễn muộn màng cảnh thu.

Tháng ngày đôi mắt mịt mù,

Giữa đất trời, một anh tù làm thơ.

Trông gươm tựa gối bơ phờ,

Gọi đèn xem lại xác cơ áo cừu.

Xót mình tâm lực cạn đâu,

Mà thân giam hãm mối sầu khôn nguôi!

Hoàng Trung Thông Dịch

Đồng Tử Mục Lang

Đồng tử mục đường lang,

Hệ chi dĩ tố ty.

Tố ty phục triền miên,

Tất mệnh khô thụ chi.

Đồng tử khởi bất tri,

Sở bất phi nhĩ tri.

Ô hô! ngã hữu dân,

Thận tai tại sát mi!

Dịch Thơ:

Chú Bé Chăn Bọ ngựa

Chú bé chăn bọ ngựa,

Buộc nó bằng sợi dây.

Sợi dây quấn chằng chịt,

Nó chết trên cành cây.

Chú bé đâu ngu ngốc,

Chỗ hỏng chú chưa hay.

Người dắt dân ta hỡi!

Xét kĩ trên lông mày.

Hoàng Trung Thông Dịch

Độc Dạ Khiển Hoài

Bình sinh tích tích tự đam ngâm,

Du biến thiên nha mỗi bất câm.

Phế lộc ngẫu phi thường phủ bễ,

Tiêu đồng thùy thưởng độc luân tâm.

Nhàn đa trọc tửu tiêu ma dị,

Khách cửu danh sơn mộng mị thâm.

Vị tạ cô đăng cựu tương chiếu,

Nhất xuân nhân sự đáo như kim.

Dịch Thơ:

Đêm Vắng Khuây Lòng

Đời đã trót ngâm nga mất nết,

Chốn chân mây dạo hết vẫn không chừa.

Vỗ đùi reo khi lục giỏ sách xưa,

Đồng tiếng đẹp, lúc cháy thừa ai đã hiểu?

Chuỗi ngày rỗi dễ trôi qua chén rượu.

Sống quê người hằng mơ nẻo non xanh.

Đèn gửi xưa chút tâm tình,

Việc đời thôi lại vẫn mình năm qua.

Vị Chử và Hóa Dân Dịch

Thu Dạ Độc Tọa Tức Sự

Minh nguyệt nhập tiền hiên,

Cô ả khuy thanh tôn.

U nhân ái dạ tọa,

Tương đối diệc vong ngôn,

Khởi lập miện không vũ,

Nhân chi thiệp nhàn viên.

Tức tức hậu trùng ngữ,

Thu thu giang điểu huyên.

Minh cư đạm độc thích,

U thưởng diệu tự luân.

Bạc chước sấn lương dạ,

Úy ngã cơ lưu hồn.

Dịch Thơ:

Đêm Thu Ngồi Một mình Tức Sự

Trăng sáng lọt hiên trước,

Bóng nghiên bầu rượu nhòm.

Người buồn thích đêm vắng,

Ngồi lặng đối trăng suông.

Đứng dậy nhìn trời đất,

Tiện bước dạo quanh vườn.

Trùng tới mùa, ran rỉ,

Chim bên sông véo von.

Riêng thích ở nơi vắng,

Tự vui trong cảnh buồn.

Nhân đêm thanh nhắp chén,

Yên ủi nỗi cô đơn.

Khương Hữu Dụng Dịch

Đi Đường Gặp Người Đói

Một người đi thất thiểu.

Áo nón rách tả tơi.

Từ phía nam tiến lại,

Đến trước ta than hoài.

Ta gạn hỏi nông nỗi,

Rằng: "Gian nan mãi thôi.

Làm nghề thuốc nghề bói,

Đến kinh kì sinh nhai.

Kinh kì chẳng ai ốm,

Thầy lang mọc khắp nơi.

Muốn quay về làng cũ,

Nghìn dặm đường xa xôi.

Ngày thứ hai bán tráp,

Ngày thứ ba đói nhoài.

Gặp người những mừng hụt.

Muốn nói không ra lời".

"Than ôi! Hãy ngừng lệ,

Một bữa ta tạm mời.

Đời người như quán trọ,

Ung dung nào mấy ai?

Thong thả đừng nuốt vội,

No ứ dễ hại người!".

Ngô Lập Chi Dịch

Viết Hôm Nhận Được Thư Nhà

Dịch Thơ:

Người không phải cây cỏ,

Bởi biết buồn, biết vui.

Ai chẳng có thân thích,

Đòi phen lệ sụt sùi.

Đời ta vì chữ danh,

Mười năm uổng miệt mài.

Một chút tên trên bảng,

Phờ phạc cả con người.

Chuyến này may gặp vận,

Từng việc lo xong xuôi.

Bỗng đâu cơn gió giật,

Chim bay khép cánh rồi!

Đời thịnh, tài đâu phí,

Mình vụng nên mang tai.

Sửa lỗi nghĩ sâu sắc,

Rủ màn những nín hơi.

Có khách tự quê đến,

Gặp ta liền thở dài:

Rằng: "ông có việc rủi,

Bà chị vừa qua đời!"

