THẾ GIỚI CỜ VUA

Thế Giới Cờ Vua_Tác giả: Võ Tấn

Cập nhật thông tin, hình ảnh, chuyển ebook: tambao

Mục Lục

THẾ GIỚI CỜ VUA

CHƯƠNG 1

THEO DÒNG LỊCH SỬ

CHƯƠNG 2

NHỮNG NHÀ VÔ ĐỊCH ĐẦU TIÊN

CHƯƠNG 3

NHỮNG NHÀ VÔ ĐỊCH DÀN HÀNG NGANG

CHƯƠNG 4

CUỘC TRANH TÀI GIỮA 2 K

CHƯƠNG 5

NHỮNG THÁNG NĂM SÔI ĐỘNG

CHƯƠNG 6

CHO TẤT CẢ MỌI NGƯỜI

CÔØ VÔÙI KHOA HOÏC VAØ KHOA HOÏC ÑOÁI VÔÙI CÔØ

NHAØ BAÙC HOÏC, CHÍNH KHAÙCH VAØ KYØ THUÛ

CÔØ VÔÙI CAÙC NGOÂI SAO ÑIEÄN AÛNH

SÖÏ GAËP GÔÕ GIÖÕA CÔØ VAØ HOÄI HOÏA

VAÊN  CHÖÔNG VÔÙI CÔØ

CÔØ VÔÙI HOAØNG TOÄC VAØ CAÙC CHÍNH KHAÙCH

CÔØ VAØ TÌNH YEÂU

CÔØ SEÕ BÖÔÙC LEÂN VUÕ ÑAØI OLYMPIC ?

ÖU THEÁ CON NGÖÔØI

NÖÔÙC NGA - CÖÔØNG QUOÁC CÔØ VUA

CÔØ VUA TAÂY BAN NHA – KHOÂNG CHÆ LAØ

NHÖÕNG TRAÄN ÑAÁU

HUNGARY - ÑAÁT NÖÔÙC CÔØ VUA

THÔØI KYØØ NHOÄN NHÒP CÔØ VUA ÔÛ MYÕ

CAÛ CUOÄC ÑÔØI ÑI TÌM LÒCH SÖÛ

LUTMILA VLAÑIMIROPNA RUÑENCOÂ

EùLIDAVETA BÖCOÂVA

ONGA RUPSOÂVA

NHÖÕNG NHAØ CHÔI CÔØ COÙ TEÂN TUOÅI VAØ

CÁC NHÀ VÔ ĐỊCH CỜ VUA THẾ GIỚI

Top 100 Players October 2007

(Top 100 NAM ĐỨNG ĐẦU THẾ GIỚI TÍNH ĐẾN THÁNG 10/2007)

Top 50 Women October 2007

(Top 50 NỮ ĐỨNG ĐẦU THẾ GIỚI TÍNH ĐẾN THÁNG 10/2007)

Country rank by average rating of top 10 players

(HẠNG QUỐC GIA CĂN CỨ VÀO ELO TRUNG BÌNH CỦA 10 KỲ THỦ)

CHƯƠNG 1

THEO DÒNG LỊCH SỬ

"Treân ñôøi khoâng coù gì vó ñaïi baèng con ngöôøi,

trong con ngöôøi khoâng coù gì vó ñaïi baèng trí tueä"

A. Haminton (Anh)

Treân haønh tinh chuùng ta coù moät troø chôi keát hôïp trí tueä vaø ngheä thuaät do con ngöôøi saùng taïo ra töø ngaøn naêm nay. Traûi qua haøng chuïc theá kyû chieâm nghieäm, con ngöôøi ñaõ lieät noù vaøo moät trong boán thuù chôi thanh tao, ngheä thuaät baäc nhaát cuûa nhaân loaïi "Caàm Kyø Thi Hoïa". Ñoù chính laø Côø (Kyø). Côø ñöôïc saùnh ngang vôùi aâm nhaïc, hoäi hoïa, vaên chöông.

Nhö vaäy thì quaû laø khoâng coøn gì phaûi bình phaåm theâm nöõa !

Töø moät thuù chôi, côø daàn daø mang tính theå thao thöû thaùch tríï thoâng minh, oùc saùng taïo cuûa con ngöôøi.

Thôøi gian saøng loïc taát caû, chæ nhöõng gì tinh tuyù nhaát môùi ñöôïc giöõ laïi. Treân traùi ñaát naøy ñaõ töøng xuaát hieän bieát bao troø chôi, bieát bao moân theå thao, trong soá ñoù coù raát nhieàu troø chôi xuaát hieän roài mai moät, rôi vaøo dó vaõng vaø bò queân laõng. Rieâng côø thì khaùc haún. Ñaõ traûi qua hôn 1500 naêm keå töø ngaøy noù ra ñôøi, khoâng nhöõng noù khoâng bò mai moät ñi maø traùi laïi ngaøy caøng phaùt trieån maïnh meõ, roäng khaép ôû taát caû caùc chaâu luïc. Ngaøy nay khi nhaân loaïi ngaøy caøng vaên minh thì cuõng laø luùc côø ôû vaøo thôøi kyø hoaøng kim cuûa mình. Duø laø côø Töôùng hay côø Vua (bôûi chuùng laø hai anh em sinh ñoâi) thì söùc soáng cuûa chuùng ngaøy caøng maõnh lieät.

Moät caùch töï nhieân, nhöõng ngöôøi chôi côø, nhöõng ngöôøi yeâu thích côø ñeán moät luùc naøo ñoù cuõng seõ ñaët ra caâu hoûi :

Côø coù töø bao giôø vaø lòch söû caû nghìn naêm qua cuûa noù  ra sao ?

Vì sao côø ñöôïc con ngöôøi yeâu thích vaø say meâ nhö vaäy ?

Töø xöa tôùi nay ai laø nhöõng ngöôøi  chôi côø gioûi nhaát ?

Côø coù ích lôïi gì cho con ngöôøi ?

Côø ngaøy nay coù khaùc gì vôùi côø ngaøy xöa khoâng ? v.v...

***

Ñeå traû lôøi nhöõng caâu hoûi treân chuùng ta haõy  ngöôïc doøng thôøi gian, cuøng laøm moät chuyeán du lòch veà quaù khöù .

Nhöõng doøng môû ñaàu veà lòch söû côø cuõng gioáng nhö ôû caùc caâu chuyeän coå tích maø chuùng ta thöôøng nghe :”Ngaøy xöûa ngaøy xöa, caùch ñaây laâu laém roài...”

Vaøo khoaûng theá kyû thöù 6, AÁn Ñoä ,quoác gia roäng lôùn cuûa Phöông Ñoâng, töøng laø moät trung taâm vaên hoùa vaø ngheä thuaät theá giôùi. Ngaøy nay,sang thaêm ñaát nöôùc naøy, chuùng ta vaãn khoâng khoûi kinh ngaïc tröôùc nhöõng ñeàn ñaøi huøng vó, nhöõng nhaø thôø loäng laãy, oai nghieâm, nhöõng khu laêng taåm traùng leä, nhöõng töôïng thaàn taïc baèng ñaù, baèng ñoàng...tinh vi, soáng ñoäng...

Vaøo thôøi xa xöa aáy, AÁn Ñoä cuõng laø ñænh cao cuûa toaùn hoïc, cuûa khoa chieâm tinh. AÁn Ñoä coù  nhieàu nhaø baùc hoïc maø thôøi ñoù ngöôøi ta goïi laø caùc nhaø thoâng thaùi.

Caùc nhaø thoâng thaùi cuûa theá giôùi coå ñaïi aáy ñaõ saùng taïo moät troø chôi goïi laø ”Saturanga” töùc laø troø chôi chieán traän ñoái khaùng coù hai  beân tham gia. Caùc quaân töôïng tröng cho moät theá traän goàm ñaày ñuû chæ huy vaø boán binh chuûng quaân ñoäi thôøi baáy giôø. Phía tröôùc laø moät haøng quaân tieán böôùc, tieáp ñeán laø caùc chaøng kî maõ vaø caùc ñoäi voi chieán (AÁn Ñoä coù raát nhieàu voi). Meù ngoaøi cuøng laø nhöõng chieác xe di ñoäng. Cheãm cheä giöõa haøng quaân laø ñöùc Vua cuøng vôùi caùc caän thaàn.

Luùc ñaàu theá traän nhö vaäy ñöôïc baøy treân ñaát,  coù caû “soâng” vaø “nuùi” ngaên caùch. Daàn daø theá traän roäng lôùn ñöôïc thu nhoû laïi treân moät baøn côø ñöôïc chia thaønh caùc oâ vaø caùc quaân ñöôïc caùch ñieäu hoùa. Töø ñoù côø deã daøng ñeán vôùi taát caû moïi ngöôøi, chu du khaép thieân haï. Caùc nhaø thoâng thaùi heát söùc thuù vò vôùi caùch baøy traän cuûa mình vì hoï caûm thaáy chính hoï laø nhöõng thoáng lónh  toái cao, chæ huy toaøn boä ba quaân, ñöôïc dòp phoâ tröông  taøi ngheä thao löôïc cuûa mình. Quaân cuûa hai beân khoân kheùo daøn traän, coá gaéng chieám nhöõng vò trí xung yeáu, laán daàn traän ñòa ñoái phöông roài xaùp chieán, khi taán coâng maïnh meõ, khi thoaùi lui chieán löôïc, luùc baát thaàn ñaùnh thaúng vaøo ñaïi baûn doanh quaân ñòch ñeå baét soáng Vua ñoái phöông, vaø cuõng khoâng ít khi bò beân ñoái phöông "cao tay aán" ñaùnh cho tôi taû, chaïy troán khoâng coøn maûnh giaùp, laïi phaûi nhaãn nhuïc, kieân trì gom goùp taøn quaân, gan goùc coá thuû, suy tính cô möu ñeå phuïc hoài löïc löôïng, phuïc kích ñoái phöông nhaèm chuyeån baïi thaønh thaéng. Moãi nhaø caàm quaân vöøa coù taøi thao löôïc vöøa phaûi naém baét moïi yù ñoà, möu meïo cuûa ñoái thuû, phaûi "ñi guoác trong buïng" ñòch thuû, phaùn ñoaùn ñöôïc chieán thuaät chieán löôïc, ñieåm maïnh ñieåm yeáu cuûa ñoái phöông. Nhöõng tình caûm raát töï nhieân cuûa con ngöôøi nhö vui buoàn, yeâu gheùt, töùc giaän, khoan hoøa... ñeàu theå hieän qua cuoäc côø. Traùi tim ngöôøi chôi côø cuõng rung ñoäng theo nhöõng tình caûm ñoù, taïo neân nieàm say meâ khoâng bao giôø döùt.

***

Truyeàn thuyeát keå laïi raèng sau khi phaùt minh ra baøn côø, nhaø phaùt minh ñöôïc nhaø Vua cho pheùp töï choïn phaàn thöôûng cho mình. OÂng beøn taâu leân: “Muoân taâu beä haï, baøn côø cuûa haï thaàn coù 64 oâ vuoâng, xin beä haï cho ñaët ôû oâ thöù nhaát moät haït thoùc, oâ thöù hai gaáp ñoâi oâ thöù nhaát töùc laø hai haït vaø cöù nhö theá soá thoùc cuûa oâ sau gaáp ñoâi oâ tröôùc”. Nhaø vua thaáy raèng nhöõng haït thoùc nhoû beù ñöôïc ñaët vaøo chæ coù 64 oâ côø chaéc chaúng ñaùng laø bao beøn ñoàng yù ngay vaø giuïc quaàn thaàn ñeám thoùc thöôûng cho oâng. Sau moät hoài tính toaùn, quaàn thaàn kinh haõi taâu cho vua bieát soá thoùc aáy laø con soá :

18 446 744 073 709 551 615 haït

Moät con soá lôùn khuûng khieáp maø neáu quy ra thoùc thì toaøn boä soá thoùc coù trong vöông quoác coäng vôùi toaøn boä soá thoùc cuûa caùc nöôùc laân bang cuõng khoâng ñuû ñeå thöôûng cho nhaø phaùt minh.

***

Nhö ñaõ noùi treân, quaân côø daàn daàn ñöôïc caùch ñieäu hoùa vaø luaät chôi cuõng hình thaønh roõ raøng. Noùi ñuùng ra thì luaät leä troø chôi aáy luùc baáy giôø coøn ñôn giaûn hôn nhieàu so vôùi baây giôø. Caùc nhaø khaûo coå ñaõ khai quaät vaø tìm ñöôïc nhöõng quaân côø nguyeân daïng thôøi ñoù. Caùc nhaø nghieân cöùu ngoân ngöõ,vaên hoïc cuõng ñaõ tìm ñöôïc nhöõng vaên bia, baûn cheùp tay, tuy ít oûi song cuõng khaù ñaày ñuû ñeå chöùng minh ñöôïc söï ra ñôøi cuûa troø chôi trí tueä xuaát hieän ñaàu tieân treân ñaát nöôùc naøy.

Ví duï trong quyeån tröôøng ca baèng thô nhan ñeà  ”Vaxavañata” cuûa nhaø thô Xabar, vieát baèng tieáng Phaïn vaøo cuoái theá kyû thöù 6 ñaàu theá kyû thöù 7, coù moät ñoaïn mieâu taû , so saùnh moät caùch dí doûm :”OÂi, muøa möa ñoùng vai troø nhö moät vaùn côø, maø quaân côø laø nhöõng con eách xanh, nhöõng con eách vaøng ñang nhaûy nhoùt trong khu vöôøn muoân maøu hoa laù”.

Cuõng moät baøi thô AÁn Ñoä khaùc vaøo cuoái theá kyû thöù 7, ca ngôïi  loøng yeâu hoøa bình vaø nhaân töø cuûa nhaø vua Xrihasi trò vì thôøi baáy giôø. Lôøi thô moâ taû :”Ñaát nöôùc cuûa ñaáng anh minh khoâng coù söï hieàm khích ngoaøi söï tranh ñua cuûa nhöõng baày ong, ngöôøi ta khoâng daãm chaân leân nhau ngoaøi nhöõng doøng thô ca, caùc ñoäi quaân khoâng ñaùnh nhau, ngoaøi nhöõng ñoäi quaân treân baøn côø”.

Ngay töø hoài ñoù giao löu giöõa AÁn Ñoä vaø caùc nöôùc Ñoâng, Taây laùng gieàng khaù phaùt trieån. Moät maët do quan heä trao ñoåi  buoân baùn vaø maët khaùc laø do vieäc truyeàn ñaïo, nhaát  laø ñaïo Phaät maø AÁn Ñoä ñöôïc coi laø goác ñaïo.

Caùc ñoaøn thuyeàn treân bieån caû, caùc ñoaøn laïc ñaø chôû naëng haøng hoùa ñi veà phía Taây. Nhöõng ngöôøi chuû cuûa nhöõng chuyeán haøng ñaõ hoïc ñöôïc khaù nhieàu ñieàu hay vaø môùi laï ôû nhöõng quoác gia mình ñaõ ñi qua, ñem veà keå vaø truyeàn laïi cho ñoàng baøo mình.Trong soá nhöõng ñieàu môùi laï aáy coù caû troø chôi Saturanga kyø thuù.

Töông töï nhö theá, troø chôi Saturanga theo nhöõng con ñöôøng thöông maïi vaø Phaät ñaïo, vöôït qua bao nuùi cao vöïc thaúm sang phía Ñoâng ñeå ñaët neàn taûng cho côø Töôùng ôû Trung Hoa vaø caùc nöôc Ñoâng Nam AÙ.

ÔÛ Trung AÙ, troø chôi ngoaïi nhaäp naøy mau choùng ñöôïc moïi taàng lôùp öa chuoäng. Khoâng nhöõng caùc nhaø quyeàn quí, laùi buoân giaøu suï cho mình laø ”nhaø thoâng thaùi”, khoe taøi ”ñaùnh traän” maø caû vua chuùa, quaàn thaàn, töôùng lónh cho ñeán nhöõng ngöôøi thôï thuû coâng chaân ñaát trong giôø nhaøn roãi cuõng ñoï trí, thöû taøi vôùi nhau. Do nhieàu ngöôøi chôi cho neân luaät ñaët ra cuõng phaûi thoáng nhaát. Luaät chôi côø ñöôïc caûi tieán daàn, soá quaân moãi beân ñöôïc aán ñònh ñuùng vôùi chöùc naêng cuûa noù. Ví duï quaân Xe ñöôïc thay baèng quaân Thaùp. Bôûi vì khi aáy ôû Trung AÙ ngöôøi ta khoâng hieåu Xe ñeå laøm gì, maø bao giôø ôû vaønh ngoaøi cuøng, ñeå baûo veä moät phaùo ñaøi hoaëc moät kinh ñoâ, cuõng laø nhöõng böùc töôøng thaønh ñöôïc bieåu hieän baèng nhöõng chieác Thaùp. (Trong côø Vua ngöôøi ta goïi laø quaân Xe vì noù nöôùc ñi gioáng nhö nöôùc ñi cuûa quaân Xe ôû côø Töôùng, nhöng teân ñuùng cuûa noù laø Thaùp, hoaëc laø Thaønh). Coøn voi thì ôû Trung AÙ khoâng coù neân hoï thay quaân Töôïng baèng quaân khaùc (ôû ta goïi laø quaân Töôïng chæ vì noù coù nöôùc ñi cheùo gioáng nhö Töôïng trong côø Töôùng) Cuõng noùi theâm laø khi  Saturanga sang ñeán Trung Hoa thì xuaát hieän theâm moät quaân môùi laø quaân Phaùo, luùc ñaáu laø loaïi "phaùo" baén baèng ñaù neân chöõ Phaùo coù boä "Thaïch" naèm phía tröôùc, sau naøy khi phaùo duøng thuoác noå thì ngöôøi ta ñoåi boä "thaïch" thaønh boä "hoaû". Nhö vaäy Saturanga ñeán nhöõng vuøng ñaát môùi noù laïi coù ñöôïc nhöõng caûi tieán thích öùng vôùi quan nieäm veà theå cheá vaø binh nghieäp taïi nôi ñoù.

ÔÛ Trung AÙ ngöôøi ta ñaõ caûi tieán moät böôùc, côø trôû neân goïn nheï, linh hoaït vaø coù ñöôïc nhöõng luaät chôi ban ñaàu; ñieàu ñoù cuõng gioáng nhö ngöôøi ta tìm ra ñöôïc coâng thöùc tính dieän tích hình troøn. Ngaøy nay, moãi hoïc sinh phoå thoâng ñeàu bieát tính dieän tích hình troøn baèng coâng thöùc ñôn giaûn : S =pR^2. trong ñoù R laø baùn kính hình troøn. Thuûa xöa coâng thöùc tính dieän tích hình troøn daøi leâ theâ, moâ taû ñeán maáy trang, chöõ vieát daøy ñaëc, ñoïc vôõ ñaàu chöa chaéc ñaõ hieåu ñöôïc, bôûi vì thôøi ñoù ngöôøi ta chöa coù khaùi nieäm veà soá p (soá pi).

***

AÛ Raäp laø ñaát nöôùc cuûa bieát bao chuyeän coå laï luøng maø trong ñoù coù caû con ngöôøi traàn theá, coù caû thaàn tieân, laø ñaát nöôùc cuaû nhöõng pheùp maàu kyø aûo maø chæ  coù nhöõng boä oùc vôùi trí  töôûng töôïng phi thöôøng môùi nghó ra. Saturanga nhanh choùng truyeàn sang vuøng ñaát  ñaày  saùng taïo vaên hoùa naøy. ÔÛ ñaây, ñeán caû caùc myõ nöõ trong cung cuõng thích chôi côø. Ñeå phuïc vuï cho caùc baäc vöông toân, coâng töû, myõ nhaân, bieát bao nhieâu boä oùc thoâng thaùi ñaõ tìm caùch hoaøn thieän sao cho côø Vua trôû neân moät troø chôi vöøa thoûa söùc saùng taïo, vöøa hôïp lyù, vöøa deã hieåu. Hoï khoâng tieác söùc nghó ra caùc theá traän thuù vò, nhöõng baøi ñoá côø baèng nhöõng lôøi hoa myõ ñeå bieåu dieãn taøi ngheä cuûa mình.

Nhaø thô AÛ Raäp theá kyû 11 teân laø Ieân Mitac, trong moät baøi thô cuûa oâng, ñaõ ca ngôïi troø chôi côø baèng nhöõng lôøi nhö sau :”Ñoù laø nieàm an uûi thaàn kyø vôùi moät tình yeâu khoâng ñöôïc ñeàn ñaùp, moät phöông caùch höõu hieäu ñeå khoûi bò röôïu laøm say, ñoù laø vò quaân sö anh minh trong lónh vöïc quaân söï vaø ngöôøi baïn ñaùng tin caäy trong caûnh coâ ñôn”.

Vaøo caùc theá kyû thöù 9, thöù 10, caùc nöôùc AÛ Raäp ñaõ ñaït ñeán ñænh cao cuûa ngheä thuaät chôi côø coå ñaïi. Caùc vaên baûn khaéc treân caùc bia ñaù maø ngaøy nay caùc nhaø khaûo coå khai quaät ñöôïc cho thaáy, döôùi caùc trieàu ñaïi vua AÛ Raäp troø chôi naøy khaù thònh haønh vaø ñaõ coù ñöôïc maàu saéc lyù thuyeát töông ñoái roõ. Ngöôøi AÛ raäp goïi Saturanga laø Satôùrang vaø nhaø thoâng thaùi An-Atli soáng thôøi baáy giôø ñöôïc meänh danh laø moät quaân sö loãi laïc veà Satôrang.

***

Sau nhieàu naêm khaûo cöùu, caùc boä quaân côø coù sôùm nhaát ôû chaâu AÂu ñöôïc tìm thaáy laø vaøo khoaûng theá kyû 10. Caùc nhaø söû hoïc caên cöù vaøo ñoù maø phaùn ñoaùn raèng, côø Vua ñaõ ñöôïc lan truyeàn sang chaâu AÂu vaøo khoaûng thôøi gian ñoù. Ngöôøi ta cho raèng, nhöõng cuoäc xaâm laêng, laán ñaát ñaõ ñöa Saùtôraêng theo caùc chieán thuyeàn vöôït Haéc Haûi, Ñòa Trung Haûi sang chaâu AÂu, song cuõng coù theå noù ñi theo caùc nhaø truyeàn giaùo hoaëc theo nhöõng chuyeán buoân baèng nhöõng ñoaøn laïc ñaø chôû naëng vöôït haøng ngaøn daëm ñöôøng khaù thònh haønh cuûa ngöôøi Do Thaùi , ngöôøi AÛ Raäp...sang chaâu AÂu luùc baáy giôø.

Ñeán ñöôïc chaâu AÂu, coù leõ do ñöôøng saù quaù xa xoâi, caùch trôû neân chöõ Saùtôraêng bò rôi maát phaàn ñuoâi, chæ coøn laïi chöõ Saùt. Theá laø tuøy theo gioïng cao thaáp, traàm boång cuûa moãi daân toäc ôû chaâu AÂu maø côø Vua ñöôïc goïi na naù theo teân goác : Echecs (tieáng Phaùp), Chess (tieáng Anh), Sach (tieáng Slovakia), Sacmatö (tieáng Nga)...

***

Veà phía Nam nöôùc Ñöùc coù moät laøng nhoû, nhoû ñeán noãi baïn khoâng laøm sao thaáy ñöôïc teân laøng treân baûn ñoà. Ñoù laø laøng Stôroâbek. Raát nhieàu ngöôøi yeâu côø treân theá giôùi bieát ñeán laøng naøy. Truyeàn thoáng vaø thoùi quen chôi côø cuûa daân laøng naøy coù ngoùt ngheùt ñeán nay khoaûng moät ngaøn (!) naêm.

Söï tích veà côø Vua cuûa laøng baét ñaàu töø naêm 1068. Vaøo naêm ñoù, baù töôùc Gunxelin. goác ngöôøi Xlavô bò buoäc toäi vaø bò ñaøy tôùi laøng Srôroâbek heûo laùnh naøy. OÂng bò giam trong moät  ngoâi thaùp xaây baèng ñaù ôû laøng. Ñoù laø moät ngoâi thaùp ba taàng coå xöa, xaây theo hình vöïa luùa. Coù nhieàu thôøi gian raûnh roãi, baù töôùc hay mang côø ra chôi vaø baøy cho nhöõng ngöôøi lính canh thaùp cuøng chôi. Nhöõng ngöôøi lính ñöôïc baù töôùc taän tình baøy veõ cho mình troø chôi ”quí toäc” naøy thì laáy laøm thích laém. Hoï ngoài haøng giôø cuøng oâng chôi, nghe oâng bình giaûi. OÂng ñoá hoï nhöõng theá côø laét leùo, daïy hoï nhöõng nöôùc ñi thoâng minh. Daàn daø oâng taäp ñöôïc quanh mình khaù ñoâng ngöôøi haâm moä maø phaàn ñoâng laø baø con trong laøng. Moät phaàn vì meán moä oâng baù töôùc taøi ba, moät phaàn do baûn thaân troø chôi cuõng khaù haáp daãn, daàn daàn caû laøng hoïc nhau chôi côø. Vieäc ñoù laøm cho caùc laøng laân caän vöøa ghen tî, vöøa khaâm phuïc.

Tieáng laønh ñoàn xa, chaúng bao laâu taøi ngheä ñaùnh côø cuûa laøng ñaõ bay veà taän kinh ñoâ. Caùc trieàu ñaïi vua Ñöùc ñeàu bieát tieáng laøng côø ñoäc ñaùo naøy. Vua vaø caùc quaàn thaàn thaäm chí ñaõ ban saéc chæ cho pheùp cö daân cuûa laøng Stroâbek vaø vuøng phuï caän ñöôïc mieãn ñoùng moät soá thueá ñeå daân laøng coù ñieàu kieän vaø thôøi gian chôi côø.

Nhaø naøo trong laøng cuõng coù baøn côø ñeå saün saøng môøi caùc vò khaùch tôùi chôi ”khai vò”. Xöa kia trong caùc dòp leã ñaêng quang, hoäi heø ñình ñaùm, laøng bao giôø cuõng toå chöùc ñaáu ”côø ngöôøi” treân saân baõi quen thuoäc cuûa laøng. Quaân côø laø ngöôøi maëc y phuïc theo teân quaân côø : Vua maëc hoaøng baøo, Hoaøng Haäu ñoäi vöông mieän, Toát laø nhöõng voõ só nai nòt goïn gheõ, hoâng ñeo göôm...Vaùn côø dieãn ra trong söï coå vuõ haøo höùng cuûa ñoâng ñaûo ngöôøi döï hoäi. Cho ñeán ngaøy nay truyeàn thoáng ñoù vaãn coøn.

Ngöôøi ñöôïc baàu laøm chuû laøng nhaát thieát phaûi laø moät ngöôøi chôi côø gioûi. Coøn caùc chaøng trai muoán daïm vôï trong laøng, theo tuïc leä, seõ chôi vôùi oâng boá vôï töông lai moät vaøi vaùn "ra maét". Chaúng may chaøng naøo chæ  bieát ñi toaøn nhöõng nöôùc ”ngôù ngaån” thì cöù coi chöøng, khoâng kheùo ra veà traéng tay ! Do vaäy anh naøo cuõng ra coâng reøn taøi ñeå giaønh ñöôïc caûm tình ngay töø phuùt ñaàu cuûa nhaø gaùi. Coøn caùc oâng boá vôï raát laáy laøm thích thuù khi gaëp ñöôïc chaøng reå kyø phuøng ñòch thuû.

Vaøo laøng baïn seõ thaáy tröôùc nhieàu ngoâi nhaø gaén gia huy hình quaân côø. Baïn coøn coù theå gaëp nhöõng ngöôøi giaø nhö cuï Angret Mikhailevik, ñaõ hôn ngoùt taùm möôi tuoåi. Yeâu côø töø thuôû aáu thô, naêm 1926 cuï ñaõ töøng tham gia moät traän ñaáu ñoàng thôøi goàm coù nhieàu ngöôøi laøng vôùi kieän töôùng Becton Laxker, em ruoät cuûa nhaø voâ ñòch côø theá giôùi Emanuen Laxker.

Quyeån soå truyeàn thoáng veà côø Vua cuûa laøng coøn ghi cheùp ñaày ñuû caùc traän ñaáu lôùn dieãn ra trong laøng suoát moät theá kyû qua (keå töø naêm 1886). Nhieàu ñaáu thuû côø Vua danh tieáng theá giôùi ñaõ ñeán thaêm vaø chôi côø vôùi daân laøng. Ñaïi kieän töôùng ngöôøi AÙo  Spinman thaêm laøng naêm 1908. Cöïu voâ ñòch theá giôùi Mikhain Tan ñeán laøng, sau khi chôi côø vôùi ngöôøi ñòa phöông, thích thuù nhaän xeùt raèng trình ñoä chôi côø cuûa daân laøng raát khaù. Caùc ñaïi kieän töôùng khaùc nhö Iuri Avecbax, Alexay Xuetin cuõng ñaõ töøng laø khaùch cuûa laøng. Ñaëc bieät, nhaø voâ ñòch theá giôùi Anatoli Karpov  ñeán thaêm laøng ñaõ ghi laïi nhöõng doøng löu nieäm :”Vinh quang cuûa laøng côø Stôroâbek ñaõ vöôït ra ngoaøi bieân giôùi nöôùc Ñöùc...Töø ñaùy loøng mình, toâi xin chuùc laøng côø ñoäc ñaùo naøy ngaøy caøng lôùn maïnh, phoàn vinh vaø thu ñöôïc nhieàu thaéng lôïi.”

Tröôøng laøng coù giôø daïy côø cho caùc em. Taïi caùc cuoäc thi ñaáu trong tænh, treû em ôû Stôroâbek thöôøng laø trung taâm chuù yù cuûa moïi ngöôøi.

Caùc bieåu töôïng cuøng vôùi caùc giaûi thöôûng maø daân laøng giaønh ñöôïc ñöôïc tröng baøy trong moät gian phoøng raát ñeïp cuûa tröôøng. Treân böùc töôøng, baèng chöõ lôùn, ngöôøi ta ghi laïi teân caùc ”nhaø voâ ñòch” cuûa tröôøng töø naêm 1823 ñeán nay. Töø ñoù ñeán giôø ñaõ coù hôn 160 nhaø voâ ñòch (!). Ngöôøi laøng thích nhaéc tôùi caâu noùi cuûa Iohan Vonfran Gôùt :”Côø Vua - ñoù chính laø söï kieåm ñònh toát nhaát trí tueä cuûa con ngöôøi". Laøng  coøn coù ”Baøi ca veà côø” do oâng thôï Phriderich Veghener vieát lôøi phoå theo moät ñieäu daân ca Ñöùc.

Khaùch thaêm laøng khi ra veà seõ ñöôïc taëng moät moùn quøa ñoäc ñaùo : moät tôø giaáy baïc in taïi ñòa phöông coù kích thöôùc vaø trình baøy nhö moät tôø baïc thaät. Moät maët in hình baøn côø, chim ñaïi baøng ñoäi vöông mieän cuøng vôùi quaân côø. Maët kia coù hai voøng troøn. Voøng troøn thöù nhaát coù hình baù töôùc Gunxelin ñang ngoài chôi côø vôùi nhöõng ngöôøi lính gaùc nguïc. Coøn voøng troøn thöù hai laø hình chieác thaùp ba taàng ñaõ töøng laø nôi giam giöõ oâng. Chính laø töø ngoâi thaùp coå xöa ñoù, ngöôøi laøng ñaõ hoïc ñöôïc ”nhöõng nöôùc ñi ban ñaàu” töø 10 theá kyû tröôùc ñaây.

***

Töø luùc naøo thì caùc qui öôùc veà luaät chôi côø Vua ñöôïc hình thaønh gaàn gioáng vôùi luaät côø hieän ñaïi ? Theo caùc nhaø nghieân cöùu veà côø thì ñoù laø vaøo cuoái theá kyû 15,ñaàu theá kyû 16. Ta cuõng neân löu yù raèng côø cuõng thuoäc lónh vöïc vaên hoùa ngheä thuaät, cho neân noù cuõng naåy nôû vaø phaùt trieån treân maûnh ñaát naøo thaám ñöôïm tính nhaân vaên cuûa moät neàn vaên hoùa phaùt trieån cao. Moät nhaø söû hoïc ngöôøi Anh ñaõ ñònh nghóa veà côø Vua nhö sau :”Ñoù laø cuoäc troø chuyeän thaân thieát  khoâng lôøi, laø hoaït ñoäng khaån tröông vaø caêng thaúng trong im laëng. Ñoù laø thaéng lôïi huy hoaøng vaø cuõng laø nhöõng taán bi kòch. Laø söï hy voïng vaø naûn loøng. Ñoù laø khuùc tröôøng ca vaø cuõng laø moät khoa hoïc. Ñoù laø Phöông Ñoâng coå xöa vaø Chaâu AÂu hieän ñaïi. Taát caû lieân keát vôùi nhau thaønh moät theå thoáng nhaát treân 64 oâ vuoâng.”

Ngay töø thôøi baáy giôø ngöôøi ta ñaõ quan nieäm troø chôi naøy nhö moät coâng cuï cuûa loøng nhaân ñaïo vaø söï vaên minh, bôûi vì noù laøm cho caùc hieäp só xao laõng vieäc cheùm gieát, ñoå maùu ngoaøi chieán tröôøng.

Do ñoù, cuõng deã giaûi thích taïi sao khi Italia vaø Taây Ban Nha ñöôïc chieáu saùng baèng aùnh saùng cuûa neàn vaên hoùa Phuïc höng: nhöõng töôïng ñaù hoa cöông huøng vó cuûa Mikenlang Gielo, nhöõng tranh töôøng kyø dieäu vaø loäng laãy cuûa Leona de Vinci, nhöõng böùc hoïa huyeàn aûo kieät xuaát cuûa Raphaen hay hình töôïng muoân thuôû cuûa hieäp só Ñoâng Kisoát vôùi nhöõng chieác coái xay gioù böôùc ra töø nhöõng trang saùch cuûa Xervantes, thì côø Vua ôû nhöõng nôi ñoù cuõng ñaït tôùi ñænh cao veà ngheä thuaät. Chính taïi chaâu AÂu, nhöõng caûi caùch lôùn veà côø ñaõ xuaát hieän. Laàn ñaàu tieân treân baøn côø xuaát hieän hình töôïng ngöôøi phuï nöõ, ñoù laø quaân Hoaøng Haäu thay theá cho quaân "coá vaán" ôû beân caïnh Vua tröôùc ñoù. Quaân Hoaøng Haäu ñöôïc ban cho quyeàn haønh roäng lôùn nhôø caùc nöôùc ñi ngang doïc tung hoaønh treân khaép baøn côø. Bôûi vaøo thôøi phuïc höng, myõ thuaät vaø loøng cao thöôïng ngöï trò khaép nôi neân vai troø cuûa caùc Quùy coâ, Quùy baø raát ñöôïc toân vinh. Coù nhöõng quy taéc cöùng nhaéc haïn cheá söï saùng taïo treân baøn côø cuõng daàn ñöôïc gôõ boû maø ñieån hình nhaát laø nöôùc nhaäp thaønh ñoäc ñaùo : chæ baèng moät nöôùc ñi maø Vua coù theå ñöôïc ñöa ngay vaøo vò trí an toaøn coøn Xe, moät quaân maïnh laäp töùc ñöôïc ñöa ra tham gia vaøo traän ñaùnh.

Caùc nhaø caûi caùch lôùn veà côø Vua ôû caùc nöôùc naøy thôøi baáy giôø laø Luxen, Damiano, Rui Lopes. Caùc teân goïi “Vaùn côø Italia”, “Vaùn côø Taây Ban Nha” xuaát hieän. Ñoù khoâng phaûi ñôn thuaàn laø teân goïi cuûa moät vaùn côø maø laø nhöõng coâng trình nghieân cöùu nghieâm tuùc ñaàu tieân veà lyù thuyeát côø, nhaát laø ñoái vôùi lyù thuyeát ra quaân, moät vaán ñeà gaây tranh caõi khaù nhieàu trong thôøi kyø naøy. Hoï ñaõ ñaït ñöôïc nhöõng thaønh töïu ñaùng keå.

Tieän ñaây cuõng noùi theâm, côø Vua coù lòch söû ngoùt moät nghìn naêm traêm naêm neân teân goïi caùc theá côø cuõng mang tính lòch söû. Ví duï khai cuoäc Reti, phoøng thuû Aliokhin, phoøng thuû Uphimsep, phoøng thuû Philido, Heä thoáng Trigoârin, traän Tarras, Gambit Xtaunton...ñoù laø nhöõng kieåu khai cuïc mang teân caùc nhaø chôi côø loãi laïc qua caùc thôøi ñaïi. Moät soá vuøng coù caùc tröôøng phaùi côø noåi baät moät thôøi, caùc phöông aùn khai cuïc cuõng mang teân ñòa danh nhö : phoøng thuû AÁn Ñoä coå, vaùn côø Italia, vaùn côø Taây Ban Nha heä thoáng Seveninghen (teân moät thaønh phoá ôû Haø Lan), Gambit Buñapet (thuû ñoâ Hungari), phoøng thuû Slavô (teân moät daân toäc), phoøng thuû Xixili (moät hoøn ñaûo cuûa Italia), ngoaøi ra coøn coù vaùn côø Hungari, vaùn côø Anh, phoøng thuû Phaùp, vaùn côø Nga, phoøng thuû Haø Lan, phoøng thuû Xcanñinavô...mang teân caùc quoác gia ñaõ coù nhöõng ñoùng goùp xöùng ñaùng cho söï phaùt trieån moân theå thao naøy.

Laïi coù nhöõng phöông aùn khai cuïc khaùc ñöôïc goïi baèng chính teân quaân côø: phoøng thuû hai Maõ, Gambit caùnh Haäu, Gambit caùnh Vua, khai cuoäc Töôïng, khai cuoäc ba Maõ...)

Tuy nhieân,ñieåm thieáu soùt cuûa caùc nhaø lyù thuyeát luùc baáy giôø laø chöa kòp ñeà caäp ñeán vò trí then choát cuûa khu trung taâm. Duø trong lyù thuyeát  luùc ñoù coù ñeà caäp ñeán nhöõng nöôùc ñi ñaàu tieân tôùi  khu trung taâm song muïc ñích chæ laø ñeå môû ñöôøng cho Hoaøng Haäu vaø Töôïng nhanh choùng coâng phaù vò trí Vua ñoái phöông. Caùc nhaø caûi caùch naøy chuû tröông söû duïng nhöõng ñôït taán coâng nhö vuõ baõo, coù theå thí boû haún moät soá quaân yeáu nhö Toát chaúng haïn, ñeå tieán coâng thaúng vaøo baét Vua ñoái phöông. Caùch ñaùnh duõng maõnh kieåu hieäp só naøy thôøi baáy giôø raát ñöôïc öa chuoäng, thònh haønh vaø toàn taïi ñeán vaøi traêm naêm . Cho maõi ñeán theá kyû thöù 18, khi ñöôïc phaân tích kyõ caøng ñeå chæ ra ñöôïc nhöõng nhöôïc ñieåm cuûa noù, caùch chôi naøy môùi chaám döùt.

Ñeán theá kyû thöù 17 baét ñaàu hình thaønh caùc tröôøng phaùi côø (töùc laø loái baøy moät soá theá traän ñöôïc nghieân cöùu kyõ vaø ñöôïc kieåm nghieäm coù keát quûa qua caùc cuoäc chôi cuûa nhöõng nhaø chôi côø gioûi). Môû ñaàu laø tröôøng phaùi Tieàn Italia. Tröôøng phaùi naøy xuaát phaùt töø vuøng Kalareli, queâ höông cuûa nhaø chôi côø löøng danh Jioakino Greco (1600-1634). Tröôøng phaùi naøy coù nhöõng teân tuoåi kieät xuaát maø ñeán ngaøy nay vaãn coøn ñöôïc nhaéc tôùi : Polerio, Xanvio, Kalera... Nhöõng ngöôøi naøy ñaõ nhaän ra ñöôïc söùc maïnh raát naêng ñoäng cuûa moãi quaân côø. Quùa trình nghieân cöùu ñaõ giuùp hoï tìm ra ñöôïc nhöõng ñoøn phoái hôïp ñoäc ñaùo vaø ñeïp maét. Caùc baïn seõ gaëp trong nhöõng quyeån saùch höôùng daãn ngöôøi môùi hoïc chôi nhöõng theá côø kieåu maãu mang teân cuûa hoï.

***

Giöõa theá kyû 18, taïi Phaùp xuaát hieän moät ñaáu thuû côø löøng danh teân laø Andre Philido (1726-1795). Ñoù laø moät nhaân vaät huyeàn thoaïi cuûa lòch söû côø Vua theá giôùi khieán hôn 200 naêm sau khi oâng maát, khi ngöôøi ta neâu caâu hoûi "Ai laø nhaø voâ ñòch trong caùc nhaø voâ ñòch?" thì ñaïi kieän töôùng côø ngöôøi Ñan Maïch Bent Larsen ñaõ traû lôøi khoâng chuùt ñaén ño :"Ñoù chính laø Philiñor, oâng ñaõ ñi tröôùc chuùng ta haøng theá kyû!"

ØICaùch ñaây khoaûng moät theá kyû, nhaø chôi côø löøng danh Reti ñaõ ñaùnh giaù :"OÂng laø nhaø tö töôûng côø Vua vó ñaïi nhaát trong taát caû nhöõng ngöôøi soáng treân theá giôùi naøy!".

Caùc Ñaïi kieän töôùng, caùc nhaø voâ ñòch theá ngaøy nay duø ñöôïc khoaùc voøng nguyeät queá chieán thaéng hay ñöôïc ñaùnh giaù laø nhöõng ngöôøi phi thöôøng vaãn caûm thaáy mình beù nhoû tröôùc Philidor. Bôûi vì oâng khoâng chæ laø moät baäc ñaïi cao thuû maø laø moät con ngöôøi toaøn naêng :

Chính Philidor chöù khoâng ai khaùc ñaõ ñaët daáu chaám heát cho caùch chôi côø theo caûm tính vaø ngaãu höùng töø nhieàu theá kyû tröôùc. OÂng xaây döïng haún moät lyù thuyeát veà côø ñöôïc chöùng minh haún hoi. Töø ñoù trôû ñi moãi moät kyø thuû ngay töø nhöõng nöôùc ñi ñaàu tieân ñaõ ñöôïc trang bò nhöõng kieán thöùc caên baûn, coù neàn taûng vaø heä thoáng ñeå tieán haønh moät vaùn côø coù chaát löôïng cao maø khoâng phaûi moø maãm, suy ñoaùn coù khi caû chuïc naêm trôøi. Töø caùch laøm cuûa oâng, caùc theá heä sau tieáp tuïc naâng cao vaø boå sung khoâng ngöøng ñeå ñeán ngaøy nay chuùng ta ñaõ coù caû moät kho taøng lyù thuyeát côø voâ cuøng phong phuù vaø ña daïng, trình ñoä côø ñaõ ñöôïc naâng leân moät möùc ñoä cao chöa töøng thaáy. OÂng chính laø ngöôøi khai saùng ra côø Vua hieän ñaïi

Nhöng coøn hôn theá nöõa, oâng coøn laø moät thieân taøi aâm nhaïc baåm sinh. Laø taùc giaû cuûa haøng traêm baûn nhaïc baát huû, laø ngöôøi saùng laäp ra nhaø haùt Haøi kòch lôùn nhaát nöôùc Phaùp.

Nhöõng nhaø nghieân cöùu aâm nhaïc, nhöõng nhaø vieát lòch söû côø ñaõ ngöôïc thôøi gian kieân nhaãn tìm hieåu, söu taàm trong nhieàu thaäp kyû veà oâng qua caùc taøi lieäu löu tröõ, thö töø, lôøi keå, nhöõng di vaät... vaø ñaõ döïng ñöôïc leân böùc chaân dung khaù ñaày ñuû veà Philidor:

Fransuz Andre Danikan Philidor sinh ngaøy 7 thaùng 9 naêm 1726 taïi thaønh phoá Dro nhoû beù caùch Paris veà phía Taây khoaûng 60 km. Khi oâng ra ñôøi, nhieàu lôøi ñoàn ñaïi, dò nghò lieäu oâng coù phaûi laø keát quaû cuûa moái tình quaù cheânh leäch tuoåi taùc giöõa cha oâng, moät nhaïc só noåi tieáng, moät ngheä só bieåu dieãn ñaøn baäc thaày, khi ñoù ñaõ 78 tuoåi vaø meï oâng môùi 19 tuoåi, ñeán vôùi cha oâng vì say meâ vaø khaâm phuïc cha oâng. Nhöng sau ñoù taát caû nhöõng lôøi dò nghò ñaõ tan bieán khi Philidor boäc loä taøi naêng aâm nhaïc phi thöôøng cuûa mình.

Ngöôøi ta keå laïi raèng vaøo naêm 1738 treân saân khaáu nhaø haùt cung ñình vang leân baûn nhaïc ñaàu tay cuûa caäu beù 12 tuoåi Philidor saùng taùc, Vua Phaùp Louis XV ngoài nghe chaêm chuù, khi baûn nhaïc vöøa keát thuùc nhaø Vua cho goïi ngay caäu  tôùi beân caïnh mình vaø töï tay ruùt ra 10 ñoàng tieàn vaøng ban taëng cho caäu.

Doøng hoï Philidor noåi tieáng veà aâm nhaïc neân ñöôïc caùc trieàu vua troïng voïng vaø ban cho nhieàu aân suûng. OÂng noäi oâng, cha oâng, anh oâng laø nhöõng nhaïc só , nhöõng ngheä só chôi ñaøn noåi tieáng trong daøn nhaïc cung ñình.

Nhöng thaät baát ngôø côø Vua ñaõ ñi vaøo cuoäc ñôøi cuûa oâng chính trong loøng theá giôùi aâm nhaïc. Soá laø thôøi baáy giôø nhöõng nhaïc só cung ñình coù tieáng taêm vaø cao nieân thöôøng daønh thôøi gian roãi cho côø Vua. Caùc vò naøy thöôøng chôi côø trong moät gian phoøng rieâng, ôû chính giöõa coù ñaët moät cheác baøn daøi khaûm nhöõng oâ traéng ñen. Cuoäc chôi thöôøng raát naùo nhieät vaø ñoâi khi coøn bieán thaønh nhöõng cuoäc aåu ñaû. Philidor quaù treû neân khoâng ñöôïc  tham gia, nhöng cuõng khoâng bò xua ñuoåi, ñöôïc quan saùt caùc vaùn quyeát ñaáu.

Coù moät laàn moät vò trong soá hoï ñeán sôùm neân khoâng coù baïn chôi. Philidor maïnh daïn ñeà nghò mình ñöôïc haàu côø oâng naøy. Caû hai ñang chôi thì caùc vò khaùc keùo tôùi. Nhöõng nuï cöôøi keû caû luùc ñaàu cuûa caùc baäc cao nieân ñöôïc thay baèng söï ngaïc nhieân khi hoï taän maét thaáy caäu beù ñang duõng maõnh ñaùnh tan haøng phoøng thuû cuûa ñoái phöông. Ngay baûn thaân Philidor cuõng caûm thaáy boái roái vaø sôï haõi. Khoâng coøn laï gì tính khí cuûa caùc ñoàng nghieäp, tröôùc khi haï thuû ñoái phöông caäu keâu lôùn :"Chieáu heát naøy!" roài chaïy aøo ra khoûi phoøng. Chæ maáy hoâm sau ngöôøi ta phaùt hieän ra raèng trong soá 80 nhaïc só chôi côø ôû ñaây khoâng coù ai chôi ngang baèng caäu.

Naêm 14 tuoåi Philidor leân ôû haún Paris, thueâ moät caên phoøng nhoû ôû rieâng. Thôøi gian roãi oâng tôùi quaùn caø pheâ Rejans chôi côø vaø chính taïi ñaây Philidor ñaõ may maén gaëp thaày, ñoù laø Legan(1702 - 1792), moät nhaø chôi côø kieät xuaát ñaõ ñeå laïi cho ñôøi sau theá chieáu heát mang teân "Maùt Legan" noåi tieáng. Luùc ñaàu Legan coøn chaáp Philidor, sau ñoù moät thôøi gian caû hai thaày troø chôi hoaøn toaøn caân baèng.

Taïi quaùn caø pheâ naøy Philidor keát thaân vôùi caùc nhaø khai saùng Phaùp nhö  Diderot, Rousseau, Voltaire... nhöõng tö töôûng nhaân quyeàn, bình ñaúng, baùc aùi cuûa caùc nhaø khai saùng naøy ñaõ aûnh höôûng nhieàu tôùi aâm nhaïc cuûa Filidor. Coù laàn oâng ñaõ bò caûnh binh baét giam 15 ngaøy chæ vì beânh vöïc cho moät ngöôøi voâ côù bò caûnh binh haønh hung. Ñoù laø nhöõng naêm thaùng cuûa tuoåi 20 ñaày nhieät huyeát.

Chaân dung cuûa Philidor coøn giöõ laïi ñöôïc cho tôùi ngaøy nay ñöôïc veõ theo tö theá nhìn nghieâng : traùn cao, hôi hoùi, muõi hôi heách, caèm ñaày ñaën, theo moát thôøi baáy giôø maët oâng coù thoa phaán, toùc ñöôïc uoán quaên ôû thaùi döông vaø buoäc phía sau gaùy baèng moät giaûi baêng roäng. Neáu chæ chuù yù ñeán nhöõng saùng taùc cuûa oâng, vôùi khoaûng caùch 200 naêm tröôùc ngöôøi ta thaáy döôøng nhö oâng laø moät con ngöôøi tinh teá , hôïp lyù vaø laïnh luøng. Nhöng caùc nhaø söû hoïc, nhöõng nhaø nghieân cöùu aâm nhaïc sau bao naêm thaùng tìm toøi, ñaõ coù ñöôïc trong tay nhöng böùc thö cuûa oâng göûi cho vôï, con, baïn beø, nhöõng hoài öùc cuûa oâng veà con trai, nhaät xeùt cuûa nhöõng ngöôøi ñöông thôøi vaø nhieàu yeáu toá khaùc  cho pheùp chuùng ta coù moät hình töôïng Philidor hoaøn toaøn khaùc. Trong hoài kyù cuûa Fany Beney vieát ngaøy 3 thaùng 7 naêm 1771 ñaõ coù nhöõng doøng sau: "Philidor, con ngöôøi noåi tieáng veà chôi côø Vua ñaõ tôùi nöôùc Anh chuùng toâi. OÂÂng mang ñeán cho cha toâi thö giôùi thieäu cuûa Didereau noåi tieáng. Ngaøi Philidor toû ra laø moät ngöôøi hoïc roäng, coù giaùo duïc, nhaõ nhaën vaø raát deã giao thieäp".

Philidor laø moät ngöôøi coù taâm hoàn ñaëc bieät: aân caàn, nieàm nôû, trung thöïc, thaân thieän . OÂng côûi môû giuùp ñôõ nhöõng ñoàng nghieäp ít thaønh coâng hôn, ñoäng vieân hoï baèng nhöõng lôøi khen . OÂng toû ra phaán khôûi thaät söï vôùi nhöõng thaønh coâng cuûa caùc nhaïc só khaùc. OÂng noùi vôùi caùc ñoàng nghieäp cuûa mình :"Haõy duõng caûm tieán leân phía tröôùc. Toâi khoâng sôï gaén lieàn aâm nhaïc cuûa toâi vôùi aâm nhaïc cuûa caùc ngaøi" vaø caùc nhaïc só cuõng traû laïi cho oâng nhöõng tình caûm thaém thieát vaø thaân aùi khoâng keùm. Ngay caû nhöõng ngöôøi khoâng hoaøn toaøn thaân thieän cuõng ñaùnh giaù veà Philidor raát toát.

Philidor laø moät trong nhöõng ngöôøi kyø laï cuûa theá kyû kyø laï, theá kyû ñaõ sinh ra nhieàu thieân taøi. OÂng theå hieän theá giôùi trí tueä vaø tinh thaàn thôøi ñaïi vôùi nhöõng aùnh haøo quang beân ngoaøi vaø nhöõng maâu thuaãn beân trong cuûa noù. Tính caùch cuûa Philidor laø söï hoãn hôïp kyø laï giöõa tính hoàn nhieân cuûa treû thô vaø tính nghieâm tuùc cuûa nhaø baùc hoïc. Moät hoïc troø cuûa oâng teân laø De Labord ñaõ vieát veà thaày cuûa mình: "Haõy nhìn vaøo con ngöôøi naøy. OÂng hoaøn toaøn khoâng gioáng nhöõng ngöôøi khaùc. OÂng laø moät thieân taiø hoaøn thieän nhaát!"

Nhöng söï lieân quan giöõa hai ham muoán trong cuoäc ñôøi oâng thaät khoâng deã chuùt naøo, ñoù laø côø Vua vaø aâm nhaïc. Tính hoàn nhieân vaø xao ñoäng ñaõ nhöôøng choã cho nhöõng tính caùch trí tueä tuyeät vôøi hôn cuûa oâng: töï ñieàu chænh mình moät caùch nghieâm khaéc. Khaû naêng giao tieáp treân baøn côø cuõng nhö treân noát nhaïc ñöôïc Philidor theå hieän baèng oùc toå chöùc cao. OÂng khoáng cheá ñöôïc nhöõng yù nghó nhanh vaø chính xaùc baèng tình caûm coù möùc ñoä vaø haøi hoøa. OÂng laøm vieäc coù phöông phaùp vaø deã daøng laùch qua meâ cung caùc ñoøn phoái hôïp cuûa côø Vua vaø aâm nhaïc phöùc taïp vaø tinh teá . Lieân keát söï maãn caûm vôùi tính logic, giöõa ngheä thuaät vaø khoa hoïc.

Vaøo naêm 20 tuoåi, nhôø vaøo moät söï kieän baát ngô2, Philidor ñöôïc laøm moät chuyeán ngao du khaép chaâu AÂu :

Luùc ñoù ôû Paris xuaát hieän moät nöõ ngheä só chôi ñaøn thuï caàm noåi tieáng môùi 13 tuoåi, con cuûa nhaïc só  Italia Pansa, hai boá con ñang trong moät chuyeán löu dieãn khaép chaâu AÂu. Hoï môøi Philidor cuøng ñi vôùi hoï vaø oâng ñaõ nhaän lôøi. Thôøi gian ñoù ôû chaâu AÂu ñang coù chieán tranh : Haø Lan lieân minh vôùi AÙo tieán haønh caùc traän ñaùnh choáng laïi Phaùp treân laõnh thoå AÙo vaø Ñan Maïch. Vì vaäy Pansa quyeát ñònh ñeå con gaùi laïi Paris roài cuøng Philidor sang Rotterdam, taïi ñaây hoï gaëp nhaïc só vó caàm noåi tieáng ngöôøi Italia laø Desemini, heïn cuøng nhau lieân keát toå chöùc bieåu dieãn moät soá buoåi hoøa nhaïc. Nhöng baát ngôø Pansa nhaän ñöôïc tin seùt ñaùnh: con gaùi oâng bò cheát ñoät ngoät. OÂng voäi vaõ quay veà Paris khieán keá hoaïch bieåu dieãn tan vôõ.

Chaøng trai Philidor 20 tuoåi treân moät ñaát nöôùc xa laï, khoâng coù baïn beø, khoâng coù tieàn. Chính trong hoaøn caûnh ngaët ngheøo ñoù taøi naêng veà côø ñaõ giuùp oâng thoaùt naïn vaø lieàn ñoù laø 10 naêm vinh quang treân kyø ñaøi. OÂng ñi khaép caùc thaønh phoá Haø Lan ñaùnh côø. Khoâng moät kyø thuû naøo coù theå thaéng noåi oâng. OÂng daïy côø cho nhöõng ngöôøi haâm moä, ngöôøi ta vui loøng traû tieàn cho oâng. OÂng phaùt bieåu ôû caùc hoäi nghò, ñaùnh cuoäc keát quaû caùc vaùn côø... Vinh quang veà ngöôøi Phaùp baát khaû chieán baïi lan truyeàn khaép Haø Lan. Sau ñoù oâng laøm quen vôùi caùc só quan Anh. Hoï laø nhöõng ngöôøi haâm moä côø , thaät söï khaâm phuïc caùch chôi cuûa Philidor. Hoï môøi oâng tôùi London. Philidor töø laâu ñaõ muoán  trôû veà Toå quoác, nhöng vieãn caûnh caùc cuoäc gaëp maët vôùi caùc kieän töôùng Anh gioûi nhaát thaät haáp daãn. Ñaàu naêm 1747 laàn ñaàu tieân Philidor böôùc chaân leân ñaát Anh.

Nhöõng traän bieåu dieãn taøi ngheä cuûa oâng taïi nöôùc Anh baét ñaàu.

Quaùn caø pheâ "Sloiter" ôû London laø moät ñòa ñieåm tröù danh. Taïi ñaây Philidor ñaõ laøm thaát ñieân baùt ñaûo laøng côø Anh. Tröôùc tieân laø kyø thuû löøng danh xöù Scotland Alexadr Kenigel thaát traän, sau ñoù ñeán löôït ñaïi uùy Jozev Bertin  roài tôùi Abraham Iansen... Nhöng traän côø thuù vò hôn caû laø traän ñaáu tay ñoâi giöõa Philidor vaø Philip Xtamma.

Xtamma sinh ra taïi thaønh phoá Alrpo thuoäc Xiry. Tröôùc ñaây oâng soáng ôû Paris raát baàn cuøng, tuùng thieáu. Nhôø gioûi côø oâng laøm quen ñöôïc vôùi Huaân töôùc Harinton. Huaân töôùc môøi Xtamma tôùi London, taïi ñaây Xtamma laøm phieân dòch caùc ngoân ngöõ phöông Ñoâng cho chính phuû nhaø Vua. Cuoäc soáng coù phaàn thoaûi maùi hôn. Xtamma laø ñaïi dieän saùng giaù cuûa tröôøng phaùi côø Italia. OÂng coøn laø taùc giaû cuûa nhöõng quyeån saùch côø nhö "Kinh nghieäm vaø bí quyeát chôi côø" goàm 1000 vaùn côø ñöôïc luaän giaûi vaø phaân tích tyû mæ . OÂng cuõng laø ngöôøi nghó ra caùch ñaët teân cho coät vaø doøng cuûa baøn côø ñeå deã daøng ghi cheùp vaùn côø. Cuoäc ñaáu giöõa hai ngöôøi khoâng chæ phoâ tröông söùc côø cuûa moãi beân maø coøn laø cuoäc ñaáu tranh veà quan ñieåm trong lyù luaän veà côø Vua.

Cuoäc ñaáu thu huùt toaøn theå giôùi chôi côø ôû thuû ñoâ London, noù caøng trôû neân haáp daãn khi Philido chaáp Xtamma luoân luoân caàm quaân traéng vaø neáu vaùn côø hoaø thì coi nhö Xtamma thaéng. Hoï ñaáu vôùi nhau 10 vaùn caû thaûy, 10 vaùn rung chuyeån laøng côø London khi Philidor thaéng 8 vaùn, hoaø 1 vaùn vaø thua chæ 1 vaùn. Tyû soá cuoái cuøng , theo nhö ñieàu kieän treân, laø 8 - 2.

Sau naøy taïi quaùn caø pheâ Rejans, Philidor keå laïi raèng chính töø traän ñaáu vôùi Xtamma oâng ñaõ naûy ra yù ñònh vieát saùch veà côø vì traän thaéng naøy laø söï kieåm nghieäm tính ñuùng ñaén khoâng theå choái caõi lyù thuyeát taân tieán cuûa oâng. Naêm 1749, quyeån "Luaän giaûi veà côø Vua" noåi tieáng cuûa Philidor ñaõ ra maét baïn ñoïc . Tö töôûng chính cuûa quyeån saùch naøy laø caùch chôi theá traän lieân hoaøn maø neàn taûng cuûa noù laø lyù thuyeát veà nhöõng quaân Toát beù nhoû. OÂng vieát "Nhöõng quaân Toát laø linh hoàn cuûa vaùn côø". Nhöõng quaân Toát môùi taïo neân theá tieán coâng hay phoøng thuû, chieán thaéng hay thaát baïi. Ñoù laø moät yù töôûng baát ngôø vaø duõng caûm, coù leõ trong ñoù mang tính chaát daân chuû vaø nhaân vaên maø oâng chòu aûnh höôûng cuûa caùc nhaân vaät khai saùng kieät xuaát luùc baáy giôø. Nhöõng quaân Toát qua cuoäc chieán chinh laâu daøi tieán tôùi haäu phöông beân ñoái phöông seõ ñöôïc töôûng thöôûng xöùng ñaùng.

Tröôùc tieân oâng ñònh nghóa theá naøo laø khu trung taâm Toát vaø chæ ra cho moïi ngöôøi thaáy lôïi theá khoâng theå choái caõi khi giaønh ñöôïc quyeàn laøm chuû khu trung taâm. Baét ñaàu töø Toát oâng xaây döïng lyù thuyeát moùc xích chuùng vôùi nhau taïo thaønh nhöõng haøng raøo Toát chaéc chaén, cho chuùng di chuyeån ñeàu ñaën taïo ra söï laán oâ vaø kieåm soaùt khu vöïc roäng lôùn treân baøn côø. OÂng vieát: “YÙ ñoà chính cuûa toâi laø ñöa ra cho coâng chuùng moät caùch chôi môùi maø chöa ai hieåu thaáu ñaùo. Toâi muoán noùi ñeán caùch chôi baèng caùc Toát. Chuùng laø linh hoàn cuûa vaùn côø. Chæ coù chuùng môùi coù theå taïo ra theá taán coâng hay phoøng thuû. Caùch boá trí chuùng quyeát ñònh soá phaän cuûa vaùn côø”. Noùi vaäy khoâng coù nghóa laø oâng chæ nghieân cöùu veà Toát maø coøn coù haøng loaït caùc khaûo cöùu veà phöông dieän lyù thuyeát khaùc nöõa. Song ñaùng noùi nhaát chính laø noù ñöôïc chöùng minh baèng caùc vaùn thaéng, khieán teân tuoåi cuûa oâng  theâm laãy löøng, ñeán noãi baùo chí Paris vaø London ñaõ meänh danh oâng laø ”Ngöôøi chôi côø gioûi nhaát cuûa moïi thôøi ñaïi”.

Ngaøy nay nhöõng nguyeân taéc maø oâng ñeà ra vaãn coøn giaù trò. Hieån nhieân laø khoâng döøng laïi ôû lyù thuyeát veà Toâùt maø coøn ôû caùc khaùi nieäm chôi xuyeân suoát töø ra quaân cho tôùi taøn cuïc.

Quyeån saùch cuûa Philidor coù moät soá phaän haïnh phuùc maø coù leõ chính taùc giaû cuõng chöa daùm mô öôùc ñeán : Noù ñaõ ñöôïc dòch ra haàu heát caùc thöù tieáng chaâu AÂu vaø trong suoát 200 naêm qua noù ñaõ ñöôïc taùi baûn tôùi hôn 100 laàn, khoâng keå vieäc noù ñöôïc trích in trong caùc taïp chí ra ñònh kyø. Chæ rieâng trong theá kyû 18 noù ñaõ ñöôïc taùi baûn tôùi 42 laàn !

Ngaøy nay caùc nhaø voâ ñòch theá giôùi may maén laém môùi giöõ ñöôïc "ngai vaøng" cuûa mình ñöôïc vaøi chuïc naêm nhö Laxker, coøn phaàn ñoâng chæ treân döôùi möôi naêm vaø coù ngöôøi chæ ñöôïc moät vaøi naêm ngaén nguûi. Trong luùc ñoù Philidor giöõ ñöôïc "vöông quyeàn" cuûa mình vöõng chaõi trong hôn 100 coù leû, bôûi vì ngay caû sau khi oâng maát, nhöõng vaùn côø hay nhö nhöõng vaùn oâng chôi cuõng khoâng coù ñöôïc bao nhieâu, cho maõi tôùi khi Paul Morphy xuaát hieän. Caùc nhaø voâ ñòch sau naøy duø coù taøi gioûi cuõng chæ thaønh ñaït treân moät phöông dieän, coøn Philidor vöøa laø moät thieân taøi aâm nhaïc ñöôïc coâng nhaän vöøa laø moät nhaø chôi côø vó ñaïi löøng danh nhaát khoâng coù ñoái thuû trong thôøi baáy giôø.

Philidor coøn tìm thaáy haïnh phuùc trong cuoäc soáng gia ñình. Vôï oâng laø Angelica Henrietta Elizabet, con gaùi moät nhaïc só noåi tieáng, laø moät ngöôøi phuï nöõ dieãm leä, moät ca só tuyeät vôøi, baø ñaõ bieåu dieãn thaønh coâng trong caùc phoøng hoaø nhaïc cuûa Paris. Hoï gaëp nhau trong caùc cuoäc dieãn taäp, yeâu nhau vaø cöôùi nhau ngaøy 3 thaùng 2 naêm 1760 khi ñoù oâng 33 tuoåi, coøn baø 24 tuoåi. OÂng ñaõ tìm ñöôïc khoâng chæ ngöôøi baïn gaùi trung thaønh vaø dòu daøng vaø coøn laø moät ngöôøi baïn cuøng chí höôùng veà ngheä thuaät. Elizabet trôû thaønh ngöôøi thaåm ñònh, ngöôøi bieåu dieãn caùc taùc phaåm cuûa oâng ñaàu tieân. Khoâng theå khoâng xuùc ñoäng khi ñoïc nhöõng böùc thö Philidor göûi cho vôï vieát vaøo 20 naêm cuoái cuûa cuoäc ñôøi oâng. Hai oâng baø coù 7 ngöôøi con. Boïn treû ñöôïc nuoâi döôõng trong tình yeâu vaø aâu yeám, ñöôïc giaùo duïc toát.

Naêm 1770 ôû quaùn caø pheâ "Salopian" ôû London thaønh laäp Caâu laïc boä côø vôùi cô sôû taøi chính khaù phong phuù. 100 thaønh vieân cuûa Caâu laïc boä haøng naêm moãi ngöôøi ñoùng 3 ghineâ. Baèng soá tieàn naøy hoï môøi caùc kieän töôùng, toå chöùc caùc giaûi ñaáu. Nhöng nhöõng ngöôøi Anh laïi khoâng coù thuû lónh côø cuûa mình, ban quaûn trò Caâu laïc boä ñaõ göûi lôøi môøi tôùi Philidor.

Muøa xuaân naêm 1771 oâng laïi ñeán London sau 17 naêm xa caùch. Giôø ñaây khoâng coøn Iansen,  Kenigem. Xtamma, Bertin... OÂng laïi chôi thaéng taát caû caùc kyø thuû lôùp sau. Ba naêm sau oâng quay laïi London moät laàn nöõa vaø xaûy ra moät söï kieän khieán oâng gaén boù laâu daøi vôùi nöôùc Anh.

Taïi trung taâm London, treân phoá Saint-James ôû ngoâi nhaø soá 85 coù moät Caâu laïc boä côø tuyeät vôøi khaùc. Ñoù laø Caâu laïc boä quyù phaùi ñieån hình cuûa Anh, bao goàm caùc chính khaùch noåi tieáng, caùc só quan cao caáp cuûa quaân ñoäi Anh, caùc baäc vó nhaân  khoa hoïc. Caâu laïc boä naøy ñaët ra cho mình nhieäm vuï loâi keùo Philidor ôû laïi London.

Naêm 1775 Philidor, khi ñoù ñaõ 50 tuoåi, ñeán London kyù hôïp ñoàng vôùi Caâu laïc boä naøy, theo ñoù haøng naêm oâng seõ daïy caùc thaønh vieân Caâu laïc boä chôi côø trong 4 thaùng, töø thaùng 2 ñeán thaùng 6. Hôïp ñoàng naøy ñöôïc keùo daøi cho tôùi khi oâng qua ñôøi, coù nghóa laø oâng seõ nhaän ñöôïc soá tieàn coâng baûo ñaûm cho cuoäc soáng cuûa mình. Coù laàn coù ngöôøi hoà hôûi tôùi chuùc möøng oâng :"OÂng ñaõ thaéng côø". OÂng buoàn raàu ñaùp laïi :"Côø ñaõ thaéng toâí!". Sôû dó oâng laøm nhö theá vì trong khoaûng thôøi gian naøy vôï oâng khoâng coøn bieåu dieãn nöõa, gia ñình ngaøy caøng ñoâng ñuùc. Caùc nhaø haùt coi aâm nhaïc nhö moät thöù haøng hoùa, traû tieàn cho caùc taùc phaåm theo nhöõng giao keøo khaét khe. OÂng khoâng muoán gia ñình mình phaûi laâm vaøo caûnh tuùng quaãn. OÂng nhaát quyeát raèng con caùi mình phaûi ñöôïc aên hoïc tôùi nôi tôùi choán. Vôùi traùch nhieäm cuûa moät ngöôøi cha, oâng quyeát ñònh gaùnh vaùc taát caû. Moät böùc thö cuûa Philidor vieát cho vôï vaøo ngaøy 12 thaùng 4 naêm 1787 coù ñoaïn :"Ñieàu ñoù thaät buoàn cöôøi khi taùc giaû aâm nhaïc nhö anh phaûi chòu chôi côø ôû Anh ñeå nuoâi gia ñình lôùn cuûa mình".

Philidor ñeán London ñeå kieám tieàn. Baùnh mì côø Vua raát khoù khaên. Taïi ñaây oâng thaät söï tuyeân truyeàn cho tröôøng phaùi côø cuûa mình. OÂng laøm vieäc queân mình : giaûng baøi ôû Caâu laïc boä, giaûng baøi rieâng cho caùc caù nhaân, ñaùnh côø muø bieåu dieãn (vôùi veù vaøo cöûa giaù 5 siling). OÂng soáng heát söùc ñaïm baïc vaø giaûn dò, tieàn coù ñöôïc oâng doàn göûi veà gia ñình ñeå vôï nuoâi caùc con.

Trong Caâu laïc boä naøy coù caùc nghò vieân, caùc töôùng lónh, caùc nhaø toaùn hoïc, söû hoïc... nhöng thaân thieát nhaát vôùi Philidor laø Baù töôùc Hans Moris Phon Briul, moät nhaø ngoaïi giao ngöôøi Ñöùc, soáng ôû Anh tôùi 46 naêm. OÂng naøy laø hoïc troø xuaát saéc nhaát cuûa Philidor. Nhöõng vaùn côø chôi giöõa hai ngöôøi raát tröù danh, ngaøy nay ngöôøi ta coøn giöõ ñöôïc 18 vaùn ñaùnh giöõa hoï. Briul khoâng chæ laø nhaø ngoaïi giao maø coøm laø ngöôøi raát say meâ aâm nhaïc, laø ngöôøi coù coâng caùch taân ñaøn döông caàm, laø ngöôøi thôï kheùo tay noåi tieáng veà söûa chöõa ñoàng hoà. Nhöng söï nghieäp chính cuûa Briul laïi laø thieân vaên hoïc. OÂng ñaõ thieát keá vaø taäp hôïp caùc duïng cuï quang hoïc ñoäc ñaùo, kính vieãn voïng phaûn xaï, xaây ñaøi quan saùt thieân vaên ôû London vaø Helfin (caùch London 20 daëm).

Haøng naêm Philidor ñeàu vöôït bieån Manche sang London daïy côø theo hôïp ñoàng daøi haïn noùi treân, ñoù laø nhöõng naêm oâng ñaõ ôû vaøo tuoåi 60. OÂng giaø ñi nhöng taøi ngheä chôi côø cuûa oâng vaãn treû trung. Caû ôû Anh, ôû Phaùp, ôû Ñöùc... khoâng coù moät kyø thuû naøo thi ñaáu ngang baèng vôùi oâng.

Nhöng roài nhöõng söï kieän xaõ hoäi ñaõ laøm ñaûo loän haún cuoäc ñôøi baäc danh kyø vó ñaïi naøy : Naêm 1789 caùch maïng Phaùp buøng noå, naêm 1792 baõi boû cheá ñoä quaân chuû... Naêm 1793, nhö thöôøng leä 17 naêm qua, oâng laïi ñaùp thuyeàn sang London. Nhöng chính oâng khoâng theå ngôø ñaây laø chuyeán ñi cuoái cuøng ñeå khoâng coøn bao giôø ñöôïc quay veà Toå quoác.

Heát nhöõng thaùng daïy côø oâng muoán trôû veà nhaø nhöng nhöõng ngöôøi caùch maïng quaù khích ñaõ khoâng chòu caáp thò thöïc cho oâng. ÔÛ Phaùp ñang ôû vaøo thôøi kyø cöïc kyø hoãn loaïn, saûn xuaát ñình ñoán, vaên hoùa ngheä thuaät bò baõi boû. Gia ñình oâng laâm vaøo caûnh voâ cuøng khoù khaên, oâng tìm moïi caùch quay veà cöùu giuùp cho gia ñình nhöng caû naêm troâi qua vaãn khoâng coù moät tin töùc hoài aâm. Naêm 1793 cuoäc chieán giöõa Anh vaø Phaùp buøng noå. Hy voïng quay veà Toå quoác cuûa oâng hoaøn toaøn tan vôõ. Ñoù laø moät ñoøn chí töû giaùng vaøo oâng. Nhöõng tin töùc khoâng vui töø queâ nhaø bay sang khieán oâng caøng theâm lo laéng: nhöõng cuoäc ñaáu ñaù, cheùm gieát thaûm khoác giöõa phe baûo hoaøng vaø phe caùch maïng khieán cuoäc soáng xaõ hoäi hoaøn toaøn bò ñaûo loän. Laàn löôït caû Louis XVI laãn Robespierre ñeàu phaûi leân ñoaïn ñaàu ñaøi.

OÂng khoâng quan taâm laém ñeán chính söï nhöng noãi buoàn, taâm traïng baát oån coäng vôùi söï laøm vieäc quaù möùc khieán oâng maát nguû lieân mieân vaø laâm beänh naëng. OÂng lieân tuïc vieát thö veà nhaø. Naêm 1795 oâng caûn thaáy yeân loøng hôn khi bieát gia ñình mình coøn nguyeân veïn, bình yeân vaø ñang troâng chôø oâng trôû veà ñoaøn tuï. Trong böùc thö göûi cho vôï ñeà ngaøy 22 thaùng 5 naêm 1795, oâng vieát :"Anh noùng loøng chôø thò thöïc ñeå ñöôïc bay ngay veà trong voøng tay cuûa em vaø hoân taát caû nhöõng ñöùa con thaân yeâu cuûa chuùng mình. Anh hy voïng mình coøn ñuû söùc vöôït qua eo bieån moät laàn nöõa"

Nhöng than oâi, öôùc nguyeän cuûa oâng khoâng bao giôø trôû thaønh hieän thöïc. Vaøo ngaøy 31 thaùng 8 naêm 1795 oâng ñaõ qua ñôøi trong caên phoøng cuûa mình taïi nhaø soá 10 phoá Little Reider, höôûng thoï 69 tuoåi. OÂng ñöôïc mai taùng taïi nghóa trang nhaø thôø Saint-James. Caùo phoù veà caùi cheát cuûa oâng ñöôïc ñaêng treân tôø baùo ”Theá giôùi” phaùt haønh ôû London cuõng thaät ñoäc ñaùo, toaøn vaên nhö sau :”Thöù hai tuaàn vöøa qua,kieän töôùng Philiñor,nhaø chôi côø loãi laïc ñaõ thöïc hieän xong nöôùc ñi keát thuùc cuoái cuøng cuûa mình”.

Tình hình ôû Phaùp laéng dòu daàn. Moät naêm sau nöôùc Phaùp môùi nhôù ñeán ngöôøi con tuyeät vôùi cuûa mình. Caùc nhaø haùt cho trình dieãn caùc taùc phaåm cuûa oâng. Toaø Thò chính Paris ñaët nhaø ñieâu khaéc noåi tieáng nhaát luùc baáy giôø laø Paju taïc moät böùc töôïng baùn thaân Philidor ñeå taëng cho gia ñình oâng, hai baûn khaùc ñöôïc ñaët taïi nhaø haùt Opera vaø quaùn caø pheâ Rejans.

Philidor khoâng chæ laø moät taøi naêng phi thöôøng hieám coù maø coøn laø moät con ngöôøi coù nhaân caùch cao caû. OÂng laø baïn cuûa nhöõng con ngöôøi thaát theá, yeáu ñuoái, oâng laø baèng höõu cuûa nhöõng vó  nhaân, laø thaày daïy cuûa caùc quan ñaïi thaàn, caùc töôùng lónh.... OÂng coøn laø ngöôøi choàng maãu möïc, ngöôøi cha ñaùng kính luoân heát loøng vì gia ñình, vì töông lai cuûa caùc con (caùc con oâng tuy sau naøy khoâng theo nghieäp côø nhöng ñeàu thaønh ñaït). OÂng laø maãu kyø thuø lyù töôûng coù moät khoâng hai qua moïi thôøi ñaïi. Khoâng moät kyø thuû naøo, khoâng moät nhaø voâ ñòch theá giôùi naøo saùnh baèng.Hoï luoân tìm thaáy ôû oâng nhöõng gì cao caû ñeå noi theo.

Sau ñaây laø moät trong soá nhöõng maåu chuyeän veà Philidor:

Vaøo naêm 1783 ôû Paris daäy leân tin ñoàn veà moät chieác maùy bieát ñaùnh côø môùi xuaát hieän. OÂng chuû cuûa chieác maùy naøy laø moät ngöôøi goác Hungary , coøn chieác maùy coù teân laø "Turkman". Maùy ñaùnh côø laø moät chieác thuøng lôùn. Treân maët laø hình baøn côø, nhöõng quaân côø laø nhöõng hình nhaân Vua, Hoaøng Haäu, Coá ñaïo (Töôïng), Maõ, Thaønh (Xe) vaø nhöõng chuù lính baèng goã. Quaân côø ñöôïc di chuyeån theo nhöõng raõnh heát söùc kheùo leùo.Trí toø moø bò kích thích cao ñoä, raát ñoâng ngöôøi keùo ñeán xem maùy bieåu dieãn. Nhieàu kyø thuû xung phong vaøo thi ñaáu vôùi maùy, taát nhieân moãi laàn ñöôïc thi ñaáu ñeàu phaûi traû tieàn. Maùy vaø ngöôøi ñaáu vôùi nhau ngang ngöûa, luùc maùy thaéng, luùc ngöôøi thaéng nhöng  tieáng taêm veà chieác maùy thoâng minh noåi leân nhö coàn khaép thuû ñoâ hoa leä. Chaúng bao laâu tin naøy bay ñeán tai caùc nhaø khoa hoïc trong haøn laâm vieän nöôùc Phaùp.

Caùc nhaø baùc hoïc muõ cao aùo daøi tranh luaän kòch lieät vôùi nhau xem chuyeän ñoù coù thaät khoâng. Ña soá cho raèng khoâng theå coù chuyeän maùy moùc bieáy suy nghó nhö con ngöôøi, soá coøn laïi thì cho raèng oâng chuû maùy coù taø thuaät sai khieán ma quyû ñeå meâ hoaëc ngöôøi ñôøi. Hoï quyeát ñònh tìm moät ngöôøi ñuû tö caùch ñeå phaùn xeùt. Ngöôøi ñoù khoâng theå ai khaùc ngoaøi Andre Philidor nhaø chôi côø vó ñaïi cuûa nöôøc Phaùp thôøi  baáy giôø . Ngöôøi ta môøi Philidor ñaáu vôùi maùy. Daân chuùng tôùi xem traän ñaáu ñoâng nghòt vaø ngöôøi ta ñöôïc chöùng kieán moät caûnh chöa bao giôø thaáy : thaàn töôïng côø cuûa nöôùc Phaùp chôi luùng tuùng nhö gaø maéc toùc, luùc thì ñoû maët, khi thì voø ñaàu böùt tai cöù nhö bò ma baét, nöôùc ñi ngaäp ngöøng, khieán khoâng coøn ai nhaän ra ñöôïc oâng nöõa. "Coù ñieàu gì ñoù kinh khuûng laém ñaõ xaûy ra vôùi oâng ta !" ngöôøi ta thì thaøo vôùi nhau, sôï haõi. Keát cuïc Philidor cuûa hoï ñaõ thua chieác maùy kyø dieäu kia vaø chieác maùy laïi tieáp tuïc boân ba treân nhöõng neûo ñöôøng tôùi caùc thaønh phoá khaùc vôùi lôøi quaûng caùo to töôùng giaêng leân phía tröôùc "Maùy ñaùnh côø chieán thaéng caû Philidor vó ñaïi !".

Cho ñeán moät ngaøy kia, duø khoân ngoan ñeán ñaâu "Caùi kim trong boïc laâu ngaøy cuõng loøi ra", do moät söï tình côø ngöôøi ta khaùm phaù ra raèng caùi maùy kia chaúng coù moät "trí thoâng minh" naøo heát maø chæ do kheùo leùo boá trí ñöôïc moät ngöôøi aån naáp raát taøi tình beân trong ñeå ñieàu khieån caùc quaân côø. Nghe noùi vuï naøy ñöôïc phaùt giaùc laø do ngöôøi naáp trong ñoù quaù meät bò ngaát xæu, oâng chuû phaûi boû dôû vaùn côø, keùo maùy vaøo moät choã kín ñeå giaûi thoaùt cho "trí thoâng minh" cuûa mình, nhöng bò ngöôøi ta phaùt hieän. Töø ñoù môùi chaám döùt caâu chuyeän bòp bôïm veà "maùy ñaùnh côø".

Nhöng coøn cuoäc ñaáu kyø laï giöõa Philidor vaø maùy thì sao ? Maõi sau naøy con trai oâng laø Andre môùi keå laïi töôøng taän buoåi gaëp maët ñaày kòch tính tröôùc ngaøy ñaáu giöõa cha mình vaø ngöôøi chuû chieác maùy :

- Toái hoâm ñoù, moät ngöôøi ñaøn oâng laï maët böôùc vaøo phoøng cha toâi vaø chaøo raát cung kính. OÂng ta ñöa ra moät taám sô ñoà vaø ñi thaúng vaøo caâu chuyeän :"Thöa ngaøi Philidor kính meán, quaû thaät toâi khoâng phaûi laø moät vò thaàn neân troø chôi ngöôøi maùy cuûa toâi cuõng chæ nhö toâi maø thoâi. Toâi ñaõ cheá ra noù baèng caùch naøy ñaây". OÂng ta chæ vaøo baûn thieát keá cuûa mình vaø chæ roõ choã ngöôøi cuûa mình aån naáp "Taát caû gia saûn cuûa toâi chæ coù theá, toâi ñaõ duøng taát caû nhöõng gì coøn laïi cuûa toâi saùng cheá ra noù ñeå kieám soáng, toâi khoâng maøng vinh quang nhö ngöôøi ta töôûng, toâi chæ caàn tieàn ñeå nuoâi ñöôïc gia ñình ñoâng ñuùc cuûa toâi maø thoâi. OÂng haõy phaùn xeùt ñi, toâi seõ vui söôùng nhö theá naøo khi ñöôïc tuyeân boá raèng troø chôi ngöôøi maùy cuûa toâi seõ chieán thaéng caû Philidor". Thoaït ñaàu cha toâi  toû thaùi ñoä phaãn noä vôùi lôøi ñeà nghò trô treõn kia. Nhöng roài oâng im laëng, oâng nhìn coøn ngöôøi gian giaûo vaø ñaùng thöông kia. Coù leõ nhöõng ngaøy thaùng thaùng gian lao soáng cuøng caùc ngheä só giang hoà nôi ñaát khaùch queâ ngöôøi maø oâng töøng neám traûi hieän leân trong kyù öùc oâng. Nhöõng noãi nhoïc nhaèn, nhöõng lôøi khinh thò saün saøng truùt  leân ñaàu hoï, cuõng laø vì  mieáng côm, manh aùo... Daãu coù thua, maát maùt cuûa oâng coù thaám gì. "Thoâi ñöôïc !" cuoái cuøng cha toâi buoàn baõ gaät ñaàu. Khi ngöôøi kia vui söôùng böôùc chaân ra cöûa, oâng coøn goïi laïi daën theâm :"OÂng phaûi nhaéc  anh chaøng trong ñoù phaûi taán coâng thaät tích cöïc vaø khoân kheùo, ñöøngù ñeå ngöôøi ta nhaän ra toâi ñang chieàu yù oâng". Nhöng luùc thi ñaáu, ngöôøi naáp trong maùy ñaõ quaù hoaûng sôï vì uy tin cuûa Philidor neân ñaõ chôi khoâng ra laøm sao khieán cha toâi voâ cuøng khoå sôû môùi thua ñöôïc. Sau buoåi ñaáu, cha toâi veà nhaø, taâm traïng chaùn naûn. OÂng noùi vôùi toâi :"Ñaây laø vaùn côø khieán cha meät moûi, lo ngaïi vaø töùc giaän nhaát trong cuoäc ñôøi chôi côø cuûa cha !"

Haøng traêm naêm ñaõ troâi qua ngöôøi ñôøi ñaõ queân ñi vaø tha thöù cho loãi laàm "moùc ngoaëc" cuûa Philidor. Nhöng laï luøng thay, teân tuoåi cuûa con ngöôøi saùng cheá ra "chieác maùy ñaùnh côø" kia vaãn ñöôïc ghi laïi moät caùch traân trong trong caùc baùch khoa toaøn thö veà côø vaø vaät lyù : Teân ñaày ñuû cuûa oâng laø Vonfgang Von Kempelen, sinh ngaøy 23 thaùng Gieâng naêm 1734 vaø maát vaøo naêm 1804. Chieác maùy ñaùnh côø cuûa oâng ñöôïc laøm ra vaøo naêm 1770 khi oâng 36 tuoåi vaø ôû tuoåi 49 oâng gaëp ñöôïc Philidor  nhaân haäu laàn ñaàu tieân.

Vinh quang cuûa Philidor ñaâu phaûi chæ ôû nhöõng böùc töôïng ñoàng. Teân tuoåi cuûa oâng seõ soáng trong trí nhôù cuûa nhieàu ngöôøi khi côø Vua vaø aâm nhaïc coøn toàn taïi. Chính vì vaäy oâng khoâng phaûi moät laàn maø laø hai laàn baát töû.

Tuy laø ngöôøi ñi tieân phong vaø thaáu trieät veà phöông dieän lyù thuyeát côø, nhöng khoâng phaûi Philiñor khoâng coù nhöõng nhöôïc ñieåm, moät nhöôïc ñieåm trong lyù thuyeát cuûa Philiñor laø trong luùc nhaän roõ vai troø cuûa Toát thì laïi giaønh cho caùc quaân khaùc vai troø chöa töông xöùng . Ñieàu ñoù chöa haún laø hoaøn toaøn ñuùng.

Ngay khi Philiñor coøn soáng cuõng coù moät nhoùm caùc nhaø chôi côø ngöôøi Italia, goïi laø nhoùm Modena (moät thaønh phoá ôû Italia) goàm ba ngöôøi laø Den Rio, Loli vaø Ponsiani ñaõ nhaän thaáy trong lyù thuyeát cuûa Philiñor coøn moät soá ñieåm sô hôû. Philiñor chuû yeáu nhaán maïnh ñeán giai ñoaïn ra quaân, coøn nhoùm Moñena laïi cho giai ñoaïn taøn cuoäc môùi laø giai ñoaïn quan troïng nhaát :”Ai bieát chôi taøn cuoäc töùc laø ngöôøi ñoù bieát chôi côø”. Tuy nhieân do uy tín quùa lôùn cuûa Philiñor neân tieáng noùi cuûa nhoùm naøy bò chìm nghæm maëc duø nhieàu luaän ñieåm cuûa hoï raát coù lyù.

Nhöõng tö töôûng cô baûn cuûa nhaø chôi côø ngöôøi Phaùp naøy toàn taïi ôû chaâu AÂu suoát hai traêm naêm(!) moät caùch vöõng vaøng. Ñoù laø caùch chôi theá traän lieân hoaøn.

Cho maõi tôùi khi xuaát hieän Paul Morphy (1837 - 1881), moät nhaø chôi côø loãi laïc ngöôøi Myõ, thì côø môùi tìm ñöôïc con ñöôøng môùi phaùt trieån haøi hoøa vaø saâu saéc hôn. Song tröôùc khi noùi veà Morphy ta haõy ñieåm qua vaøi neùt veà nhöõng traän ñaáu, töø ñoù xuaát hieän nhöõng ngoâi sao saùng trong laøng côø theá giôùi  cho ñeán giöõa  theá kyû 19.

***

Baây giôø ta haõy ñieåm qua lòch söû cuûa nhöõng traän ñaáu côø mang tính chaát quoác teá ñaàu tieân, coù nghóa laø noùi ñeán lòch söû nhöõng traän ñaáu. Chính nhöõng traän ñaáu quoác teá nhö vaäy khieán moân côø ngaøy caøng phaùt trieån, chaát löôïng vaùn ñaáu ngaøy caøng ñöôïc naâng cao, thu huùt theâm nhieàu ngöôøi ñeán vôùi noù.

Nhö ñaõ noùi treân moät trong nhöõng ngöôøi ñaàu tieân lòch söû coøn ghi nhaän ñöôïc laø linh muïc Rui Lopes, cha ñôõ ñaàu cuûa laøng côø Taây Ban Nha. Naêm 1559 oâng ñeán Roma trong dòp bình choïn Giaùo hoaøng  môùi, taïi ñaây oâng ñaõ thi ñaáu vôùi haøng loaït caùc kyø thuû baûn xöù , oâng ñaõ thaéng taát caû , duø trong soá hoï coù nhaø chôi côø maïnh nhaát Roma laø Jovani Leonardo. Coù leõ ñaây  laø traän ñaáu quoác teá ñaàu tieân ñöôïc bieát tôùi vôùi söï thöøa nhaän laø ngöôøi maïnh nhaát.

16 naêm sau Leonardo töø Roma  haønh trình sang Taây Ban Nha ñang döôùi trieàu vua Philip II ñeå laøm moät traän phuïc thuø. OÂng khoâng gaëp Lopes nhöng ñaõ gaëp ñöôïc haøng loaït caùc kyø thuû lôùp môùi cuûa Taây Ban Nha. Traän ñaáu quoác teá laàn naøy laø dòp ñeå caùc kyø thuû giöõa hai cöôøng quoác côø thoûa maõn ñöôïc caâu hoûi "ai hôn ai ?". Sau voøng loaïi chæ coøn hai ngöôøi laø Leonardo vaø Paolo Boi.  Hoï thi ñaáu vôùi nhau trong nhieàu tuaàn khoâng theo moät thôøi khoaù bieåu naøo. Cuoái cuøng ai laø ngöôøi chieán thaéng ?

Coù nhieàu taøi lieäu khaùc nhau khieán yù kieán caùc nhaø söû hoïc khoâng thoáng nhaát. Trong quyeån "Töø ñieån côø Vua" ngöôøi vieát cho raèng ngöôøi chieán thaéng laø Boi, nhöng nhaø nghieân cöùu Bakhman vaø Greckov trong quyeån "Lòch söû caùc traän ñaáu côø Vua" laïi cho raèng ngöôøi thaéng laïi laø Leonardo, giaû thuyeát naøy coøn ñöôïc minh chöùng bôûi moät quyeån saùch ñöôïc vieát vaøo naêm 1634 cuûa moät taùc giaû teân laø Alexandro Salvio, trong ñoù coù nhöõng doøng nhö sau "Ba ngaøy dieãn ra cuoäc ñaáu giöõa hoï nhöng khoâng ai giaønh ñöôïc öu theá. Sang ngaøy thöù tö phong ñoä cuûa Boi yeáu haún, oâng ñaõ bò thua taát caû caùc vaùn. Ñieàu ñoù khieán oâng buoàn ñeán noãi ngay ngaøy hoâm sau oâng boû ñi, khoâng  ñaáu nöõa..."

Naêm 1587 Leonardo bò moät keû ñaïo taëc saùt haïi daõ man, neân chæ coøn laïi Boi , oâng soáng laâu hôn ñoái thuû baát haïnh cuûa mình 11 naêm nöõa vaø maëc nhieân ñöôïc coi laø thuû lónh cuûa côø Vua luùc baáy giôø. Naêm thaùng qua ñi, ôû Italia laïi xuaát hieän theâm moät tay côø taøi hoa nöõa teân laø  Joakino Greco, oâng xuaát thaân töø taàng lôùp döôùi nhöng laïi ñöùng treân taát caû nhöûng kyø thuû ñöông thôøi. ÔÛ Italia oâng khoâng coù ñoái thuû, sau ñoù oâng sang Phaùp, Anh vaø Taây Ban Nha, cuõng khoâng ai thaéng noåi oâng. Laø moät kyø thuûø laõng töû oâng chaúng maáy khi ghi cheùp laïi nhöõng vaùn côø cuûa mình vaø do ñoù ngöôøi ñôøi sau khoâng bieát laø oâng ñaõ chôi vôùi nhöõng ai. Nhö vaäy lieäu coù theå ghi teân oâng vaøo caùc nhaø voâ ñòch theá giôùi khoâng ñoaït vöông mieän ñöôïc chaêng ?