Tay tiếp thư vội mở,

Tinh thần rối rối bời.

Than ôi! Tình cốt nhục,

Đau đớn kẻ xa xôi!

Mới vắng nhà vài tháng,

Đã bao sự đổi dời.

Rồi còn sau này nữa,

Ai biết được cơ trời?

Ôi trời đất vô tận!

Lòng thương tiếc bao nguôi!

Chiều tà càng nghĩ ngợi,

Thành bắc ngóng ba hồi!

Hoàng Tạo Dịch

Du Nam Tào Sơn Tự, Lân Thượng ký Vọng Đề Bích Trình Thúc Minh

Trấp niên phong cảnh khước trùng qua,

Như thử giang sơn nại ngã hà!

Thế ngoại du tri kim nhật hảo,

Tọa trung khách tự cố nhân đa.

Kiếp giang xuân nhập danh vương miếu,

Phượng lĩnh yên tàng cựu ẩn gia.

Mạc hướng Cổ Phao thành hạ vọng!

Anh hùng vãng sự ủy thương ba.

Dịch Thơ:

Chơi Chùa Núi Nam Tào,

Trên Lầu Thông Xa,

Đề Vào Vách Trình Ông Thúc Minh.

Hai mươi năm lại tới đây,

Non sông dường ấy ta rầy tính sao?

Nay vui những cuộc tiêu dao,

Ngồi đây như đã quen bao nhiêu người.

Kiếp giang đẹp miếu anh tài,

Phượng sơn ẩn sỹ nhà ai khói lồng.

Thành Phao thôi chớ đừng trông,

Anh hùng dấu cũ chìm trong sóng cồn.

Nguyễn Quí Liêm Dịch

Vân Du Sài Sơn, Vũ Hậu Đăng Sơn Đề Bích

Đầu bạc tham du hứng vị dong,

Sàn nhan viễn sách nhất chi cùng.

Nhãn trung sơn thủy vạn thiên lý,

Bút để vân yên thập lục phong.

Cổ quán bất văn đề bệnh hạc,

Bán nham hà sự khởi quai long?

Chỉ ưng huề địch lai thiên thị,

Tiếu vấn chư thiên cách kỷ trùng.

Dịch Thơ:

Chơi Sài Sơn, Mưa Tạnh Lên Núi Đề Thơ Vào Vách Đá

Tham chơi đầu bạc hứng chưa nguôi,

Chống gậy trèo cao rộng bước chơi,

Bút cuốn khói mây mười sáu ngọn,

Mắt thu non nước vạn trùng khơi.

Am xưa hạc ốm nghe im tiếng,

Rồng bướng vây giương dậy giữa đồi.

Hãy tới chợ trời tung điệu sáo,

Vòm trời cười hỏi mấy xa vời?

Tào Trang Dịch

Đăng Long Thành Lăm Thắng Hữu Cảm

Đệ nhất phồn họa thử cựu kinh,

Nùng sơn, Nhị thủy tối cao thanh!

Thiên niên thành quách không kim cổ,

Thập lý nha phường lão tử sinh.

Hàn thực hầu gia yên sắc đạm,

Hương phong tửu điếm liểu hoa minh.

Bất kham phiếm đĩnh Tây hồ nguyệt,

Cố quốc tà dương dịch sổ thanh.

Dịch Thơ:

Cảm Xúc Khi Lên Thành Thăng Long Ngắm Cảnh

Bậc nhất phồn hoa kinh khuyết cũ,

Cao sâu Nùng, Nhị vẫn sơn hà!

Thành trì trơ mấy hồi kim cổ,

Phường phố thay bao lớp trẻ già.

Tết lạnh cửa hầu đèn lạt khói,

Gió thơm quán rượu liễu tươi hoa.

Hồ tây khôn nỡ thuyền trăng dạo,

Sáo gợi hồn quê rộn bóng tà!

Hoàng Tạo Dịch

Đồng Chư Hữu Đăng Trấn Vũ Tự Chung Lâu

Xuân phong suy khách thướng cao lâu,

Vân ảnh thiên quang đăng bích lưu.

Phương thảo thê thê hoàng hạc chử,

Tố ba thiển thiển bạch tần châu.

Vãng lai na quản hoa biên điệp,

Phi túc đồng khan thủy thượng âu,

Nhật mộ vị văn chung hưởng khấu,

Thi thanh cao quải ngọc lâu đầu.

Dịch Thơ:

Cùng Các Bạn Lên Gác Chuông Chùa Trấn Vũ

Gió xuân thổi nhẹ, khách lên lầu,

Nước loáng trời mây biếc một màu.

Bãi hạc cỏ thơm xanh mướt mướt,

Bến tần sóng dợn trắng phau phau!

Bên hoa bay liệng tha hồ bướm,

Mặt nước bơi đùa vô số âu.

Bóng xế chầy kình chưa thấy dạo,

Tiếng thơ, lầu ngọc lửng lơ cao!

Hoàng Tạo Dịch

Thấy Người Ngoài Bắc Vào,

Nhân Hỏi Chuyện Quê

Lặng lẽ nhìn nhau gạt lệ dồn,

Rì rầm chưa dứt chuyện trong thôn,

Cha già mạnh khỏe, thương con vắng,

Bé dại mừng vui biết bố còn.