Sau Greco khoaûng 100 naêm côø Vua theá giôùi bò nhaán chìm trong im laëng. ÔÛ Italia söï ham thích côø Vua daàn daàn bò taét lòm. Nhöng roài noù laïi ñöôïc buøng leân maïnh meõ ôû Phaùp vaø Anh

Andre Philidor, nhö ñaõ noùi treân, ñöôïc coi laø nhaø voâ ñòch theá giôùi khoâng chính thöùc vì ngöôøi ta bieát chính xaùc oâng ñaõ gaëp nhöõng ñaáu thuû naøo, vaøo luùc  naøo vaø ôû ñaâu. Ví duï taïi London vaøo naêm 1747 oâng ñaõ thi ñaáu vôùi Xtamma (ngöôøi Anh) vaø thaéng vôùi tyû soá 8 - 2. hay trong traän gaëp Abraham Iansen oâng cuõng thaéng vôùi tyû soá 4 - 1. Tieác raèng vaøo nhöõng naêm thaùng aáy ngöôøi ta chöa nghó ra caùch thuaän tieän ñeå ghi cheùp vaùn côø nhö baây giôø neân phaàn lôùn nhöõng vaùn côø hay nhö vaäy ñeàu bò thaát laïc. Thôøi ñoù nhöõng kyø thuû xuaát saéc nhaát Chaâu AÂu ñaõ coù dòp gaëp nhau. Philidor khoâng gaëp ñoái thuû ngang söùc naøo ôû Haø Lan, Brusseles vaø ngay treân ñaát nöôùc mình. Trong soá nhöõng ngöôøi thua oâng coù nhöõng ngöôøi Phaùp nhö Legal, Bernar, Karlio, Leje, baù töôùc Briun, ngöôøi Italia nhö Verdoni, ngöôøi Anh nhö Boudler, Uynson, Etvid...Rieâng phaàn lyù thuyeát veà côø cuõng ñaõ mang ñeán cho Philidor vinh quang khoâng nhoû. Neáu luùc baáy giôø coù töôùc hieäu voâ ñòch theá giôùi thì oâng quaû laø moät nhaø voâ ñòch xöùng ñaùng nhaát.

Nöùa ñaàu theá kyû 19 treân ñaáu tröôøng côø Vua quoác teá caùc löïc löôïng chính ñöôïc phaân boá ôû hai phía cuûa eo bieån Manche. Naêm 1827 taïi ngoaïi oâ Paris ñaõ dieãn ra cuoäc ñaáu naûy löûa giöõa danh thuû ngöôøi Anh Lius (1787-1840) vaø danh thuû ngöôøi Phaùp Depasen (1780 - 1847). Taùm naêm sau moät  ngöôøi Phaùp Lui de Labuadon (1797-1840) ñaõ keá tuïc thaønh coâng truyeàn thoáng cuûa Philidor. Muøa heø naêm 1834 oâng ñaáu 6 traän lieàn vôùi kyø thuû maïnh nhaát nöôùc Anh laø Alexandr Mac-Donen (1798-1835). Traän ñaáu theo kieåu haøng loaït xeri nhö theá naøy dieãn ra taïi London khieán ngöôøi xem luùc baáy giôø raát thuù vò. Keát quaû chung cuoäc Labuadon thaéng 4 traän thua 2 traän vôùi tyû soá cuoái cuøng laø thaéng 45 thua 27 hoaø 13. Cuoäc ñaáu tay ñoâi giöõa hai kieän töôùng danh tieáng ñaõ ñeå laïi di saûn saùng taïo phong phuù. Laàn ñaàu tieân coøn giöõ laïi cho ñôøi sau taát caû caùc vaùn côø. Chuùng ñöôïc ghi laïi, in aán, sau ñoù coøn ñöôïc taùi baûn nhieàu laàn coù bình luaän vaø ghi chuù, trôû thaønh coâng trình ngheä thuaät röïc rôõ baát huû cuûa caùc kieän töôùng lôùp tieàn boái, trôû thaønh ñoái töôïng nghieân cöùu vaø laø nguoàn coå vuõ cho nhieàu taøi naêng treû.

Labuadon vaø Mac-Donen ra ñi quaù sôùm (moät ngöôøi ôû tuoåi 43, moät ngöôøi ôû tuoåi 37) khieán khoù  xaùc ñònh ñöôïc ai laø nhaø voâ ñòch luùc baáy giôø. Nhìn chung ñaáu thuû ngöôøi Phaùp chôi troäi hôn, tuy nhieân ôû nhöõng vaùn cuoái ngöôøi ta nhaän thaáy Mac-Donen chôi khaù thaønh coâng.

Khoâng laâu sau ñoù ñaõ xuaát hieän nhöõng ngöôøi keá thöøa xöùng ñaùng cuûa hoï : ôû Anh coù nhaø nghieân cöùu vaên hoïc Govard Staunton (1810-1874) coøn ôû Phaùp laø ñaïi uùy caän veä Hoaøng gia Pie de Xent-Aman (1800-1872). Môùi ñaàu nhöõng traän ñaáu giöõa hoï cho thaáy tyû soá nghieâng veà Xent-Aman, nhöng sau ñoù vaøo naêm 1843, Staunton ñeán Paris vaø haï ñoái thuû cuûa mình vôùi tyû soá khaù ñaäm 11 - 6 (vôùi 4 vaùn hoaø). Staunton  trôû veà anh suyùt nöõa trôû thaønh ngöôøi anh huøng daân toäc. Ñaây laø chieán thaéng lôùn ñaàu tieân cuûa ngöôøi Anh ñoái vôùi ngöôøi Phaùp. Nöôùc Anh cuoái cuøng ñaõ chaøo ñoùn giôø phuùt cuûa mình. Cuøng thôi gian ñoù coøn xuaát hieän theâm nhöõng cao thuû ôû caùc thuû ñoâ Berlin, Viene, Budapest, Peterburg...

Traän ñaáu giöõa Staunton vaø Xent-Aman ñaõ keát thuùc thôøi kyø caùc cuoäc thi ñaáu ñöôïc tính  chæ qua ñaïi dieän maïnh nhaát cuûa 2 nöôùc. Tuy laø hai nöôùc maïnh nhaát veà côø luùc baáy giôø nhöng chaéc chaén ñoù chöa phaûi laø theá giôùi. Moät yù töôûng môùi ñaõ ñöôïc khai phaù laø tieán haønh caùc giaûi ñaáu quoác teá lôùn. Nhöõng ngöôøi Anh töï haøo veà Staunton ñaõ ñeà xuaát saùng kieán ñoù. Hoï muoán oâng ñöôïc coâng nhaän laø ngöôøi maïnh nhaát theá giôùi . Theá roài lyù do ñaõ ñöôïc tìm ra : naêm 1851 London chuaån bò tieán haønh trieån laõm theá giôùi, giaûi ñaáu seõ ñöôïc tieán haønh song song vôùi söï kieän naøy. Staunton ñaõ göûi ñi lôøi môøi rieâng cuûa mình nhö sau :"Xuaát phaùt töø loøng mong muoán traû lôøi caâu hoûi veà söùc maïnh ñích thöïc  cuûa caùc kyø thuû hieän nay, chuùng toâi seõ toå chöùc moät giaûi ñaáu taïi London cho taát caû nhöõng ai mong muoán". Traän ñaáu naøy ñi vaøo lòch söû  vì laàn ñaàu tieân caùc traän ñaáu côø Vua ñöôïc quoác teá hoaù.

Trong khi baét ñaàu traän ñaáu thì vì nhieàu lyù do khaùc nhau , Xent Aman, Lada, Peâtôroâp vaø Xumoâp khoâng tham gia. Rieâng Ianis thì ñeán quaù muoän. Nhö vaäy cuoäc ñaáu coù 6 khaùch quoác teá vaø 10 ngöôøi Anh. Chæ coù söù giaû 5nöôùc laø Anh, Phaùp, Ñöùc,AÙo Hung ñeán döï giaûi. Toång coäng laø 16 ngöôøi.

Vôùi soá ñaáu thuû nhö vaäy, luùc ñoù ngöôøi ta toå chöùc ñaáu loaïi tröïc tieáp. Caùc ñaáu thuû xeáp caëp vôùi nhau baèng caùch baét thaêm. Voøng ñaàu 16 ñaáu thuû ñöôïc chia thaønh 8 caëp. Sau ba vaùn neáu ai thua seõ bò loaïi ngay. Vöôït qua ñöôïc voøng moät ñeå vaøo voøng hai coøn laïi taùm ñaáu thuû laø: Anñecxôn, Sen, Oevin, Keneñi, Wiliam, Mexlai, Staunton vaø Garvisô.

Voøng hai coù boán caëp, soá vaùn ñaùnh ñöôïc quy ñònh laø 7, ai thaéng seõ tieáp tuïc vaøo voøng 3.

Taùm ñaáu thuû ñeàu nuoâi hy voïng, tuy vaäy chæ coøn 4 ngöôøi vaøo ñöôïc voøng 3, ñoù laø Staunton, Wiliam, Oenvin vaø Anderson.

Taïi cuoäc ñaáu naøy caùc ñaáu thuû ñöôïc nghó nöôùc ñi khoâng haïn cheá thôøi gian, moãi ngaøy hoï gaëp nhau treân baøn côø töø 11 giôø tröa cho ñeán 7 giôø toái.

Staunton vöôït qua hai voøng ñaàu moät caùch oån thoaû, ngöôøi Anh raát hy voïng, nhöng ôû voøng baùn keát oâng naøy gaëp kyø thuû ngöôøi Ñöùc Anderson vaø bò Anderson ñaùnh baïi vôùi tyû soá ñaày thuyeát phuïc 4 - 1. Keát quaû naøy laøm ngöôøi Anh raát thaát voïng.

Vaøo chung keát nhöõng ngöôøi Anh chæ coøn troâng ñôïi vaøo kyø thuû ñoàng höông cuûa mình laø Oenvin nhöng roát cuoäc oâng naøy cuõng theå naøo truï laïi ñöôïc , ñaønh chòu thua Anderson 4 - 2 (vaø 1 vaùn hoøa).

Theá laø Anderson trôû thaønh nhaø voâ ñòch cuûa giaûi ñaáu lòch söû naøy. Khi ñoù coù theå goïi Anderson laø nhaø voâ ñòch theá giôùi ñöôïc khoâng ? Qua traän ñaáu naøy, Anderson (1818-1879) ñaõ trôû thaønh ngöôøi chôi côø gioûi nhaát chaâu AÂu. Nhöõng vaùn côø cuûa oâng laø nhöõng ñoøn phoái hôïp tuyeät ñeïp, coù theå noùi khoâng quaù ñaùng raèng oâng laø ngöôøi ñaïi dieän tieâu bieåu cho phong caùch chôi naøy. Nhöõng nöôùc ñi cuûa oâng thaät taùo baïo vì caùch chôi cuûa oâng laáy taán coâng laøm chính, nhöõng ñoøn phoái hôïp chôùp nhoaùng heát söùc loâgic, coù leõ vì oâng voán laø moät giaùo vieân toaùn.

Uy tín cuûa Anderson raát lôùn vaø oâng ñaõ giöõ ñöôïc uy tín ñoù trong nhieàu naêm. Ngöôøi ta haâm moä vaø hoïc taäp phong caùch chôi môùi cuûa oâng. Nhöõng ngöôøi Anh tuy chòu thua nhöng ñaõ khoâng toân vinh Anderson vaøo danh hieäu ñoù, khoâng phaûi vì Anderson khoâng phaûi laø ñoàng baøo cuûa hoï maø coøn moät lyù do khaùc : luùc ñoù ôû Myõ cuõng ñang coù nhöõng traän ñaáu côø raát thuù vò. Vaø tieáp theo sau ñoù laø chuyeán vieãn du chaâu AÂu ñaày aán töôïng cuûa Paul Morphy.

Naêm 1862 London laïi toå chöùc giaûi quoác teá laàn thöù hai, Anderson laïi thaéng, khoâi phuïc cho mình danh tieáng kyø thuû maïnh nhaát chaâu AÂu.

***

Baây giôø môøi caùc baïn haõy taïm xa rôøi caùc traän ñaáu ñeå ñi thaêm moät vaøi trung taâm côø. Noùi trung taâm thì hôi quaù, coù leõ neân goïi laø caùc tuï ñieåm chôi côø thì ñuùng hôn.

Taïi Pari phoàn vinh vaø hoa leä coù moät ñòa danh khaù noåi tieáng trong laøng côø. Ñoù laø quaùn caø pheâ ”Rejans”.

Caùch Louvre  khoâng xa, ôû trung taâm Paris, treân phoá Saint-Honore coù ngoâi nhaø soá 161, ñoù laø quaùn caø pheâ Rejans. Maët chính cuûa nhaø khaéc doøng chöõ "xaây döïng naêm 1718" cuøng böùc phuø ñieâu taïc hình Jeanne d'Arc ( töông truyeàn raèng naêm 1429 ngöôøi phuï nöõ anh huøng naøy ñaõ bò thöông taïi ñaây trong khi ñaùnh ñuoåi quaân Anh khoûi Paris).

Töø ngaøy coù quaùn, caùc tao nhaân maëc khaùch, caùc nhaø vaên, nhaø baùo vaø caùc kyø thuû thöôøng hay lui tôùi . Coù bao nhieâu kieät taùc côø ñaõ ñöôïc taïo neân bôûi haøng chuïc theá heä ñaáu thuû taïi quaùn naøy. ÔÛ  ñaây töøng hieän dieän Depasen kieâu haõnh ñaùnh guïc ñoái thuû baèng nhöõng ñoøn phoái hôïp saéc saûo, coù Staunton trong traän quyeát ñaáu vôùi Xent-Aman ñem vinh quang veà cho nöôùc Anh, coù Morphy huyeàn thoaïi khieán caû laøng côø chaâu AÂu khaâm phuïc.  Sau nhöõng caùi baøn ñaù caåm thaïch cuûa quaùn laø nhöõng traän ñaáu vang doäi cuûa Luis Labuadon, Adolf Anderson, Wilhem Steinitz, Mikhail Trigorin, Emanuel Laxker, Hoxe Capablanca, Alexandr Aliokhin... taát caû ñaõ haøo phoùng chia seû vôùi ngöôøi ñôøi nhöõng vaùn côø baát huû cuûa mình.

Quaùn ñaõ chöùng kieán bieát bao khaûi hoaøn vaø thaát baïi trong caùc theá kyû. Hoï mang laïi cho oâng chuû quaùn Lefevre thu nhaäp vaø uy tín. Teân tuoåi cuûa caùc danh kyø laø thöù quaûng caùo toát nhaát cho quaùn. Quaùn caø pheâ Rejans trôû neân tieâu bieåu cho söï huøng maïnh cuûa côø Vua Phaùp.

Vaøo naêm 1777 vôû haøi kòch "Haõy chieán thaéng Philidor" ñöôïc dieãn ôû ñaây vôi noäi dung : Nhaïc só  treû  Richart yeâu say ñaùm naøng Doria xinh ñeïp, con gaùi chuû quaùn caø pheâ, ñeán caàu hoân naøng. Nhöng oâng chuû quaùn ngang ngaïnh ñaët ñieàu kieän: muoán laáy con gaùi oâng phaûi chôi côø thaéng Philidor. Chaøng nhaïc só voâ cuøng thaát voïng. Philidor nghe tin beøn tìm caùch giuùp ñôõ ñoâi uyeân öông. OÂng môøi chaøng ñeán thi ñaáu vaø quyeát laøm cho chaøng thaéng cuoäc. Chaøng nhaïc só ñaùng thöông khoâng heà hay bieát döï ñònh ñoù, hoài hoäp vaø lo sôï neân chôi raát dôû. Boãng ôû phoøng beân vang leân giai ñieäu moät baøi ca, ngöôøi haùt laø  Doria, naøng muoán duøng tieáng haùt  laøm Philidor sao laõng cuoäc côø ñeå ngöôøi yeâu naøng chieán thaéng. Khoâng ngôø khi laéng nghe baøi haùt quen thuoäc, Philidor queân phaét döï ñònh ban ñaàu cöù theá ñaùnh thaéng luoân ñoái thuû. Vò hoân phu ñen ñuûi voâ cuøng ñau khoå . AÂn haän vì  loãi laàm cuûa mình, Philidor beøn duøng ñeán giaûi phaùp cuoái cuøng : tuyeân boá  mình seõ rôøi boû quaùn  sang chôi côø ôû nôi khaùc neáu chuû quaùn khoâng chòu gaû con gaùi cho chaøng nhaïc só. Chuû quaùn cuoáng quyùt, vöøa khoâng muoán maát con gaùi vöøa khoâng muoán quaùn phaù saûn. Cuoái cuøng thì ích lôïi veà kinh teáá ñaõ thaéng, oâng  chuû quaùn ñaønh chaáp nhaän lôøi caàu hoân cuûa chaøng nhaïc só trong söï hoan hæ cuûa taát caû moïi ngöôøi coù maët.

Nhaø trieát hoïc, nhaø vaên, nhaø baùch khoa toaøn thö loãi laïc cuûa Phaùp laø Denis Diderot ñaõ moâ taû quaùn naøy :"Vaøo nhöõng ngaøy reùt möôùt hoaëc möa dai daúng, toâi thöôøng ñeán quaùn caø pheâ Rejans ñeå say meâ theo doõi cuoäc côø . Paris ñích thöïc laø trung taâm cuûa theá giôùi, coøn quaùn Rejans ñích thöïc laø trung taâm cuûa Paris. ÔÛ ñaây coù Legal saâu saéc, Philidor teá nhò, Maio chu ñaùo...ôû ñoù baïn seõ thaáy nhöõng nöôùc côø hay ñaùng kinh ngaïc hay nhöõng vaùn côø ngu ngoác nhaát..."

Kieán truùc sö Diupezar ñaõ duøng taøi ngheä cuûa mình caùch ñieäu hoùa toaøn boä noäi thaát cuûa quaùn baèng nhöõng bieåu töôïng côø. Treân traàn phoøng lôùn ñöôïc veõ 64 oâ vuoâng ñen traéng, ôû caùc böùc töôøng laø hình noåi caùc quaân côø cuøng vôùi teân caùc kieän töôùng: Rui Lopes, Greco, Xtamma, Mac Donen... ÔÛ hai goùc toái lôø môø laø hai böùc chaïm khaéc : Paul Morphy ñang chôi côø muø vôùi moät nhoùm kyø thuû vaø chaân dung Turghenev. Beân trong moät chuùt laø chieác baøn cuûa Napoleon vaø böùc töôïng baùn thaân cuûa Philidor do con trai oâng taëng cho quaùn, roài ñeán chaân dung cuûa Aliokhin...

Trong quaùn caø pheâ luoân laø baàu khoâng khí taän taâm, chung thuûy vôùi ngheä thuaät côø. Chính caùi tinh thaàn nheï nhaøng, khoâng gôn öu tö traûi qua haøng theá kyû ôû quaùn naøy khieán noù trôû thaønh ñeà taøi ñeå nhaø Voâ ñòch theá giôùi Emanuel Laxker vieát neân thieân truyeän ngaén duy nhaát cuûa mình "Viktor trôû thaønh kyø sö ra sao"

Jean-Jacques Rousseau, nhaø trieát hoïc vó ñaïi cuûa nöôùc Phaùp laø khaùch thöôøng xuyeân cuûa quaùn. OÂng raát thích chôi côø Vua, khoân noãi nhöõng taùc phaåm trieát hoïc luùc naøo cuõng luaån quaån trong ñaàu. Cöùù moãi   laàn ñeán quaùn oâng  ñaùnh côø, baøn luaän soâi noåi , hoâm sau vöøa böôùc vaøo oâng tuyeân boá ñaõ tìm ra bí quyeát ñaùnh thaéng taát caû, oâng ngoài  vaøo baøn haêng haùi thi ñaáu ñeå roài nhaän... phaàn thua. Nhöng laàn sau vaøo quaùn oâng laïi cöôøi ha haû thoâng baùo ñaõ tìm ra moät phöông phaùp môøi ñeå haï moïi ñoái thuû... Tính vui veû vaø ñaõng trí baùc hoïc cuûa oâng khoâng gaây phieàn phöùc cho ai, ngöôïc laïi moïi ngöôøi ñeàu chaøo ñoùn oâng vôùi moät moái thieän caûm khoâng caàn phaûi che daáu.

Robespierre, moät chính khaùch noåi baät treân chính tröôøng Phaùp vôùi tính cöông quyeát, soøng phaúng cuõng laø moät ñeä töû nhieät thaønh cuûa quaùn. Khi ñaùnh thua oâng saün saøng chaáp nhaän hình phaït cuûa ñoái thuû. Moät laàn chôi vôùi moät ngöôøi treû tuoåi, bò thua lieàn maáy vaùn , tröôùc khi ra veà, oâng hoûi :"Theá toâi phaûi laøm gì cho anh ñaây ?" "Xin môøi oâng kyù vaøo ñaây!" chaøng trai chìa ra tôø giaáy vieát saün leänh kyù tha toäi cheát cho haàu töôùc De Meriu. "OÀ, theá naøy...",oâng ngaïc nhieân nhöng chaøng trai ñaõ ngaét  lôøi :" OÂng phaûi kyù thoâi, vì oâng thua cô maø". Robespierre ñaët buùt kyù vaø hoûi :"Nhöng anh laø ai ?" "Toâi laø hoân theâ cuûa oâng aáy" Chaøng trai noùi xong lieàn côûi boû khaên bòt ñaàu vaø tröôùc maët oâng laø moät coâ gaùi , coâ ñaõ laøm chuyeän taùo baïo ñeå cöùu ngöôøi yeâu.

Coøn Voltaire , nhaø vaên , nhaø soaïn kòch kieät xuaát cuûa nöôùc Phaùp thì sao? OÂng raát meâ côø, haøng ngaøy hay ñeán quaùn nhöng chæ chôi vôùi moät ñoái thuû duy nhaát laø cha Adam. Khi thaéng oâng raát maõn nguyeän nhöng khi thua maáy vaùn lieàn oâng lieàn laät uùp baøn côø laïi vaø than thôû :"Trôøi ôi, toâi ñaõ  boû phí maát 2 tieáng ñoàng hoà ñeå ngoài ñaåy nhöõng maåu goã vôù vaån naøy. Chaúng thaø ñeå thôøi gian vieát moät vôû haøi kòch coøn hôn"

Coù leõ hai cöôøng quoác côø Vua laø Phaùp vaø Anh khoâng luùc naøo chòu keùm nhau, neáu ôû Pari coù quaùn ”Regians” löøng danh thì taïi thuû ñoâ London cuõng coù tieäm caø pheâ ”Simpson” noåi tieáng. Chính traän ñaáu giöõa Maéc Ñoânen vaø Labuañen ñaõ dieãn ra taïi quaùn naøy. Thaäm chí coù laàn giaûi voâ ñòch côø Vua toaøn nöôùc Anh khoâng phaûi ñöôïc toå chöùc ôû moät laâu ñaøi (trong luùc ôû London coù bieát bao laâu ñaøi traùng leä !) maø ñöôïc toå chöùc taïi chính tieäm caø pheâ ”Simpson”. Laàn ñoù moät giaùo sö xaõ hoäi hoïc kieâm söû hoïc teân laø Bekerli ñaõ giaønh ñöôïc giaûi voâ ñòch.

Trong soá khaùch hay ñeán ”Simpson” coù Staunton, Anderson, Kiderixki, Steinitz, Sukettort... Khi sang thaêm nöôùc Anh, Morphy coù ñeán ñaây vaø ñaõ ghi laïi trong soå löu nieäm cuûa quaùn nhö sau :”Quaùn cuûa ngaøi laø nôi toâi thaáy deã chòu nhaát London”.

***

Nhö vaäy,qua boán theá kyû, côø Vua ñaõ phaùt trieån maïnh meõ taïi chaâu AÂu. Vaøo giöõa theá kyû thöù 18, nhö ta ñaõ bieát Philip Xtamma ñaõ nghó ra moät caùch ñôn giaûn ñeå ñaùnh daáu taát caû caùc oâ cuûa baøn côø vaø ñaõ raát thaønh coâng : Caùc coät doïc cuûa baøn côø ñöôïc ñaùnh daáu baèng nhöõng chöõ caùi Latinh töø a ñeán h : a, b, c, d, e, f, g, h, coøn caùc haøng ngang ñöôïc ñaùnh daáu baèng caùc chöõ soá AÛ raäp töø 1 ñeán 8. Nhö vaäy vieäc ghi cheùp vaùn côø, bình luaän cuõng nhö tieán haønh chôi côø baèng thö, côø töôûng (khoâng nhìn baøn) ñaõ coù ñöôïc phöông tieän thoâng tin raát thuaän tieän. Xtamma ñöôïc goïi laø nhaø caûi caùch lôùn vaø heä thoáng kyù hieäu cuûa oâng vaãn ñöôïc duøng cho ñeán ngaøy nay, tuy raèng sau ñoù M.Gisen (cuõng ngöôøi Phaùp) coù caûi tieán theâm ñoâi chuùt.

***

Sau khi Philiñor vó ñaïi maát gaàn 100 naêm thì trong laøng côø xuaát hieän moät ngoâi sao choùi loïi, vöôït hôn haún caùc nhaø chôi côø ñöông thôø, ñoù laø Paul Morphy.

Toå tieân cuûa Morphy laø ngöôøi xöù Iceland, moät hoøn ñaûo lôùn ôû Baéc Baêng Döông. Ñaûo naøy coù cuøng vó ñoä vôùi caùc nöôùc Na Uy, Thuïy Ñieån neân baêng tuyeát phuû haàu nhö quanh naêm. Ñeán ñôøi oâng noäi cuûa Morphy thì gia ñình chuyeån sang Taây Ban Nha vaø sau ñoù, khi oâng noäi Morphy, voán laø moät töôùng haûi quaân trong quaân ñoäi hoaøng gia Taây Ban Nha, ñi nhaäm chöùc thì caû nhaø theo oâng chuyeån sang New Orlean (Myõ). Cha cuûa Morphy laø ngöôøi coù tieáng taêm ôû vuøng naøy, laø uûy vieân cuûa Hoäi ñoàng chính phuû bang Luisiana.

Ngaøy 22 thaùng 6 naêm 1837, caäu beù Paul Morphy chaøo ñôøi. Leân 9, leân 10 thì Paul baét ñaàu laøm quen vôùi côø. Chæ vaøi naêm sau caäu beù 12 tuoåi ñaõ ñaùnh thaéng deã daøng cha vaø chuù mình laø Ernes, sau ñoù ñaùnh thaéng moät nhaø chôi côø coù tieáng ôû New Orlean laø Rutseau. Vaùn thaéng naøy ñaõ ñöôïc ñaêng treân taïp chí ”Regians”,moät taïp chí côø Vua coù uy tín luùc baáy giôø.

Naêm 13 tuoåi, Morphy chôi hai vaùn côø vôùi kieän töôùng goác ngöôøi Hungari laø Johan Iacov Leventan. Vaùn ñaàu keát thuùc hoøa, vaùn thöù hai Morphy thaéng. Hai vaùn côø naøy ñaõ gaây moät tieáng vang lôùn. Baùo chí luùc baáy giôø ñaùnh giaù Morphy laø :”Coù ñaày ñuû phaåm chaát cuûa moät kieän töôùng thöïc thuï !”(Luùc ñoù chöa coù danh hieäu ñaïi kieän töôùng neân kieän töôùng laø danh hieäu cao nhaát cuûa caùc nhaø chôi côø).

Naêm 1857, nöôùc Myõ toå chöùc ñaïi hoäi côø Vua taïi New York , Morphy 20 tuoåi tham gia giaûi , ñaõ ñaùnh thaéng taát caû caùc kieän töôùng taøi gioûi cuûa Myõ luùc baáy giôø, giaønh chöùc voâ ñòch moät caùch xöùng ñaùng. Cuõng vaøo naêm ñoù, Morphy baét ñaàu toå chöùc nhöõng traän ñaùnh vôùi nhieàu ngöôøi cuøng moät luùc, thaéng vôùi tyû soá 85-4 vaø tieáp theo chôi coù chaáp tröôùc ñoái vôùi caùc kieän töôùng. Naêm sau, baïn beø thay maët Paul göæ moät böùc thö thaùch ñaáu vôùi nhaø voâ ñòch nöôùc Anh luùc baáy giôø laø Govard Staunton vôùi baát kyø ñieàu kieän naøo. Trong thö traû lôøi Staunton khuyeân Morphy neân laøm moät chuyeán vieãn du sang chaâu AÂu ñeå coù dòp gaëp caùc ñaáu thuû maïnh nhaát ôû luïc ñòa naøy. Theá laø ”ñöôïc lôøi nhö côûi taám loøng” ngaøy 9 thaùng 6 naêm 1858 chieác thuyeàn lôùn ”Avaria” chôû Morphy rôøi caûng New York , baét ñaàu moät chuyeán ñi maø sau naøy laøm chaán ñoäng caû laøng côø Vua ôû chaâu AÂu.

Nhöõng cuoäc gaëp gôõ ñaàu tieân dieãn ra taïi nöôùc Anh. Ñaáu thuû ñaàu tieân cuûa Morphy laø Berns; Morphy ñaõ ñaùnh thaéng oâng naøy vôùi tyû soá toång coäng laø 19-7 (hoøa 1 vaùn). Tieáp theo ñoù, Morphy ñaáu vôùi 1 loaït caùc danh thuû cuûa nöôùc Anh vaø thaéng hoï moät caùch deã daøng : thaéng Boden  5 -1, Berd 10-1, Leve 6-0, Metli 3-0 vaø Uen 4-1. Caû London cuõng nhö caû nöôùc Anh baøng hoaøng kinh ngaïc tröôùc söï xuaát hieän cuûa chaøng trai ngoaïi quoác  21 tuoåi. Xin nhôù raèng nöôùc Anh vaøo luùc ñoù laø moät cöôøng quoác coù uy tín baäc nhaát chaâu AÂu veà côø, teân tuoåi nhöõng danh thuû cuûa hoï ñöôïc caû chaâu AÂu kính neå.

Ñeå chuaån bò cho cuoäc gaëp gôõ vôùi Staunton, Morphy coù chôi hai vaùn côø qua thö vôùi Staunton vaø thaéng caû hai. Tuy nhieân, ngoài vaøo ñaáu chính thöùc thì hai ngöôøi chöa gaëp nhau. Tieáp theo laø traän Morphy thaéng Johan Leventan vôùi tyû soá 9-3. Thaùng sau, trong luùc vaãn coøn laø khaùch cuûa nöôùc Anh, Morphy gaëp laïi Gioân Uen vaø chaáp tröôùc moät Toát vaø moät nöôùc ñi maø vaãn thaéng Uen vôùi tyû soá 5-0.

Sau ñoù Staunton heïn vôùi Morphy seõ gaëp nhau ñaáu chính thöùc vaøo muøa thu naêm aáy. Morphy noùng loøng chôø ñôïi. Tuy nhieân treân baùo chí London ñaõ coù nhöõng lôøi ghen tî, coâng kích Morphy. Ñaõ xuaát hieän nhöõng baøi vôùi lôøi leõ thieáu thieän chí, ñaïi loaïi nhö moät taùc giaû ñaõ vieát :”ÔÛ ta (nöôùc Anh) voán töø laâu ñaõ coù leä nghieâm ngaët laø ngöôøi muoán thaùch ñaáu vôùi nhaø voâ ñòch baét buoäc phaûi coù ngöôøi phoø taù vaø phaûi noäp tröôùc moät soá tieàn baûo ñaûm. Vaäy maø ngaøi Morphy laïi thieáu caû hai thöù ñoù !”.

Sau ñoù Morphi rôøi nöôùc Anh sang nöôùc Phaùp. Taïi ñaây Morphy ñaõ chôi moät traän vôùi nhaø voâ ñòch Phaùp luùc baáy giôø laø Gavrise vaø thaéng vôùi tyû soá 5-2, roài laïi chôi côø töôûng (khoâng nhìn baøn) treân 6 baøn vaø thaéng caû 6. Trong khoaûng thaùng 10 vaø thaùng 11 naêm ñoù (1858) Morphy ñaùnh vôùi kieän töôùng Xent- Aman (oâng naøy voán laø ñoái thuû cuûa Staunton vaøo naêm 1843) vaø thaéng vôùi tyû soá 5-0. Cuõng nhö nöôùc Anh, nöôùc Phaùp thaät söï söûng soát vaø khaâm phuïc kyø thuû treû tuoåi ngöôøi Myõ naøy. Cuõng trong thôøi gian aáy, Morphy nhaän ñöôïc thö cuûa Staunton vaø cuûa thö kyù caâu laïc boä côø Hepton ôû Anh yeâu caàu Morphy cho bieát ngaøy thaùng chính xaùc cho traän gaëp Staunton vaø ñeà nghò noùi roõ theâm ñieàu kieän thi ñaáu.

Ñoät nhieân cuoái thaùng 11 naêm ñoù, Staunton cho coâng boá treân tôø baùo ”Inlustrated London News” böùc thö cuûa mình. Trong thö Staunton baùo tin cho ñoäc giaû laø lôøi thaùch ñaáu cuûa Morphy ñoái vôùi oâng coù keøm theo moät soá ñieàu kieän, vì vaäy oâng khoâng theå ñaáu vôùi Morphy trong thôøi gian saép tôùi ñöôïc. Morphy ñaõ coâng boá thö traû lôøi, neâu roõ moät soá söï thaät veà vieäc chuaån bò traän ñaáu laø khoâng ñaët baát kyø ñieàu kieän gì vaø pheâ phaùn thaùi ñoä thieáu thieän chí cuûa baùo chí Anh.

Treân ñaát Phaùp, Morphy tieáp tuïc thi ñaáu coù keát quaû. Töø ngaøy 20 thaùng 12 ñeán ngaøy 28 thaùng 12 naêm 1958 taïi Pari ñaõ dieãn ra traän ñaáu lòch söû giöõa Paul Morphy vôùi Adolf Anderson. Traän ñaáu laøm soâi ñoäng Pari, thu huùt raát nhieàu khaùn giaû vì Anderson laø moät ñaáu thuû coù uy tín lôùn neáu khoâng noùi laø lôùn nhaát ôû chaâu AÂu luùc baáy giôø. Caû Chaâu AÂu nín thôû chôø cuoäc quyeát ñaáu giöõa hai luïc ñòa. Morphy khoâng heà chuù yù ñeán ngöôøi mình seõ gaëp laø ai, tieáng taêm ra sao, tröôùc maët oâng laø moät ngöôøi chôi côø vaø oâng ñaùnh côø vôùi ngöôøi ñoù moät caùch voâ cuøng thích thuù, theá thoâi ! Coøn Anderson khoâng ngôø mình gaëp phaûi moät ñòch thuû gheâ gôùm nhö vaäy, maëc duø heát söùc coá gaéng, vaän duïng heát taøi ngheä cuûa mình, oâng cuõng ñaønh chòu thua Morphy vôùi tyû soá chung cuoäc  2 - 7. Sau ñaáy hai ngöôøi coøn gaëp nhau moät traän nöõa. Morphy laïi chöùng minh söùc côø hoaøn haûo cuûa mình baèng traän thaéng thöù hai vôùi tyû soá 5-1.

Traän ñaáu cuoái cuøng trong chuyeán chu du ôû Phaùp laàn naøy laø traän ñaáu giöõa Morphy vaø vò chuû tòch caâu laïc boä côø London  A.Monredien (oâng naøy sang Phaùp ñeå ñaáu vôùi Morphy). Monderien ñaõ thua Morphy vôùi tæ soá tuyeät ñoái 0-7. Tröôùc khi Morphy leân ñöôøng, nöôùc Phaùp, vôùi truyeàn thoáng vaên hoùa vaø meán khaùch, ñaõ toå chöùc moät buoåi leã chieâu ñaõi heát söùc troïng theå ñeå tieãn ñöa vò khaùch quùy.

Ngaøy 10 thaùng 4 naêm 1859, Morphy rôøi Paris  quay  laïi nöôùc Anh. Taïi ñaây, Morphy ñaõ thi ñaáu ñoàng thôøi vôùi nhieàu ngöôøi vaø khoâng thua traän naøo. Ñaëc bieät nhaát laø traän ñaáu cuøng luùc vôùi naêm kieän töôùng kieät xuaát cuûa nöôùc Anh :River, Boden, Berne, Berd vaø Leventan. Keát quaû  Morphy thaéng 2, hoøa 2, thua 1.

Ngaøy 30 thaùng 4 naêm ñoù, Morphy keát thuùc chuyeán ñi thaêm vaø thi ñaáu ñaàu tieân thaønh coâng röïc rôõ ôû chaâu AÂu. OÂng ñaùp con taøu ”Olympic” veà nöôùc. Nöôùc Myõ chaøo ñoùn oâng trôû veà nhö chaøo ñoùn moät ngöôøi anh huøng.

Töø ñoù, trong khi ñaáu côø vôùi nhöõng ngöôøi ñoàng höông cuûa mình, oâng luoân luoân chaáp quaân vaø chaáp nöôùc ñi. Maëc duø ñaõ chaáp, oâng vaãn thaéng.

ÔÛ Hungari coù moät ngöôøi vöøa laø kieän töôùng côø Vua, vöøa laø chuû ngaân haøng teân laø Igenat Kolit. Naêm 1862 oâng ta göûi thö thaùch ñaáu vôùi Paul Morphy. Löu yù ñeán thaønh tích cuûa ñaáu thuû treû naøy, Morphy höùa seõ laïi ñi thaêm chaâu AÂu vaø seõ thu xeáp ñeå coù thôøi gian ñaáu vôùi Kolit. Naêm 1863, Morphy laïi ñaùp taøu thuûy vöôït Ñaïi Taây Döông sang Phaùp. Treân ñaát Phaùp, voán ñaõ trôû thaønh quen thuoäc vôùi oâng, Morphy ñaáu moät soá traän vôùi caùc danh thuû Phaùp vaø thaéng hoï moät caùch deã daøng.

Baét ñaàu coù nhöõng hieäu cho thaáy oâng khoâng tìm ñöôïc ñoái thuû xöùng ñaùng cuûa mình vaø höùng thuù chôi côø cuûa oâng cuõng khoâng coøn soâi noåi nhö trong chuyeán ñi ñaàu tieân nöõa. Khi Kolit vieát thö cho oâng vaø nhaéc laïi lôøi oâng höùa veà traän ñaáu vôùi mình thì Morphy ñaõ cho coâng boá treân taïp chí côø ”Nouvelles Reâgians” lôøi töø choái cuûa mình. OÂng vieát cho  Kolit :”Tröôùc kia, khi ñöôïc bieát moät soá thaéng lôïi cuûa ngaøi, coù luùc toâi cho raèng ngaøi ñaõ chôi vöôït haún caùc ñaáu thuû maø toâi seõ ñoï taøi ôû chaâu AÂu. Nhöng ñöôïc xem keát quûa caùc traän ñaáu cuûa ngaøi vôùi Paunxen vaø Anderson maø tæ soá hoaøn toaøn khoâng coù lôïi cho ngaøi, toâi thaáy mình khoâng coøn bò raøng buoäc bôûi lôøi höùa vôùi ngaøi tröôùc ñaây”.

Sau moät thôøi gian ôû Phaùp, Morphy quay veà vaø coù gheù thaêm Cuba, gaëp vaø ñaáu vôùi nhaø voâ ñòch côø Cuba luùc baáy giôø laø Phelix Xicore vaø moät soá traän khaùc.

Vaøo muøa xuaân naêm 1867, Morphy coøn sang Phaùp moät laàn nöõa, nhöng chuû yeáu laø ñeå ñi döï trieån laõm quoác teá ôû ñaát nöôùc maø oâng voán coù caûm tình : Trong chuyeán ñi cuoái cuøng naøy, oâng khoâng heà gheù vaøo quaùn caø pheâ ”Regian” vaø cuõng khoâng thi ñaáu vôùi ai moät vaùn naøo.

Vaùn ñaáu cuoái cuøng trong cuoäc ñôøi chôi côø cuûa Morphy laø vaøo naêm 1869, ñoù laø vaùn côø chôi vôùi ngöôøi baïn thuôû thô aáu cuûa mình teân laø Morian, coù chaáp moät quaân Maõ. Vaø töø ñoù trôû ñi Morphy khoâng bao giôø chôi côø nöõa, oâng soáng trong moät taâm traïng buoàn chaùn vaø aâu saàu. Coù ngöôøi noùi raèng vieäc khoâng coù ñòch thuû laøm oâng buoàn baõ, coù ngöôøi laïi cho raèng do khoâng gaëp gôõ ñöôïc vôùi Staunton laøm oâng nhö coøn mang moái haän. Khoâng roõ yù kieán naøo ñuùng hôn, hoaëc coù leõ laø caû hai. Chæ bieát raèng veà cuoái ñôøi, oâng hoaøn toaøn thôø ô vôùi côø ñeán noãi vaøo naêm 1883, khi Steinitz, nhaø voâ ñòch theá giôùi töông lai, ñeán New Orlean thaêm oâng, hai ngöôøi cuõng chæ chuyeän troø vôùi nhau ñöôïc coù möôi phuùt.

Ngaøy 10 thaùng 7 naêm 1884, Paul Morphy qua ñôøi taïi queâ nhaø vì beänh chaûy maùu naõo, thoï 47 tuoåi.

Ñaëc ñieåm chôi côø cuûa Morphy nhö theá naøo ? Vì sao oâng ñaït ñöôïc ñænh cao röïc rôõ nhö vaäy ? Raát nhieàu ngöôøi muoán tìm hieåu veà oâng.

Sau naøy, nhaø voâ ñòch theá giôùi ngöôøi Lieân Xoâ laø Vaxili Smyslov ñaõ ñaùnh giaù veà Morphy :”Côø ñoái vôùi Morphy laø moät ngheä thuaät, coøn Morphy ñoái vôùi côø laø moät ngheä só vó ñaïi... Caùc vaùn côø cuûa Morphy ñaõ trôû thaønh nhöõng taùc phaåm kinh ñieån veà côø”. Haøng loaït caùc nhaø voâ ñòch theá giôùi sau naøy ñeàu ñaùnh giaù raát cao taøi naêng cuûa oâng, coi oâng nhö ngöôøi thaày cuûa mình.

Morphy ñaõ giaûi quyeát thaønh coâng vieäc ñaùnh giaù caùc quaân treân baøn côø. OÂng khoâng coi thöôøng luaän ñieåm cuûa Philidor veà vai troø cuûa caùc Toát, song oâng ñaõ tìm ra söùc maïnh khoâng phuû nhaän ñöôïc cuûa caùc quaân Maõ, Töôïng, Xe... Caùch ñaùnh cuûa oâng hoaøn toaøn hieän ñaïi. Chieán löôïc cô baûn trong giai ñoaïn ra quaân cuûa oâng laø tranh thuû töøng nöôùc ñi, taäp trung Toát vaø caùc quaân chieám khu trung taâm moät caùch nhanh choùng nhaát. Ñoái vôùi Morphy, ñieåm taäp trung löïc löôïng quyeát ñònh laø khu trung taâm chöù khoâng phaûi laø khu vöïc Vua ñoái phöông. Sau khi phaùt trieån quaân, Morphy taïo ra caùc ñöôøng môû. Theo caùc ñöôøng môû coâng phu vaø saùng taïo naøy, caùc quaân cuûa Morphy chieám lónh ñöôïc traän ñòa ñoái phöông. Nhöõng ñieåm yeáu cuûa ñoái phöông seõ bò traû giaù raát ñaét. Morphy ñöa quaân xung traän vaøo töøng ñieåm, ñaùnh tan daàn löïc löôïng phoøng thuû cuûa ñoái phöông vaø keát thuùc thaéng lôïi vaùn côø.

Caùc ñoái thuû cuûa Morphy boû ra khaù nhieàu thôøi gian, coâng söùc nghieàn ngaãm caùc vaùn côø cuûa oâng, hoï ñaõ nhaän ra theá traän lieân hoaøn giöõa caùc quaân cuûa Morphy laø heát söùc haøi hoøa, chaët cheõ. Thaäm chí hoï coøn thaáy nhö huyeàn bí khi cuõng nhöõng quaân côø aáy thoâi, nhöng naèm trong tay Morphy  laïi coù moät söùc coâng phaù thaàn dieäu.

Töï baûn thaân nhöõng vaùn côø cuûa Morphy noùi leân lyù thuyeát cuûa oâng. Morphy vieát raát ít. Naêm 1859, oâng giuùp cho baïn mình xuaát baûn taäp ”Nhöõng vaùn côø choïn loïc cuûa Morphy”. Sau ñoù oâng vieát moät soá baøi cho taïp chí ”New York” thuyeát minh caùc vaùn côø giöõa Labuaden vaø Mac Ñoânen, cuõng nhö moät soá vaùn côø taøn giöõa Morphy vaø Leventan. Sau naøy moät soá baïn beø cuûa oâng taäp hôïp caùc vaùn côø cuûa oâng laïi vaø cho ra ñôøi taäp saùch ”Paul Morphi. Thaéng lôïi ôû caùc traän ñaáu vôùi Anderson, Leventan vaø Gavrise”.

***

Ngöôøi ta thöôøng noùi tôùi hai höôùng chôi chính trong moân côø Vua. Nhö ta bieát, töø theá kyû 17 ñeán theá kyû 19 côø Vua ñaõ coù nhöõng böôùc phaùt trieån môùi. Töø caùc trung taâm côø ôû Italia, Taây Ban Nha, Boà Ñaøo Nha, côø Vua phaùt trieån nhanh choùng sang Phaùp roài ñeán Anh, Ñöùc, Nga... Ñeán giöõa theá kyû thöù 19 thì hình thaønh hai höôùng khaùc nhau.

Höôùng thöù nhaát laø loái khai cuoäc phoái hôïp vaø tieáp theo laø caùc ñoøn phoái hôïp ñöôïc môû ñaàu baèng tröôøng phaùi Italia ñöôïc caùc nhoùm ñaïi kieän töôùng thaønh Modena phaùt trieån. Ñeán ñaàu theá kyû 19, tieáp thu vaø chôi khaù thaønh coâng theo höôùng naøy laø caùc nhaø chôi côø cöï phaùch ôû Phaùp : Xarat, Depasen, Kideritxki vaø moät soá ñaáu thuû thuoäc ”Choøm sao Berlin” ôû Ñöùc. Höôùng thöù hai laø chôi theo theá traän lieân hoaøn. Höôùng chôi naøy ñöôïc Philiñor saùng taïo vaøo giöõa theá kyû 18 vaø ñöôïc caùc baäc chôi côø taøi hoa veà sau uûng hoä : ôû Phaùp coù Xent- Aman, ôû Anh coù Staunton, Wiliam, Oenvin...

Cho ñeán ngaøy nay, trong ñoäi nguõ kieän töôùng, ñaïi kieän töôùng vaø caùc nhaø voâ ñòch coù moät soá chôi theo ñoøn phoái hôïp, moät soá khaùc laïi coù khuynh höôùng chôi theo theá traän lieân hoaøn. Nhöng bôûi vì trình ñoä côø ngaøy nay caøng ñöôïc naâng cao neân söï phaân bieät giöõa hai phong caùch chôi naøy ngaøy caøng lu môø. Caùc ñaáu thuû taøi ba ngaøy nay ñaõ phoái hôïp caùc phong caùch ñoù vôùi nhau, taïo ra söùc maïnh toång hôïp cho ñaáu phaùp cuûa mình. Cho neân vieäc xeáp moät ñaáu thuû naøo ñoù vaøo moät trong hai khuynh höôùng treân chæ laø töông ñoái, chæ nhaèm nhaán maïnh ñeán moät maët naøo ñoù troäi hôn cuûa ñaáu thuû ñoù maø thoâi.

Paul Morphy qua ñôøi naêm 1884, tieác raèng oâng khoâng soáng theâm ñöôïc hai naêm nöõa ñeå chöùng kieán moät böôùc ngoaët lôùn lao trong phong traøo côø Vua theá giôùi : naêm 1886, traän ñaáu chính thöùc ñaàu tieân ñeå phong danh hieäu Voâ ñòch theá giôùi ñöôïc toå chöùc. Ñoù laø giaûi voâ ñòch côø Vua caáp cao nhaát vaø quan troïng nhaát ñöôïc toå chöùc lieân tuïc trong moät traêm naêm qua treân haønh tinh chuùng ta. Ñoù laø cuoäc ñua taøi ôû ñænh cao nhaát giöõa caùc ñaáu thuû maïnh nhaát ôû caùc luïc ñòa.

Chính nhöõng traän ñaáu giaønh danh hieäu voâ ñòch theá giôùi ôû cuoái theá kyû 19 vaø ñaàu theá kyû 20 cuøng vôùi caùc giaûi ñaáu quoác teá laø tieàn ñeà cho söï ra ñôøi cuûa moät toå chöùc côø Vua lôùn nhaát theá giôùi : Lieân ñoaøn côø Vua quoác teá FIDE (vieát taét theo tieáng Phaùp laø Feùdeùration Internationale des EÙchecs) maø ngaøy nay soá quoác gia thaønh vieân ñaõ leân tôùi khoaûng 160.

ảnh minh họa:tambao

CHƯƠNG 2

NHỮNG NHÀ VÔ ĐỊCH ĐẦU TIÊN

"Bieát mình bieát ngöôøi

Traêm traän traêm thaéng"

Toân Töû (Trung Quoác)

Töø giöõa cho ñeán cuoái theá kyû 19,moân côø Vua ñaõ phaùt trieån khaù maïnh ôû chaâu AÂu vaø chaâu Myõ. Nhieàu ñaáu thuû côø ñaày taøi naêng xuaát hieän. Vaø nhö vaäy, moät caùch töï nhieân, ngöôøi ta nghó ñeán nhöõng cuoäc ñaáu quoác teá lôùn ñeå choïn ngöôøi chôi côø gioûi nhaát theá giôùi.

Töø xöa tôùi nay, khi hai ngöôøi ngoài vaøo baøn côø thì  moät  caâu hoûi  töï nhieân ñöôïc ñaët ra: Ai laø ngöôøi maïnh hôn ? Caâu hoûi xuaát hieän töø khi côø ñöôïc saùng taïo ra treân theá gian naøy. Roài ñeán caâu hoûi tieáp theo : ai laø ngöôøi maïnh nhaát ? Vaø cuoái cuøng laø caâu hoûi cöïc kyø haáp daãn : Ai laø ngöôøi maïnh nhaát theá giôùi ?

Nhaø voâ ñòch theá giôùi ! ñoù laø nhöõng thaàn töôïng theå thao cuûa nhaân loaïi ! Caùc duõng só  cuûa  Olimpic Hy Laïp coå xöa sau khi ñöôïc ñoäi voøng nguyeät queá chieán thaéng, teân tuoåi ñöôïc khaéc vónh vieãn vaøo ñaù caåm thaïch, töôïng  hoï ñöôïc döïng trong nhöõng laâu ñaøi,  nhaø thôø, nhöõng kyø tích cuûa hoï ñöôïc moâ taû baèng nhöõng vaàn thô baàt huû. Trong thôøi ñaïi chuùng ta  Mohamet Ali  laø nhaø voâ ñòch theá giôùi quyeàn anh huyeàn thoaïi bôûi vì taát caû caùc ñaáu thuû khaùc ñeàu döôùi tay oâng, khi coøn oâng treân voõ ñaøi thì khoâng ai vöôït qua ñöôïc. Pele  "OÂng vua boùng ñaù" ñaõ ñöôïc thöøa nhaän. Duø coù nhieàu caàu thuû  taøi naêng môùi  xuaát hieän treân caàu tröôøng nhöng taát caû ñeàu toân thôø oâng, oâng gioûi hôn taát caû !

Coøn nhaø voâ ñòch côø Vua laø con ngöôøi chieán thaéng trong cuoäc ñaáu trí, thoâng minh nhaát, coù trí tueä sieâu vieät nhaát ñaõ ñaùnh thaéng taát caû caùc kyø thuû khaùc. Töø coå chí kim con soá nhöõng ñaïi cao thuû nhö vaäy voâ cuøng ít oûi, chæ khoaûng vaøi chuïc. Teân cuûa ho ñöôïc ghi baèng nhöõng doøng chöõ vaøng, töôïng tröng cho söùc maïnh trí tueä loaøi ngöôøi.

Vaø nhö theá hieån nhieân chieác ngoâi baùu trong vöông quoác côø seõ laø nôi tranh ñoaït quyeát lieät nhaát, gay go nhaát, ñaày kòch tính , mang nhieàu neùt huyeàn thoaïi nhaát. Nhaø voâ ñòch thì phaûi ñöôïc kieåm nghieäm kyõ caøng  treân baøn côø, coù nghóa laø phaûi chöùng minh raèng khoâng coù ñoái thuû naøo  qua maët ñöôïc anh ta. Nhaø voâ ñòch  khoâng ñöôïc pheùp traùnh neù, e ngaïi tröôùc baát cöù keû naøo thaùch ñaáu vôùi mình. Trong thôi gian nhaø voâ ñòch ngöï trò thì khoâng theå coù keû thöù hai ngang baèng vôùi anh ta. Ñoù laø nhaø voâ ñòch chaân chính. Chính vì vaäy trong côø Vua, töôùc vò Voâ ñòch theá giôùi mang moät yù nghóa toân vinh ñaëc bieät so vôùi caùc moân theå thao khaùc. Ngöôøi ñöôïc ñoäi chieác vöông mieän coù nhöõng ñaëc quyeàn maëc nhieân vaø cuõng coù nhöõng nghóa vuï heát söùc khoù khaên.

Chieác vöông mieän trong côø Vua nhö ngoâi sao baéc ñaåu treân baáu trôøi côø Vua, noù vaãy goïi haøng ngaøn kyø thuû vöôn tôùi , saùng taïo neân nhöõng vaùn côø baát huû, tuyeät myõ baèng nhöõng phong caùch chôi kieät xuaát, ñöa ngheä thuaät côø moãi ngaøy tieán leân ñænh cao môùi.

***

Chuùng ta ñang ôû vaøo cuoái theá kyû 19. Caùc traän ñaáu quoác teá lôùn ñaõ ñöôïc tieán haønh vaø ngöôøi ta ñang noùi tôùi traän tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi.

Ñieàu khoù khaên laø laøm theá naøo ñeå taäp hôïp ñöôïc caùc nhaø chôi côø gioûi thôøi baáy giôø laïi thi ñaáu vôùi nhau. Nhaát laø söï ñi laïi giöõa caùc nöôùc cuõng nhö giöõa caùc luïc ñòa luùc baáy giôø coøn gaëp nhieàu traéc trôû, khoâng deã daøng, thuaän lôïi baèng caùc phöông tieän hieän ñaïi nhö ngaøy nay.

Vaøo naêm 1862, trong giaûi quoác teá laàn thöù hai ñöôïc toå chöùc taïi London, coù moät vò khaùch queâ ôû Praha (thuoäc ñeá quoác AÙo - Phoå)  teân laø Wilhem Steinitz töø thuû ñoâ Viene ñeán tham gia. Vò khaùch naøy ñaõ thu huùt söï chuù yù cuûa laøng côø nöôùc Anhø. Sau ñoù oâng naøy cö truù luoân taïi Anh vì öa thích khoâng khí côø naùo nöùc ôû ñaây. Söùc côø cuûa oâng maïnh daàn vaø ngöôøi ta goïi oâng moät caùch toân kính "Morphy cuûa nöôùc AÙo" vaø nhöõng ngöôøi Anh hy voïng chính oâng seõ ñem chöùc quaùn quaân veà cho Anh quoác.

Naêm 1866 nhöõng ngöôøi Anh nhieät huyeát ñaõ toå chöùc traän quyeát ñaáu giöõa Steinitz vaø Anderson taïi London. Noùi chung ngöôøi ta khoâng tin töôûng laém vaøo söï thaéng lôïi cuûa Steinitz, ngay caû Staunton cuõng cho raèng Steinitz ñang lieàu lónh, coù theå daãn tôùi moät sai laàm teä haïi, ñaùnh maát uy tín cuûa mình tröôùc moät Anderson maïnh hôn haún. Nhöng keát quaû traän ñaáu thaät söûng soát : Steinitz ñaõ thaéng Anderson vôùi tyû soá 8 - 6. Vaø chính taïi cuoäc ñaáu tay ñoâi ñoù , laàn ñaàu tieân Steinitz ñaõ thoát ra naêm chöõ "Nhaø voâ ñòch theá giôùi" ñeå noùi veà chieán thaéng cuûa mình.

Ngöôøi Anh cho raèng ñieàu ñoù laø hoaøn toaøn ñuùng, ngay caû Laxker sau naøy cuõng ñaõ vieát :"Töôùc vò nhaø voâ ñòch theá giôùi ñaõ ñöôïc phaùt minh ôû Anh vaø töø laâu ñaõ giaønh ñöôïc söï coâng nhaän vaø yeâu chuoäng roäng raõi trong theå thao ôû ñaát nöôùc naøy. Töôùc hieäu naøy do Steinitz saùng taïo ra khi oâng chieán thaéng nhaø voâ ñòch Ñöùc Anderson. Sau ñoù caùc ñaáu thuû luoân luoân thi ñaáu giaønh danh hieäu Voâ ñòch theá giôùi. Steinitz phaûi baûo veä danh hieäu Voâ ñòch theá giôùi tröôùc 6 kyø thuû laø Anderson, Blekbern, Sukertort, Trigorin, Gunsber vaø toâi. Chæ ñeán naêm 1894 oâng môùi ñaùnh maát töôùc hieäu naøy sau suoát 28 naêm tích cöïc baûo veä noù". Moät soá baùch khoa toaøn thö veà côø Vua cuõng coù nhöõng yù kieán gioáng nhö cuûa Laxker.

Tuy nhieân coøn coù nhöõng yù kieán khaùc haún, hoï chæ goïi ñoù laø traän quyeát ñaáu maø thoâi. Coù nhöõng cô sôû quan troïng cho luaän cöù naøy, vì duø cho Steinitz coù töï goïi mình laø nhaø Voâ ñòch theá giôùi bao nhieâu laàn chaêng nöõa thì cuõng khoâng coù moät vaên baûn chính thöùc naøo khaúng ñònh ñieàu ñoù. Khoâng heà coù moät doøng naøo veà ñieàu kieän traän ñaáu cuõng nhö veà danh hieäu naøy. Maët khaùc ôû Myõ ngöôøi ta khoâng muoán nghe thaáy danh hieäu nhaø Voâ ñòch theá giôùi laø ngöôøi khoâng chieán thaéng ñöôïc Morphy. Trong con maét ngöôøi Myõ, Morphy trôû thaønh ngöôøi anh huøng daân toäc vaø laø nhaø Voâ ñòch theá giôùi baát khaû chieán baïi.

Duø kieâu haõnh ñeán maáy ñi nöõa Steinitz khoâng theå khoâng chuù yù ñeán söï vieäc hieån nhieân ñoù. Do vaäy thaùng 1 naêm 1883, töùc laø 17 naêm sau chieán thaéng tröôùc Anderson, Steinitz ñaõ thaân chinh laën loäi tôùi New Orlean tìm gaëp Morphy. OÂng ñöùng beân ngoøai nhìn qua haøng raøo caên nhaø Morphy ñang soáng, ngoâi nhaø troáng vaéng, oâng ñaåy cöûa böôùc vaøo vaø gaëp  Morphy. Hai taøi naêng côø löøng laãy gaëp nhau troø chuyeän, nhöng trong caâu chuyeän cuûa hoï, thaät laï luøng, khoâng coù moät lôøi naøo veà côø vaø cuoäc gaëp cuõng chæ dieãn ra chæ ñöôïc möôi phuùt ngaén nguûi.

Naêm 1883 töø ngaøy 26 thaùng 4 ñeán ngaøy 23 thaùng 6 ngöôøi ta toå chöùc traän ñaáu quoác teá ôû London, thuû ñoâ nöôùc Anh. Möôøi boán ñaáu thuû maïnh nhaát luùc baáy giôø thi ñaáu vôùi nhau, chia laøm hai voøng. Ñoù laø traän ñaáu daøi nhaát (hai thaùng) trong caùc traän ñaáu côø ôû theá kyû 19 (traän ñaáu naøy ñöôïc coi laø söï chuaån bò cho traän ñaáu giaønh chöùc voâ ñòch theá giôùi sau ñoù 3 naêm). Keát quûa cuoái cuøng cho thaáy Sukertort giaønh ñöôïc 22 ñieåm, daãn ñaàu. Steinitz 19 ñieåm, xeáp thöù hai, Blekbern ñöùng thöù ba vôùi 16,5 ñieåm vaø Trigoârin vôùi 16 ñieåm, xeáp thöù tö.

Cho maõi tôùi ngaøy moàng 10 thaùng 7 naêm 1884 tin Paul Morphy qua ñôøi lan truyeàn khaép theá giôùi, khi ñoù ngöôøi ta môùi chính thöùc ñaët vaán ñeà veà töôùc hieäu Voâ ñòch theá giôùi. Ñoù laø moät minh chöùng veà caùch cö xöû ñöôøng hoaøng trong laøng côø.

Ngaøy 13 thaùng 12 naêm 1885, Sukertort ñaùp taøu thuûy sang New York ñeå môû cuoäc ñoái thoaïi veà traän ñaáu vôùi Steinitz, sau 2 tuaàn thöông thaûo, caû hai cuøng kyù vaøo 2 vaên baûn veà "Quy cheá traän ñaáu" vaø "Hieäp öôùc giöõa nhöõng ngöôøi tham gia". Ngay ôû phaàn lôøi noùi ñaàu cuûa caùc vaên kieän chính thöùc naøy coù ñoaïn vieát : "Hoâm nay, ngaøy 29 thaùng 12 naêm 1885 giöõa Wilhem Steinitz, soáng ôû New York vaø Iohan Sukertort, soáng ôû London, ñaõ ñaït ñöôïc thoûa thuaän laø seõ thi ñaáu trong moät traän coù teân goïi laø "Traän ñaáu giaønh danh hieäu Voâ ñòch theá giôùi"".

Ñoù laø vaên baûn chính thoáng ñaàu tieân  cuûa lòch söû caùc traän ñaáu tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi veà côø Vua.

Nhö vaäy traän ñaáu tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi veà côø Vua seõ dieãn ra giöõa Sukertort vaø Steinitz. Baây giôø nhìn laïi ai cuõng thaáy caùch ñaáu ñeå choïn nhaø voâ ñòch thaät quaù ñôn giaûn. Ngaøy nay, ñeå ñöôïc choïn laø ñaáu thuû ”coù maùu maët” tranh chöùc voâ ñòch, moãi ñaáu thuû côø phaûi traûi qua ít nhaát vaøi chuïc traän ñaáu voâ cuøng gay go. Ñaáu thuû phaûi theå hieän ñaày ñuû baûn lónh cuûa mình ôû moïi phöông dieän: kyõ thuaät, taâm lyù, söùc khoûe...

Nhöng duø sao chuùng ta cuõng neân ghi nhaän laø nhôø daøn xeáp ñeå coù ñöôïc traän ñaáu ñaàu tieân giaønh danh hieäu voâ ñòch theá giôùi aáy maø trong suoát moät traêm naêm qua coù ñöôïc truyeàn thoáng toå chöùc thöôøng xuyeân caùc traän ñaáu giaønh Vöông mieän côø Vua (tröø thôøi kyø do chieán tranh laøm giaùn ñoaïn) vôùi caùc theå thöùc thi ñaáu ngaøy caøng hoaøn haûo vaø chính xaùc.

Wilhem Steinitz sinh ngaøy 14 thaùng 5 naêm1836 taïi thaønh phoá Praha thuoäc ñeá quoác AÙo-Phoå trong moät gia ñnh raát  ngheøo, ñoâng con. Laø ngöôøi ñieàm ñaïm vaø chaêm chæ, töø nhoû Steinitz raát öa thích toaùn vaø côø. Naêm 22 tuoåi Steinitz ghi teân mình vaøo tröôøng Baùch khoa thaønh phoá Viene vaø hoïc taïi ñoù 4 naêm. OÂng quan nieäm veà chôi côø raát nghieâm tuùc neân daønh nhieàu thì giôø nghieân cöùu kyõ löôõng, khaùm phaù vaø xaây döïng neân nhöõng lyù thuyeát rieâng cuûa mình veà moân chôi naøy.

Tröôùc Steinitz , caùc nhaø chôi côø coù tieáng thôøi baáy giôø ñeàu thích laáy taán coâng laøm chính. Caùc nöôùc ra quaân ñöôïc trieån khai khaù nhanh ñeå ñöa ñeán theá traän ñoái choïi aùc lieät, nhaém baét quaân hoaëc mau choùng chieáu heát vua ñoái phöông.

Steinitz khoâng chôi theo caùch nhö vaäy. OÂng suy nghó, khaùm phaù trong moät thôøi gian daøi vaø chính oâng ñaõ maïnh daïn ”laøm laïi töø ñaàu” caùc quan nieäm veà theá traän. Tröôùc heát oâng naâng cao vai troø cuûa phoøng thuû leâ moät taàm cao môùi.

Ví duï, baèng nhieàu vaùn côø sinh ñoäng cuûa mình, oâng ñaõ chæ ra cho nhöõng ngöôøi cuøng thôøi thaáy raèng vieäc ñaåy caùc Toát leân cao ngay töø ñaàu, nhaát laø caùc Toát ôû khu vöïc nhaäp thaønh laø moät ñieàu sai laàm khoâng theå tha thöù ñöôïc. Vieäc coi thöôøng vai troø cuûa Toát vaø ñaët chuùng vaøo nhöõng vò trí khoâng thích hôïp seõ laøm cho theá côø coù nhieàu choã yeáu, sô hôû. Lyù luaän veà caùch di chuyeån caùc Toát cuûa oâng ñöôïc caùc nhaø chôi côø luùc baáy giôø coâng nhaän vaø thaùn phuïc. Caùch chôi côø cuûa Steinitz ñöôïc goïi laø ”chôi theo theá traän lieân hoaøn”. OÂng noùi döùt khoaùt :”Baát kyø nöôùc ñi naøo cuõng phaûi coù cô sôû cuûa noù. Söï taán coâng phaûi ñuùng thôøi cô vaø coù neàn taûng, nghóa laø chæ taán coâng khi naøo ñaõ ”baøi binh boá traän” chaët cheõ, kín ñaùo vaø chæ khi naøo caûm thaáy roõ reät ñaõ coù ñöôïc lôïi theá”.

Caùch ra quaân cuûa oâng khoâng voäi vaõ, raát chaéc chaén, coù hieäu quaû, nhaát laø trong quaù trình ñoù laïi phaùt hieän ra ñöôïc caùc sô hôû trong theá traän cuûa ñoái phöông. OÂng noùi:”Gom goùp caùc öu theá nhoû seõ ñem laïi moät öu theá ñaùng keå”. ÔÛ oâng ít coù söï maïo hieåm, thí quaân gay gaét hoaëc nhöõng böôùc ñi gaây baát ngôø cho ñoái phöông.

Vôùi lyù thuyeát cuûa mình, oâng ñöôïc ñaùnh giaù laø moät nhaø caûi caùch lôùn veà côø Vua thôøi baáy giôø.

Chuùng ta haõy quay trôû laïi traän ñaáu giaønh chöùc voâ ñòch theá giôùi laàn ñaàu tieân, naêm 1886, giöõa Steinitz  vaø Sukertor. Ngaøy nay coøn giöõ laïi ñöôïc moät baøi baùo,ñaêng treân taïp chí côø Vua coù tieáng ôû Myõ luùc ñoù laø ”International Chess Magazine”, vieát veà traän ñaáu:”Ngöôøi ta ñaõ thaønh laäp moät uûy ban ñaëc traùch cuûa caâu laïc boä côø Vua Manhattan nhaèm hoaøn thieän moät caùch heát söùc kyõ caøng moïi coâng vieäc nhoû nhaët nhaát cuûa traän ñaáu naøy. Maáy nghìn tôø ghi chöông trình vaø nhöõng ñieàu lieân quan ñeán traän ñaáu ñaõ ñöôïc in ra vaø phaân phaùt. Hai ñaáu thuû thi ñaáu ôû chính chieác baøn maø tröôùc ñoù nhaø chôi côø thieân taøi Paul Morphy ñaõ töøng chôi. Ngaøi Mekenzi sao laïi caùc nöôùc ñi cuûa hai ñaùu thuû leân moät baøn côø lôùn treo treân töôøng. Ngay laäp töùc caùc nöôùc ñi naøy ñöôïc truyeàn tôùi taát caû caùc caâu laïc boä côø Vua ôû nöôùc Myõ vaø ñoàng thôøi ñöôïc truyeàn ngay tôùi Luaân Ñoân”.

Vaøo cuoäc, baát chaáp moïi lyù luaän saùch vôû cuûa Steinitz, Sukertort cöù thoaûi maùi chôi theo phong caùch cuûa mình vaø ñaõ laøm cho nhaø caûi caùch lôùn luùc baáy giôø moät phen huù vía: Trong naêm vaùn ñaàu, Sukertort ñaõ ñaùnh thaéng Steinitz  moät leøo vôùi tyû soá 4 - 1. Khoâng ít ngöôøi baét ñaàu toû ra nghi ngôø lyù thuyeát cuûa Steinitz. Cuõng may maø Steinitz  khoâng naûn chí. OÂng tin raèng loøng kieân trì cuûa mình coäng vôùi tính chính xaùc cuûa lyù thuyeát seõ giuùp oâng ñi ñeán thaéng lôïi. Daàn daàn oâng nhaän ra ñöôïc phong caùch, ñieåm maïnh, ñieåm yeáu cuûa ñoái phöông. Caùc vaùn sau oâng ñaùnh chaäm song khoâng sô hôû. Trong möôøi vaùn tieáp theo, oâng thaéng laïi 9 vaùn vaø chæ thua 1 vaùn duy nhaát (khoâng keå 5 vaùn hoøa). Tyû soá cuoái cuøng laø 10 - 5, moät tyû soá xöng ñaùng ñeå oâng trôû thaønh nhaø Voâ ñòch theá giôùi ñaàu tieân veà côø Vua, ñöôïc caùc nhaø chôi côø treân theá giôùi (thöïc ra luùc ñoù chæ coù hai luïc ñòa AÂu - Myõ) nhaát trí coâng nhaän. Cuõng neân noùi theâm laø Steinitz trôû thaønh nhaø Voâ ñòch theá giôùi vaøo luùc oâng ñaõ 50 tuoåi !

Ñieàu ñoù cuõng chöùng minh raèng lyù thuyeát côø cuûa oâng laø lyù thuyeát côø tieân tieàn nhaát thôøi baáy giôø vaø traän ñaáu ñaõ chöùng minh tính ñuùng ñaén vaø söï  thaønh coâng cuûa noù. Veà traän ñaáu lòch söû naøy, kieän töôùng Kotov ñaõ ñaùnh giaù :"Noù ñaõ ñaùnh daáu söï chaám döùt cuûa moät thôøi kyø cuõ vaø môû ra moät thôøi kyø môùi”.

***

Sau söï kieän ñaùng ghi nhôù ñoù, caùc danh thuû laïi chia tay nhau moãi ngöôøi moät ngaû. Taát caû ñeàu nhìn nhaän traän ñaáu ñeå choïn ngöôøi xöùng ñaùng trao voøng nguyeät queá laø moät thaønh coâng. Tuy nhieân moät soá vaán ñeà laïi ñöôïc ñaët ra: Nhaø voâ ñòch seõ ñöôïc giöõ danh hieäu naøy trong bao laâu ? Caùc traän ñaáu ñeå choïn ngöôøi tranh chöùc voâ ñòch seõ tieán haønh theo theå thöùc naøo ? Thôøi baáy giôø chöa coù ñöôïc moät toå chöùc quoác teá naøo veà côø Vua ñöùng ra saép xeáp vaø baûo trôï nhöõng coâng vieäc nhö vaäy. Cuoái cuøng ngöôøi ta quyeát ñònh ñeå cho nhaø voâ ñòch ñöôïc quyeàn quyeát ñònh. Steinitz ñöôïc thoâng baùo raèng, choïn ai laø ñoái thuû ñeå tranh chöùc voâ ñòch laø tuøy oâng.

Steinitz  ñaõ choïn danh thuû cao côø nhaát thôøi baáy giôø laøm ñoái thuû cuûa mình. Ñoù laø Mikhail Trigorin (1850 - 1909), nhaø chôi côø löøng danh ngöôøi Nga. Trigorin ñaõ vieát nhieàu taùc phaåm xuaát saéc veà lyù thuyeát côø Vua. Maëc daàu treû hôn Steinitz tôùi 14 tuoåi, nhöng cuoäc tranh luaän giöõa oâng vaø Steinitz ñaõ trôû thaønh söï kieän noåi baät luùc baáy giôø. Trigorin moät maët thöøa nhaän vaø ñaùnh giaù cao yù nghóa caùc taùc phaåm cuûa Steinitz, nhöng maët khaùc, oâng vaïch roõ caùch chôi cuûa Steinitz mang roõ tính thuï ñoäng, chôø thôøi. Cuoäc tranh luaän buøng noå, laém khi trôû neân khaù gay gaét. Tuy nhieân trong thaâm taâm, Steinitz khoâng khoûi khaâm phuïc con ngöôøi coù duõng khí, can ñaûm vaø ñaày saùng taïo naøy. Chính vì vaäy oâng chaáp nhaän lôøi thaùch ñaáu vôùi Trigorin.

Thöïc ra, ñöùng ôû goùc ñoä ngaøy nay ñeå xem xeùt thì quan ñieåm cuûa Trigorin coù nhieàu ñieåm tieán boä hôn so vôùi Steinitz. Song Trigorin ñaõ khoâng gaëp may.

Naêm 1889,hai ngöôøi gaëp mhau ñeå ñoï taøi cao thaáp trong traän ñaáu ñöôïc toå chöùc taïi La Habana (Cuba), Steinitzt ñaõ giöõ nguyeân ñöôïc vöông mieän cuaû mình sau khi thaéng Trigorin vôùi tyû soá 10-6. Naêm 1891, trong thôøi gian caû hai ngöôøi chuaån bò cho cuoäc gaëp gôõ laàn thöù hai thì xaûy ra moät söï kieän ngoä nghónh.

Luùc ñoù Steinitz ñang ôû Myõ. Trigorin vaø Steinitz thoûa thuaän seõ thi ñaáu vôí nhau hai vaùn côø baèng ñieän baùo. Caùc kyù hieäu chôi côø ñöôïc truyeàn qua laïi giöõa hai luïc ñòa. Caùc tín hieäu coù noäi dung chöõ vaø soá baát thöôøng cuûa nhöõng böùc ñieän baùo naøy laøm cho caûnh saùt New York (trong soá hoï khoâng ai bieát ñaùnh côø caû) chuù yù theo doõi. Roài vaøo moät buoåi saùng ñeïp trôøi, maät vuï thaønh phoá aäp vaøo toùm goïn nhaø voâ ñòch, toáng vaøo nhaø lao vôùi toäi danh hoaït ñoäng giaùn ñieäp, truyeàn ñi caùc taøi lieäu maät cho nöôùc Nga. Cuõng may, nhôø giôùi thoâng thaïo côø ñaõ heát söùc tìm caùch chöùng minh ñeå caùc quan chöùc maät vuï hieåu raèng ñoù laø tín hieäu voâ haïi, ù Steinitz môùi ñöôïc traû laïi töï do.

Naêm 1892, Trigoârin laïi laø ñoái thuû cuûa nhaø voâ ñòch, hai ngöøôi laïi gaëp nhau ôû La Habana. Ñaây laø moät traän ñaáu coù theå goïi laø caân söùc caân taøi. ÔÛ moät soá vaùn, Trigoârin thaéng raát xuaát saéc. Hai ngöøôi baùm saùt nhau töøng ñieåm moät. Quy öôùc cuaû traän ñaáu laø : neáu tyû soá 9 ñeàu thì nhaø voâ ñòch ñöôïc giöõ nguyeân danh hieäu. Roõ raøng tyû soá naøy taïo lôïi theá cho nhaø voâ ñòch. Vì muoán thaéng ñöôïc nhaø voâ ñòch thì ñoái thuû phaûi thaéng vôùi tyû soá 10-8. Quaû vaäy, ñeán vaùn thöù 22 Trigoârin thua vôùi tyû soá saùt nuùt 8-9. Vaø ôû vaùn cuoái cuøng, vaùn thöù 23, ôû giai ñoaïn taøn cuoäc, Trigorin hôn haún Steinitz moät Maõ, vaø chæ caàn vaøi nöôùc ñi nöaõ laø oâng thaéng vaùn naøy moät caùch hieån nhieân. Vaäy maø oâng ñaõ thua.moät vaùn thua heát söùc kyø laï. Tyû soá cuoái cuøng laø 10-8 nghieâng veà Steinitz. Coù leõ ñaây laø moät phaûn öùng cuûa Trigorin tröôùc quy öôùc veà tyû soá hoaø hoaøn toaøn baát lôïi cho ngöôøi thaùch ñaáu ?

Trong khoaûng thôøi gian giöõa hai laàn gaëp gôõ vôùi Trigorin, Steinitz coøn ñaáu moät traän vôùi Gunsber (cuoái 1890,ñaàu 1891) vaø thaéng vôí tyû soá 6-4. Steinitz ñaõ baûo veä ñöôïc danh hieäu cuaû mình trong 8 naêm lieân tuïc. Ñeán naêm 1894 oâng môùi phaûi trao laïi vöông mieän cho Emanuen Laxker.

Wilhem Steinitz qua ñôøi naêm 1900, thoï 64 tuoåi.

***

Emanuel Laxker sinh naêm 1868, oânglaø moät nhaø toaùn hoïc, ñoàng thôøi laø nhaø taâm lyù hoïc ngöôøi Ñöùc. OÂng ñaõ töøng vieát moät loaït coâng trình nghieân cöuù veà soá hoïc. Nhieàu ngöôøi ñoaùn raèng oâng seõ khaù thaønh ñaït trong lónh vöïc khoa hoïc cuaû mình. Tuy nhieân, moïi lôøi tieân ñoaùn khoâng phaûi luùc naøo cuõng ñuùng.

Laxker daùng ngöôøi taàm thöôùc, khoûe maïnh. Moät con ngöøôi nhanh nheïn, thöôøng coù nuï cöôøi chaâm bieám treân moâi. Trong con ngöøôi oâng keát hôïp moät caùch haøi hoøa ñaëc tính cuûa cuûa moät nhaø khoa hoïc maãn tieäp vôùi phong caùch töôi maùt cuûa moät ngheä só. Tính caùch cuûa oâng haáp daãn moïi ngöôøi. Ñaõ coù nhieàu saùch vieát veà oâng, song laïi khoâng phaûi vieát veà nhöõng coâng trình toaùn hoïc hay taâm lyù hoïc maø laø vieát veà söï nghieäp thöù hai cuûa oâng coøn choùi loïi hôn nhieàu : côø Vua, söï nghieäp cuûa caû moät ñôøi maø noåi baät nhaát laø trong suoát 27 naêm lieàn giöõ vöõng chöùc voâ ñòch theá giôùi, ñieàu maø caùc nhaø voâ ñòch töø coå chí kim duø trong mô cuõng  coù ñöôïc.

Naêm 1894, traän ñaáu tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi giöõa nhaø Voâ ñòch theá giôùi Steinitz vaø ngöôøi thaùch ñaáu laø Emanuel Laxker ñöôïc toå chöùc taïi 3 nôi : New York, Philadenphia vaø Montrean. Luùc naøy Steinitz ñaõ 58 tuoåi. Laxker, vôùi moät phong caùch ñaùnh döùt khoaùt vaø saéc beùn ôû tuoåi ñang sung söùc, ñaõ haï Steinitz vôùi tyû soá ñaäm 10-5 , deã daøng ñoaït voøng nguyeät queá  vaø trôû thaønh nhaø voâ ñòch theá giôí thöù hai veà côø Vua.

Hai naêm sau,hai mgöôøi coøn gaëp nhau laàn nöõa ôû Moskva. Laàn naøy ”boá gìaø” Steinitz  ñaønh chòu thuùc thuû laàn thöù hai vôùi tyû soá khaù ñaäm 2-10.

Con ñöôøng thaéng lôïi tieáp tuïc roäng môû ñoái vôí Laxker. Marsal, moät ñaáu thuû ngöôøi Myõ coù haïng trong laøng côø, quyeát taâm tranh chieác Vöông mieän vôùi Laxker. Cuoäc ñaáu giöõa hoï ñöôïc toå chöùc naêm 1907 taïi Myõ. Thaûm haïi thay, ñaáu thuû Myõ naøy ñaõ nhaän ñöôïc moät baøi hoïc cay ñaéng khi bò noác ao tröôùc Laxker vôùi tyû soá 0-5, khoâng heà thaéng ñöôïc moät vaùn danh döï.

Vôùi moät taøi ngheä phi thöôøng cuøng vôí moät söùc khoûe deûo dai ñöôïc thöôøng xuyeân luyeän taäp vaø giöõ gìn, nhöõng naêm sau ñoù, cöù moãi naêm moät laàn oâng laïi ñem danh hieäu cuûa mình ra thaùch ñoá vôùi ñaáu thuû côø naøo kieät xuaát nhaát vaø  giaønh thaéng lôïi nhö cheû tre.

Trong cuoäc ñôøi ñaáu côø cuûa Laxker coù moät ñaáu thuû theo oâng nhö hình vôùi boùng, maëc duø hoï chæ gaëp nhau ñöôïc coù moät traän, ñoù laø Dichbe Tarras, ngöôøi Nga. Ngay töø naêm 1892, töùc laø tröôùc khi  ñoaït chöùc voâ ñòch, Laxker ñaõ ngoû lôøi xin ñöôïc thaùch ñaáu vôùi Tarras song Tarras ñaõ töø choái lôøi thaùch ñaáu cuûa Laxker. Maëc duø hoài ñoù Laxker ñaõ giaønh ñöôïc khaù nhieàu thaéng lôïi veû vang tröôùc caùc tay côø coù haïng nhö Blekbern, Berd, Midet...Nhöng Tarras vaãn cho raèng nhöõng cuoäc ñaáu nhö vaäy chöa phaûi laø nhöõng cuoäc ñoï taøi xöùng ñaùng. Tarras khuyeân Laxker :”Anh baïn treû tuoåi ôi, anh caàn phaûi gaéng söùc chöùng minh ñöôïc baèng nhöõng thaéng lôïi trong nhöõng cuoäc ñaáu quoác teá lôùn ñeå coù theå khaúng ñònh raèng, anh coù quyeàn chôi ñöôïc vôùi nhöõng ngöôøi nhö toâi”.

Giôùi thieäu theâm vaøi lôøi veà Tarras : OÂng laø moät nhaø chôi côø kieät xuaát. Ngay töø naêm 1890,khi Steinitz ñaõ trôû thaønh nhaø voâ ñòch theá giôùi ñöôïc 4 naêm thì cuõng laø thôøi kyø maø Tarras boäc loä taøi naêng cuûa mình. Ngay naêm ñoù, ngöôøi ta ñaõ döï ñònh toå chöùc traän ñaáu giöõa Steinitz vaø Tarras, song Tarras ñaõ töø choái vì tin raèng mình seõ giaønh ñöôc öu theá hôn do Steinitz  ñang ngaøy moät giaø yeáu. Tarras caøng coù nhieàu ñieàu kieän thuaän lôïi: thaéng heát cuoäc ñaáu naøy ñeán cuoäc ñaáu khaùc vaø trôû thaønh ngoâi sao saùng nhaát luùc baáy giôø.  Vaän may ñeán vôùi Tarras töøng naêm moät. Naêm 1892 Tarras ñaõ töø choái ñaáu vôùi Laxker.

Ai ngôø ñöôïc, ñeán naêm 1894 Steinitz laïi nhaän lôøi thaùch ñaáu vôùi Laxker vaø taïi traän ñaáu naøy Laxker vaø ñaõ ñoaït ñöôïc chöùc voâ ñòch theá giôùi. Coøn "baäc thaày" Tarras thì voøng nguyeät queá chieán thaéng chæ maõi maõi laø moät öôùc mô.

Naêm 1898, sau khi Tarras giaønh ñöôïc thaéng lôïi taïi cuoäc ñaáu voøng quoác teá lôùn ôû Viene (thuû ñoâ AÙo) thì caâu laïc boä Moskva döï ñònh seõ toå chöùc traän ñaáu Tarras - Laxker ñeå hai ngöôøi coù dòp ñoï taøi cao thaáp. Tuy nhieân döï ñònh naøy khoâng thaønh coâng. Naêm 1903 Tarras laïi thaéng lôùn trong voøng ñaáu loaïi ôû Monte Karlo vaø trôû thaønh öùng cöû vieân soá moät ñeå thi ñaáu vôùi nhaø voâ ñòch. Giöõa Tarras vaø Laxker thaäm chí ñaõ kyù keát xong caùc vaên baûn ñeå tieán haønh traän ñaáu. Song gaàn tôùi traän ñaáu thì Tarras tröôït ngaõ bò thöông, khoâng ñaáu ñöôïc.

Hai naêm sau Tarras laïi trôû thaønh öùng cöû vieân. Veà caên baûn Laxker ñoàng yù gaëp Tarras, tuy vaäy chæ ñoàng yù ñaáu ôû Myõ, trong khi Tarras laïi muoán ñaáu ôû Ñöùc. YÙ thích cuûa hai ngöôøi khoâng ñieàu hoøa ñöôïc vaø caùc cuoäc thaûo luaän cho traän ñaáu naøy bò ñình chæ.

Theâm 3 naêm nöõa traän ñaáu chôø ñôïi töø laâu giöõa hai ngöôøi môùi ñöôïc tieán haønh. Ñoù cuõng laø laàn ñaàu tieân Laxker thi ñaáu baûo veä chöùc voâ ñòch cuûa mình. Traän ñaáu dieãn ra taïi hai nôi : Lusendorf vaø Muykhen vaøo naêm 1908. Keát quûa Laxker thaéng Tarras vôùi tyû soá 8-3. Coù moät giai thoaïi vui vui, ñoù laø sau traän ñaáu, Tarras coù phaøn naøn raèng do taùc ñoäng cuûa bieån neân keát quaû thi ñaáu cuûa oâng bò aûnh höôûng. Theá laø treân taïp chí côø Vua ”British Chess Magazine” cuûa Anh xuaát hieän nhöõng lôøi chaâm bieám :”Giöõa Luxendorf, nôi dieãn ra traän ñaáu vaø bieån caùch xa nhau tôí gaàn 170 daëm. Con ngöôøi aáy coù khaû naêng caûm nhaän ñöôïc taùc ñoäng cuûa bieån khôi ôû moät khoaûng caùch xa ñeán nhö vaäy, maø laïi, than oâi, khoâng coù ñöôïc ñaày ñuû khaû naêng ñeå giaønh chöùc voâ ñòch theá giôùi !”.

Laxker baûo veä ñöôïc danh hieäu cuûa mình laàn thöù hai vaøo naêm 1909, khi oâng thaéng Ianovxki taïi Paris vôùi tyû soá 7-1, tuy 10 naêm tröôùc ñoù oâng ñaõ töø choái thi ñaáu vôùi ñoái thuû naøy.

Sang naêm 1910 Laxker nhaän lôøi thaùch ñaáu cuûa Slecter. Caùc cuoäc hoäi ñaøm ñeå toå chöùc traän ñaáu naøy ñöa ra nhöõng ñieàu kieän thi ñaáu khaù thuù vò. Hai ngöôøi seõ chôi vôùi nhau caû thaûy 30 vaùn. Soá vaùn nhö vaäy laø khaù nhieàu, nhöng noù cuõng chöa kyø laï baèng ñòa ñieåm thi ñaáu: Traän ñaáu seõ dieãn ra ôû thuû ñoâ cuûa 5 nöôùc : Viene (AÙo), Stockholm (Thuïy Ñieån), Berlin (Ñöùc), London (Anh), New York (Myõ). Thieân haï noâ nöùc ñoùn chôø. Traän ñaáu môû maøn ôû thaønh phoá Viene, tieáp theo laø Berlin. Hai ngöôøi ñaõ ñaáu ñöôïc 10 vaùn, trong soá ñoù coù 8 vaùn hoøa, coøn laïi moãi ngöôøi thaéng moät vaùn (Tyû soá laø 1-1)

Môùi ñöôïc moät phaàn ba traän ñaáu, nhöng hai möôi vaùn coøn laïi khoâng ñöôïc ñaáu tieáp do chi phí quaù toán keùm. Laxker tuyeân boá khoâng ñaáu tieáp vì khoù khaên veà taøi chính. Cho ñeán nay ngöôøi ta vaãn coøn ñaët caâu hoûi :”Lieäu vôùi tyû soá 1-1, Laxker coù quyeàn giöõ laïi chieác Vöông mieän voâ ñòch cho mình hay khoâng?”.

Cuõng vaøo naêm 1910, laàn thöù tö oâng laïi baûo veä ngoâi baùu cuûa mình tröôùc Ianovxki vaø moät laàn nöõa oâng laïi thaéng vôùi tyû soá 8-0, maëc duø Ianovxki ñöôïc moät ngöôøi giaøu coù laø Pier Nardux ñôõ ñaàu. OÂng naøy ñaõ ñaët ra moät giaûi thöôûng khaù lôùn neáu Ianovxki thaéng cuoäc. Tuy nhieân, tieàn baïc ñaõ khoâng giuùp cho Ianovxki coù ñöôïc theâm taøi naêng ñeå vöôït qua ñöôïc Laxker.

Trong 5 naêm (1909-1914) nhöõng cuoäc ñoái thoaïi cho traän ñaáu giöõa Laxker vaø Rubinxtanh (ngöôøi Ba Lan) ñöôïc tieán haønh. Tuy vaäy, trong thôøi gian ñaàu ngöôøi thaùch ñaáu khoâng ñuû khaû naêng taøi chính. Ñeán khi giaûi quyeát ñöôïc vaán ñeà taøi chính thì laïi ñeán moät vaán ñeà khaùc : Rubinxtanh muoán baét ñaàu caùc vaùn côø vaøo buoåi saùng coøn Laxker laïi muoán baét ñaàu thi ñaáu vaøo ñaàu buoåi chieàu. Hai beân khoâng thoûa thuaän ñöôïc vôùi nhau. Thôøi gian cöù theá troâi qua. Ñeán khi thoûa thuaän ñöôïc vôùi nhau vaø xaùc ñònh traän ñaáu seõ ñöôïc toå chöùc vaøo muøa thu naêm 1914, thì chieán tranh theá giôùi laàn thöù nhaát buøng noå...

Laxker coù nhöõng quan nieäm ñoäc ñaùo veà côø. Coù laàn ngöôøi ta hoûi Rubinxtanh:”Hoâm nay oâng chôi vôùi ai ?”.OÂng traû lôøi :”Hoâm nay toâi chôi quaân traéng choáng quaân ñen, coøn chuyeän chôi vôùi ai thì chaúng coù yù nghóa gì heát !”. Ngöôïc laïi, Laxker coù moät quan ñieåm khaùc haún :”Trong vaùn côø, khoâng phaûi caùc quaân côø choáng choïi nhau maø laø nhöõng con ngöôøi ñaáu trí vôùi nhau”. Tröôùc moãi traän ñaáu, oâng tìm hieåu kyõ caøng ñoái thuû cuûa mình, oâng taâm söï :”Vaùn côø laø moät cuoäc ñaáu coù söï tham gia cuûa nhieàu yeáu toá ña daïng vaø raát khaùc nhau. Bôûi vaäy hieåu bieát nhöõng maët maïnh, maët yeáu cuûa ñoái thuû laø heát söùc quan troïng. Chaúng haïn, xem xeùt caùc vaùn côø cuûa Reti cho thaáy oâng chôi quaân traéng khaù hôn haún khi chôi quaân ñen. Coøn ñoái vôùi Marotxi, thì thaáy oâng phoøng thuû raát kín ñaùo vaø chæ taán coâng trong tình theá baét buoäc. Ianovxki laïi khaùc haún, nhieàu vaùn thaéng lôïi ñaõ caàm chaéc trong tay theá maø chæ vì do döï tieác reû khoâng daùm maïnh daïn keát thuùc, ñeå roài chòu thua moät caùch thaûm haïi...Noùi chung, vôùi Steinitz, Blekbern, Trigoârin, Gunsber, toâi chuû yeáu ñaùnh baèng kyõ thuaät. Coøn ñoái vôùi Tarras, Marotxi, Slecter, Ianovxki thì toâi söû duïng ñoøn taâm lyù. Toâi nghieân cöuù phong caùch, ñaëc ñieåm cuûa hoï vaø tìm ra ñoái saùch coù hieäu quûa nhaát... Bieát bao nhieâu ñieàu boå ích baïn coù theå ruùt ra ñöôïc khi nghieân cöùu ñoái thuû vaø caùc vaùn côø cuûa hoï”.