Bồ rách đã vùi chồng sách cũ,

Tường cao còn ló ngọn mơ non.

Đoái trong nẻo bắc trời mây thẳm,

Chưa chết, xuân đi ai gọi hồn?

Hóa Dân Dịch

Bệnh Trung, Hữu Hữu Trung Chiêu Ẩm Tịch Thượng Tác

Mỗi ước xuân hoàn tái tửu tòng,

Xuân hoàn vô tín phục vô tung.

Khách trung đối kính tam phần sấu,

Bệnh lí khan hoa nhất dạng dung.

Nhập thế công danh hồn trụy tặng,

Truyền gia thư sử mạn đồ long.

Thời nhân ngộ hứa văn chương giá,

Dục bả suy nhan hoán túy dong.

Dịch Thơ:

Đang Ốm, Có người Bạn mời Uống Rượu Làm Ngay Trên Tiệc

Những hẹn xuân về chở rượu theo,

Xuân về tin tức vắng teo teo.

Quê người soi kính thân gầy võ,

Khi ốm xem hoa cảnh nhạt phèo.

Rơi chõ công danh đà chán ngắt,

Mổ rồng nghề nghiệp có ai yêu?

Người đời nhầm quí mình hay chữ,

Muốn mượn hơi men đổi má nheo!

Ngô Lập Chi Dịch

Qua Bãi Cát Đến Làng Đông Dư, Tối Ngủ Đổ

Dịch Thơ:

Đầu sông đứng ngóng quê hương,

Quê hương đâu phải dặm trường xa xôi,

Cớ sao mãi chẳng tới nơi,

Vừa đi, vừa đứng bồi hồi tại sao?

Thiếu người cán võng,phải đâu,

Cũng không chờ đợi bạn bầu,những ai.

Từ khi vướng lấy lụy đời,

Nửa bầu máu nóng nhường vơi vơi dần.

Đường đời biến ảo phong vân,

Việc đời ấm lạnh bao lần đổi thay,

Mũ treo còn chữa hẹn ngày,

Cổng sài nào biết sao này nơi nao!

Nghiệp xưa vườn ruộng dăm sào,

Rêu hoang cỏ dại ai nào ngó coi!

Họ hàng người cũng thưa rồi,

Bữa cơm dưa muối thết nào vẫn chưa.

Biệt li biết đến bao giờ!

Thà im, im bặt, nói ra ngại lời.

Trời tây bóng đã xế rồi,

Vẫn còn nấn ná quê người một thân.

Hoàng Tạo Dịch

Đêm Mười Bảy Dưới Trăng Viết Vội Thư Gởi Bạn

Dịch Thơ:

Trời cao sao lác đác,

Trăng sáng trong như nước,

Sâu mùa kêu tỉ tê,

Gió thu thổi hiu hắt.

Có người đẹp trên lầu,

Tựa hiên buồn nín bặt.

Dậy xem canh mấy rồi,

Dạo quanh lại dừng bước.

Chẳng lo đêm lạnh dài,

Chỉ tiếc trăng hầu khuất.

Thiếp thuở đôi tám xưa,

Vẻ so trăng chẳng khác.

Lớn lên tưởng vẫn còn,

Sắc đắm người như trước.

Túm áo bọc ánh trăng,

Chẳng nỡ hoài bỏ vứt.

Xén làm bức thư tình,

Gửi bạn lời tâm phúc!

Khương Hữu Dụng Dịch

Trong Thuyền, Nhìn Cảnh Buổi Sáng Viết Thư Các Bạn Cùng Thuyền

Sắc biếc ngăn giới hạn,

Tầng mây cuốn bức thành.

Non xa ngoài bể thẳm,

Sóng lớn tiếp trời xanh.

Quê quán bâng khuâng dạ,

Đất trời man mác tình!

Lầu thuyền trông hướng bắc,

Mù mịt buổi bình minh.

Ngô Lập Chi

Thanh Minh Nhật Cảm Tác, Họa Trần Ngộ Hiên

Du du nhân sự kỷ oa long,

Tiết tự kinh tâm thử dạ đồng.

Ba tĩnh hàn ngư không bấp ảnh,

Nguyệt minh cao điểu thượng nghi cung.

Giang hà thế trục doanh hư thủy,

Kim tích sầu liên thượng hạ phong.

Hàm thạch chỉ lao tinh vệ hận,

Di sơn trường tiếu lão Ngu công.

Dịch Thơ:

Ngày Thanh Minh Cảm Tác

Họa Thơ Trần Ngộ Hiên

Việc đời dằng dặc lớp cùng thông,

Thời tiết đêm nay mối cảm chung.

Cá lạng sóng êm buồn đớp bóng,

Chim cao trăng sáng vẫn ngờ cung.

Giang hồ thế đẩy trào lên xuống,

Kim cổ sầu theo gió trập trùng.

Tinh vệ hoài công tha đá mãi,

Nực cười dời núi chuyện Ngu Công.

Vũ Mộng Hùng Dịch