Vôùi moät caùch nhìn toaøn dieän, oâng chæ ra cho nhöõng ngöôøi chôi côø ñöông thôøi nhöõng yeáu toá maø hoï chöa thaáy ñöôïc :”Khoâng chæ rieâng vieäc aên hôn quaân, maø caû vieäc chieám lónh ñöôïc khoâng gian ñeå buoäc ñoái phöông muoán chieám ñöôïc khoâng gian ñoù phaûi chòu maát maùt, ñieàu ñoù raát coù giaù trò. Roõ raøng ta caøng chieám ñöôïc khoâng gian nhieàu thì caøng haïn cheá ñöôïc söï hoaït ñoäng cuûa ñoái phöông, cuõng nhö haïn cheá soá nöôùc maø hoï coù theå söû duïng ñeå phoøng thuû hay uy hieáp beân ta”.

Nhöõng traän ñaáu ñaõ ñöa Laxker ñeán bieát bao mieàn ñaát khaùc nhau,töø Ñoâng Baùn Caàu sang Taây Baùn Caàu: New York, Buenos  Aires, La Habana, Paris, London, Peterburg, Viene,  Moskva, Berlin... Tieáp xuùc caøng nhieàu, oâng caøng theâm gioûi giang, tieáng taêm löøng laãy khaép AÂu, Myõ. OÂng trôû thaønh thaàn töôïng cuûa lôùp treû luùc baáy giôø. Ngöôøi ta thaáy ôû oâng khoái oùc uyeân thaâm cuûa moät nhaø baùc hoïc, tö töôûng cuûa moät nhaø trieát hoïc, söï uyeån chuyeån kheùo leùo cuûa moät nhaø taâm lyù. Duø muoán hay khoâng, oâng cuõng phaûi leân buïc ñoïc caùc baøi giaûng veà côø cuûa mình ôû caùc trung taâm côø lôùn cuûa theá giôí. Vaû laïi, cuõng laø nieàm vui cuûa cuoäc ñôøi oâng ñöôïc ñem trí tueä vaø söùc löïc coáng hieán cho moät moân theå thao ñaëc saéc vaø boå ích, nhaát laø veà phía caïnh tö duy, trí tueä. Caùc baøi giaûng noåi tieáng nhaát cuûa oâng ñaõ ñöôïc taäp hôïp laïi thaønh nhöõng quyeån saùch quùy giaù, ñoù laø caùc baøi ñaõ ñöôïc ñoïc taïi London naêm 1985 vaø ôû Buenos Aires naêm 1910.

Laxker khoâng öa caùch hoïc veït caùc theá bieán khai cuoäc. OÂng noùi :”Bieát caùch chôi côø khoâng phaûi laø coâng vieäc ñôn giaûn cuûa trí nhôù, vieäc ghi nhôù caùc theá bieán khoâng phaûi laø troïng yeáu nhaát. Trí nhôù laø moät taøi saûn, moät vuõ khí quí baùu, khoâng neân phung phí cho nhöõng ñieàu vuïn vaët. Phaûi naém vöõng nhöõng phöông phaùp chôi.”

Caùc vaùn côø cuûa Laxker thieân bieán vaïn hoùa, khoâng theo moät quy luaät cöùng nhaéc naøo.Ngay ôû giai ñoaïn côø taøn cuõng cho thaáy oâng laø moät chuyeân gia côõ lôùn, oâng ñaõ vieát nhieàu saùch veà giai ñoaïn naøy.

Ngay caû sau khi phaûi trao laïi chöùc voâ ñòch cho Capablanca, söùc chôi côø cuûa oâng vaãn coøn raát maïnh. Nhieàu ngöôøi ñeà nghò oâng ñaáu traän phuïc thuø vôùi Capablanca, song Laxker cho raèng mình giöõ ñòa vò trong laøng côø theá laø quaù ñuû vaø oâng ñaõ töø choái.

Naêm 1941 taïi New York, hai” cöïu chieán binh” gaëp nhau: Laxker luùc ñoù 73 tuoåi, Marsal 63 tuoåi.  Sau vaùn thöù hai thì Laxker oám naëng vaø maáy tuaàn sau oâng qua ñôøi.

OÂng ñaõ ñeå laïi cho caùc baïn chôi côø nhöõng lôøì khuyeân chaân thaønh : ”Toâi muoán ñaøo taïo caùc hoïc troø bieát caùch suy nghó ñoäc laäp vaø bieát pheâ phaùn caùc taøi lieäu. Trong moân côø, toâi khoâng muoán taëng hoï caùc khaùi nieäm tröøu töôïng hay nhöõng luaän ñieåm chung chung maø laø nhöõng kieán thöùc thaät söï sinh ñoäng... Caùc baïn haõy thöû thaùch mình baèng nhöõng traän ñaáu”.

***

Nhö chuùng ta ñaõ bieát, phong traøo chôi côø töø khoaûng giöõa theá kyû 19 ñeán thaäp kyû ñaàu cuûa theá kyø 20 thaät soâi noåi. Bieát bao teân tuoåi, tröôøng phaùi, bieát bao cuoäc thi ñaáu quoác teá vaø nhöõng trung taâm côø Vua noåi tieáng xuaát hieän. Töø phong traøo ñoù, danh hieäu voâ ñòch theá giôùi ñöôïc taán phong. Tuy nhieân vieäc toå chöùc caùc traän ñaáu vaø ñieàu luaät thi ñaáu haõy coøn ngaãu höùng vaø coù luùc coøn khaù tuøy tieän. Xin keå caùc baïn nghe moät vaøi ñieàu maéc möùu hoài ñoù vaø ngöôøi ta ñaõ giaûi quyeát chuùng ra sao. Tröôùc heát laø vaán ñeà thôøi gian cuûa traän ñaáu, hay noùi cuï theå hôn laø veà thôøi gian cuûa töøng vaùn ñaáu.

Vaøo naêm 1834 vaø 1835 coù traän ñaáu giöõa hai danh thuû kieät xuaát, ñoù laø Lui Charles Labuañon (ngöôøi Phaùp) vaø moät ngöôøi Island (Anh) teân laø Alecxandr Mac Donen. Hai ngöôøi ngoài vaøo baøn thi ñaáu vôùi thôøi gian suy nghó thoaûi maùi. Cuõng khoâng ai nghó ñeán vieäc xem moãi ñaáu thuû seõ söû duïng heát bao nhieâu thôøi gian. Moät soá vaùn ñaáu keùo daøi leâ theâ. Nhaát laø veà phía Mac Donen, oâng suy nghó moät nöôùc ñi coù khi heát caû giôø hoaëc hôn nöõa. Luùc ñaàu Labuañon kieân nhaãn chôø ñôïi. Song cöù moãi khi oâng ñi xong moät nöôùc thì ñoái phöông laïi traàm ngaâm ñi ñi laïi laïi trong phoøng caû tieáng ñoàng hoà. Caùc khaùn giaû daàn daø chaùn naûn boû veà caû. Roát cuoäc ñeán löôït Labuañon cuõng khoâng chòu noåi vaø xin ñöôïc giaûi thoaùt baèng caùch töï tuyeân boá mình thua cuoäc ñeå ruùt lui.

Moät tröôøng hôïp khaùc. Ngay sau khi traän ñaáu quoác teá ñaàu tieân ôû London (1851) ngöôøi ta ñaõ coù nhaõ yù toå chöùc traän ñaáu giöõa hai kieän töôùng noåi tieáng ngöôøi Anh laø Staunton vaø Wiliam. Quy ñònh traän ñaáu ai thaéng 7 vaùn tröôùc laø thaéng cuoäc. Khi tyû soá laø 6-2, nghieâng veà phía Staunton, chæ coøn moät vaùn nöõa laø thaéng traän, song Staunton chòu heát noåi, cuõng ñaønh phaûi boû cuoäc. Lyù do chæ vì Wiliam ôû vaùn cuoái cuøng ñaõ suy tính quaù laâu, ñeán noãi vaùn côø ñaõ keùo daøi 20 giôø vaãn chöa chaám döùt. Coù nöôùc oâng suy nghó suoát hai giôø röôõi ñoàng hoà maø vaãn chöa chòu nhaác quaân moät quaân naøo !

Nhöõng traän ñaáu töông töï nhö vaäy laøm cho moân theå thao thuù vò naøy coù luùc trôû neân moät cöïc hình ñoái vôùi caùc ñaáu thuû. Ñeán naêm 1853, ñeå chaám döùt tình traïng ñaùng buoàn ñoù, trong traän ñaáu giöõa kieän töôùng ngöôøi Hungari laø Leventan vaø ngöôøi Ñöùc laø Gorovich, ngöôøi ta qui ñònh moãi nöôùc ñi chæ ñöôïc suy nghó nhieàu nhaát laø 10 phuùt. Neáu vöôït quùa thôøi gian qui ñònh ñoù khoâng phaûi tính thua maø phaït baèng...tieàn.

Ñoù quaû laø moät böôùc tieán, song moãi nöôùc ñi tôùi 10 phuùt haõy coøn laø quaù nhieàu. Nhö vaäy moät vaùn côø coù theå keùo daøi khoaûng 12 ñeán 13 giôø vaø caùc ñaáu thuû cuõng khoù maø chòu ñöïng noåi. Vaû laïi, khoâng phaûi moãi nöôùc ñi ñeàu suy nghó vôùi thôøi gian baèng nhau. Coù nhöõng theá côø hieån nhieân khoâng caàn tôùi 10 phuùt, song coù nhöõng tình huoáng vôùi 10 phuùt  ñaáu thuû chöa chaéc ñaõ tìm ra nöôùc ñi ñuùng.

Ñeán naêm 1866 coù traän ñaáu giöõa hai kieän töôùng Paunsen vaø Kolit. Ngöôøi ta qui ñònh cho traän ñaáu naøy laø trong voøng 2 giôø moãi ñaáu thuû baét buoäc phaûi ñi ñuû 24 nöôùc. Tröôùc ñaây thì ai vöôït quaù thôøi gian qui ñònh thì khoù maø ñònh ra ñöôïc hình phaït nhö theá naøo. Trong traän ñaáu naøy ñaõ coù nhöõng qui ñònh khaù raïch roøi. Ñieàu hai cuûa baûn qui öôùc traän ñaáu ghi roõ :”Trong tröôøng hôïp moät ñaáu thuû vöôït quaù thôøi gian ñaõ ñöôïc qui ñònh cuûa vaùn ñaáu, neáu ñaáu thuû ñoù thaéng thì chæ ñöôïc tính laø hoøa, neáu hoøa thì bò tính laø thua, coøn neáu thua thì seõ bò tính thaønh hai vaùn thua”.

Nghieâm khaéc hôn nöõa, ñieàu 3 coøn qui ñònh theâm :”Neáu moät trong hai ñaáu thuû söû duïng thôøi gian vöôït gaáp ñoâi möùc thôøi gian qui ñònh cuûa ñaáu thuû kia thì vaùn thaéng bò tính laø thua, neáu hoaø thì tính laø thua hai vaùn, coøn neáu thua thì bò tính laø thua ba vaùn”.

Song tính loâgic cuûa caùc ñieàu khoaûn nhö vaäy chaúng laø bao nhieâu. Noù chæ laø söï phaûn öùng quaù maïnh tröôùc ”baøi hoïc Wiliam”. Thöïc ra chæ caàn qui ñònh raèng, ñaáu thuû naøo söû duïng quùa thôøi gian qui öôùc thì bò thua vaùn ñoù laø ñuû.

Moät vaán ñeà ñaët ra laø duøng duïng cuï naøo ñeå ño thôøi gian cho moãi ñaáu thuû ? Môùi ñaàu,ngöôøi ta duøng ñoàng hoà caùt. Ñoù laø moät bình thuûy tinh ñöïng caùt coù eo nhoû chính giöõa. Caùt töø phaàn treân chaûy qua eo xuoáng phaàn döôùi. Thaønh bình coù caùc vaïch ño thôøi gian. Ñi xong moät nöôùc ñaët ngang bình cho caùt khoâng chaûy nöõa. Sau ñoù duøng hai ñoàng hoà baám giaây rieâng reõ vaø laàn löôït. Song nhö vaäy, vaãn cöù phaûi ghi lieân tuïc soá thôøi gian roài coäng laïi. Ngöôøi thi ñaáu caûm thaáy vöôùng víu, khoù chòu. Coøn troïng taøi cuõng thaáy meät moûi trong coâng vieäc ghi cheùp thôøi gian.

Coù theå noùi ñeán traän ñaáu naêm 1883 taïi London ñaõ caên baûn chaám döùt caùc vaán ñeà khoù xöû treân. Taïi traän ñaáu naøy ñaõ cho ra maét chieác ñoàng hoà keùp coù hai maët (nhö hai chieác ñoàng hoà gheùp laïi) cuaû moät ngöôøi thôï cô khí ngöôøi Anh ôû vuøng Manchester teân laø Thomas Brait Wilson. Treân moãi maët ñoàng hoà coù moät nuùt baám. Khi moät trong hai ñoái thuû ñi xong moät nöôùc, ngöôøi ñoù seõ baám ñoàng hoà phía mình, laäp töùc ñoàng hoà cuûa mình seõ ngöøng chaïy, coøn ñoàng hoà cuûa ñoái phöông seõ laøm vieäc ño thôøi gian suy nghó cuûa ñoái phöông. Vaø khi ñaáu thuû kia ñi xong nöôùc ñi cuûa mình, cuõng laïi baám nuùt ñoàng hoà vaø ñoàng hoà cuûa anh ta ngöøng chaïy, trong luùc ñoàng hoà cuûa ñoái thuû anh ta laïi tieáp tuïc hoaït ñoäng.

Chieác ñoàng hoà raát tieän duïng ñoù ra ñôøi ñöôïc caùc nhaø chôi côø Anh nhieät lieät hoan ngheânh vaø ñöôïc söû duïng roäng raõi ôû caùc nöôùc khaùc. Nhôø noù maø vieäc tính thôøi gian thi ñaáu cuûa moãi ñaáu thuû ñaõ ñöôïc giaûi quyeát döùt ñieåm. Tính ñeán nay loaïi ñoàng hoà naøy ñaõ toàn taïi treân 100 naêm vaø ñöôïc caûi tieán khoâng ngöøng. Treân maët ñoàng hoà taïi chöõ soá 12 coù moät laù côø nhoû. Khi heát giôø kim ñoàng hoà seõ chaïm  vaøo laù côø khieán laù côø seõ rôi xuoáng.

(Trong nhöõng naêm gaàn ñaây trong caùc cuoäc ñaáu côø quoác teá ñaõ xuaát hieän nhöõng chieác ñoàng hoà côø ñieän töû raát xinh xaén, tieän lôïi vaø chính xaùc. Loaïi ñoàng hoà nay ñang ñöôïc söû duïng ngaøy caøng roäng raõi)

Caøng ngaøy vieäc tính giôøø trong thi ñaáu caøng hoaøn thieän. Cho ñeán traän ñaáu giöõa caùc danh thuû gioûi nhaát nöôùc Nga taïi Peterburg 1878-1879 thì luaät ñaõ na naù nhö baây giôø: neáu vöôït thôøi gian qui ñònh thì thaéng coi nhö hoøa, hoaø coi nhu thua.

Song cuõng coù phaùi baûo thuû vaãn cho raèng phaït tieàn laø hôïp lyù hôn. Ví duï nhö vaøo naêm 1906, theo ñeà nghò cuûa Tarras, ngöôøi ta ñònh ra luaät phaït tieàn raát hoaøn chænh cho traän ñaáu ôû Nurember. Töï nhieân naûy ra khuynh höôùng laø ñaáu thuû naøo cuõng saün saøng noäp phaït ñeå coù thôì gian suy nghó giaønh thaéng lôïi. Söï theå daãn tôùi choã laø coù nhöõng ngöôøi chòu noäp phaït nhieàu laàn ñeå tìm cho ñöôïc giaûi phaùp trong nhöõng theá côø phöùc taïp giaønh cho ñöôïc phaàn thaéng veà mình. Theo qui ñònh, trong moät giôø phaûi ñi ñuû 15 nöôùc, coøn cöù moät phuùt quaù haïn bò noäp phaït moät Maùc. Keát quûa ñeán cuoái traän ñaáu ban toå chöùc thu ñöôïc moät moùn tieàn khoång loà, coøn caùc ñaáu thuû thì coù laém ngöôøi khoâng coøn moät xu dính tuí ñeå mua veù xe trôû veà nhaø. Chính baûn thaân Tarras cuõng laø ”naïn nhaân” cuûa luaät leä naøy :Trong vaùn ñaáu vôùi Xanve,Taras khoâng nhöõng bò thua maø coøn bò phaït 60 Maùc vì ñaõ vöôït quaù thôøi gian qui ñònh tôùi moät giôø.

Sau traän ñoù, sôø laïi tuùi cuûa mình caùc kyø thuû môùi tænh ngöôøi ra vaø hình thöùc phaït tieàn töø ñoù trôû ñi cuõng thaät söï chaám döùt.

Ngaøy nay,theo qui ñònh môùi ñaây moãi ñaáu thuû phaûi ñi ñuû 40 nöôùc trong hai giôø ñaàu. Thôøi gian nhö vaäy laø ñuû ñeå phaût trieån quaân cuõng nhö ñaët chieán löôïc cho vaùn ñaáu, phuø hôïp vôùi theå löïc cuõng nhö söùc chòu ñöïng veà maët taâm lyù cuûa ngöôøi chôi. Cuøng vôùi thôøi gian vaø söï phaùt trieån cuûa côø, ngaøy nay tuøy möùc ñoä quan troïng cuûa giaûi ñaáu, tuøy daïng thi ñaáu (theo truyeàn thoáng, côø nhanh, côø chôùp...) ngöôøi ta coù nhöõng quy ñònh veà thôøi gian rieâng cho phuø hôïp.

***

Cuba , hoøn ñaûo xanh töôi boán muøa soùng voã laø queâ höông cuûa nhaø chôi côø  thieân taøi Hoxe Raun Capablanca, nhaø voâ ñòch theá giôùi thöù ba trong moân theå thao naøy. OÂng sinh ngaøy 19 thaùng 11 naêm 1888. Tuy oâng chæ giöõ ngoâi Kyø vöông trong coù 6 naêm nhöng söï nghieäp chôi côø trong suoát 40 naêm cuûa oâng môùi thaät laø kyø vó. OÂng ñaõ thi ñaáu caû thaûy 559 vaùn côø ôû caùc cuoäc ñaáu tröïc tieáp vaø caùc giaûi côø quoác teá lôùn cuûa thôøi ñaïi baáy giôø, trong ñoù oâng thaéng 282 vaùn, hoaø 243 vaùn, thua 34 vaùn. Ñieàu ñoù coù nghóa laø cöù 100 vaùn ñaùnh oâng chæ thua coù 6 vaùn, hay noùi caùch khaùc : moãi moät naêm chôi côø oâng chæ thua coù duy nhaát moät vaùn maø thoâi. Chöa moät nhaø chôi côø naøo coù ñöoäc moät tyû leä tuyeät vôøi nhö vaäy.

Môùi 4 tuoåi, Capablanca ñöôïc cha mình daïy nhöõng nöôùc côø ñaàu tieân. Töø ngaøy aáy chuù beù ñaém mình vaøo trong theá giôùi côø maø chuù cho laø voâ cuøng kyø aûo vaø huyeàn dieäu. Böôùc vaøo tuoåi thanh nieân thì teân tuoåi cuûa chaøng trai Cuba naøy ñaõ vöôït ra khoûi vuøng bieån Caribe sang taän Myõ vaø chaâu AÂu. Caùc traän ñaáu lôùn thöôøng coù maët chaøng. Naêm 22 tuoåi chaøng trai treû ñaõ höôùng tôùi chöùc voâ ñòch theá giôùi luùc ñoù ñang naèm trong tay Laxker. Chaøng vieát vaø göûi cho Laxker moät böùc thö thaùch ñaáu vôùi traøn ñaày loøng töï tin, chöùa chan hy voïng. Nhöng thö ñaõ khoâng coù hoài aâm, bôûi Laxker luùc ñoù coøn ñang höôùng tôùi caùc cao thuû chaâu AÂu, chöa ñeå yù laém ñeán chaøng trai chaâu Myõ xa xoâi. Nhöng daàn daø nhöõng thaønh tích thi ñaáu xuaát saéc trong caùc giaûi ñaáu lôùn cuûa Capablanca khieán nhaø voâ ñòch phaûi löu taâm tôùi. Möôøi naêm troâi qua, dòp may hieám coù ñaõ tôùi, Laxker ñaõ chính thöùc chaáp nhaän loøi thaùch ñaáu tranh chöùc voâ ñòch cuûa nhaø chôi côø ngöôøi Cuba.

Laxker ñaõ thaân chinh ñaùp taøu thuûy tôùi thuû ñoâ Cuba laø La Habana. Caû nöôùc Cuba vui möøng ñoùn chaøo söï kieän troïng ñaïi naøy, ñoùn chaøo traän ñaáu lòch söû treân ñaát nöôùc mình.

Traän ñaáu dieãn ra töø ngaøy 15 thaùng 3 ñeán ngaøy 28 thaùng 4 naêm 1921. Theo quy öôùc traän ñaáu ñöôïc tieán haønh trong 24 vaùn, ai giaønh ñöôïc tröôùc 12 ñieåm seõ laø ngöôøi chieán thaéng.

Boán vaùn ñaàu hoaø, xem ra traän côø khaù caêng thaúng. Ñeán vaùn thöù naêm Capablanca môû ñöôïc tyû soá, roài tieáp theo laø 4 vaùn hoøa. Moïi ngöôøi chôø ñôïi ñoøn phaûn kích cuûa nhaø voâ ñòch. Nhöng roài khoâng coù ñoøn phaûm kích naøo caû vì töø vaùn thöù  10 ñeán vaùn thöù 14 Capanlanca chôi voâ cuøng xuaát saéc, thaéng lieàn ba vaùn nöõa maø khoâng ñeå thua moät vaùn naøo. Bò thua 4 vaùn traéng khoâng gôõ ñöôïc Emanuel Laxker ñaõ tuyeân boá töø boû traän ñaáu, coâng nhaän mình thua maø khoâng ñaáu 10 vaùn tieáp theo nöõa. Khoâng nhöõng theá Laxker coøn khen ngôïi vaø ñaùnh giaù raát cao taøi ngheä cuûa Capablanca, haøi loøng trao laïi Vöông mieän cho ngöôøi keá vò mình vaø khoâng heà coù yù ñònh ñeà nghò moät traän phuïc thuø.

Hai nhaø voâ ñòch khoâng chæ coù taøi cao maø coøn toû ra laø nhöõng nhaø trí thöùc thöïc thuï. Veà Capablanca, ngöôøi ñöông thôøi moâ taû oâng :"OÂng khoâng nhöõng chæ coù moät caùi teân  ñeïp maø coøn laø moät ngöôøi raát ñieån trai, cao lôùn, aên maëc luùc naøo cuõng sang troïng. OÂng laø moät ngöôøi ñaøn oâng ñöôøng hoaøng vaø ñaáy loøng kieâu haõnh".

Sau khi trôû thaønh nhaø voâ ñòch theá giôùi thöù ba, oâng tham gia nhöõng giaûi quoác teá lôùn vaø tieáp tuïc gaët haùi ñöôïc nhöõng thaønh coâng ñaùng keå.

Capablanca coøn ñeå laïi cho ñôøi sau nhieàu quyeån saùch quyù giaù do oâng vieát. Cuøng vôùi nhöõng vaùn côø xuaát saéc laø nhöõng lôøi khuyeân chaân thaønh cho nhöõng ngöôøi chôi côø treû tuoåi :"Khi khai cuoäc  baïn coù theå gaëp nöôùc ñaùp laïi cuûa ñoái phöông maø baïn chöa quen, trong tröôøng hôïp ñoù baïn seõ chôi nhö theá naøo ? Baïn haõy cöù ñi theo suy nghó laønh maïnh cuûa chính mình, ñöa quaân tôùi nhöõng vò trí chaéc chaén. Coù theå baïn chöa ñi ñöôïc nöôùc tuyeät nhaát, song ñoù seõ laø baøi hoïc cho vaùn sau. Neáu baïn cho nöôùc ñi naøo laø hay thì cöù ñi nöôùc ñoù. Caàn maïnh daïn thöïc hieän ñieàu maø baïn cho laø ñuùng vaø hay".

Capablanca ñaõ toû roõ laø moät thieân taøi veà côø, oâng chôi raát gioûi ôû giai ñoaïn trung cuoäc, nhaát laø trong nhöõng tình theá phöùc taïp. Khi theá traän treân baøn côø roái ren thì oâng mau leï tính ra ñöôïc nhöõng ”ñöôøng ñi nöôùc böôùc” taøi tình.

Noùi nhö vaäy khoâng coù nghóa laø oâng coi thöôøng caùc giai ñoaïn khaùc. OÂng noùi: ”Ñeå nghieân cöùu lyù luaän vaø thöïc haønh chôi côø, ta coù theå chia vaùn côø thaønh ba phaàn: khai cuoäc, trung cuoäc vaø taøn cuïc. Ba boä phaän naøy gaén boù chaët cheõ vôùi nhau. Vaø ta seõ phaïm sai laàm nghieâm troïng neáu chæ nghieân cöùu khai cuoäc maø khoâng tính ñeán trung cuoäc hoaëc taøn cuïc, cuõng nhö khoâng theå nghieân cöùu trung cuoäc maø khoâng tính ñeán taøn cuoäc”. Duø theá côø phöùc taïp ñeán ñaâu oâng cuõng tìm caùch ñöa thaønh caùc theá côø ñôn giaûn, oâng giaûi heát söùc nhanh ñeå thoaùt khoûi tình traïng caân baèng vaø tìm ngay choã yeáu cuûa ñoái phöông ñeå giaønh lôïi theá veà cho mình.

Ñeán ngaøy nay, ngöôì ta vaãn coøn nhaéc nhieàu ñeán caùc vaùn côø taøn coù Xe cuûa oâng. Nhöõng vaùn ñoù oâng chôi gioûi tôùi möùc cho ñeán nay vaãn hieám ngöôøi saùnh kòp. Ngöôøi ta coøn khaâm phuïc oâng ôû taøi cöùu vaõn ñöôïc nhöõng tình theá haàu nhö tuyeät voïng.

Sau naêm 1921, oâng khoâng chæ laø nhaø voâ ñòch theá giôùi maø teân tuoåi oâng trôû thaønh huyeàn thoaïi nhôø nhöõng chieán thaéng vang doäi tieáp theo.

Xin keå moät maåu chuyeän nhoû veà taøi ngheä cuûa Capablanca: Muøa thu naêm 1922, Capablanca cuøng vôùi vôï laø Gloria tôùi nghæ ôû thaønh phoá Monte Karlo, thaønh phoá nghæ maùt noåi tieáng. Bieån xanh ñaày aùnh maët trôøi röïc rôõ. Taïi ñaây, Capablanca laøm quen vôùi Erich Haghenlokhe, nhaø Voâ ñòch theá giôùi veà bida. Erich ñoàng thôøi cuõng laø moät tay chôi côø xuaát saéc ôû Monte Karlo. Ngöôøi ñeán nghæ ôû thaønh phoá bieån naøy khaù ñoâng. Trong moät buoåi chieâu ñaõi, khaùch khöùa ñaõ gôïi yù hai nhaø voâ ñòch haõy cuøng ñaáu vôùi nhau hai moân theå thao maø hoï laø nhöõng ñænh cao. Caû hai vui veû nhaän lôøi. Erich hoùm hænh noùi vôùi Capablanca :

- Toâi muoán coù ñöôïc söï keát hôïp haøi hoøa giöõa côø vaø bida. Chuùng ta haõy taëng caùc vò khaùch ôû ñaây moät traän ñaáu thuù vò ñeå giaønh danh hieäu voâ ñòch tuyeät ñoái. Cöù ñaáu xong moät vaùn côø roài laïi ñaáu moät vaùn bida. Veà moân bida toâi raát vui loøng ñöôïc chaáp ngaøi.

Capablanca töôi  cöôøi ñaùp laïi :

- Toâi xin nhaän vaø toâi cuõng xin ñöôïc chaáp ngaøi veà phaàn côø cuûa mình. Vaäy ta neân ñaët moät giaûi thöôûng.

Vaø caû hai ngöôøi ñoàng yù giaûi thöôûng seõ laø moät böùc töôïng nhoû baèng ngoïc traéng khaéc hình moät quaân Maõ ñaët treân moät baøn bida nhoû xíu.

Hoâm sau ñoâng ñaûo khaùch khöùa, nhaø baùo, nhaø nhieáp aûnh haùo höùc tôùi xem hai nhaø voâ ñòch thi taøi. Baét thaêm, traän ñaáu bida tieán haønh tröôùc. Soá ñieåm chuaån laø 100. Erich chaáp Capablanca  75 ñieåm vaø ñeå Capablanca  ñaùnh tröôùc. Keát quaû, vaùn bida ñoù Capablanca ñaùnh ñöôïc 19 ñieåm. Vaäy toång soá ñieåm laø 94. Ñeán löôït Erich, ngay quûa ñaàu, oâng ñaõ ñöôïc 23 ñieåm vaø cöù theá nhöõng quaû tieáp theo oâng chôi raát truùng, ñaït luoân 100 ñieåm. Moïi ngöôøi oà leân thaùn phuïc.

Sau ñoù vaùn côø baét ñaàu. Capablanca caàm quaân traéng, Erich caàm quaân ñen. Capablanca chaáp Erich quaân Xe caùnh Haäu. Moïi ngöôøi ngaïc nhieân, khoâng ngôø oâng daùm chaáp moät quaân ”naëng” nhö vaäy neân heát söùc chaêm chuù theo doõi traän ñaáu. Taän duïng söï baát lôïi cuûa ñoái phöông thieáu moät Xe, Erich nhanh choùng ñoåi quaân. Vaùn côø thuù vò ñeán noãi caû caên phoøng im phaêng phaéc, moïi ngöôøi nín thôû xem nhaø voâ ñòch choáng ñôõ theá naøo. Ñeán moät luùc, theá côø xuaát hieän nhö sau:

Nhìn vaøo ta thaáy tình hình beân Traéng thaät nguy kòch: Hoaøng Haäu khoâng coøn loái thoaùt, vieäc Hoaøng Haäu traéng bò baét laø khoâng traùnh khoûi ñöôïc. Nhö vaäy beân Capablanca seõ chæ coøn moät Xe ñôn ñoäc choáng vôùi hai Xe vaø moät Hoaøng Haäu cuûa ñoái phöông. Hôn nöõa quaân Xe duy nhaát ôû oâ h5 naèm keït cöùng trong goùc, trong luùc quaân ñen cuûa Erich ñang ôû theá aùp ñaûo.

Song baèng moät ñoøn phoái hôïp vôùi boán nöôùc ñi taøi tình, khoâng nhöõng Capablanca ñaõ thoaùt khoûi theá bí maø coøn laät ngöôïc theá côø chieáu heát Vua ñoái phöông.

Moät laàn nöõa moïi ngöôøi laïi oà leân khaâm phuïc. Ñoøn phoái hôïp ñoù cuûa Capablanca nhö theá naøo, xin môøi caùc baïn thöû taøi cuaû mình xem. Neáu giaûi ñöôïc thì trình ñoä cuûa baïn cuõng gaàn baèng nhaø voâ ñòch roài ñaáy (Traéng ñi tröôùc)!.

Noùi theâm laø sau traän ñaáu thuù vò ñoù, Capablanca coù vieäc phaûi veà Cuba. Hai ngöôøi khoâng coù dòp gaëp laïi nhau nöõa, neân chöa ai nhaän ñöôïc phaàn thöôûng. Baây giôø,neáu baïn coù dòp ñeán Monte Karlo, chaéc baïn seõ ñöôïc chieâm ngöôõng böùc töôïng nhoû xinh ñeïp baèng ngoïc traéng, vaät kyû nieäm cuûa cuoäc gaëp gôõ kyø thuù ñoù.

Capablanca maát taïi New York naêm 1942, thoï 54 tuoåi.

***

Thaám thoaét ñaõ laø muøa thu 1927. Moät con taøu rôøi chaâu AÂu, vöôït Ñaïi Taây Döông sang chaâu Myõ. Treân taøu coù moät ngöôøi Nga ñeán Buenos Aires (thuû ñoâ AÙchentina). Ñoù laø Alexandr Aliokhin, moät danh thuû côø chaâu AÂu vöôït truøng döông sang ñoï taøi ôû traän ñaáu giaønh chöùc voâ ñòch theá giôùi.

Giôùi haâm moä côø cuûa caû hai luïc ñòa ñeàu hoài hoäp. Hoài ñoù baùo chí goïi Capablanca laø ”Nhaø voâ ñòch cuûa theá kyû”, ”Maùy ñaùnh côø”. Ngöôøi ta nhìn thaáy trong nhöõng vaùn côø cuûa oâng nhöõng suy luaän saâu saéc laï luøng cuûa moät trí tueä sieâu vieät, nhaát laø sau khi oâng haï ñöôïc Laxker, ngöôøi ñaõ töøng 27 naêm lieàn ngoài vöõng treân ”ngai vaøng”. Laxker laø ñaïi dieän xöùng ñaùng nhaát cuûa luïc ñòa cuõ (chaâu AÂu), coøn Capablanca laø ngöôøi taøi hoa cuûa luïc ñòa môùi (chaâu Myõ).

Caùc kyø thuû chaâu AÂu laàn naøy cöû vò söù giaû xuaát saéc nhaát cuûa mình sang chaâu Myõ nhaèm giaät laïi voøng nguyeät queá. Vaû laïi, sau bao nhieâu khoù khaên, vaát vaû môùi saép xeáp ñöôïc traän ñaáu traän ñaáu giöõa Capablanca vaø Aliokhin. Song taát caû ñeàu khoâng traùnh khoûi hoài hoäp: Lieäu Aliokhin coù thöïc hieän ñöôïc ñieàu hoï mong ñôïi hay khoâng ? Dö luaän vaø baùo chí thôøi baáy giôø (vaø coù leõ caû thôøi nay nöõa) goïi ñoù laø ”Traän ñaáu theá kyû”.

Vaøo ngaøy 16 thaùng 9 naêm 1927, taïi Buenos Aires, traän ñaáu baét ñaàu vaø keùo daøi cho ñeán taän thaùng 11 naêm ñoù.

Aliokhin sinh naêm 1892 taïi Moskva, trong moät gia ñình quùy toäc giaøu coù. Cha cuûa Aliokhin chaúng maáy khi coù nhaø vì nhöõng chuyeán ñi xa. Meï cuûa Aliokhin luùc naøo cuõng baän bòu vì coâng vieäc ôû xöôûng deät. Theá laø chæ coøn moät mình Aliokhin thô thaån ôû nhaø. Ñaõ laø treû con thì khoâng theå khoâng coù ñoà chôi. Caäu beù 9 tuoåi Aliokhin cuõng loâi caùc thöù ñoà chôi ra vaø baøy ra chôi ñuû troø. Song chôi moãi troø chæ ñöôïc ít laâu laø caäu thaáy chaùn. Duy chæ coù chieác baøn côø vôùi 64 oâ ñen traéng vaø 32 quaân ñöôïc meï baøy cho caùch chôi laø laøm cho caäu chôi maõi vaãn thaáy thuù vò. Quaân ñi thieân bieán vaïn hoaù ,  haáp daãn laøm sao ! Caäu ngoài haøng giôø suy nghó tìm ra nöôùc côø hay roài töï mæm cöôøi haøi loøng vôùi mình. ÔÛ caäu beø traàm tö naøy, ñoù coù leõ laø troø chôi duy nhaát maø caäu thaáy thích hôïp vôùi mình. Toái ñeán, khi meï veà, caäu cuõng cöù laàm luõi ngoài baøy caùc theá côø ñeå giaûi, laøm baø meï cuõng toø moø, khoâng khoûi ngaïc nhieân veà söï say meâ quùa ñoãi ñoù cuûa con mình.

Ñeán 15 tuoåi Alioâkhin ñaõ tham gia nhieàu cuoäc thi ñaáu quoác teá lôùn. Chaøng thieáu nieân ngoài chôi ñaøng hoaøng vôùi caùc baäc ñaøn anh, thaäm chí vôùi caùc baäc chuù baùc cuûa mình, gaây neân söï chuù yù khoâng ít. Ñeán naêm 21 tuoåi thì nhöõng ñaáu thuû söøng soû laàn löôït coâng nhaän taøi naêng roõ reät cuûa chaøng trai ngöôøi Nga naøy. Chaøng chæ coøn ñöùng sau hai ngöôøi khoång loà laø Laxker vaø Capablanca.

Ngöôøi ta nhaän ra töø nhöõng naêm ñoù, nhaát laø töø naêm 1914, sau traän ñaáu quoác teá ôû Peterburg, Aliokhin ñaõ keát hôïp ñöôïc nhöõng ñaëc tính toát ñeïp nhaát cuûa caùc nhaø chôi côø soá moät luùc baáy giôø veà maët taâm lyù theo kieåu Laxker vaø caùch chôi theá traän ñôn giaûn tuyeät dieäu cuûa Capablanca. Aliokhin thöôøng noùi :”Ñaáu côø, tröôùc heát laø mang ñaëc tính cuûa con ngöôøi. Moãi ñòch thuû ñeàu coù yù chí, coù tính toaùn vaø mang ñaày ñuû caùc ñaëc tính caù nhaân cuûa hoï. Chính côø taïo ra tính caùch cuûa con ngöôøi. Qua sai laàm vaø thaát baïi, baïn seõ trôû thaønh moät ñaïi kieän töôùng xöùng ñaùng. Ñoái vôùi toâi, ñieàu ñoù hoaøn toaøn ñuùng”.

Chuùng ta haõy quay veà traän ñaáu ôû Buenos Aires.

...Theá laø traän ñoï söùc baét ñaàu. Ngay töø vaùn ñaàu tieân,  hai beân ñaõ cho coâng chuùng thaáy roõ taøi ngheä cuûa mình. Capablanca chôi vôùi raát baûn lónh ñaày loøng töï tin. Coøn Alioâkhin ñaùp laïi baèng quyeát taâm chieán thaéng cao ñoä. Chaúng maáy choác theá traän moãi luùc moät theâm ngoïan muïc. Baát thaàn baèng moät nöôùc ñi ñöôïc tính toaùn chính xaùc tuyeät vôøi, Aliokhin baét ñöôïc moät quaân vaø töø ñoù lôïi theá nghieâng veà phía oâng. Taän duïng lôïi theá, baèng nhöõng nöôùc ñi tieáp theo khoâng heà laàm laãn, oâng ñaõ keát thuùc thaéng lôïi vaùn môû maøn ôû nöôùc ñi thöù 44.

Vaùn thöù ba thì taøi naêng cuûa Capablanca ñöôïc toû roõ. Quaân oâng di chuyeån khoân kheùo vaø daàn daàn ñöa Vua cuûa ñoái phöông vaøo theá bí. Aliokhin ñaønh ñaàu haøng. Luùc naøy tyû soá ñaõ caân baèng  1-1.

Traän ñaáu trôû neân caân taøi caân söùc, caùc vaùn ñaáu dieãn ra moãi ngaøy theâm quyeát lieät, giaèng co theå hieän baèng ba vaùn hoøa lieân tieáp.

Aliokhin suy nghó raát lung. Nhöõng vaùn ñaõ chôi vôùi Capablanca cho thaáy theá traän cuûa ñoái thuû naøy vöõng chaéc nhö moät phaùo ñaøi baát khaû xaâm phaïm. Nhaát quyeát phaûi tìm cho ñöôïc ñieåm ñoät phaù. Sau naøy hoài töôûng laïi traän ñaáu lòch söû ñoù, Aliokhin thaúng thaén phaân tích : ”Veà taøn cuoäc, ñaõ coù nhieàu huyeàn thoaïi veà Capablanca. Taát caû söï phoùng ñaïi ñoù xuaát phaùt töø choã Capablanca ñaõ thaéng ñöôïc Laxker, voán laø baäc thaày veà côø taøn (nhaát laø trong giai ñoaïn côø taøn phöùc taïp chöù khoâng phaûi ñôn thuaàn laø vaán ñeà kyõ thuaät) trong suoát hai möôi naêm. Song cuõng phaûi thaáy raèng moät soá vaùn ôû giai ñoaïn côø taøn, Capablanca coù nhöõng sô hôû ñaùng ngaïc nhieân. Taát caû nhöõng ñieàu ñoù laøm cho toâi vöõng tin raèng Capablanca khoâng phaûi laø moät chuyeân gia sieâu ñaúng veà côø taøn”.

Ñaõ khaùm phaù ra ñöôïc caùc khe hôû beù nhoû vaø troïng yeáu ñoù, song choïn phöông caùch naøo ñeå ñöa ñöôïc vaùn côø töø trung cuoäc chuyeån sang taøn cuïc, maø ñuùng vaøo loaïi taøn cuïc  Capablanca hay sô hôû laø caû moät vaán ñeà hoùc buùa. Nhöng Aliokhin ñaõ giaûi quyeát khaù thaønh coâng. Keát quûa vaùn thuù baûy vaø vaùn tieáp theo Aliokhin ñaõ thaéng lieân tuïc, naâng tyû soá leân 3 -1.

Voán heát söùc nhaïy caûm, Capablanca ñaõ kòp nhaän ngay ra ñöôïc baøi baûn môùi cuûa ñoái thuû . OÂng lieàn xoay trôû ñaáu phaùp, doác söùc laùi chieàu höôùng vaùn côø theo lôïi theá cuûa mình ngay töø khai cuoäc, quyeát töôùc boû chieán thuaät nguy hieåm cuûa ñoái phöông. Giai ñoaïn giaèng co naøy keùo daøi chöa töøng thaáy cho tôùi vaùn thöù 28, ñoù laø nhöõng vaùn hoaø lieân tuïc. Laøng côø söûng soát tröôùc traän ñaáu quyeát lieät vaø keùo daøi ñeán möùc khoâng ngôø nhö vaäy.

Keát thuùc vaùn thöù 28 thì tyû soá laø 4-2 (khoâng keå caùc vaùn hoøa) nghieâng veà phía Aliokhin. Vaùn thöù 29 ñöôïc caùc chuyeân gia goïi laø vaùn côø lòch söû. Ñoái vôùi Aliokhin, neáu thaéng, hoaëc noùi moät caùch khieâm toán hôn, chæ caàn hoøa laø oâng chaéc chaén seõ ñöôïc khoaùc voøng nguyeät queá vì vaùn sau ñoù oâng seõ caàm quaân Traéng (theo ñieàu leä qui ñònh, ai thaéng tröôùc 6 vaùn laø thaéng chung cuoäc, neáu tyû soá laø 6 ñeàu, Capablanca seõ tieáp tuïc giöõ vöõng chöùc voâ ñòch)

Vaùn thöù 29 dieãn ra trong tình theá nhö vaäy. Khi vaùn naøy chuyeån veà côø taøn thì theá hoaø ñaõ khaø roõ reät. Sau moät luùc suy nghó, Aliokhin quyeát ñònh ñoåi Haäu. OÂng nghó raèng sau khi ñoåi Haäu thì Toát beân Traéng khoâng theå tieán theâm ñöôïc vaø taát nhieân seõ hoøa vaùn naøy. Capablanca chaáp nhaän ñoåi Haäu, bôûi vì oâng ñaõ tìm ra ñöôïc khaû naêng tieàm taøng tuy voâ cuøng moûng manh cuûa Toát ôû coät d. Maáy nöôùc sau, quaân Maõ cuûa oâng nhaûy moät nöôùc heát söùc xuaát saéc veà oâ e5, laøm caùn caân nghieâng haún veà beân Traéng vaø taïo ñieàu kieän cho Toát traéng xuoáng tôùi taän oâ d7 ñeå chæ caàn ñaåy xuoáng moät nöôùc nöõa laø chieáu heát Vua ñoái phöông. Capablanca ñaõ thaéng moät vaùn tuyeät vôøi. Thaéng lôïi ôû vaùn thöù 29 cuûa Capablanca khoâng chæ laøm cho tyû soá trôû neân 4-3 maø coøn ñaët Alioâkhin vaøo moät thöû thaùch khoù khaên veà maët taâm lyù.

Traän ñaáu ñaõ keùo daøi quaù möùc, trong soá ñoù coù tôùi 22 vaùn hoøa. Lieäu Aliokhin coù coøn ñuû tænh taùo vaø vöõng vaøng trong luùc Capablanca ñang laáy laïi phong ñoä cuûa mình khoâng ? Theâm 5 vaùn nöõa, naêm vaùn boäc loä taøi naêng loãi laïc cuûa danh thuû ngöôøi Nga, naêm vaùn huy hoaøng cuûa Aliokhin: thaéng hai hoøa ba. Tyû soá cuoái cuøng laø 6-3.

Nhaát laø ôû vaùn cuoái cuøng, vaùn thöù 34, ñaõ cho thaát ngheä thuaät sieâu ñaúng cuûa Aliokhinvôùi côø taøn Xe Toát. Vaùn naøy nhieàu naêm sau vaø cho ñeán nay vaãn ñöôïc ñöa vaøo caùc saùch giaùo khoa laøm moät thí duï maãu möïc veà côø taøn. Khi Aliokhin ñi nöôùc cuoái cuøng laø Xe vaøo oâ e7 (Xe7) thì vaùn ñaáu ñöôïc hoaõn laïi vaø hoâm sau oâng nhaän ñöôïc böùc thö tay cuûa Capablanca :”Toâi coâng nhaän thua vaùn cuoái vaø chaân thaønh chuùc möøng thaéng lôïi cuûa nhaø voâ ñòch môùi. Ñoàng thôøi xin chuyeån lôøi chuùc möøng cuûa toâi tôùi phu nhaân yeâu quí cuûa ngaøi. (kyù teân) : Capablanca”.

Toång coäng traän ñaáu naøy goàm 34 vaùn,trong soá ñoù coù 25 vaùn hoøa. Traän ñaáu keùo daøi hôn hai thaùng röôõi. Ñoù thaät laø moät kyû luïc hieám thaáy vaø xöùng ñaùng ñöôïc goïi laø ”Traän ñaáu theá kyû”. Caùc kyû luïc cuûa traän ñaáu naøy ñöôïc giöõ vöõng trong gaàn 60 naêm (!),maõi ñeán naêm 1985 môùi bò phaù bôûi traän tranh chöùc voâ ñòch giöõa Anatoli Karpov vaø Gari Kaxparov.

Ñeán nay ngöôøi ta vaãn coøn ñaët caâu hoûi :”Vì sao sau ”traän ñaáu theá kyû” ñoù laïi khoâng coù traän phuïc thuø giöõa hai ngöôøi ?”.

Thaät ra laø chæ 10 hoâm sau dieãn ra traän ñaáu kòch lòch söû ñoù, Capablanca coù ñeà nghò toå chöùc traän ñaáu phuïc thuø, tuy nhieân trong caùc ñieàu kieän cuûa oâng ñöa ra coù nhöõng ñieàu öu tieân cho mình, laøm cho Aliokhin khoâng chaáp nhaän ñöôïc. Ngaøy 8 thaùng 10 naêm 1928 laïi coù lôøi thaùch ñaáu cuûa Capablanca, nhöng luùc ñoù traän ñaáu tranh danh hieäu voâ ñòch ñaõ ñöôïc xaùc ñònh giöõa Aliokhin vaø Bogoliubov. Vaán ñeà traän phuïc thuø phaûi hoaõn tôùi ngaøy moät thaùng Gieâng naêm 1931. Ñuïng chaïm tôùi khoù khaên veà kinh teá, Capablanca yeâu caàu hoaõn traän ñaáu tôùi muøa ñoâng naêm 1931-1932. Song Aliokhin tuyeân boá chæ ñoàng yù chôø ñôïi tôùi ngaøy 15 thaùng 2 naêm 1931. Hai ngöôøi baát ñoàng vaø daàn daø söï baát ñoàng ñoù trôû neân saâu saéc. Veà phiaù Capablanca, oâng cho raèng Aliokhin coá tình gaây khoù deã cho traän ñaáu. Coøn veà phaàn mình, Aliokhin laïi cho raèng Capablanca ngang ngöôïc vaø döùt khoaùt khoâng chaáp nhaän baát kyø ñieàu kieän öu tieân naøo cho Capablanca so vôùi caùc öùng cöû vieân khaùc. Keát quaû cuûa söï baát ñoàng naøy laø caû hai nhaø chôi côø khoâng tham gia caùc voøng ñaáu chung vôùi nhau töø naêm 1929 ñeán naêm 1936.

Naêm 1938 hoï gaëp nhau trong moät giaûi quoác teá lôùn ñöôïc toå chöùc taïi chaâu AÂu laø giaûi ABRO. Trong vaùn ñaáu ñoái khaùng, Capablaca ñaõ thua Aliokhin.

Cho maõi tôùi naêm 1939, laàn naøy chính Aliokhin laïi coâng boá lôøi thaùch ñaáu cuûa mình vôùi Capablanca. Traän ñaáu döï ñònh seõ tieán haønh ôû Nam Myõ, nôi maø Aliokhin seõ thöïc hieän moät chuyeán du lòch do Lieân ñoaøn côø Urugoay ñôõ ñaàu. Nhöng Capablanca vieän côù khoù khaên veà kinh teá vì theá maø traän ñaáu laïi khoâng tieán haønh ñöôïc. Hai naêm sau, chieán tranh lan traøn chaâu AÂu, maëc daàu vaäy, Aliokhin laïi ñeà nghò noái laïi traän phuïc thuø vôùi ñieàu kieän öu tieân nhaát cho nhaø chôi côø ngöôøi Cuba. Song Capablanca khoâng traû lôøi. Coù leõ do aán töôïng cuõ vaãn coøn laøm oâng khoù chòu hoaëc do söùc khoûe cuûa oâng moãi ngaøy moät giaûm suùt, khoâng ñaùp öùng ñöôïc moät traän ñaáu daøi nhö vaäy.

Tuy nhieân hoï hoaøn toaøn khoâng phaûi laø nhöõng ngöôøi thuø ñòch nhau. Bôûi vì caû hai ñeàu coù caù tính raát maïnh meõ, coù loøng kieâu haõnh vaø töï troïng raát cao. Thaät ra trong thaâm taâm hoï laïi heát söùc khaâm phuïc taøi naêng vaø nhaân caùch cuûa nhau tuy khoâng ai chòu nhaân nhöôïng ai. Daãn chöùng roõ reät nhaát laø khi ñöôïc tin Capablanca qua ñôøi, Aliokhin ñaõ bieåu hieän loøng tieác thöông voâ cuøng chaân thaønh cuûa mình. Trong baøi ñieáu vaên, oâng ñaõ goïi Capablanca laø "nhaø voâ ñòch vó ñaïi nhaát" vaø heát loøng ca ngôi taøi naêng vaø tö caùch cuûa ngöôøi baïn côø ñaõ quaù coá.

Sau khi trôû thaønh nhaø voâ ñòch theá giôùi thöù tö, Alioâkhin tieáp tuïc baûo veä thaønh coâng danh hieäu cuûa mình:

Naêm 1929 thaéng Bogoliubov vôùi tyû soá 11-5.

Naêm 1934 laïi thaéng Bogoliubov vôùi tyû soá 8-3.

Tröôùc ñoù, vaøo naêm 1933, Aliokhin ñaõ ñeà nghò vôùi Max Euwe (ñoïc laø Mac AÂyvô), moät danh thuû ngöôøi Haø Lan, tieán haønh traän ñaáu giaønh chöùc voâ ñòch theá giôùi treân boong moät chieác taøu thuûy chôû khaùch ñöôøng chaâu AÂu-AÁn Ñoä, seõ ñaáu treân ñöôøng ñi 5 vaùn. Cuoäc ñaáu coù leõ ñaõ dieãn ra raát thuù vò neáu nhö Euwe laàn aáy ñaõ khoâng töø choái.

Töø naêm 1935, söùc khoûe cuûa Aliokhin ñoät nhieân suùt keùm roõ reät. Trong nhieàu vaùn côø cuûa oâng vaøo thôøi kyø ñoù thaáy xuaát hieän nhieàu nöôùc ñi khoù hieåu. Naêm ñoù trong traän gaëp Euwe, oâng ñaõ ñeå thua vôùi tyû soá saùt nuùt 8-9. Tuy theá, söùc côø cuûa hai ngöôøi thöïc teá vaãn coøn khaù cheânh leäch nhau, Aliokhin vaãn toû ra troäi hôn. Sau traän ñaáu, oâng noùi ñuøa vôùi Euwe :”Toâi cho ngaøi möôïn danh hieäu naøy trong vaøi naêm !”. Maø söï thaät cuõng ñuùng laø nhö vaäy, naêm 1937, khi söùc khoûe hoài phuïc, trong traän gaëp laïi Euwe, oâng ñaõ thaéng vôùi tyû soá 10-4 vaø tieáp tuïc giöõ vöõng voøng nguyeät queá cho ñeán cuoái ñôøi. Toång coäng oâng giöõ danh hieäu voâ ñòch trong 17 naêm.

Vaøo nhöõng naêm 30, taïi xöù Extonia xuaát hieän nhaø chôi côø taøi ba Paul Keres. Sau thaéng lôïi cuûa Keres ôû cuoäc thi ABRO naêm 1938, ngöôøi ta döï ñònh toå chöùc traän Keres-Aliokhin. Nhöng ñaïi kieän töôùng ngöôøi Extonia naøy khoâng coù yù ñònh chieán thaéng Aliokhin, ngöôøi maø oâng coi nhö ”baát khaû xaâm phaïm”. Do ñoù traän ñaáu khoâng thaønh coâng.

Chieán tranh theá giôùi laàn thöù hai ñaõ aûnh höôûng tôùi traän ñaáu giöõa Aliokhin vaø ñaïi kieän töôùng Phlor (ngöôøi Tieäp Khaéc) döï ñònh seõ toå chöùc vaøo muøa thu naêm 1939 taïi moät soá thaønh phoá ôû Tieäp Khaéc.

Thaønh tích chôi côø trong cuoäc ñôøi Aliokhin ít ai saùnh kòp: Tham gia 92 voøng ñaáu lôùn, giaønh giaûi nhaát ôû 62 voøng. Tham gia 23 traän ñaáu tröïc tieáp cuøng 5 traän tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi, oâng giaønh thaéng lôïi haàu heát. OÂng ñaõ ñaáu caû thaûy 1264 vaùn, thaéng 735 vaùn, hoøa 402 vaùn vaø thua 127 vaùn (soá vaùn thua chieám tyû leä moät phaàn möôøi). Caû ñôøi oâng laø tình yeâu maõnh lieät ñoái vôùi côø. Thôøi kyø oâng soáng cuõng laø thôøi kyø xuaát hieän haøng loaït danh thuû, ñeán nay teân tuoåi cuûa hoï coøn ñöôïc thöôøng xuyeân nhaéc tôùi : Laxker, Steinitz, Trigoârin, Capablanca, Bogoliubov, Euwe, Smith, Tarras, Rubinxtanh, Ianovxki, Keres, Phlor, Nimsovich...

Ñoù cuõng laø thôøi kyø huy hoaøng cuûa Aliokhin. OÂng ñaõ gaëp gôõ vaø thi ñaáu vôùi haàu heát nhöõng con ngöôøi taøi gioûi ñoù.  Ngöôøi ta nhaéc ñeán Aliokhin, ñoù laø moät con ngöôøi cao lôùn, caëp maét saùng vôùi caùi nhìn saâu saéc, phong caùch cuûa oâng ñöôøng hoaøng, coù neùt cao thöôïng gaàn nhö baåm sinh. ÔÛ oâng söï töï tin ñöôïc keát hôïp vôùi loøng chaân thaønh hieám coù. OÂng trình baøy caùc vaùn côø cuûa mình, keå laïi dieãn bieán vaø phaân tích raát thaønh thöïc, khaùch quan. ÔÛ oâng laø taøi naêng chöù khoâng phaûi möu meïo. OÂng khoâng duøng thuû ñoaïn vôùi ñoái phöông maø coøn töï boäc loä mình ñeå ñoái phöông choïn laáy giaûi phaùp chôi thích hôïp. Laø moät ngöôøi coù caù tính maïnh meõ, daáu aán cuûa oâng ñeå laïi trong côø thaät saâu ñaäm.

Aliokhin coù moät trí nhôù tuyeät vôøi, oâng coù theå nhôù khoâng sai taát caû caùc vaùn côø hay cuûa caùc tay côø cöï phaùch trong voøng 60-70 naêm.

Song cuõng khoâng neân cho raèng Aliokhin khoâng coøn sôû thích gì ngoaøi ñaùnh côø. OÂng laø ngöôøi bieát thoâng thaïo nhieàu ngoaïi ngöõ, ñoïc raát nhieàu saùch vaên hoïc ñoàng thôøi laïi laø ngöôøi saønh aâm nhaïc vaø am hieåu hoäi hoïa. Ngoaøi côø oâng coøn ham thích bôi loäi, chôi quaàn vôït vaø ñua xe ñaïp.

Tuy soáng ôû nöôùc ngoaøi song oâng vaãn naëng loøng yeâu quí Toå quoác cuûa mình. Ngaøy nay,ngöôøi ta coøn giöõ ñöôïc nhöõng böùc thö cuûa oâng göæ cho caùc baïn yeâu côø ôû Nga, queâ höông oâng.

Ñeâm 25 thaùng 3 naêm 1946 oâng maát ñoät ngoät taïi Lisabon. Caùi cheát bí hieåm cuûa oâng ñöôïc giaûi thích laø do beänh tim. Taám aûnh cuoái cuøng coøn chuïp ñöôïc khi oâng cheát cho thaáy oâng ñang ngoài döïa trong chieác gheá baønh, beân caïnh laø nhöõng quyeån saùch, vaø phía tröôùc oâng, troâng roõ nhaát laø moät baøn côø coù ñuû 32 quaân. OÂng ngoài ñoù,maét nhaém laïi nhö ñang suy nghó, coù leõ oâng ñang nghó veà moät theá côø ôû taøn cuoäc hay moät bieán khai cuoäc hoaøn toaøn môùi ?

Moä oâng ôû Pari. Hình oâng ñöôïc taïc vaøo ñaù ñaët treân moät taám bia kyû nieäm laøm baèng moät phieán ñaù hoa cöông raát ñeïp. Treân taám bia teân oâng ñöôïc khaéc baèng tieáng Nga vaø tieáng Phaùp. Phía döôùi bia laø maët moät baøn côø baèng ñaù boùng loän khaù roäng coù ñuû 64 oâ ñen traéng, treân ñoù thöôøng ñöôïc ñaët nhöõng boù hoa cuûa nhöõng ngöôøi ngöôõng moä oâng tôùi vieáng.

Caùc nhaø chôi côø loãi  laïc cuõng nhö haøng trieäu baïn haâm moä côø ôû Nga ñeàu coi oâng laø ngöôøi ñoàng höông thaân thieát cuûa mình. Taát caû ñeàu khaâm phuïc vaø ñaùnh giaù cao Aliokhin. Caùc taùc phaåm veà côø cuûa oâng ñöôïc phaùt haønh roäng raõi, in laïi nhieàu laàn vaø laäp thaønh nhöõng tuyeån taäp ñeå caùc baïn yeâu thích côø coù taøi lieäu taäp chôi vaø nghieân cöùu.

***

Vaøo caän ngaøy leã Noel naêm 1935 nhöõng ngöôøi daân kinh thaønh Amxterdam Haø Lan voâ cuøng vui söôùng ñoùn nhaän tin ngöôøi ñoàng höông cuûa hoï, tieán só  Max Euwe trôû thaønh nhaø voâ ñòch theá giôùi veà côø Vua sau khi giaønh thaéng lôïi trong traän ñaáu vôùi Alexandr Aliokhin. Traän ñaáu ñöôïc toå chöùc töø thaùng 10 ñeán thaùng 12 goàm 30 vaùn vôùi keát cuïc Euwe thaéng saùt nuùt 9 - 8 (vaø 13 vaùn hoøa). Ñaây laø chieán thaéng vang doäi nhaát trong cuoäc ñôøi chôi côø hôn 40 naêm cuûa oâng, trôû thaønh ngöôøi thöù naêm ñoaït danh hieäu cao quyù naøy.

Max Euwe sinh ngaøy 20 thaùng 5 naêm 1901 trong moät gia ñình giaùo vieân ñoâng con. OÂng laø con thöù 2 trong soá 6 anh chò em. Cuoäc soáng khaù chaät vaät, buoåi toái cha oâng thöôøng daïy keøm aâm nhaïc ñeå coù theâm ñoàng tieàn nuoâi caùc con aên hoïc. Euwe raát say meâ toaùn hoïc vaø baét ñaàu taäp chôi côø, khi chôi ñaõ vöõng vaøng, oâng ñeán caâu laïc boä ñeå hoïc taäp theâm. Thaät may maén cho oâng, sau ñaïi chieán thöù nhaát, nhieàu nhaø chôi côø noåi tieáng chaâu AÂu nhö Laxker, Reti, Tartacover, Maroxi... ñeán thuû ñoâ Amxterdam sinh soáng. Nhôø tieáp xuùc vaø hoïc hoûi ôû hoï, oâng tieán boä raát nhanh.

OÂng trôû thaønh giaùo sö toaùn hoïc khi coøn raát treû neân ban ngaøy oâng phaûi tôùi tröôøng giaûng baøi, chæ coù ñeâm ñeán môùi coù thì giôù nghieân cöùu côø. Naêm 20 tuoåi oâng laø nhaø voâ ñòch cuûa Haø Lan, naêm 1928 oâng ñaäu baèng tieán só toaùn hoïc ñoàng thôøi ñoaït giaûi nhaát trong cuoäc ñaáu côø nghieäp dö toaøn theá giôùi do FIDE toå chöùc. OÂng thöôøng xuyeân tham gia caùc traän ñaáu quoác teá lôùn vaø gaët haùi ñöôïc khoâng ít thaønh coâng.

Vaøo naêm 1926 trong moät giaûi lôùi coù caùc ñaïi kyø sö nhö Aliokhin, Maroxi, Capablanca, Bogoliubov... tham gia, oâng ñaõ ñaáu vôùi Aliokhin vaø thua vôùi tyû soá 2 - 3 (vaø 5 vaùn hoøa). Nhöng cuõng nhôø vaäy maø Aliokhin löu yù tôùi oâng. Töø ñoù daãn tôùi vieäc Aliokhin chaáp nhaän lôøi thaùch ñaáu cuûa oâng vaøo naêm 1935 nhö ñaõ keå treân.

Max Euwe laø moät ngöôøi trí thöùc raát khieâm nhöøông vaø töï troïng. Sau khi xem laïi caùc vaùn ñaáu cuûa mình ôû traän tranh ngoâi voâ ñòch, oâng nhaän thaáy roõ mình chieán thaéng bôûi vì  Aliokhin phaïm phaûi nhieàu sai soùt hieån nhieân khoâng ñaùng coù, coù leõ do söùc khoûe sa suùt nhieàu cuûa Aliokhin trong giai ñoaïn naøy. Vì vaäy khi Aliokhin chuùc möøng oâng vaø noùi vui :"Toâi chæ cho ngaøi möôïn  chöùc voâ ñòch cuïa toâi trong moät vaøi naêm thoâi !", cuõng ñöôïc coi nhö lôøi ñeà nghi cho moät traän phuïc thuø, Euwe vui veû nhaän lôøi. Thaäm chí oâng coøn ñeà nghò raèng oâng saün saøng trao laïi chöùc voâ ñòch theá giôùi cuûa mình cho FIDE ñeå tìm döôïc ngöôøi xöùng ñaùng hôn mình giöõ voøng nguyeät queá. Cuoái naêm 1937 trong traän taùi ñaáu giöõa oâng vaø Aliokhin, oâng ñaõ thua Aliokhin vôùi tyû soá 4 - 10, phaûi trao laïi danh hieäu cho nhaø cöïu voâ ñòch. Ñeán baây giôø ngöôøi ta vaãn coøn nhaéc laïi lôøi noùi chaân thaønh cuûa oâng :"Tuy raèng naêm 1935 toâi trôû thaønh nhaø voâ ñòch theá giôùi song toâi  chôi keùm hôn Aliokhin. Hai naêm sau toâi coá gaéng hôn raát nhieàu nhöng ñaõ bò thua. July Cezar ñaõ noùi raát ñuùng raèng giaønh ñöôïc danh hieäu ñaõ khoù nhöng giöõ ñöôïc danh hieän coøn khoù hôn nhieàu".

Nhöõng ngöôøi ñaõ töøng tieáp xuùc vôùi Euwe ñeàu caûm thaáy ôû oâng moät söï aám aùp vaø noàng haäu. Ñoù laø moät con ngöôøi toát buïng vaø chu ñaùo, khoâng bao giôø cho pheùp mình sô yù hay maát töï chuû, luoân luoân caân nhaéc töøng lôøi noùi ñeå khoâng xuùc phaïm ñeán ngöôøi khaùc. Nhöng neáu oâng noùi vôùi baïn moät lôøi, noù seõ khieán baïn yeân loøng, ñaûm baûo cho baïn moät giaác nguû ngon laønh.

OÂng khoâng noùi veà mình nhöng ngöôøi ta bieát raèng khi ñaát nöôùc oâng bò phaùt xít Ñöùc chieám ñoùng, oâng ñaõ maïo hieåm baèng maïng soáng cuûa mình ñeå baûo veä nhieàu ngöôøi khaùc, oâng ñaõ vieát thö môøi Aliokhin tham gia hieäp hoäi caùc kieän töôùng Haø Lan. Sau chieán tranh, gia ñình Hans Kmoc, moät kieän töôùng côø ngöôøi AÙo rôi vaøo caûnh ngheøo khoå, vôï Kmoc bò beänh thaàn kinh sau moät thôøi gian daøi bò giaøy voø trong traïi taäp trung cuûa boïn phaùt xít. Max Euwe ñaõ thöôøng xuyeân ñeán thaêm vaø an uûi, giuùp ñôõ baø, hy voïng  seõ laøm cho baø mau khoûi beänh.

OÂng noùi veà caùc ñoái thuû cuûa mình baèng loøng kính trong saâu saéc :"Trong thôøi kyø naëng neà nhaát cuûa cuoäc ñôøi toâi vaøo nhöõng naên 30 ôû Myõ toâi ñaõ gaëp ñöôïc Aliokhin, oâng ñaõ cö xöû vôùi toâi ñaày thieän chí vaø chu ñaùo. nuoâi toâi baèng nhöõng böõa aên, phaân tích cho toâi nhöõng vaùn côø, taäp luyeän cuøng vôùi toâi. OÂng thaäm chí coøn choïn toâi laø ñoái thuû trong caùc vaùn tö vaán. Vua côø naøy ñaõ ñoái xöû vôùi toâi, luùc ñoù laø moät kyø thuû treû trung voâ danh tieåu toát  nhö ñoái vôùi moät hoaøng töû. OÂng ñaõ trôû thaønh thaàn töôïng cuûa toâi, laø ngoâi sao ñöa ñöôøng cuûa toâi ñeán vôùi côø". Euwe toû ra voâ cuøng aân haän vì baûn thaân mình khoâng giuùp gì ñöôïc cho Aliokhin khi oâng naøy bò ngöôøi ta vu caùo. OÂng toû loøng voâ cuøng khaâm phuïc nhöõng ngöôøi ñaõ daùm duõng caûm ñöùng ra baûo veä Aliokhin :"Khoâng ai trong soá chuùng toâi daùm noi göông cuûa tieán só  Saveli Tartacover (moät ñaïi kieän töôùng côø Vua noåi tieáng), ngöôøi ñaõ coâng khai baûo veä Aliokhin, sau ñoù moät mình oâng ta daùm choáng laïi ñaùm ñoâng, töï mình thu thaäp quyeân goùp ñeå nuoâi nhaø voâ ñòch ñang bò ñoùi ngheøo ñaùnh guïc treân ñaát Boà Ñaøo Nha. Tartacover laø ngöôøi trung thöïc khoâng bao giôø a dua hay lieân keát vôùi ai"

Max Euwe laø ñaïi kieän töôùng ñaàu tieân thöïc söï nghó veà soá phaän caùc ñoàng nghieäp cuûa mình. Maëc duø thôøi kyø laøm chuû tòch FIDE cuûa oâng laø vieäc laøm cho töông lai xa xoâi, oâng ñaõ noùi veà söï phaùt trieån côø Vua treân theá giôùi, vôùi muïc ñích caûi thieän soá phaän cuûa caùc ñaïi kieän töôùng.

Naêm 1974 khi taïi Moskva dieãn ra traän chung keát giöõa 2 öùng cöû vieân ñeå choïn moät ngöôøi tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi vôùi Fischer thì Max Euwe ñöôïc Lieân ñoaøn côø Vua Lieân Xoâ baát  ngôø môøi sang. Lyù do laø traän chung keát giöõa Korchnoi (luùc ñoù coøn laø kyø thuû Lieân Xoâ) vaø Karpov ñang ôû vaøo hoài gay caán. Nhöõng vaùn ñaàu Karpov thaéng nhöng sau ñoù Korchnoi ñaõ vöôït leân. Taát caû ban laõnh ñaïo côø Vua Lieân Xoâ ñeàu muoán cho Karpov phaûi thaéng baèng baát cöù giaù naøo. Hoï beøn môøi Euwe sang ñeå "ñaøm phaùn". Ñieàu kieän cuûa phía Lieân Xoâ ñaët ra laø ñeà nghò chuû tòch FIDE Euwe duøng quyeàn haïn cuûa mình thay ñoåi luaät ñaáu coù lôïi cho Karpov. Tuy bò aùp löïc raát maïnh vaø lôøi höùa veà nhöõng khoaûn haäu ñaõi sau ñoù nhöng tieán só Euwe ñaõ kieân quyeát töø choái, khoâng heà coù moät nhaân nhöôïng nhoû naøo. Ngöôøi ta beøn mæa mai goïi oâng laø "Ñoà thoâng thaùi rôûm" thay vì  phaûi khen oâng laø ngöôøi trung thöïc

Moät ñaïi kieän töôùng Myõ keå laïi :"Trong vaùn ñaáu vôùi Euwe ôû giaûi Gringen toâi ñang ôû theá thaéng, ñuùng luùc ñoù ngöôøi ta baùo raøng toâi coù ñieän thoaïi töø New York. Vôï toâi goïi ñieän vaø baùo cho toâi bieát vò trí cuûa toâi trong ñoäi Myõ ñaõ bò thay ñoåi, toâi khoâng coøn ñöôïc chôi ôû baøn 1 trong traän gaëp ñoäi Lieân Xoâ, maëc daàu toâi ñang voâ ñòch nöôùc Myõ luùc ñoù. Tin naøy laøm toâi hoaøn toaøn maát bình tónh, khi vaøo ñaáu tieáp toâi khoâng theå naøo taäp trung ñöôïc nöõa vaø ñi lieàn maày nöôùc raát yeáu khieán theá côø gaàn nhö bò laät ngöôïc. Euwe nhìn toâi, hình nhö hieåu ñöôïc taâm traïng cuûa toâi vaø trong theá hoaøn toaøn coù khaû naêng thaéng,  oâng ñaõ chuû ñoäng ñeà nghò hoaø vaùn côø".

Moät ñaïi kieän khaùc keå :"Khi toâi ñöa vôï vaøo vieän ñeå sinh chaùu, toâi quyeát ñònh khoâng cho ai bieát tin naøy ñeå khoûi quaáy raày moïi ngöôøi. Khoâng ngôø khi toâi vaøo beänh vieän thì Euwe cuõng coù maët ôû ñoù vaø caàm theo moät boù hoa chuùc möøng vôï toâi vaø chaùu beù môùi sinh. Taïi sao oâng bieát ñöôïc tin naøy thì toâi khoâng roõ nhöng coù moät ñieàu chaéc chaén laø oâng khoâng bao giôø boû rôi caùc ñoàng nghieäp cuûa mình"

Taát caû nhöõng ngöôøi baïn cuûa Max Euwe ñeàu muoán tìm ñeán oâng maëc duø bieát oâng raát baän : vöøa laø chuû tòch FIDE vöøa laøm tö vaán cho moät soá coâng ty maùy tính. Vaø bao giôø cuõng vaäy oâng luoân saép xeáp ñöôïc nhöõng giôø phuùt ñeå gaëp gôõ vôùi baïn beø cuûa mình.

Naêm 1946 oâng laø moät trong 5 kyø thuû ñöôïc choïn vaøo voøng cuoái tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi, nhöõng naêm sau ñoù tuy tuoåi ñaõ cao nhöng oâng vaãn tieáp tuïc tham gia caùc traän ñaáu quoác teá, ví duï nhö naêm 1957, trong moät giaûi lôùn oâng ñaõ gaëp vaø ñaùnh thaéng tay côø treû tuoåi ngöôøi Myõ laø Fischer. Bình luaän veà phong caùch chôi cuûa oâng, nhaø chôi côø noåi tieáng Tartacover vieát :"Neáu chuùng ta töøng bieát phong caùch chôi côø trieát hoïc cuûa Steinitz,  caùch chôi ñaày quyeát ñoaùn cuûa Laxker, caùch chôi vuõ baõo cuûa Capablanca, caùch chôi laõng maïn cuûa Aliokhin thì giôø daây ta laïi bieát theâm moät caùch chôi môùi, caùch chôi hôïp lyù cuûa Euwe". Ñoù laø phong caùch chôi cuûa moät nhaø toaùn hoïc !

Trong suoát 4 thaäp kyû laøm baïn vôùi baøn côø oâng ñaõ daønh khaù nhieàu thôøi gian ñeå vieát saùch côø, ñoù laø nhöõng quyeån phaân tích vaø bình luaän voâ soá caùc vaùn ñaáu cuûa caùc danh kyø noåi tieáng, ñoù laø nhöõng quyeån saùch giaùo khoa ñöôïc moät baäc thaày trình baøy. OÂng coøn laø chuû nhieäm cuûa taïp chí côø "Kho taøng côø Vua" cuûa Haø Lan, ñöôïc baïn ñoïc raát öa thích. Ñöôïc caùc kyø thuû yeâu meán vaø kính neå, oâng ñaõ nhieàu naêm laøm vieäc trong ban laõnh ñaïo FIDE. Töø naêm 1970 ñeán naêm 1978 oâng laø chuû tòch cuûa toå chöùc naøy.

Euwe maát naêm 1981 thoï 80 tuoåi troøn.

***

Naêm nhaø voâ ñòch theá giôùi ñaàu tieân naøy, keå töø naêm 1886 cho ñeán 1946, töùc laø trong 60 naêm ñaõ taïo neân böùc tranh huy hoaøng cho côø Vua theá giôùi. Haøng traêm vaùn côø ôû ñænh cao, nhaát laø caùc vaùn trong caùc traän tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi ñaõ trôû thaønh nhöõng vaùn côø baát huû, nhöõng kieät taùc ngheä thuaät trong kho taøng côø Vua nhaân loaïi, laø nhöõng maãu möïc cho caùc theá heä ñôøi  sau. Nhöõng taùc phaåm cuûa hoï ñöôïc dòch vaø taùi baûn cho ñeán nay khoâng bieát bao nhieâu laàn, baèng haøng chuïc thöù tieáng khaùc nhau, laøm saùch giaùo khoa goái ñaàu giöôøng cho nhöõng ngöôøi yeâu chuoäng troø chôi naøy.

Chính vì theá caùc nhaø voâ ñòch ñeàu coù nhöõng ñaëc quyeàn maëc nhieân. Neáu Steinitz chæ  laáy nieàm vinh döï chieán thaéng laøm thoaû maõn thì Laxker hoaøn toaøn coù theå töï ñaùnh gia lôïi theá cuûa töôùc hieäu Voâ ñòch theá giôùi cuûa mình. Chôi vôùi ai laø quyeàn cuûa nhaø voâ ñòch ñöôïc löïa choïn, taát  nhieân laø phaûi choïn ngöôøi xuaát saéc. Caùc traän ñaáu giaønh chöùc Voâùù ñòch theá giôùi ñöôïc toå chöùc treân cô sôû thoaû thuaän cuûa caû hai beân : nhaø voâ ñòch vaø ngöôøi thaùch ñaáu. Ñieàu kieän chuû yeáu do nhaø voâ ñòch ñöa ra. Nhöõng ngöôøi thaùch ñaáu ñeàu phaûi noäp moät khoaûn tieàn ñaët coïc. Thöïc ra leä naøy ñaõ coù tröôùc ñoù töø laâu, neáu ta nhôù laïi chuyeán du ñaáu cuûa Paul Morphy sang chaâu AÂu.

Capablanca khi trôû thaønh nhaø voâ ñòch ñaõ ñeà ra nguyeân taéc vaø tieâu chuaån cho caùc traän ñaáu tranh Vöông mieän raát roõ raøng trong moät vaên baûn ñöôïc goïi laø "Thoaû thuaän London" vaøo naêm 1922, trong ñoù ngoaøi Capablanca coøn coù Aliokhin, Bogoliubov, Rubinstein vaø nhöõng ngöôøi khaùc kyù teân. Quy taéc trong baûn thoaû thuaän naøy ghi roõ : "Khi nhaän lôøi vôùi ngöôøi thaùch ñaáu, nhaø Voâùù ñòch theá giôùi phaûi thi ñaáu  ngay trong naêm ñoù , nhöng chæ trong tröôøng hôïp quyõ giaûi thöôûng do ngöôøi thaùch ñaáu ñöa ra khoâng ít hôn 10.000 USD. (Ngöôøi thaùch ñaáu hoaëc töï mình kieám tieàn hoaëc vaän ñoäng söï taøi trôï ñeå coù ñöôïc). Nhaø Voâ ñòch theá giôùi  ñöôïc nhaän tröôùc 20% goïi laø tieàn thuø lao. Soá tieàn coøn laïi ñöôïc chia theo tyû leä : 60% cho ngöôøi thaéng traän vaø 40% cho ngöôøi thua".

Ñieàu ñoù cuõng xaûy ra vôùi Aliokhin. OÂng chôi traän ñaáu vôùi Bogoliubov vaøo naêm 1929 vaø nhaän ñöôïc toaøn boä soá tieàn do ngöôøi thaùch ñaáu naøy ñaët tröôùc laø 6000 USD coøn trong traän vôùi Euwe vaøo naêm 1935 Aliokhin cuõng nhaän ñuû 10.000 ñoàng Gunden (tieàn Haø Lan).

Töø Steinitz cho ñeán Euwe töôùc hieäu Voâ ñòch theá giôùi ñaõ mang laïi cho nhaø voâ ñòch khoâng nhöõng ñòa vò, vinh quang maø coøn caû tieàn baïc. Ngay khi ñaõ nhaän lôøi thaùch ñaáu roài nhöng thaáy ñoái thuû cuûa mình sa suùt nhaø voâ ñòch vaãn coù quyeàn töø choái, vì cho raèng chôi vôùi nhöõng ngöôøi yeáu seõ laøm maát danh döï quaùn quaân cuûa mình. Ngaøy nay ta coøn thaáy nhöõng ñaëc quyeàn ñoù coøn coù ôû nhöõng moân theå thao nhaø ngheà ôû möùc ñoä cao nhö quaàn vôït, quyeàn anh... Nhöõng moân theå thao ñoù, khaùc haún vôùi nhöõng giaûi ñieàn kinh hay caùc theá vaän Olimpic, vì taïi caùc theá vaän hoäi naøy ngöôøi ta cuøng luùc trao haøng traêm huy chöông nhaèm thuùc ñaåy ñoäng vieân phong traøo.

Trong moân côø, theo quan nieäm truyeàn thoáng : ñoù laø cuoäc thaùch ñaáu giöõa moät vò Vua vaø ngöôøi seõ keá vò mình. Truyeàn thoáng ñoù khieán moân theå thao naøy trôû neân cöïc kyø haáp daãn, taïo döïng ñöôïc hình töôïng moät hình thaùp cao choùt voùt maø treân ñænh cao nhaát laø teân tuoåi nhaø voâ ñònh laáp laùnh nhö moät vieân ngoïc toaû saùng, ñaày söùc haáp daãn, keâu goïi kyø thuû treân khaép theá giôùi vöôn leân khoâng ngöøng ñeå ñaït tôùi ñænh cao.

Tuy raèng Lieân ñoaøn côø Vua quoác teá thaønh laäp töø naêm 1924, nhöng toå chöùc naøy hoaøn toaøn khoâng can thieäp gì vaøo caùc traän tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi, caùc traän ñaáu naøy khoâng naèm trong nhieäm vuï cuûa hoï. Cho neân suoát töø naêm thaønh laäp cho ñeán naêm 1948 FIDE chuû yeáu laøm nhieäm vuï phoå caäp moân côø treân toaøn theá giôùi vaø toå chöùc Theá vaän hoäi Olimpic côø Vua hai naêm moät laàn.

Chính Euwe, nhaø Voâ ñòch theá giôùi thöù 5, laø ngöôøi ñaàu tieân coù yù töôûng nhôø FIDE choïn cho mình ngöôøi thaùch ñaáu. FIDE hoïp ñaïi hoäi ôû Stockholm bieåu quyeát choïn Flor, moät Ñaïi kieän töôùng ngöôøi Tieäp soáng ôû Lieân Xoâ  laøm ngöôøi thaùch ñaáu. Nhöng trong thôøi ñieåm naøy coù nhöõng kyø thuû maïnh hôn Flor raát nhieàu nhö Capablanca, Botvinik, Aliokhin... Vieäc choïn löïa nhö vaäy khieán Euwe heát söùc baát bình, oâng cho raèng FIDE ñaõ laøm moät "troø loá bòch" vaø tuyeân boá FIDE hoaøn toaøn khoâng coù khaû naêng giaûi quyeát soá phaän cuûa giaûi Voâ ñòch theá giôùi neân oâng khoâng caàn ñeán FIDE nöõa vaø quyeát ñònh laáy laïi quyeàn toå chöùc traän ñaáu cho mình. OÂng choïn Aliokhin ñeå ñaáu laïi  trong traän phuïc thuø . Cho duø cho coù bò thua Aliokhin trong traän ñoù oâng vaãn baèng loøng. Söï kieän naøy cho thaáy quyeàn haïn veà traän tranh ùVöông mieän maëc nhieân thuoäc veà caùc nhaø voâ ñòch. Coù theå noùi söï kieän treân ñaây laø söï baát ñoàng ñaàu tieân giöõa FIDE vaø moät nhaø Voâ ñòch theá giôùi vaø sau naøy, trong lòch söû tieáp theo cuûa moân theå thao côø, chính nhöõng söï baát ñoàng töông töï ñaõ daãn ñeán nhöõng böôùc ngoaët ít ai ngôø tôùi.

ảnh minh họa:tambao

CHƯƠNG 3

NHỮNG NHÀ VÔ ĐỊCH DÀN HÀNG NGANG

"Neáu muoán mang voøng nguyeät queá,

ít ra anh cuõng phaûi coù moät caùi ñaàu"

Ngaïn ngöõ Hy Laïp

Naêm 1946, sau khi Aliokhin maát, chieác ”ngai vaøng” bò boû troáng. Tình traïng treân khoâng theå ñeå laâu, Lieân ñoaøn côø Vua quoác teá (FIDE) hoïp ñaïi hoäi vaø quyeát ñònh tuyeån choïn caùc ñaáu thuû maïnh nhaát theá giôùi ñaáu voøng troøn ñeå phong danh hieäu voâ ñòch theá giôùi.

Thöïc ra töø tröôùc chieán tranh, khi giaûi ABRO naêm 1938 noåi tieáng keát thuùc, ñaõ coù moät cuoäc gaëp maët giöõa caùc kyø thuû tham döï giaûi  ñeå baøn ñeán vaán ñeà thaønh laäp moät caâu laïc boä  8 kyø thuûø maïnh nhaát nhaèm muïc ñích soaïn thaûo nhöõng quy cheá cho vieäc tieán haønh giaûi Voâ ñòch theá giôùi. Phain vaø Euwe ñöôïc phaân coâng khôûi thaûo caùc quy cheá. Taát nhieân cho tôùi luùc baáy giôø  FIDE chöa tham gia vaøo coâng vieäc naøy.

Coøn hôn theá nöõa, vaøo thôøi gian ñoù (1938), Botvinik, moät danh kyø Lieân Xoâ,  ñaõ töï mình tieán haønh ñaøm phaùn bí maät vôùi ñöông kim Voâ ñòch theá giôùi laø Aliokhin veà moät cuoäc ñaáu tay ñoâi giöõa hoï. Neáu khoâng coù chieán tranh thì aét haún traän ñaáu ñaõ ñöôïc tieán haønh. Baûy naêm sau, chieán tranh keát thuùc, Botvinik laïi tieáp tuïc gaëp Aliokhin, hai beân noái laïi ñaøm phaùn, nghóa laø Botvinik thaùch ñaáu vaø Aliokhin ñaõ nhaän lôøi, chæ coù hai ngöôøi vôùi nhau khoâng yeâu caàu gì ôû FIDE. Söï qua ñôøi ñoät ngoät vaøo thaùng 3 naêm 1946 cuûa Aliokhin mang theo voøng nguyeät queá xuoáng moà khieán traän ñaáu tay ñoâi giöõa hoï khoâng coøn bao giôø coù theå thöïc hieän ñöôïc. Chính söï vieäc naøy laøm cho giaûi ñaáu tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi böôùc vaøo moät böôùc ngoaët môùi.

Sau nhöõng naêm thaùng chieán tranh, nhöõng nhu caàu veà vaên hoùa theå thao taêng leân raát maïnh meõ. Sau khi tieâu dieät phaùt xít Ñöùc, uy tín cuûa ñaát nöôùc Lieân Xoâ leân raát cao. Tröôùc kia Lieân Xoâ khoâng maáy khi tham gia vaøo nhöõng hoaït ñoäng theå thao quoác teá thì nay hoï caûm thaáy ñaõ ñeán thôøi ñieåm cuûa mình. Lieân tieáp nhöõng naêm sau chieán tranh, caùc ñoaøn theå thao Lieân Xoâ ñaõ coù maët taïi nhöõng Theá vaän hoäi, nhöõng cuoäc tranh taøi lôùn quoác teá vaø daàn daø töøng böôùc moät hoï ñaõ coù teân tuoåi ôû moät soá moân theå thao, uy tín cuûa hoï ngaøy caøng ñöôïc khaúng ñònh. Nhaø nöôùc Lieân Xoâ gaén chaët theå thao vôùi chính trò, nhaèm bieåu döông cho cheá ñoä cuûa mình. Vaø khi aáy, Lieân Xoâ ñaõ coù keá hoaïch nhaèm giaønh chöùc quaùn quaân theá giôùi côø Vua veà tay caùc kyø thuû Xoâ vieát. Loøng quyeát taâm cuøng nhöõng bieän phaùp khoân ngoan vaø möu meïo cuûa hoï ñaõ toû ra khaù thaønh coâng trong lónh vöïc naøy.

Khi Vöông mieän trôû thaønh voâ chuû thì FIDE baét ñaàu tham gia vaøo vieäc toå chöùc traän ñaáu voâ ñòch, söï theå ñöôïc dieãn ra nhö nhö theá naøo ?

Vaøo ñaïi hoäi FIDE ôû Lahay (Haø Lan) naêm 1947 ngöôøi ta ñaõ tuyeân boá Euwe laø nhaø voâ ñòch theá giôùi môùi, oâng seõ nhaän lôøi vôùi keû thaùch ñaáu nhö thoâng leä truyeàn thoáng. Trong cuoäc hoïp ñoù khoâng coù ñoaøn côø Vua Lieân Xoâ do ñeán muoän. Nhöng 2 giôø sau ñoù ñoaøn Lieân Xoâ xuaát hieän vaø khi ñöôïc bieát lôøi tuyeân boá treân, ñoaøn Lieân Xoâ toû ra khoâng baèng loøng.

Ngay sau ñoù hoï ñöa ra moät phöông  aùn môùi cuûa mình : Lieân Xoâ saün saøng nhaän phaàn lôùn chi phí cho moät giaûi ñaáu voøng troøn ñeå choïn nhaø voâ ñòch theá giôùi môùi, nhöõng ngöôøi ñöôïc phía Lieân Xoâ ñeà nghò tham gia giaûi naøy coù caû Euwe (Haø Lan) Resepsky (Myõ), Phain (Myõ) cuøng 3 kyø thuû xoâ vieát laø Botvinik, Smyslov, Keres. Taát nhieân laø ñieåm maët cuõng coù theå coøn nhieàu kyø thuû coù teân tuoåi ôû caùc nöôùc khaùc, theá nhöng neân hieåu raèng vaøo thôøi ñieåm sau chieán tranh raát teá nhò luùc baáy giôù, nhöõng ngöôøi giaønh chieán thaéng trong cuoäc chieán tranh choáng phaùt xít, töùc laø nhöõng ñoàng minh choáng phaùt xít  nhö Lieân Xoâ, Myõ... seõ  ñöôïc maëc nhieân öu aùi hôn. Moät ñieàu nöõa laø vaán ñeà kinh phí luoân laø moät vaán ñeà raát khoù khaên cuûa FIDE, khi maø chöa coù moät nhaø taøi trôï naøo vaøo cuoäc, neân ñeà nghò cuûa phía Lieân Xoâ khoâng phaûi laø khoâng haáp daãn. Ngöôøi ta chæ coøn troâng ñôïi vaøo thaùi ñoä cuûa Max Euwe. Euwe laø moät ngöôøi raát coù thieän chí, oâng khoâng thích nhöõng cuoäc tranh chaáp vaø thöôøng laø nhöôøng nhòn caùc ñoái thuû cuûa mình neân oâng taùn thaønh. Tuy nhieân cuõng coù ngöôøi toû ra khoâng ñoàng yù vì cho raèng thaønh phaàn nhö vaäy coù leõ laø quaù öu ñaõi cho phía Lieân Xoâ, nhöng noùi chung hoäi nghò taùn thaønh ñeà nghò treân. Sau ñoù vieän ra moät vaøi lyù do, Phain xin ruùt teân mình khoûi danh saùch. Vì vaäy cuoäc ñaáu chæ coøn coù 5 ngöôøi : 1 Haø Lan, 1 Myõ vaø 3 Lieân Xoâ.

Ñeán ñaïi hoäi laàn sau,vaøo naêm 1947, ngöôøi ta ñaõ quyeát ñònh thi cuoäc thi ñaáu seõ baét ñaàu vaøo ngaøy 1 thaùng 3 naêm 1948. Theå thöùc cuoäc thi ñaáu laø ñaáu voøng troøn. Ñòa ñieåm thi ñaáu ñöôïc xaùc ñònh ôû hai thaønh phoá: Haga (moät thaønh phoá cuûa Haø Lan naèm treân bôø bieån Baéc) vaø Moskva (thuû ñoâ Lieân Xoâ).

Theo theå thöùc moãi ñaáu thuû seõ ñaáu boán traän, moãi traän naêm vaùn.

Muøa xuaân naêm 1948, traän ñaáu môû maøn. Leã khai maïc ñöôïc toå chöùc troïng theå taïi leã ñöôøng cuûa Nhaø coâng ñoøan Lieân Xoâ taïi Moskva. Traän ñaáu naøy gaây söï chuù yù raát lôùn ñoái vôùi theá giôùi côø treân khaép theá giôùi, ñaëc bieät laø ñoái vôùi Lieân Xoâ, vì trong naêm ñaáu thuû thì ba ngöôøi mang quoác tòch Xoâ vieát.

Traûi qua caùc traän ñaáu, danh thuû Lieân Xoâ Mikhail Botvinik ñaõ thaéng caû boán ñaáu thuû cuûa mình:

Botvinik - Smyslov : 3 - 2

Botvinik - Keres : 4 - 1

Botvinik - Resepxki : 3,5 - 1,5

Botvinik - Euwe : 3,5 - 1,5

Botvinik ñaït 14 ñieåm, Smyslov 11 ñieåm. Keres vaø Resepxki baèng ñieåm nhau, xeáp thöù ba vaø tö. Xeáp cuoái cuøng laø Euwe,4 ñieåm.

Dó nhieân laø soá ñieåm cuûa Botvinik ñaït ñöôïc laø raát cao. Coù theå lyù giaûi raèng Euwe tuy tröôùc kia coù thaéng Aliokhin moät traän nhöng oâng chöa phaûi laø moät ñaáu thuû maïnh, Resepski laø tay côø vaøo thôøi ñieåm ñoù cuõng chöa coù maáy danh tieáng. Smyslov cuõng chöa toû roõ ñöôïc khaû naêng cuûa mình treân tröôøng quoác teá. Toùm laïi caû 3 ngöôøi naøy thua Botvinik laø ñieàu coù theå hieåu ñöôïc. Theá nhöng tröôøng hôïp Keres thì thaät laï luøng. Ñaïi cao thuû ngöôøi Extonia (nöôùc naøy vöøa môùi ñöôïc saùt nhaäp vaøo Lieân Xoâ ngay sau chieán tranh) laø ngöôøi duy nhaát trong soá hoï coù tieáng taêm nhaát thôøi baáy giôø. OÂng laø moät con ngöôøi hieàn laønh, bieát chòu ñöïng, taän tuïy heát loøng vôùi côø. Söùc côø cuûa oâng raát maânh : OÂng ñaõ ñoaït ngoâi voâ ñòch trong giaûi ABRO noåi tieáng, laø ngöôøi ñöôïc ñeà cöû laøm keû thaùch ñaáu duy nhaát vôùi Aliokhin khi oâng naøy coøn soáng... vaø theo ñaùnh giaù cuûa caùc chuyeân gia thì oâng laø ñaáu thuû vöôït troäi vaø saùng giaù nhaát ñeå leân ngoâi. Theá nhöng trong quaù trình thi ñaáu oâng ñaõ ñeå thua deã daøng Botvinik vôùi moät tyû soá raát khoù tin 1 - 4. Töø ñoù ñeán nay thaéc maéc veà traän thua naøy vaãn theo ñuoåi nhieàu ngöôøi. Maõi ñeán nhöõng naêm gaàn ñaây baùo chí  môùi tìm ñöôïc ra nhöõng taøi lieäu cho thaáy raèng trong suoát quaù trình chuaån bò vaø thi ñaáu ôû giaûi quan troïng naøy oâng ñaõ lieân tuïc bò ñe doïa nghieâm troïng veà tính maïng cuõng nhö danh döï (bò vu caùo laø coù quan heä vôùi phaùt xít Ñöùc) vaø cuoái cuøng, khoâng coù caùch naøo hôn, oâng ñaønh phaûi chaáp nhaän moät tyû soá thua nhö theá.

Noùi nhö vaäy nhöng cuõng khoâng theå phuû nhaän söùc côø  maïnh meõ vaø phöông phaùp thi ñaáu hieäu quaû cuûa Botvinik.

Ngaøy moàng 9 thaùng 5 naêm 1948, khaùn giaû ñeán ñoâng chaät caû leã ñöôøng ñeå xem vaùn ñaáu cuoái cuøng giöõa Botvinik vaø Euwe vaø cuõng laø ñeå chöùng kieán moät giôø phuùt caûm ñoäng khoù queân. Ñoù laø khi troïng taøi chính cuaû traän ñaáu, baïn ñoàng nghieäp khoa hoïc cuûa Botvinik, giaùo sö, ñaïi kieän töôùng côø ngöôøi Nam Tö Vitmar, böôùc leân saân khaáu. Khoù khaên laém oâng môùi laøm laéng ñöôïc tieáng oàn trong hoäi tröôøng, ñeå roài tuyeân boá moät caùch long troïng teân tuoåi nhaø voâ ñòch theá giôùi môùi: Mikhail Moixevich Botvinik. Nghe tôùi ñoù, taát caû nhöõng ngöôøi coù maët ñeàu ñöùng caû daäy. Hoï oâm laáy nhau, nhaûy leân vì vui söôùng, hoï chuùc möøng nhau.

Vôùi thaéng lôïi naøy Botvinik ñaõ trôû thaønh nhaø voâ ñòch theá giôùi thöù saùu veà côø Vua vaø cuõng laø ngöôøi ñaïi dieän ñaàu tieân cho neàn côø Xoâ vieát.

Botvinik, sinh ngaøy  17 thaùng 8 naêm 1911 taïi Saint Peterburg, töø naêm 1944 trôû ñi oâng soáng ôû Moskva. Khi 12 tuoåi oâng baét ñaàu chôi côø, chæ hôn 1 naêm sau oâng trôû thaønh vaän ñoäng vieân caáp 1. Töø ñoù oâng lieân tuïc tham gia caùc traän ñaáu trong nöôùc, ñeán naêm 23 tuoåi oâng trôû thaønh ñaïi kieän töôùng quoác teá vaø tham döï nhieàu giaûi quoác teá lôùn, ôû ñoù oáng ñaõ thi ñaáu vôùi haàu heát  caùc ñaïi kyø sö baäc nhaát cuûa theá giôùi. Naêm 1933 oâng noåi tieáng trong traän ñaáu nghieâng ngöûa vôùi ñaïi kieän töôùng  Xalo Flor

Bùotvinik laø moät con ngöôøi traàm laëng, ít noùi vaø ngöôøi ta ñoàn raèng oâng haàu nhö khoâng bao giôø cöôøi. Vôùi caëp kính treân maét, oâng coù daùng daáp moät nhaø giaùo neà neáp nghieâm chænh. Baïn beø caên cöù theo phong caùch cuûa oâng luoân goïi oâng moät caùch trònh troïng laø ”ñoàng chí Misa”. OÂng laøm vieäc, chôi côø, tham gia coâng taùc xaõ hoäi vaø caû coâng vieäc gia ñình, vieäc naøo cuõng chu ñaùo.

Nhöõng thaønh töïu veà côø cuûa oâng baét nguoàn töø moät yù chí maõnh lieät, moät söï lao ñoäng caêng thaúng vaø coù toå chöùc. OÂng bieát quyeát ñoaùn trong nhöõng tình theá nan giaûi. Taát caû nhöõng phaåm chaát ñoù cuøng vôùi söï am hieåu vaø say meâ côø moät caùch ñaëc bieät ñaõ ñöa oâng tôùi ñænh cao cuûa moân theå thao naøy, maëc duø oâng laøm quen vôùi côø Vua khoâng sôùm nhö caùc nhaø voâ ñòch sau naøy

Ngay töø naêm 1925,trong traän ñaáu giöõa caùc ñaáu thuû maïnh nhaát cuûa Lieân Xoâ, Botvinik, luùc ñoù môùi 14 tuoåi, ñaõ giaønh ñöôïc vò trí thöù ba - thöù tö, ñöôïc phong ngay danh hieäu vaän ñoäng vieân côø Vua caáp kieän töôùng.

Cuõng chính vaøo naêm 1925 ñaõ xaûy ra moät söï kieän ñaùng ghi nhôù, neáu khoâng noùi laø quyeát ñònh ñoái vôùi söï nghieäp côø Vua cuûa Botvinik :Naêm ñoù taïi Moskva toå chöùc cuoäc thi ñaáu côø Vua quoác teá lôùn, coù nhaø voâ ñòch theá giôùi ngöôøi Cuba laø Raun Capablanca tham gia. Vaøo moät ngaøy nghæ, Capablanca ñeán thaêm Leningrad vaø nhaän lôøi thi ñaáu ñoàng thôøi vôùi caùc ñaáu thuû ôû ñaây treân ba möôi baøn côø. Tröôûng ban toå chöùc traän ñaáu ñoù, oâng Iacov Rokhlin ghi teân caäu thieáu nieân Botvinik vaøo moät trong soá ba möôi choã ñoù. Khi ñöôïc bieát tin naøy, baø meï Botvinik khoâng khoûi ngaïc nhieân, hoûi ñuøa caäu con trai :”Sao? Con ñònh trôû thaønh Capablanca ñaáy aø ?”.

Ngaøy 20 thaùng 11 naêm 1925, cung hoaø nhaïc Leningrad ñoâng nhö ngaøy hoäi. Khi böôùc vaøo phoøng ñaáu, nhìn thaáy caäu beù möôøi boán tuoåi, Capablanca cuõng coøn ngôø ngôï khoâng bieát lieäu caäu beù naøy coù phaûi ñuùng laø ngöôøi coù teân trong soá ñoái thuû cuûa oâng khoâng. Khi ñaáu, Botvinik chôi raát kieân quyeát vaø töï tin. Ai maø bieát ñöôïc raèng cho ñeán luùc ñoù, chuù thieáu nieân Botvinik môùi laøm quen vôùi côø ñöôïc hai naêm. Vaùn ñaáu tieáp tuïc haøo höùng. Phaùt hieän nöôùc ñi yeáu cuûa nhaø voâ ñòch, Botvinik di chuyeån quaân chính xaùc vaø ñeán nöôùc ñi thöù 32 thì Capablanca chòu thua.

Sau buoåi ñaáu, nhaø voâ ñòch baét tay chuùc möøng vaø noùi nhöõng lôøi tieân tri baát ngôø sau ñaây: ”Caäu beù chôi côø nhö moät kieän töôùng thöïc thuï. Cho toâi ñem caäu beù veà Cuba, thì theá naøo caäu cuõng trôû thaønh nhaø voâ ñòch theá giôùi!”.

Töø ngaøy ñoù Botvinik noåi tieáng trong laøng côø.

Trong moät thôøi gian daøi, nhaát laø giai ñoaïn töø naêm 1925 ñeán 1948, oâng ñaõ coù dòp tieáp xuùc, tuy khoâng nhieàu, vôùi nhöõng ñaáu thuû côø Vua theá giôùi luùc baáy giôø ôû nhieàu nöôùc, nhöng nhôø ñoù oâng ñaõ tieáp thu ñöôïc thaáu ñaùo lyù thuyeát côø cuõng nhö töï taïo cho mình phöông phaùp lyù giaûi khoa hoïc. Nhöõng tính toaùn saâu saéc cuûa oâng nhieàu luùc laøm ñoái thuû bò baát ngôø. OÂng coøn coù taøi phaùt hieän ra nhöõng giaûi phaùp raát khoù thaáy vaø cöùu vaõn ñöôïc nhöõng vaùn côø töôûng nhö ñaõ thua möôøi möôi.

Sau khi ñoaït chöùc voâ ñòchtheá giôùi, Botvinik ñöôïc FIDE giao soaïn thaûo quy cheá giaûi voâ ñòch theá giôùi.

Quy cheá naøy ñöôïc thoâng qua ôû Paris quy ñònh 3 naêm moät laàn nhaø voâ ñòch môùi phaûi ñaáu moät traän ñeå baûo veä vöông mieän cuûa mình, trong tröôøng hôïp hoøa nhaø voâ ñòch ñöôïc giöõ nguyeân danh hieäu, neáu nhaø voâ ñòch bò thua, oâng ta coù quyeàn ñoøi hoûi moät traän phuïc thuø, neáu thaéng ôû traän phuïc thuø oâng ta laïi tieáp tuïc giöõ vöõng vöông mieän cuûa mình. Nhìn vaøo ñaây ta thaáy roõ qui taéc do Botvinik soaïn thaûo daønh cho nhaø voâ ñòch khaù nhieàu ñaëc quyeàn : 3 naêm môùi coù 1 traän ñaáu. Coøn theo quy taéc hoaø côø thì roõ raøng hoaøn toaøn baát lôïi cho keû thaùch ñaáu vì muoán thaéng nhaø Voâ ñòch hoï phaûi ñaït ñöôïc tyû soá 13 -11 (neáu chôi 24 vaùn) , tröôùc ñoù nöûa theá kyû Mikhail Trigorin ñaõ töøng kòch lieät phaûn ñoái söï thieân vò quaù ñaùng naøy trong traän ñaáu vôùi Steinitz. Coøn quy taéc coù traän phuïc thuø cuõng nhaèm cöùu vaõn cho nhaø voâ ñòch ñaõ bò rôùt ñaøi.

Caùc nhaø voâ ñòch tröôùc thôøi  Botvinik duø ñöôïc toaøn quyeàn choïn ngöôøi thaùch ñaáu nhöng khoâng lôïi duïng ñieàu ñoù ñeå keùo daøi thôøi gian chieám giöõ ngoâi baùu: Steinitz trong voøng 6 naêm ( töø 1889 ñeán 1894) ñaáu 4 traän, Laxker trong 15 naêm ñaáu 7 traän, Aliokhin trong 8 naêm ñaáu 4 traän. Coøn ôû caùc giaûi quoác teá lôùn hoï ñeàu ghi teân tham gia baát keå thaéng thua. Giao tieáp vaø reøn luyeän laø moät thoùi quen cuûa haàu heát caùc nhaø voâ ñòch thôøi ñoù. Töø  Steinitz cho ñeán Euwe, caùc oâng khoâng chæ laø nhöõng thieân taøi côø maø ñeàu laø ngöôøi coù tính caùch maïnh meõ, loøng töï troïng raát cao. Moãi ngöôøi trong soá hoï ñeàu töï mình khaùm phaù ra moät lyù thuyeát môùi trong côø. Daáu aán cuûa hoï ñeå laïi raát ñaäm neùt.

Cuõng theo luaät môùi ñöôïc soaïn thaûo naøy, muoán trôû thaønh öùng cöû vieân chöùc voâ ñòch (töùc laø ñoái thuû cuûa nhaø voâ ñòch), caùc ñaáu thuû phaûi qua thi ñaáu tuyeån choïn khaù nhieàu taàng naác. Toùm taét quaù trình tuyeån choïn nhö sau : Ngöôøi ta chia theá giôùi ra caùc lieân khu vöïc, moãi lieân khu vöïc bao goàm nhieàu khu vöïc. Töø caùc traän ñaáu khu vöïc vaø lieân khu vöïc, ngöôøi ta tuyeån saùu ñaáu thuû maïnh nhaát. Saùu ñaáu thuû naøy seõ cuøng vôùi hai ñaáu thuû maø ba naêm tröôùc ñaây ñaõ gaëp nhau trong traän chung keát giaønh danh hieäu öùng cöû vieân (Neáu moät trong hai ngöôøi ñoù ñaõ trôû thaønh nhaø voâ ñòch thì cöïu voâ ñòch seõ thay vaøo), hoïp thaønh nhoùm 8 ngöôøi. Taùm ngöôøi naøy seõ ñaáu loaïi tröïc tieáp (töù keát, baùn keát vaø chung keát). Cuoái cuøng ngöôøi naøo thaéng traän chung keát seõ trôû thaønh öùng cöû vieân tranh chöùc voâ ñòch.

Trong quùa trình giöõ chöùc voâ ñòch theá giôùi (1948-1963) Botvinik ñaõ ñaáu baûy traän ñeå baûo veä danh hieäu voâ ñòch, trong soá ñoù oâng ñaõ phaûi chòu nhöôøng danh hieäu ba laàn vaø moät soá laàn hoøa may maén vôùi nhöõng ngöôøi thaùch ñaáu.

Ñoái vôùi Aliokhin, trong suoát möôøi baûy naêm giöõ chöùc voâ ñòch cuõng ñaõ moät laàn nhöôøng danh hieäu cho Mac Euwe. Nhöng ai cuõng bieát trình ñoä giöõa Aliokhin vaø Euwe coøn caùch nhau khaù xa, neân traän thua ñoù chæ ñöôïc coi laø moät truïc traëc nhoû. Coøn ñoái vôùi Bovinik thì khaùc. Giöõa oâng vaø caùc ñaá thuû cuøng oâng tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi coù theå noùi laø haàu nhö hoaøn toaøn ngang taøi ngang söùc neáu khoâng muoán noùi laø khoâng ít laàn oâng coøn toû ra yeáu hôn nhöõng ngöôøi thaùch ñaáu. Nhieàu laàn oâng ñaõ phaûi duøng tôùi nhöõng möu meïo ñaùnh löøa ñoái phöông môùi giaønh ñöôïc chieán thaéng.

Naêm 1951, Bovinik gaëp Bronxtanh ñeå baûo veä chöùc voâ ñòch laàn ñaàu tieân. Bronxtanh ñaõ hoøa vôùi Boâvinhich 5 - 5. Nhôø  qui ñònh khi tyû soá hoøa thì nhaø voâ ñòch tieáp tuïc giöõ danh hieäu, maø Boâvinik tieáp tuïc giöõ ”ngoâi baùu” theâm ba naêm nöõa.

Ñeán naêm 1954, Bovinhich gaëp laïi Smyslov. Laàn naøy Bovinik gaëp may ôû phuùt choùt :Tyû soá hoøa 7 - 7 vaø oâng laïi vaãn laø nhaø voâ ñòch.

Nhöng ñeán naêm 1957 oâng ñaõ phaûi trao laïi voøng hoa chieán thaéng cho Smyslov chôi troäi haún vaø thaéng vôùi tyû soá 6 - 3.

Sau ñoù moät naêm, naêm 1958, khi ñöôïc quyeàn ñaáu traän phuïc thuø, Bovinik  ñaõ laáy laïi ñöôïc danh hieäu cuûa mình khi thaéng laïi Smyslov 7 - 5

Naêm 1960, trong laøng côø, Mikhain Tan noåi leân nhö moät ngoâi sao saùng, ñaõ haï nhaø voâ ñòch vôùi tyû soá ”ñaùng sôï” 6 - 2, giaønh chöùc voâ ñòch. Song Tan ñaõ ñeå thua trong traän ñaáu phuïc thuø vôùi moät tyû soá khoâng keùm phaàn ngaïc nhieân 5 - 10.

Naêm 1963, Bovinhich ñaáu traän cuoái cuøng vôùi Tigran Petrosian, ñaïi dieän côø cuûa thaønh phoá Erevan (nöôùc coäng hoøa Acmeânia) vaø phaûi nhöôøng vónh vieãn danh hieäu voâ ñòch theá giôùi cho ñaáu thuû taøi ba naøy sau khi Petrosian thaéng oâng vôùi tyû soá 5 - 2. Töø laàn naøy traän phuïc thuø bò baõi boû vì FIDE ñaõ nhaän raát nhieàu yù kieán phaûn ñoái cuûa caùc lieân ñoaøn treân theá giôùi.

Trong thôøi kyø giöõ chöùc voâ ñòch haàu nhö Botvinik khoâng tham döï caùc giaûi ñaáu quoác teá vaø cuõng raát ít khi tham gia giaûi voâ ñòch toaøn Lieân bang.

Noùi tôùi Botvinik ngöôøi ta khoâng theå khoâng nhaéc ñeán phong caùch chôi ñaëc saéc cuûa oâng: mang tính chaát toaùn hoïc vaø loâgíc raát roõ. Coù leõ ñoù chính laø bieåu hieän cuûa moät trình ñoä khoa hoïc kyõ thuaät cao ñöôïc öùng duïng vaøo côø Vua. Tính caùch ñoù bieåu hieän ñaëc bieät ôû giai ñoaïn côø taøn. Cuõng gioáng nhö caùc baäc tieàn nhieäm laø Aliokhin, Trigoârin..., Botvinik ñaõ nghieân cöùu heát söùc kyõ löôõng toaøn boä nhöõng bieán thaùi cuûa côø taøn (trong luùc Capablanca chaúng haïn, chæ thieân veà côø taøn Xe) : Töø theá côø ñôn giaûn laø côø taøn Toát, ñeán côø taøn Xe, ñeán phöùc taïp nhöø côø taøn Haäu vaø Toát. Botvinik  ñaõ coù nhöõng coáng hieán quan troïng vaøo lyù thuyeát côø taøn vaø nhöõng taùc phaåm cuûa oâng ñöôïc caùc ñaáu thuû côø Vua treân theá giôùi löu yù. OÂng saùng taïo nhöõng theá côø taøn vöøa mang tính ngheä thuaät cao, vöøa coù tính giaùo duïc thaåm myõ ñöôïc caùc baïn môùi chôi côø raát yeâu thích.

Chuùng ta seõ laøm quen vôùi vaøi vaùn côø taøn tieâu bieåu cuûa oâng maø ñieåm xuaát phaùt laø töø theá yeáu, hay noùi caùch khaùc :”Botvinik chieán ñaáu ñeå gôõ hoøa”.

Naêm 1961, trong traän phuïc thuø, Botvinik gaëp Tan, vaùn thöù 20 laø vaùn quyeát ñònh. Quùa trình vaùn ñaáu daãn ñeán theá côø taøn Xe, Toát. Vaø luùc ñoù caùc chuyeân gia nhaát trí cho raèng vieäc Botvinik thua laø taát yeáu. Song Boâtvinhich ñaõ choáng traû kieân cöôøng. Vaùn côø naøy ñaõ phaûi hoaõn ñaáu tôùi laàn thöù hai vaø caøng coù theâm nhieàu ngöøôi cho raèng khoâng coøn khaû naêng cöùu vaõn ñöôïc nöõa. Sau naøy Botvinik keå laïi :”Tình hình quaân ñen cuûa toâi thaät tuyeät voïng. Hoaït ñoäng cuûa Xe ñen raát bò haïn cheá neáu khoâng noùi laø bò keït. Trong thôøi gian hoaõn ñaáu, khi ngoài phaân tích ôû nhaø, toâi chôït nhaän ra moät keá hoaïch khaù ñuùng ñaén ñeå töï veä, töùc laø Xe phaûi tìm caùch taán coâng Vua traéng”. Song Botvinik cuõng hieåu khaù roõ Tan khoâng phaûi tay vöøa, oâng beøn laøm moät ”ñoäng taùc giaû”. Hoâm sau khi tôùi ñaáu tieáp, oâng ñaõ khoâng mang theo chieác phích ñöïng caø pheâ nhö thöôøng leä. Cöû chæ ñoù nhaèm maùch baûo cho Tan bieát raèng, ñoái thuû cuûa anh ñaõ tuyeät voïng vaø saép ñaàu haøng tôùi nôi. Chæ caàn nhö vaäy cuõng ñuû laøm cho Tan chuû quan khinh ñòch vaø rôi vaøo baãy. Botvinik keå tieáp :”Tan chöa nhaän ra ñöôïc yù nghóa chieán thuaät trong keá hoaïch cuûa toâi vaø theá laø Xe ñen ñaõ tìm caùch khoáng cheá ñöôïc hoaït ñoäng cuûa Xe traéng. Cuoái cuøng,moät theá côø thaät hieám coù ñaõ xuaát hieän: beân ñen coøn hai Toát, moät Xe, trong luùc beân traéng coøn ba Toát vaø moät Xe. Toát cuûa beân traéng laïi ôû moät vò trí khaù thuaän lôïi, vaäy maø khoâng sao phaùt huy ñöôïc khaû naêng cuûa noù. Xe ñen laïi coù khaû naêng haïn cheá ñöôïc nöôùc ñi cuûa Vua traéng, khoâng ñeå Vua traéng tieán leân tieáp caän tieâu dieät Toát ñen. Tan ñaõ cay ñaéng nhaän ra ñieàu ñoù vaø duø coá gaéng ñi theâm 17 nöôùc nöõa anh vaãn khoâng taøi naøo giaønh ñöôïc phaàn thaéng neân ñaønh phaûi chòu hoøa ”.

Vaùn côø naøy khoâng keå thôøi gian hoaõn ñaáu hai laàn, keùo daøi toång coäng 15 giôø vaø coù soá nöôùc ñi kyû luïc : 121. Vaùn hoøa naøy ñoái vôùi Botvinik thaät coøn hôn moät thaéng lôïi hoaøn haûo, bôûi vì noù coù moät taùc duïng taâm lyù raát lôùn ñoái vôùi Tan khieán anh bò soác maïnh ñeå roài thua vaùn tieáp theo vaø phaûi trao traû laïi danh hieäu voâ ñòch cho Botvinik. Bieát laøm sao ñöôïc, Tan coøn quùa treû, luùc ñoù anh môùi ôû tuoåi 25.

Vieäc nghieân cöùu nhöõng maët maïnh vaø maët yeáu cuûa caùc ñoái thuû trong khi chôi vaø trong tính caùch rieâng cuûa hoï ñaõ ñöôïc Botvinik ñöa leân moät trình ñoä cao. Phaân tích nhöõng vaùn côø cuûa Bronxtanh tröôùc traän ñaáu giaønh danh hieäu voâ ñòch theá giôùi naêm 1951, Botvinhich ñi ñeán keát luaän raèng, ñoái thuû töông lai cuûa oâng chôi raát toát khi tình huoáng phöùc taïp, ñoâng quaân, nhöng khi côø taøn, khi taát caû phuï thuoäc vaøo söï phaân tích chính xaùc thì Bronxtanh chôi keùm töï tin hôn vaø nhieàu luùc phaïm phaûi sai laàm. OÂng coøn ghi nhaän caû nhöõng ñaëc ñieåm thuaàn tuùy tính caùch con ngöôøi cuûa ñoái thuû : khaùt voïng muoán ñoäc ñaùo, muoán chieám ñöôïc söï haâm moä cuûa khaùn giaû. Botvinik ñaõ söû duïng yeáu ñieåm naøy cuûa ñoái phöông nhö theá naøo ? OÂng coá ñöa vaùn côø veà côø taøn vaø oâng ñaõ khoâng laàm : Bronxtanh ñaõ thua ba vaùn trong theá côø hoøa. Vaùn quyeát ñònh laø vaùn thöù 23, khi tyû soá laø 5-4 khoâng phaûi nghieâng veà phía nhaø voâ ñòch maø laø nghieâng veà phía öùng cöû vieân chöùc voâ ñòch. Chuùng ta nhöôøng lôøi cho Botvinik :”Luùc naøy toâi chôi quaân traéng, neáu khoâng thaéng vaùn thöù 23 thì thaát baïi trong traän ñaáu laø khoâng traùnh khoûi. Thôøi ñieåm quyeát ñònh ñaõ tôùi sau nöôùc ñi thöù 35 cuûa quaân traéng. Toâi chæ coøn 3 phuùt maø Bronxtanh coøn tôùi 10 phuùt. Quaân ñen coù theå aên Toát nhöng trong tröôøng hôïp ñoù seõ phaûi duøng 2 Maõ ñeå choáng laïi 2 Töôïng (khi côø taøn,ñieàu ñoù raát nguy hieåm).Bronxtanh nhìn toâi, nhìn ñoàng hoà, nhìn xuoáng khaùn giaû vaø quyeát ñònh aên Toát”. Ñoù laø moät quyeát ñònh sai laàm nhöng hoaøn toaøn khoâng phaûi ngaãu nhieân ñoái vôùi Bronxtanh. Ñoù laø moät quyeát ñònh maø ñoái thuû cuûa Bronxtanh ñaõ chôø ñôïi töø tröôùc, hay noùi caùch khaùc, döôøng nhö tìm caùch xuùi baãy ñeå Bronxtanh ñi nöôùc ñoù. Khi vaùn côø ñöôïc chôi tieáp, Bronxtanh ñaõ chòu thua. Traän ñaáu keát thuùc vôùi tyû soá hoøa 5-5 vaø Botvinik tieáp tuïc giöõ danh hieäu voâ ñòch theá giôùi.

Cuoäc ñôøi chôi côø cuûa Botvinik thaät phong phuù, caùc vaùn thi ñaáu xuaát saéc cuûa oâng ñöôïc taäp hôïp laïi thaønh caùc taäp saùch coù bình luaän, phaân tích. Saùch cuûa oâng ñöôïc ñoâng ñaûo baïn chôi côø chôø ñoùn. Bieät taøi cuûa Botvinik coøn ôû choã oâng ñaõ khaùm phaù ñöôïc nhöõng nguoàn döï tröõ baát ngôø trong caùc vaùn côø taøn ñôn giaûn. Toång coäng, Botvinik ñaõ cho xuaát baûn 40 taùc phaåm vöøa saùch vöøa baøi nghieân cöùu coù gía trò.

Laø moät kyõ sö ñieän coù taøi, naêm 1926 oâng ñoã phoù tieán só, naêm 1951 oâng baûo veä thaønh coâng luaän aùn tieán só. OÂng laøm vieäc caät löïc treân hai lónh vöùc khoa hoïc vaø côø Vua. Nhöõng phaùt minh khoa hoïc cuûa oâng ñöôïc caáp baèng saøng cheá caû trong nöôùc vaø nöôùc ngoaøi, khi ñaõ cao tuoåi oâng vaãn lieân tuïc nghieân cöùu saâu vieäc laäp chöông trình chôi côø cho caùc maùy tính.

Nhöng coù leõ coâng lao lôùn nhaát ñöôïc ñaùnh giaù vaø ghi nhaän  laø oâng ñaõ doàn heát taâm löïc vaø kinh nghieäm cuûa mình vaøo vieäc ñaøo taïo  caû moät theá heä kyø thuû treû ñaày taøi naêng, teân tuoåi löøng laãy nhö caùc nhaø voâ ñòch theá giôùi Karpov, Kasparov, Maia Triburdanide...vaø haøng chuïc ñaïi kieän töôùng quoác teá ñaày taøi naêng khaùc taïi tröôøng daïy côø mang teân oâng. Cuoäc ñôøi oâng laø cuoäc ñôøi cuûa moät taøi naêng keát hôïp vôùi söï lao ñoäng mieät maøi, nghieâm tuùc, moät yù chí saùng taïo maïnh meõ, moät naêng löïc sö phaïm lôùn lao.

OÂng laø caây ñaïi thuï trong neàn côø Vua Lieân Xoâ. OÂng qua ñôøi naêm 1995, thoï 84 tuoåi .

***

Neáu coù ai hoûi Bovinik raèng, trong 15 naêm voâ ñòch cuûa mình ai laø ”baïn côø” thaân thieát nhaát, thì coù leõ oâng seõ khoâng ngaàn ngaïi traû lôøi: ñoù chính laø Smyslov. Chæ noùi rieâng veà caùc traän ñaáu tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi thì Bovinik ñaõ gaëp Smyslov  caû thaûy 4 traän (trong soá 8 traän ñaáu trong cuoäc ñôøi Bovinik). Ñoù laø moät tröôøng hôïp thaät hieám coù giöõa hai ñoái thuû. Neáu nhö Bovinik sôùm ruùt lui khoûi kyø ñaøi thì caùc danh thuû khaép naêm chaâu khoâng khoûi kinh ngaïc khi thaáy ”oâng giaø” Smyslov, baïn ñoàng haønh cuûa Bovinik, naêm 1984, tuy ñaõ 63 tuoåi, vaãn ñaùnh thaéng haøng loaït danh thuû quoác teá treû trung vaø doài daøo söùc löïc hôn mình nhieàu ñeå roài nghieãm nhieân giaønh ñöôïc quyeàn vaøo chung keát choïn öùng cöû vieân laøm ñoái thuû cuûa nhaø voâ ñòch. Ngöôøi maø oâng gaëp ôû traän chung keát ñoù laø Gari Kasparov, ñöôïc meänh danh laø thaàn ñoàng côø Vua ngöôì Bacu (nöôùc coäng hoøa Adecbaigian) môùi 21 tuoåi. Gaàn ñaây nhaát, vaøo naêm 1997 oâng ñaõ coù moät traän ñaáu raát thuù vò vôùi Etienne Bacrot, moät thaàn ñoàng côø Vua nöôùc Phaùp.

Trong caùc ñaïi hoäi Olympic côø theá giôùi, trong caùc giaûi voâ ñòch chaâu AÂu, caùc giaûi töôûng nieäm mang teân caùc nhaø chôi côø xuaát saéc, ngöôøi ta ñeàu thaáy coù maët oâng. OÂng ñaõ goùp phaàn xöùng ñaùng cuøng ñoàng ñoäi ñöa caùc giaûi thöôûng cao quí veà laøm vinh döï cho Toå quoác mình.

Vasili Smyslov coù moät ngöôøi cha vaø moät ngöôøi baùc raát yeâu côø. Naêm 1912 cha cuûa Vasili ñaõ töøng thi ñaáu vaø thaéng moät chaøng trai coù teân laø Aliokhin, ngöôøi maø 15 naêm sau ñaõ trôû thaønh nhaø Voâ ñòch theá giôùi. Coù leõ ñoù laø moät vinh haïnh, moät kyû nieäm khoù queân cuûa gia ñình ñaõ coù taùc ñoäng khoâng nhoû tôùi Vasili. Chính baùc cuûa Vasili ñaõ daïy baûo vaø daãn daét chaùu mình tôùi caùc traän ñaáu. Coù laàn thaáy Vasili chôi côø xuaát saéc, thaéng  mình maáy vaùn lieàn, oâng mua ngay moät boä tuyeån taäp caùc vaùn côø cuûa Aliokhin, ñeà taëng Vasili vaøo ñaàu trang saùch :"Taëng nhaø voâ ñòch theá giôùi töông laí!" khieán Vasili troøn maét ngaïc nhieân.

Vasili Smyslov sinh ngaøy 24 thaùng 3 naêm 1921 taïi Moskva. Töø khi coøn beù, Smyslov ñaõ sôùm tham gia vaøo nhoùm côø thieáu nieân taïi moät caâu laïc boä côø Vua ôû Moskva. Naêm 14 tuoåi oâng ñaït danh hieäu vaän ñoäng vieân caáp I.  Sau ñoù oâng tieáp tuïc ghi ñöôïc moät loaït thaønh tích quí gía : Naêm 1941 khi troøn 20 tuoåi oâng ñöôïc phong danh hieäu ñaïi kieän töôùng vaø kieän töôùng coâng huaân theå thao Lieân Xoâ. Naêm 1949 ñöôïc FIDE phong danh hieäu ñaïi kieän töôùng quoác teá.

Nhö caùc baïn ñaõ bieát, naêm 1948, trong traän ñaáu voøng troøn cuûa naêm danh thuû baäc nhaát theá giôùi, Smyslov ñöôïc xeáp thöù hai, sau Botvinik.

Ñeán naêm 1954, oâng gaëp laïi Botvinik trong traän tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi. Traân ñaáu ñaõ cho thaáy hai beân hoaøn toaøn caân söùc caân taøi, theå hieän roõ reät qua tyû soá cuoái cuøng 7-7. Chæ vì ñieàu leä qui ñònh maø oâng ñaønh chòu ñeå cho Botvinik tieáp tuïc giöõ ñöôïc ”ngai vaøng” theâm ba naêm nöõa.

Theá roài ba naêm troâi qua, sau khi vöôït qua caùc traän ñaáu loaïi tröïc tieáp, Smyslov moät laàn nöõa laïi ngoài ñoái dieän vôùi Botvinik treân saân khaáu lôùn daønh cho giaûi voâ ñòch theá giôùi. Trong traän ñaáu naøy oâng ñaõ chieán thaéng Botvinik moät caùch veû vang vôùi tyû soá 6 - 3 (khoâng keå 13 vaùn hoøa), xöùng ñaùng ñoaït chöùc voâ ñòch theá giôùi vaø trôû thaønh nhaø voâ ñòch thöù baûy trong lòch söû côø Vua. Ñoù laø vaøo naêm 1957.

Song thaät ñaùng tieác laø oâng giöõ danh hieäu naøy coù moät naêm, vì ñeán traän phuïc thuø vaøo naêm sau (1958) oâng ñaõ ñeå thua Botvinik vôùi tyû soá 5 - 7. Tuy vaäy, theo nhieàu nhaø phaân tích côø thì tyû soá ñoù khoâng phaûn aûnh ñuùng thöïc löïc cuûa oâng. Thöïc teá, Smyslov, baèng nhieàu vaùn côø, ñaõ chöùng minh söùc saùng taïo cuûa mình. Coøn veà ngheä thuaät töø öu theá nhoû taïo neân öu theá lôùn daàn vaø ñöa caùn côø ñeán thaéng lôïi, thì roõ raøng oâng toû ra troäi hôn Botvinik.

Phong caùch chôi côø cuûa Smyslov toaøn naêng vaø haøi hoøa nhö chính con ngöôøi cuûa oâng : raát ñieàm ñaïm, nhoû nheï nhöng laïi saâu saéc, nhö Max Euwe ñaõ nhaän xeùt :"Smyslov laø moät ñaáu thuû kyø laï. OÂng laø ngöôøi raát lòch söï vaø hoøa nhaõ nhöng khi chôi côø vôùi oâng ta thì haõy coi chöøng, khi ñoù oâng ta trôû neân moät ñoái thuû khaù nguy hieåm !"

Coøn Smyslov thì taâm söï :"Theo toâi côø ñaõ ñem ñeán cho ta baøi hoïc tuyeät vôøi veà con ngöôøi. Aliokhin ñaõ töøng noùi : chính côø ñaõ taïo neân tính caùch cuûa con ngöôøi. Ñoái vôùi toâi, ñieàu ñoù hoaøn toaøn ñuùng".

Ngoaøi chôi côø oâng coøn thích ñaám boác, cöû taï vaø ñua xe ñaïp ñeå reøn luyeän theå löïc. Nhöng ñaëc bieät nhaát laø khaû naêng aâm nhaïc cuûa oâng. OÂng laø moät ngheä só haùt ñôn ca vôùi gioïng nam trung tuyeät vôøi. OÂng daønh nhieàu thôøi gian roãi ñeå taäp haùt, bieåu dieãn vaø coù album nhaïc rieâng cuûa mình. Trong moät laàn ñaáu côø ôû Myõ, oâng ñaõ leân bieåu dieãn ôû moät buoåi ca nhaïc. Gioïng haùt cuûa oâng khieán khaùn giaû say meâ, noàng nhieät hoan ngheânh vaø töôûng oâng laø moät ca só chuyeân nghieäp. Naêm 1996, nhaân dòp oâng troøn 75 tuoåi, moät buoåi hoøa nhaïc lôùn ñöôïc toå chöùc taïi cung aâm nhaïc Moskva ñeå chuùc möøng oâng.

Hieän nay ôû Nga coù tröôøng côø mang teân Vaxili Smyslov, ñoù laø moät trong ba tröôøng côø noåi tieáng nhaát ôû Nga. ÔÛ ñoù nhöõng hoïc troø nhoû nhìn vaøo con ñöôøng oâng ñi, hy voïng töông lai cuûa mình cuõng töôi saùng vaø ñaày thi vò nhö cuûa ngöôøi thaày.

***

Sau khi ñaït döôïc danh hieäu voâ ñòch cao quí naêm 1948, teân tuoåi Botvinik löøng laãy khaép Lieân Xoâ. Bieát bao thanh thieáu nieân Xoâ vieât  ngöôõng moä, khaâm phuïc vaø hoïc taäp caùch chôi cuûa oâng.

Muøa heø naêm 1950, nhaø voâ ñòch ñi nghæ maùt ôû bieån. Moät hoâm coù moät chuù beù mang baøn côø ñeán xin ñaáu vôùi oâng. Luùc ñoù Botvinik khoâng chuù yù laém vaø ñaõ kheùo leùo töø choái chuù beù deã thöông naøy. Theá laø cuoäc ñaáu giöõa nhaø voâ ñòch vaø ngöôøi ngöôõng moä nhoû tuoåi khoâng thaønh.

Thôøi gian cöù theá troâi qua. Möôøi naêm sau, naêm 1960, Botvinik laïi moät laàn nöõa phaûi thi ñaáu ñeå baûo veä chöùc chöùc voâ ñòch theá giôùi cuûa mình. Ñaáu thuû cuûa oâng laàn naøy laø Mikhain Tan, moät sinh vieân 24 tuoåi, ngöôøi thaønh phoá Riga ( thuû ñoâ nöôùc coäng hoøa Latvia, naèm treân bôø bieån Bantich luùc ñoù ñang thuoäc Lieân Xoâ). Botvinik khoâng theå ngôø raèng Mikhain Tan chính laø chuù beù maø oâng ñaõ töøng gaëp treân bôø bieån naêm naøo. Vaø traän ñaáu muôøi naêm tröôùc treân baõi caùt chöa thaønh thì giôø ñaây ñaõ ñöôïc toå chöùc troïng theå treân saân khaáu trang troïng cuûa moät toøa nhaø nguy nga taïi thuû ñoâ Moskva, ñöôïc haøng trieäu ngöôøi haâm moä khaép nôi say meâ theo doõi.

Ngay trong 7 vaùn ñaàu Tan ñaõ thöïc söï gaây choaùng vaùng cho Botvinik baèng 3 vaùn thaéng lieân tieáp khieán tyû soá laø 3 - 0 (khoâng keå 4 vaùn hoøa). Töø ñoù trôû ñi duø coù raát nhieàu kinh nghieäm traän maïc, Botvinik cuõng chæ coøn bieát choáng ñôõ vaát vaû tröôùc nhöõng ñoøn ñaùnh maõnh lieät, hoùc hieåm cuûa Tan. Keát thuùc cuoäc côø Tan thaéng oâng vôùi tyû soá khoù tin 6 - 2 (vaø 13 vaùn hoaø), chæ caàn coù 21 vaùn maø khoâng caàn ñaùnh ñuû 24 vaùn theo quy ñònh.

Tan hoaøn toaøn xöùng ñaùng trôû thaønh nhaø voâ ñòch côø Vua theá giôùi thöù taùm. Quaû thaät, Botvinik chöa töøng bò thua traän naøo naëng ñeán nhö vaäy. Thaät laø moät chaán ñoäng trong laøng côø.

Ngöôøi ta baét ñaàu nghieân cöùu kyõ phong caùch chôi môùi meû tôùi möùc laï luøng cuûa nhaø voâ ñòch theá giôùi môùi treû tuoåi taøi ba.

Neáu Botvinik laø moät quaùn quaân veà phong caùch chôi khoa hoïc vaø hôïp lyù ñeán möùc saâu saéc thì Tan laïl ñaïi dieän cho phong caùch chôi laõng maïn vôùi nhöõng tình huoáng cöïc kyø phöùc taïp, vôùi nhöõng ñoøn phoái hôïp raát saéc beùn vaø thoâng minh töôûng chöøng nhö ñaõ bò maát haún ñi töø laâu treân baøn côø, nay laïi xuaát hieän. Söùc saùng taïo cuûa Tan theå hieän qua caùch taïo nhöõng böôùc ñi kyø aûo, mang tính ngheä thuaät raát cao.

Mikhail Tan traûi qua chaëng ñöôøng daãn ñeán nhöõng thaønh tích lôùn vôùi toác ñoä thaät nhanh choùng, ñeå chæ trong voøng maáy naêm ñaõ giaønh ñöôïc danh hieäu voâ ñòch Lieân Xoâ trong caùc naêm 1957-1958. Tieáp theo ñoù laø thaéng lôïi ôû cuoäc ñaáu lieân khu vöïc do FIDE toå chöùc vaøo naêm 1958 ôû Porto Rozt (Nam Tö), ñeå roài böôùc sang naêm 1959 giaønh tieáp caùc thaéng lôïi trong caùc voøng ñaáu sau vaø trôû thaønh öùng cöû vieân chöùc voâ ñòch.

Qua caùc giai ñoaïn cuûa vaùn côø, ngöôøi ta nhaän thaáy khaù roõ phong caùch ñoäc ñaùo cuûa Tan : raát saùng taïo ôû phaàn khai cuoäc, raát phöùc taïp ôû trung cuoäc döïa treân nhieàu nöôùc ñi baát ngôø vôùi hieäu quaû taâm lyù cao. Nhaân toá chính cuûa nhöõng thaéng lôïi cuûa Tan laø nhöõng ñôït taán coâng vaøo Vua ñoái phöông baèng nhöõng ñoøn phoái hôïp vöøa ñeïp, vöøa taøi tình vôùi moät trình ñoä ngheä thuaät ñieâu luyeän. Phaàn côø taøn, Tan chôi cuõng khaù hay, nhaát laø côø taøn phöùc taïp vaø ñoâng quaân. Thí quaân khoâng heà tieác reû ñeå giaønh thaéng lôïi laø neùt ñaëc saéc trong caùch chôi cuûa Tan. Ngöôøi ta tính ra raèng soá quaân maø oâng thí treân baøn côø trong 4 naêm baèng soá quaân ñöôïc thí cuûa moät ñaïi kieän töôùng trong suoát cuoäc ñôøi chôi côø.

Ngöôøi nghieân cöùu kyõ caøng nhaát caùc vaùn côø cuûa Tan, chaéc caùc baïn cuõng ñoaùn ñöôïc, chính laø Mikhail Botvinik. Tröôùc tyû soá thaéng aùp ñaûo cuûa Tan vaø caùch chôi khaù toaøn dieän, kyø dieäu cuûa Tan, oâng phaûi tìm ra ñöôïc ñieåm naøo laø yeáu nhaát cuûa ñoái thuû. Phaân tích tyû mæ caùc vaùn côø, oâng lhaùm phaù ra raèng, maëc duø Tan maïnh ôû caùc giai ñoaïn khai cuoäc vaø trung cuoäc, song ôû giai ñoaïn taøn cuoäc Tan vaãn coøn moät ñieåm yeáu, ñoù laø Tan chæ chôi taøn cuoäc raát hay khi treân baøn côø coøn ñoâng quaân vaø caùc theá côø coøn cho pheùp söï saùng taïo raát ”ngheä só”. Coøn ôû caùc vaùn côø taøn ít quaân, khi moãi nöôùc ñi ñoøi hoûi tính chính xaùc nhö toaùn hoïc vaø söï saùng taïo giaûm ñeán möùc thaáp nhaát thì roõ raøng Tan chôi yeáu hôn.

Traän phuïc thuø naêm 1961 dieãn ra khaù quyeát lieät. Hai beân ñeàu tung ra heát söùc löïc, tieàm naêng cuûa mình. Khi böôùc vaøo giai ñoaïn trung cuoäc ôû moãi vaùn, Tan thaû söùc bieán hoùa trung thaønh:caøi theá, ñaët baãy muoân hình muoân veû, laøm Botvinik nhieàu vaùn lao ñao. Nhöng vôùi moät yù chí kieân cöôøng vaø kinh nghieäm gìa daën, oâng gaéng ñöa vaùn côø vaøo theá ñoåi quaân baét buoäc. Baèng caùch thöïc hieän nhieàu nöôùc thí quaân can ñaûm, oâng doàn Tan vaøo nhöõng theá ñoái ñaàu hoùc buùa ñeå ñaït ñöôïc muïc ñích cuûa mình : loaïi caøng nhieàu quaân ra khoûi baøn côø caøng toát. Quûa vaäy, ñeán giai ñoaïn côø taøn soá quaân giaûm haún. Luùc ñoù oâng ñem heát taøi ba cuûa mình tính toaùn saâu saéc; moãi nöôùc ñi laø giaûi moät baøi toaùn cöïc kyø phöùc taïp vôùi nhieàu aån soá. Cuoái cuøng nhaø kyõ sö ñieän ñaõ ñaït ñöôïc muïc tieâu cuûa mình : thaéng laïi Tan vôùi moät tyû soá khoâng keùm phaàn vang doäi 10-5 (khoâng keå 6 vaùn hoøa) vaø traän ñaáu cuõng chæ caàn 21 vaùn laø keát thuùc.

Cuõng nhö Smyslov, Tan - nhaø voâ ñòch theá giôùi thöù taùm - giöõ danh hieäu voâ ñòch trong thôøi gian cöïc kyø ngaén nguûi : chæ coù moät naêm, chæ röïc saùng nhö moät ngoâi sao baêng löôùt qua. Tuy vaäy, coù moät söï thaät maø ai cuõng thöøa nhaän laø Tan ñaõ saùng taïo, hay noùi caùch khaùc laø laøm xuaát hieän moät tröôøng phaùi chôi côø kieåu môùi : chôi theo caûm höùng ñaày tính ngheä thuaät vaø saùng taïo. Kieåu chôi naøy ñaëc bieät haáp daãn vôùi thanh thieáu nieân vaø taïo neân moät söùc soáng môùi, ña daïng, kyø aûo hôn trong moân theå thao töôûng chöøng ñôn thuaàn toaùn hoïc naøy. Nona Gaprindasvili, ”Nöõ hoaøng” côø Vua 16 naêm lieàn, khi ñöôïc phoûng vaán raèng, trong cuoäc ñôøi chôi côø cuûa chò, ñaáu thuû naøo ñöôïc chò toân suøng nhaát, Nona ñaõ traû lôøi khoâng chuùt ñaén ño :”Tröôùc tieân laø Mikhain Tan”.

Suoát töø nhöõng naêm 60 , Tan luoân luoân ñöùng ôû haøng ñaàu caùc danh thuû theá giôùi. OÂng haàu nhö khoâng vaéng maët trong ñoäi tuyeån Lieân Xoâ tham döï OÂlympic veà côø Vua vaø laàn naøo cuõng goùp phaàn ñem thaéng lôïi veà cho ñaát nöôùc mình. Laø moät con ngöôøi côûi môû, soâi noåi vaø chaân thaønh coäng vôùi taøi naêng cuûa mình, oâng chinh phuïc ñöôïc traùi tim cuûa haøng trieäu baïn chôi côø treân khaép haønh tinh naøy. Coù dòp chuùng ta seõ ñöôïc xem böùc chaân dung veõ theo phong caùch haøi höôùc : Moät ngöôøi ñaàu hôi hoùi,coù nuï cöôøi hoùm hænh, moät tay xaùch baøn côø, tay kia caàm moät thanh göôm nhö moät chaøng hieäp só thôøi xöa. Ñoù chính laø chaân dung Mikhail Tan. Thanh göôm laø bieåu töôïng cuûa haøng loaït ñoøn phoái hôïp saéc beùn ôû nhöõng theá côø cöïc kyø phöùc taïp.

Mikhail Tan sinh naêm 1936 taïi Riga, thuû ñoâ nöôùc coäng hoaø Lavia. Tan laøm queân vôùi côø töø luùc 9 tuoåi do moät ngöôøi anh hoï chæ daãn, sau ñoù tôùi cung thieáu nieân theo lôùp côø do ngöôøi thaày taøi ba Kruzkov höôùng daãn. Naêm 17 tuoåi ñöôïc phong kieän töôùng, naêm 20 tuoåi ñöôïc phong Ñaïi kieän töôùng quoác teá, giaønh danh hieäu Voâ ñòch Lieân Xoâ caùc naêm 1957, 1958. Toát nghieäp tröôøng ñaïi hoïc Toång hôïp Riga, oâng trôû thaønh nhaø baùo, laø bieân taäp vieân taïp chí côø Vua vaø laø bình luaän vieân noåi tieáng ôû caùc traän ñaáu quoác teá lôùn.

Tan laø moät con ngöôøi soáng heát söùc soâi noåi, côûi môû, giaûn dò, haøi höôùc vaø can ñaûm. Coù moät laàn sang ñaáu côø ôû Taây Ban Nha, oâng cuøng caùc kyø thuû xem moät traän ñaáu boø toùt. Taïi ñaây ai muoán troå taøi ñeàu coù theå khoaùc aùo voõ só vaøo thöû. Ít ngöôøi daùm, nhöng Tan ñaõ nhaûy ra saân, caàm maûnh vaûi ñoû vaø ñaáu vôùi moät con boø toùt hung döõ khieán ai cuõng kinh sôï, nhöng tan toû ra raát nhanh nheïn, duõng caûm ñaáu cho tôùi heát hieäp. Hoâm sau baùo chí ñaêng aûnh oâng vôùi tít ñeà :"Ñaây laø Mikhail Tan, voõ só ñaáu boø toùt"

Nhöng soá phaän oâng laïi khoâng ñöôïc hoaøn toaøn may maén : nhöõng caên beänh dai daúng ñaõ haønh haï oâng trong maáy chuïc naêm, boán laàn leân baøn moå vaø phaûi caét boû moät beân thaän. Ngöôøi ta nhöõng töôûng oâng ñaõ phaûi töø bieät laøng côø töø laâu. Nhöng khoâng, sau moãi moät laàn moå nhö vaäy oâng laïi ñeán vôùi côø : nhöõng traän ñaáu, nhöõng chuyeán ñi, nhöõng Theá vaän hoäi Olimpic côø... vaø tieáp tuïc gaët haùi nhöõng thaønh coâng.

Khi ngöôøi ta toå chöùc Giaûi voâ ñòch theá giôùi veà côø chôùp (blitz) laàn thöù nhaát vaøo naêm 1990, Mikhail Tal moät laàn nöõa laïi ñoaït chöùc Voâ ñòch theá giôùi trong moân côø naøy, maëc duø luùc ñoù oâng ñaõ 54 tuoåi.

Ngaøy 28 thaùng 6 naêm 1992, tin Mikhail Tan qua ñôøi ñöôïc loan ñi khieán laøng côø theá giôùi voâ cuøng tieác thöông. Taát caû ñeàu nhôù laïi hình aûnh soáng ñoäng cuûa Tan, nhöõng coáng hieán lôùn lao cuûa oâng cuøng vôùi lôøi noùi ngaén goïn noåi tieáng :"Côø tröôùc heát laø moät ngheä thuaät !"

***

Chuùng ta ñang noùi veà phong caùch chôi côø hoa myõ, thaám ñöôïm tính laõng maïn cuûa Tan. Nhö vaäy qua caùc thôøi kyø cuûa taùm nhaø voâ ñòch, söï phaùt trieån loái chôi cuõng nhö söï phaùt trieån lyù thuyeát ñaõ tieán khaù xa so vôùi thuôû ban ñaàu. Caùch chôi coá thuû, naëng veà phoøng ngöï cuûa nhaø voâ ñòch ñaàu tieân ñöôïc xem nhö khoâng coøn hôïp thôøi nöõa vaø trieån voïng giaønh thaéng lôïi thaät laø ít oûi.

Chaéc caùc baïn cuõng ñaõ töøng nghe noùi ñeán khí caàu. Hôn 200 naêm veà tröôùc, khi khí caàu ra ñôøi ñaõ gaây khoâng ít ngaïc nhieân vaø thaùn phuïc. Song töø khi caùc loaïi maùy bay xuaát hieän - töø loaïi maùy bay ñôn giaûn ñeán maùy bay phaûn löïc hieän ñaïi chôû ñeán 500 haønh khaùch vaø bay haøng nghìn kiloâmet/giôø - thì khí caàu chæ coøn ñöôïc baøy ôû vieän baûo taøng hoaëc chæ coøn ñöôïc moâ taû trong caùc caâu chuyeän phieâu löu xa xöa.

Song gaàn ñaây, khi caàn phaûi chuyeån nhöõng maùy moùc cöïc naëng, caùc tuabin phaùt ñieän chaúng haïn, ñi xa, thì taøu hoûa, oâ toâ, thaäm chí maùy bay cuõng ñaønh chòu boù tay. Neáu thaùo rôøi maùy moùc ra, thì khi chôû ñeán nôi laïi phaûi coù caû moät löïc löôïng kyõ thuaät lôùn ñeå laép raùp trong ñieàu kieän raát baát lôïi, gaây ra toán keùm  laõng phí raát lôùn. Khoâng ai ngôø chính khí caàu ñaõ cöùu vaõn tình theá. Nhöõng quaû khí caàu khoång loà deã daøng nhaác boång haøng chuïc, thaäm chí haøng traêm taán kim loïai bay nheï nhaøng vaø an toaøn qua röøng raäm, ao hoà, ñaàm laày, nuùi non. Maùy moùc ñöôïc ñöa ñeán nôi khoâng heà suy suyeån. Taát nhieân nhöõng quaû khí caàu hieän nay khoâng phaûi raäp khuoân nhö nhöõng quaû khí caàu ngaøy xöa.

Coøn trong côø ...

Sau Steinitz 80 naêm, coù moät ngöôøi, moät ñaáu thuû côø Vua laïi cho raèng ñaùnh côø neân nghieâng veà phoøng thuû seõ ñem laïi hieäu quûa cao hôn. Thaäm chí, vôùi caùch chôi phoøng thuû, coù theå chieán thaéng ñöôïc taát caû caùc ñaáu thuû ñöông thôøi vôùi mình. Ngöôøi aáy khoâng noåi leân mau choùng, röïc rôõ nhö Tan, maø daàn daàn töøng böôùc moät, vöõng chaõi, tieán tôùi ñænh cao cuûa côø Vua.

Ñoù laø Tigran Vartanovich Petrosian, ngöôøi Acmenia.

Giai ñoaïn ñaàu trong söï nghieäp côø cuûa Petrosian laø hoïc caùch ñaùnh nhö theá naøo ñeå khoâng bò thua. Coøn ñeå ñaït ñöôïc thaéng lôïi thì ñoù laø heä quûa cuûa söï tích luõy caùc lôïi theá nhoû nhaát trong theá traän do cô caáu chaët cheõ trong baøi baûn phoøng thuû vaø cöù nhö vaäy töøng böôùc moät,baèng nhöõng nöôùc ñi hôïp lyù daãn ñeán theá thaéng. Ñoái phöông chôi vôùi oâng cuõng thaáy roõ nhö vaäy maø khoâng sao gôõ thoaùt ñöôïc. Khaùi quaùt laø nhö vaäy,nhöng tuyeät nhieân khoâng phaûi oâng chôi côø theo kieåu ”bí rò”. Khaùc vôùi Steinitz, oâng boäc loä roõ taøi naêng phoøng thuû trong caùc tình huoáng nan giaûi. Ngöôøi ta noùi raèng Petrosian laø moät danh thuû kieåu môùi, thaéng ñöôïc oâng moät vaùn thaät heát söùc khoù khaên, thaäm chí, noùi moät caùch hình aûnh laø ”eâ aåm caû ngöôøi”.

Neáu vôùi caùc traän ñaáu loaïi tröïc tieáp thì ñieàu ñoù phaùt huy ñöôïc hieäu quûa. Nhöng ñoái vôùi caùc traän ñaáu voøng thì khoù maø ñem laïi keát quûa ñaùng chuù yù, vì neáu khoâng daùm maïo hieåm thì  thöôøng seõ daãn tôùi khaù nhieàu vaùn hoøa. Nhö vaäy khaû naêng giaønh ñieåm cao khoâng phaûi laø lôùn. Ñieàu ñoù giaûi thích vì sao thaønh coâng ñeán vôùi oâng khaù chaäm. Caùc naêm 1958 vaø 1960 oâng ñoaït giaûi voâ ñòch Lieân Xoâ. Naêm 1963, khi 34 tuoåi, sau moät loaït thaéng lôïi baèng phong caùch chôi rieâng bieät cuûa mình, oâng ñaï trôû thaønh ñòch thuû tranh chieác vöông mieän vôùi Botvinik.

Ngaøy 22 thaùng 3 naêm 1963 traän tranh chöùc voâ ñòch ñöôïc khai maïc taïi Moskva. tröôùc ñoù caùc chuyeân gia ñeàu cho raèng traän ñaáu seõ coù nhieàu vaùn hoøa, khaû naêng coù theâm caùc vaùn thaéng chuû yeáu laø töø phía Botvinik neáu oâng kieân quyeát coâng phaù ñeå ñaùnh saäp haøng raøo phoøng thuû cuûa Petrosian. Naøo coù ai ngôø, vaøo traän ñaáu naøy, Petrosian ñaõ ñaùnh nhöõng vaùn quyû khoác thaàn saàu khieán Botvinik trôû tay khoâng kòp. Vì giôø ñaây Petrosin khoâng chæ gioûi phoøng thuû maø baét ñaàu töø trung cuoäc oâng ñaõ môû nhöõng ñôït coâng phaù aùc lieät nhaèm tröïc tieáp vaøo Vua ñoái phöông. Petrosian thaéng vaùn thöù 5, thöù 7, tieáp theo laø moät loaït caùc vaùn hoøa. Töø vaùn 15 ñeán vaùn 19 oâng thaéng lieàn 3 vaùn nöõa khieán Botvinik heát ñöôøng cöùu vaõn tình theá. Tyû soá cuoái cuøng laø 5 - 2 (vaø 15 vaùn hoøa)

Khi ñöôïc caùc nhaø bình luaän hoûi raèng oâng ñaõ duøng bí quyeát gì vaäy. Petrosian traû lôøi :"Baûn chaát toâi voán thaän troïng, nhöng thaät ra toâi coù nhöõng ñoøn phoái hôïp cuûa rieâng mình. Ñieàu naøy coù veû ngöôïc ñôøi neân ña soá khaùn giaû khoâng ñöôïc bieát tôùi, keå caû caùch chôi daùm thí quaân cuûa toâi".

Treân thöïc teá, theá traän cuûa Petrosian chaët cheõ nhöng khaù thanh thoaùt. OÂng heát söùc nhaïy caûm trong vieäc taän duïng moät caùch tinh xaûo caùc öu theá raát nhoû ñeå tieán tôùi laøm moät cuoäc "ñaûo chính" lôùn. Khaåu hieäu quen thuoäc cuûa oâng "chôi ñeå khoâng thua" phaûi ñöôïc hieåu theâm laø "khoâng thua ñeå maø... thaéng !". Maø minh hoaï roõ nhaát laø thaéng Botvinik ñeåõ trôû thaønh nhaø voâ ñòch theá giôùi thöù chín veà côø Vua moät caùch xöùng ñaùng.

Töø naêm 1963, theo kieán nghò cuûa nhieàu lieân ñoaøn, FIDE quyeát ñònh baõi boû traän phuïc thuø cuûa nhaø voâ ñòch. Ñieàu ñoù xem ra coù lôïi theá cho Petrosian, song treân thöïc teá ñoái vôùi oâng nhö theá khoâng phaûi laø may maén gì lôùn laém. Bôûi vì sau ñoù oâng giöõ tieáp danh hieäu voâ ñòch theá giôùi trong 6 naêm lieàn : Naêm 1966 oâng gaëp Boris Spassky (ngöôøi ñaõ haï laàn löôït Kerest, Ghenle vaø Tan) vaø ñaõ thaéng vôùi tyû soá 4-3, tieáp tuïc giöõ vöõng danh hieäu cho ñeán naêm 1969.

Con ngöôøi ñaày taøi naêng naøy, ít ai bieát laø phaûi traûi qua moät thôøi thô aáu ñaày ñau khoå vaø cöïc nhoïc. OÂng sinh ngaøy 17 thaùng 6 naêm 1929. Khi oâng coøn raát nhoû thì caû cha laãn meï oâng ñeàu laàn löôït qua ñôøi. OÂng vaø ngöôøi anh cuûa mình trô troïi phaûi döïa vaøo nhau ñeå laàn hoài kieám soáng qua ngaøy. Chieán tranh buøng noå vaø tai hoïa laïi aäp leân gia ñình oâng : ngöôøi anh ra traän vaø vónh vieãn khoâng bao giôø trôû veà. Thaät laø nhöõng thaùng naêm khuûng khieáp, haàu nhö khoâng coøn coù caùch gì ñeå coù theå soáng ñöôïc thì may sao oâng ñöôïc moät baø coâ toát buïng ñem veà nuoâi.

Caäu beù moà coâi soáng aâm thaàm vaø chæ coøn bieát laáy baøn côø laøm baïn ñeå mong queân ñi nhöõng baát haïnh cuûa ñôøi mình. Roài caäu cuõng ñöôïc tôùi tröôøng, vöøa hoïc vöøa tranh thuû chôi côø luùc raûnh roãi, sau ñoù maïnh daïn ghi teân vaøo lôùp côø cuûa tröôøng. Vôùi tính caån thaän, chu ñaùo cuûa moät caäu beù sôùm tröôûng thaønh, Petrosian ñöôïc thaày raát quyù meán. Quyeån saùch cuûa Nimzovich "Nhöõng heä thoáng thöïc haønh cuûa toâi" ñöôïc caäu laáy laøm saùch goái ñaàu giöôøng. Petrosian nhôù laïi :"Khoâng bieát bao nhieâu laàn toâi ngoài raát laâu phaân tích nhöõng vaùn côø cuøng vôùi taát caû caùc theá traän trong ñoù ñeán möùc thuoäc loøng caû quyeån saùch"

Naêm 17 tuoåi, chaøng thanh nieân Petrosian ñaõ toû roõ phong caùch ñaùnh côø cuûa mình ôû giaûi kyø thuû treû toaøn Lieân bang : khoâng ñeå thua moät vaùn naøo. Naêm  1945 ñoaït giaûi voâ ñòch Gruzia. Caùc naêm 1946, 1947, 1948 voâ ñòch Acmenia. Tuy vaäy trong suoát 10 naêm sau ñoù teân tuoåi oâng ñöôïc nhaéc ñeán khoâng nhieàu vì oâng ít coù nhöõng vaùn côø thaät xuaát saéc, thaønh töïu cuûa oâng ñi leân raát töø töø. Ñeán naêm 1958 oâng baét ñaàu coù danh tieáng sau khi ñoaït chöùc voâ ñòch Lieân Xoâ. Ñeán naêm 1960 oâng laëp laïi thaønh tích ñoù moät laàn nöõa. Trong caùc naêm 1961, 1962, trong caùc voøng ñaáu loaïi ñeå choïn öùng cöû vieân voâ ñòch, oâng ñaáu caû thaûy 90 vaùn, trong soá aáy oâng thaéng khoâng nhieàu nhöng ñaõ laäp moät kyû luïc maø ít kyø thuû naøo saùnh kòp : chæ ñeå thua coù 3 vaùn, nghóa laø ñaùnh 30 vaùn oâng chæ chòu thua 1 !

Töø naêm 1969 trôû ñi, oâng vaãn tieáp tuïc chôi moät caùch coù hieäu quaû: saùu laàn laø öùng cöû vieân chöùc voâ ñòch theá giôùi, hai laàn voâ ñòch Lieân Xoâ: 1969 vaø 1975. Trong hôn ba möôi naêm ñaùnh côø, oâng ñaõ möôøi laàn cuøng ñoäi tuyeån Lieân Xoâ giaønh thaéng lôïi ôû caùc ñaïi hoäi Olympic côø Vua, taùm laàn tham gia giaûi voâ ñòch chaâu AÂu vaø giaønh nhieà giaûi nhaát trong caùc cuoäc ñaáu quoác teá quan troïng .

Coù laàn Petrosian noùi :”ÖÙng cöû vieân coù theå ñoaït chöùc voâ ñòch theá giôùi cuûa toâi, song khoâng ai coù theå töôùc ñoaït cuûa toâi danh hieäu cöïu voâ ñòch theá giôùi”. Coù nhöõng thôøi ñieåm maø thaønh coâng cuûa Petrosian döôïc xem laø kyø laï. Ví duï nhö ôû Ñaïi hoäi Olympic, oâng ñaáu gaàn 70 vaùn maø khoâng thua moät vaùn naøo. OÂng giaûi thích ñieàu ñoù moät caùch ngaén goïn :”Moãi ñaáu thuû chôi theo phong caùch cuûa rieâng cuûa mình. Toâi nghieâng veà caùch chôi thaän troïng. Coù leõ toâi öa thích loái chôi phoøng thuû hôn. Tuy nhieân ai coù theå khaúng ñònh raèng loái chôi phoøng thuû ít nguy hieåm vaø khoâng maïo hieåm baèng loái chôi taán coâng?”

Petrosian laø ngöôøi coù coáng hieán lôùn trong vieäc phaùt trieån lyù thuyeát côø Vua. Töø khai cuoäc ”phoøng thuû AÁn Ñoä” oâng ñaõ khaùm phaù ra nöôùc ñi môùi, taïo ra phöông aùn mang teân ”heä thoáng Petrosian”.

Petrosian laø phoù tieán só trieát hoïc, laø nhaø baùo, nhaø bình luaän côø coù haïng. Nhieàu naêm oâng laø Toång bieân taäp taïp chí "64". OÂng thích chôi boùng baøn, tröôït tuyeát, bida, nhöng thuù giaûi trí yeâu thích nhaát cuûa oâng laø quay phim, chuïp aûnh. Böôùc chaân oâng in treân khaép caùc neûo ñöôøng ñaát nöôùc Acmenia vaø caùc luïc ñòa khaùc. OÂng laø moät con ngöôøi, moät taám göông vöôït qua muoân vaøn khoù khaên vaát vaû ñau khoå cuûa cuoác ñôøi ñeå vöôn leân chieám lónh ñænh cao röïc rôõ nhaát cuûa moân theå thao trí tueä. Chính vì vaäy oâng ñaõ giaønh ñöôïc troïn veïn loøng kính trong khoâng nhöõng cuûa ngöôøi ñöông thôøi maø coøn cuûa nhöõng theá heä mai sau.

Trong nhieàu naêm, oâng ñem heát taâm löïc vaøo caùc hoaït ñoäng vaên hoùa xaõ hoäi: Tuyeân truyeàn caùc thaønh töïu theå thao, ñaøo taïo haøng loaït ñaáu thuû treû. OÂng coù haún moät tröôøng côø teân laø mang teân mình. Döôùi söï laõnh ñaïo cuûa oâng, caâu laïc boä Spartak ñaõ saûn sinh ra nhieàu kieän töôùng vaø ñaïi kieän töôùng töông lai.

Ngaøy 13 thaùng 8 naêm 1984, Tirgan Vartanovich Petrosian qua ñôøi sau moät thôøi gian bò beänh naëng, thoï 56 tuoåi. Töø ngaøy aáy ñeán nay, haøng naêm, moät giaûi côø töôûng nieäm mang teân Petrosian ñöôïc toå chöùc ñeàu ñaën ñeå ghi nhôù coâng lao cuûa moät baäc ñaïi kyø sö.

***

Boris Spasski, ngöôøi keá tuïc ngoâi baùu cuûa Tigran Petrosian sinh ngaøy 30 thaùng 1 naêm 1937 taïi Saint Peterburg. Baét ñaàu chôi côø töø hoài 5 tuoåi, 9 tuoåi vaøo hoïc côø ôû cung thieáu nieân thaønh phoá. ÔÛ ñaây Spasski toû ra raát thoâng minh, nöôùc côø cuûa caäu beù toû ra saéc saûo , nhöng khi bò thua côø thì hay khoùc töùc töôûi, khieán huaán luyeän vieân phaûi doã daønh môùi laøm cho caäu beù vui trôû laïi. Traän ñaáu quoác teá ñaàu tieân maø Spasski tham gia laø giaûi quoác teá ñöôïc toå chöùc taïi Bucares thuû ñoâ Rumani. Naêm 1953 Spasski trôû thaønh kieän töôùng. Naêm 1955  Spasski trôû thaønh nhaø voâ ñòch ôû giaûi treû theá giôùi, ñöôïc phong ñaïi kieän töôùng quoác teá. Ñoù laø ñaïi kieän töôùng treû nhaát cho tôùi luùc baáy giôø, ñöôïc goïi baèng danh hieäu ñaùng yeâu "Hoaøng töû côø"

Cuõng ngay töø naêm 1954, khi môùi 17 tuoåi, Spasski ñaõ baét ñaàu ghi teân tham gia vaøo caùc traän ñaáu khu vöïc vaø lieân khu vöïc vôùi loøng khao khaùt cuûa chuùc öùng vieân voâ ñòch theá giôùi. Ngay töø voøng ñaàu anh ñaõ nhanh choùng giaønh thaéng lôïi ñeå loït tieáp vaøo caùc voøng trong. Song ôû hai voøng ñaáu tieáp theo do thi ñaáu khoâng thaønh coâng neân khoâng vaøo tieáp ñöôïc. Tuy vaäy ñoái vôùi Spasski ñoù chính laø laàn taäp döôïc lôùn ñeå taïo ñaø cho caùc böôùc tieán môùi sau naøy.

Naêm 1966 luùc 29 tuoåi Spasski ñaõ vöôït ñöôïc qua caùc voøng loaïi vaøo tôùi caùc traän ñaáu choïn öùng cöû vieân, qua tieáp caùc voøng töù keát, baùn keát roài chung keát, ñöôïc quyeàn vaøo tranh chöùc voâ ñòch vôùi Petrosian. Ñaây laø thôøi kyø cöïc thònh cuûa Petrosian sau khi oâng laät ñoå ngai vaøng cuûa Botvinik. Caùc ñaïi kyø sö haïng nhaát nhö Smyslov, Tan, Keres... ñeàu phaûi quy phuïc oâng. Traän ñaáu heát söùc quyeát lieät, hy voïng cuûa Spasski lôùn daàn, nhöng 5 vaùn cuoái cuøng do sô saåy ñeå thua 1 vaùn khieán tyû soá cuoái cuøng laø 12,5 - 11,5 nghieâng veà Petrosian. Thaät cay ñaéng cho Spasski nhöng khoâng heà coù nöôùc maét nhö naêm xöa maø chæ caøng reøn theâm quyeát taâm. Quaû nhieân chæ 3 naêm sau Spasski laïi ngoài ñoái dieän vôùi Petrosian trong traän ñaáu thöôïng ñænh. Ngay trong 8 vaùn ñaàu Spasski ñaõ ñaãn tröôùc 3 - 1, caùc vaùn sau hai beân ñaáu giaèng co, Spasski kieân quyeát taán coâng thaéng theâm ñöôïc 3 vaùn nöõa, Petrosian cuõng kòp thaéng laïi 3 vaùn, nhöng keát cuïc vôùi tyû soá chung cuoäc laø  12,5 - 10,5  Spasski ñaõ giaønh thaéng lôïi quyeát ñònh, trôû thaønh nhaø voâ ñòch theá giôùi thöù 10 heát söùc xöùng ñaùng nhaát laø tröôùc Petrosian, moät thaønh trì phoøng thuû cöïc kyø raén chaéc, neân Spasski ñöôïc meänh danh laø ngöôøi coù boä thaàn kinh baèng theùp.

Spasski toát nghieäp khoa baùo chí tröôøng ñaïi hoïc toång hôïp Leningrad (nay laø Saint Peterburg), laø moät bình luaän vieân xuaát saéc trong caùc giaûi côø quoác teá lôùn. Spassky laø moät ngöôøi ngay thaúng vaø cöông tröïc, vôùi nhöõng vieäc laøm sai traùi vaø môø aùm cuûa nhöõng quan chöùc cô hoäi vaø haùm lôïi oâng khoâng bao giôø chòu nhaân nhöôïng. OÂng soáng raát chaân thaønh vôùi ñoàng nghieäp. Ñoái vôùi caùc huaán luyeän vieân cuûa mình oâng luoân ñaùnh giaù cao coâng lao cuûa hoï neân ngoaøi löông nhaø nöôùc traû cho hoï, oâng thöôøng duøng tieàn löông hay tieàn giaûi thöôûng cuûa mình traû raát haäu cho caùc huaán luyeän vieân.

Ñoái vôùi Spasski, nhöõng ai oâng chieán ñaàu soáng maùi treân baøn côø ñeàu trôû thaønh baïn. Boris luoân giöõ quan heä thaân maät vaø höõu haûo vôùi hoï. Traän öùng cö vieân, ngöôøi oâng gaëp ñaàu tieân chính laø Paul Keres. Duø laø ñoái thuû nhöng nhöõng ngaøy raûnh roãi hoï vaãn thöôøng ñi chôi vôùi nhau. Khi Keres qua ñôøi, Spasski khoâng nhöõng ñeán ñöa tang oâng maø trong baøi ñieáu cuûa mình goïi Keres laø moät ñaáu thuû côø Vua vó ñaïi, oâng vieát :"Caùc ñaáu thuû côø Vua ngoaïi haïng noùi chung laø nhöõng ngöôøi khoù tính nhöng Keres laø moät tröôøng hôïp ngoaïi leä. OÂng raát khieâm toán, chòu ñöïng, lòch thieäp. Ñoái vôùi côø Vua vaø taát caû caùc ñaáu thuû côø oâng coù thaùi ñoä trìu meán vaø toân troïng. Duø chôi thua hay thaéng, quan heä beân trong saâu saéc cuûa Keres ñoái vôùi baïn ñoàng nghieäp khoâng thay ñoåi"  Spasski ñoái vôùi Gheler, ñoái thuû tieáp theo cuûa Spasski, caû hai ñaõ chôi baøi, chôi côø, chôi ñomino trong nhöõng giôø raûnh roãi. Gheler vieát :"Boris luoân laø ngöôøi thuù vò vaø ñaáu thuû côø vua thuù vò ñoái vôùi toâi, ñeán muùc khoâng khi naøo chôi vôùi oâng coù caûm giaùc aùc caûm vôùi oâng".

Spasski daønh cho Tal nhöõng lôøi toát ñeïp nhaát " Tal laø ngöôøi laøm toâi thaáy haøi loøng hôn caû. OÂng chôi baèng côø Vua cuûa mình "chôi côø vaø chôi vôùi côø". Ñieàu ñoù chæ coù nhöõng nhaân caùch lôùn, röïc saùng môùi coù theå cho pheùp mình nhö vaäy". Hoï laø nhöõng ngöôøi cuøng tuoåi vôùi nhau, Tal chæ lôùn hôn Spasski coù 3 thaùng.

Trong traän ñaáu vôùi Fischer (maø chuùng ta saép noùi tôùi), ôû vaùn thöù 3, maëc duø huaán luyeän vieân phaûn ñoái, Spasski vaãn ñeán gaëp ñoái thuû vaø ñoàng yù chôi trong phoøng caùch ly vôùi beân ngoaøi. Moät haønh ñoäng nhö theá hieän nay quaù bình thöôøng vaø deã hieåu, nhöng vaøo thôi ñieåm ñoù thì thaät laø nguy hieåm ñoái vôùi nhaø voâ ñòch, nhöng Spasski vaãn haønh ñoäng theo tình caûm vaø tinh thaàn cao thöôïng cuaû mình. Haønh ñoäng ñoù ñöôïc ñaùnh giaù laø cuûa moät "Ñoângkisoát cuoái cuøng trong theá giôùi côø Vua"

Naêm 1972 trong moät traän ñaáu lòch söû Spasski, duø ñaõ chuaån bò heát söùc kyõ caøng vaø coù moät ñoäi nguõ phoø taù ñoâng ñaûo,  ñaõ ñeå thua Fischer (Myõ) khieán khoâng nhöõng oâng maát danh hieäu voâ ñòch theá giôùi maø Lieân Xoâ cuõng bò giaùn ñoaïn chieán thaéng  baèng moïi giaù ñaõ giaønh ñöôïc töø naêm 1948. Vaøo nhöõng naêm ñoù cuoäc chieán tranh laïnh dieãn ra raát caêng thaúng giöõa Myõ vaø Lieân Xoâ. Côø ñöôïc gaén lieàn vôùi chính trò, neân traän thua naøy khieán Spasski phaûi gaùnh chòu nhöõng haäu quaû naëng neá.

Tuy raèng vaøo nhöõng naêm ñoù khoâng moät Ñaïi kieän töôùng haïng nhaát naøo cuûa Lieân Xoâ coù theå thaéng noåi Fischer. Nhöng Spasski chính laø ngöôøi ñoái ñaàu tröïc tieáp trong moät traän ñöôïc coi laø quan troïng nhaát. Khi ñöôïc tin oâng thua traän, Botvinik ñaõ coâng kích oâng döõ doäi, gaùn cho oâng toäi baùn traän ñaáu ñeå laáy ñoâ la maëc daàu hoaøn toaøn khoâng coù moät chöùng cöù naøo vaø taát caû caùc thaønh vieân ñoâng ñaûo trong ñoaøn ñeàu hieåu raát roõ khoâng theå coù ñieàu ñoù vì Lieân Xoâ quaûn lyù ngöôøi heát söùc chaët, trong ñoaøn coøn coù caøi caùc nhaân vieân maät vuï ñi theo. Cuõng neân noùi theâm raèng trong nhöõng naêm thaùng naøy, do ngoâi voâ ñòch thuoäc veà caùc kyø thuû xoâ vieát vaø caùc khoaûn tieàn toå chöùc caùc giaûi do nhaø nöôùc xoâ vieát ñoùng goùp neân uy tín cuûa Lieân Xoâ ñoái vôùi FIDE laø raát lôùn vaø nhö ñöôïc bieát, söï chi phoái cuûa hoï ñoái vôùi FIDE laø ñaùng keå.

"Anh huøng khi ñaõ sa cô", Spasski ñaõ phaûi soáng nhöõng naêm thaùng caêng thaúng ñeå roài cuoái cuøng phaûi rôøi khoûi nöôùc Nga, sang cö truù taïi Phaùp. Taïi ñaây Spasski tieáp tuïc phaùt huy taøi naêng cuûa mình, thi ñaáu coù keát quaû trong nhieàu naêm vaø maáy möôi naêm sau vaãn ñöôïc xeáp trong TOP 100 ôû baûng xeáp haïng cuûa FIDE. OÂng coøn goùp phaàn ñaøo taïo nhieàu taøi naêng côø treû. Naêm 1992 Spasski gaëp laïi Fischer moät laàn nöõa trong moät traän ñaáu ôû Nam Tö khi caû hai ñeàu ñaõ cao tuoåi, caû laàn naøy nöõa Spasski cuõng khoâng thaéng laïi ñöôïc Fischer.

Hieän nay tình hình ñaõ khaùc xöa, ngöôøi ta ñaõ coâng baèng hôn, ñaõ ñaùnh giaù laïi nhöõng coâng lao to lôùn cuûa nhaø Voâ ñòch theá giôùi naøy ñaõ coáng hieán cho côø Vua, keå caû phaàn lyù thuyeát vaø thöïc haønh. Baèng boä söu taäp caùc vaùn ñaùnh xuaä saéc cuûa mình, Spasski ñaõ laøm phong phuù theâm kho taøng côø Vua theá giôùi.

Trong nhöõng naêm laïi ñaây oâng thöôøng quay veà nöôùc Nga, tham döï caùc giaûi ñaáu lôùn trong nöôùc. Ngöôøi Nga ñoùn oâng trôû veà moät caùch troïng theå vaø quyù meán, bôûi vì caû cuoäc ñôøi oâng ñaõ coáng hieán troïn veïn cho moät moân theå thao giaøu thaønh tích nhaát treân ñaáu tröôøng quoác teá cuûa nöôùc Nga.

***

Bieåu töôïng cuûa FIDE coù hình moät quaân Ma4, phía treân laø chöõ FIDE, phía döôùi coù doøng chöõ Latinh ”Gens una sumus” coù nghóa laø ”Chuùng ta ñeàu cuøng trong moät nhaø”. Nhöng cuõng coù nhöõng luùc...

Robert James Fischer (coøn goïi laø Bobby Fischer) sinh ngaøy 9 thaùng 3 naêm 1943 laø moät ngoâi sao röïc rôõ baäc nhaát trong laøng côø Vua theá giôùi tuy oâng chæ thi ñaáu chính thöùc tôùi tuoåi 29 roài rôøi boû haún kyø ñaøi. Cuoäc ñôøi luùc aån luùc hieän, nhöõng quan ñieåm maïnh meõ cuûa oâng nhaèm naâng cao chaát löôïng côø qua con ñöôøng chuyeân nghieäp hoùa cuøng vôùi nhöõng vaùn côø tuyeät dieäu cuûa mình ñaõ taïo ra moät huyeàn thoaïi quanh kyø thuû vaãn coøn ñang soáng naøy.

Sinh ra taïi Chicago , sau ñoù Bobby cuøng gia ñình chuyeån haún veà soáng taïi Brooklyn, New York (Myõ). Khi Fischer 2 tuoåi thì cha boû nhaø ñi bieät tích, meï laø giaùo vieân phaûi laøm luïng vaát vaû nuoâi hai chò em. Ngöôøi chò hôn Fischer 5 tuoåi, teân laø Joan. Sau naøy Fischer nhôù laïi :"Khi toâi 6 tuoåi thì chính chò Joan laø ngöôøi ñaàu tieân daïy toâi chôi côø, troø chôi khieán toâi voâ cuøng thích thuù. Sau ñoù 2 naêm meï toâi ñöa toâi tôùi Caâu laïc boä Brooklyn, taïi ñoù toâi ñaõ giaønh ñöôïc thaéng lôïi ñaàu tieân".

Naêm 12 tuoåi Fischer  laàn ñaàu tieân tham gia moät giaûi lôùn : giaûi côø nghieäp dö toaøn nöôùc Myõ, sau ñoù Fischer chuyeån sang moät Caâu laïc boä côø coù tieáng taêm : Caâu laïc boä Manhatan. Naêm 1956 Fischer giaønh thaéng lôïi ôû giaûi treû toaøn quoác cuûa Myõ , sau ñoù ñöùng thöù tö taïi giaûi Myõ môû roäng, ñöùng thöù 8 ôû giaûi Canada môû roäng, taïi giaûi Rosenwald Trophy laàn ñaàu tieân Fischer ñaùnh baïi kieän töôùng quoác teá Donald Berne.

Naêm 1957 Fischer vöôït leân ñöùng ñaàu ôû giaûi treû Myõ, roài ñoaït giaûi nhaát giaûi côø nhanh toaøn quoác vaø cöù ñaø tieán nhö theá ñeán cuoái naêm ñoù caäu thieáu nieân môùi 14 tuoåi ñaõ laøm moät cuù chaán ñoäng laøng côø Hoa Kyø : Ñoaït chöùc voâ ñòch nöôùc Myõ sau khi thaéng haøng loaït caùc cao thuû teân tuoåi baëc nhaát trong ñoù coù caû Samuel Resepsky. Veà sau  Fischer coøn giaønh chöùc voâ ñòch nöôùc Myõ theâm baûy laàn nöõa.

Tieáng taêm cuûa Fischer baét ñaàu vang doäi ra nöôùc ngoaøi. Naêm 1958 nhaän lôøi môøi cuûa Lieân ñoaøn côø Lieân Xoâ, Fischer cuøng chò Joan sang thaêm Lieân Xoâ hai tuaàn. Fischer ñaõ giaønh toaøn boä thôøi gian ñeå thi ñaáu vôùi caùc kyø thuû noåi tieáng, trong ñoù coù nhaø voâ ñòch Moskva Vlasiucov, thi ñaáu ñoàng thôøi vôùi nhieàu ngöôøi. Sau ñoù Fischer hoïc theâm tieáng Nga ñeå tìm hieåu theâm phaàn lyù thuyeát töø caùc saùch côø Nga. Khi nhôù laïi chuyeán ñi ñoù Fischer thöôøng noùi :"Thaät thuù vò vaø voâ cuøng boå ích ñoái vôùi toâi !"

Laø moät con ngöôøi heát söùc thaúng thaén, ñi thaúng vaøo caùc vaán ñeà khoâng chuùt maøu meø, Fischer traû lôøi caùc nhaø baùo ngaén goïn vaø roõ raøng :"Toâi laø moät kyø thuû neân chôi côø laø vieäc chính yeáu. Ngoaøi ra toâi thích ñoïc saùch vaø nghe nhaïc. Khi ñaõ voâ ñòch nöôùc Myõ, toâi khoâng ñi hoïc nöõa. Vieäc hoïc ôû tröôøng seõ laøm toâi maát heát thôøi gian. Toâi muoán trôû thaønh nhaø voâ ñòch theá giôùi. Botvinik vieát raèng toâi tính gioûi hôn nhöõng ngöôøi khaùc, cho toâi laø moät caùi maùy tính ñieän töû, moät con ngöôøi khaùc thöôøng. ÔÛ ñaây khoâng coù gì laø khaùc thöôøng heát. Ñôn giaûn toâi laø moät kyø thuû chuyeân nghieäp. Caû ngaøy toâi ñaùnh côø vaø khao khaùt hieåu bieát nhieàu hôn".

Naêm 1958 Fischer ñöôïc phong Ñaïi kieän töôùng quoác teá luùc môùi hôn 15 tuoåi, laø ñaïi kieän töôùng treû nhaát theá giôùi ñöôïc phong danh hieäu naøy luùc baáy giôø. Nhöõng naêm sau ñoù Fischer lieân tuïc tham gia caùc giaûi quoác teá lôùn ôû Mardel Plaza, Munich, Stockholm...ñeàu giaønh ñöôïc caùc thöù haïng raát cao.

Fischer laøm vieäc mieät maøi vaø cöïc kyø nghieâm tuùc vôùi caùc vaùn côø. Sau moãi vaùn ñaáu Fischer coù thoùi quen cuøng ñoái thuû cuûa mình ngoài laïi phaân tích vaùn ñaáu hay veà nhaø töï chôi laïi vaùn côø cho tôùi taän ñeâm khuya.

Naêm 1970 coù traän ñaáu giöõa ñoäi tuyeån Lieân Xoâ vaø Ñoäi tuyeån theá giôùi, Fischer ñöôïc môøi than gia ñoäi tuyeån theá giôùi. Trong thaønh phaàn ñoäi tuyeån Lieân Xoâ coù maët taát caû caùc danh kyø baäc nhaát nhö : Mikhail Tan, Vasili Smyslov, Tigran Petrosian, Boris Spasski, Paul Keres, Polugaevski, Gheler, Taimanov... coøn ñoäi tuyeån theá giôùi goàm nhöõng teân tuoåi noåi tieáng nhö : Bent Larsen (Ñan Maïch), Robert Fischer (Myõ), Laios Portis (Hungary), Samuel Resepsky (Myõ), Fridric Olavson (Iceland), Naidorf (Achentina), Matulovic (Nam Tö), Grigolik (Nam Tö), Gort (Tieäp Khaéc)...  Traän ñaáu keát thuùc vôùi phaàn thaùng thuoäc veà ñoäi tuyeån Lieân Xoâ 20,5 - 19,5 nhöng chính taïi traän ñaáu naøy taøi naêng cuûa Fischer noåi baät : ñoaït soá ñieåm cao nhaát trong soá taát caû caùc kyø thuû cuaû caû hai ñoäi tham gia thi ñaáu.

Vaø cuõng chính taïi ñaây nhöõng caù tính cuûa Fischer ñöôïc boäc loä roõ neùt : Döïa theo söùc côø vaø thaønh tích thi ñaáu, ban toå chöùc ñaõ quyeát ñònh xeáp Fischer ôû baøn 1 thi ñaáu vôùi Spasski, coøn ôû baøn 2 Bent Larsen gaëp Petrosian... Ñoái vôùi caùc kyø thuû theá giôùi, baøn 1 coù moät yù nghóa raát quan troïng bôûi khoâng nhöõng ñoù laø moät vinh döï maø coøn laø söï khaúng ñònh söùc maïnh, uy tín ñoái vôùi moät kyø thuû. Fischer tin chaéc vaøo vieäc naøy tôùi möùc khi xuoáng saân bay oâng ñaõ hoùm hænh mæm cöôøi hoûi nhöõng ngöôøi ra ñoùn :"Chieác oâ toâ giaûi thöôûng toâi seõ nhaän sau khi thaéng Spasski giaù bao nhieâu ?" (Ban toå chöùc ñaõ ñaët giaûi thöôûng cho nhöõng ngöôøi chieán thaéng ôû hai baøn ñaàu laø moät chieác Zastav vaø moät chieác Moskovik. Vaøo nhöõng naêm 70, ñaây laø nhöõng phaàn thöôûng giaù trò hieám coù).

Nhöng trong cuøng luùc ñoù, taïi khaùch saïn Metropol, nôi ôû cuûa mình, Bent Larsen tuyeân boá vôùi caùc nhaø baùo :"Hoaëc laø toâi chôi ôû baøn 1 hoaëc laø toâi ra khoûi ñoäi. Neáu khoâng thöïc hieän yeâu caàu cuûa toâi thì toâi chæ laø phoùng vieân cuûa baùo Ñan Maïch taïi giaûi maø thoâi !". Larsen cuõng coù lyù vì luùc ñoù oâng laø kyø thuû maïnh nhaát chaâu AÂu, ñoaït giaûi Oscar ñaàu tieân. Theá laø traän ñaáu döï ñònh vaøo ngaøy 28 thaùng 3 bò hoaõn laïi. Ngöôøi ta coá thuyeát phuïc, daøn xeáp nhöng khoâng aên thua. Larsen laø ngöôøi cöùng raén coøn tính ngang ngaïnh cuûa Fischer thì khoâng ai coøn laï gì. Ban toå chöùc nhö ngoài treân ñoáng löûa. Khoâng leõ cuoäc côø lòch söû, toán bao coâng cuûa vaø coá gaéng môùi toå chöùc ñöôïc seõ bò tan vôõ moät caùch beõ baøng tröôùc söï haùo höùc chôø ñôïi cuûa laøng côø khaép theá giôùi nhö vaäy sao ?

Ñoät nhieân saùng sôùm ngaøy 29, moät tin giaät gaân ñöôïc loan ñi : Fischer ñaõ nhöôøng böôùc. Thaät khoâng theå töôûng töôïng noåi. Ngöôøi ta keå laïi raèng ñeâm 28 Fischer nguû raát ngon, saùng hoâm sau tænh daäy trong moät taâm traïng raát khoan khoaùi, khi böôùc ra khoûi phoøng, gaëp ngay moät quan chöùc trong Ban toå chöùc vaø baát ngôø noùi vôùi oâng naøy :"Toâi nghó raèng caàn phaûi ñeå cho Larsen ñaùnh ôû baøn 1". Roõ raøng vôùi söï nhaân nhöôïng naøy Fischer seõ phaûi chaáp nhaän phaàn thieät thoøi vì seõ phaûi chôi vôùi Petrosian, moät ñoái thuû maø tröôùc ñoù Fischer chöa heà chuaån bò caùc phöông aùn vaø ñoái saùch trong cuoäc ñoái ñaàu vôùi oâng naøy. Tuy nhieân trong suoát cuoäc ñaáu vôùi Petrosian, Fischer vaãn toû ra raát maïnh, khieán cho nhaø cöïu voâ ñòch xöù Erevan naøy phaûi chòu thua vôùi tyû soá 1 - 3. Fischer laø ngöôøi chôi thaønh coâng nhaát trong giaûi naøy. Ngoaøi giaûi thöôûng nhö ñaõ noùi treân oâng coøn ñöôïc giaûi thöôûng daønhcho ngöôøi coù vaùn côø ñeïp nhaát.

Cuøng naêm 1970 ñoù Fischer tham gia vaøo voøng loaïi khu vöïc vaø lieân khu vöïc cuûa giaûi voâ ñòch theá giôùi vaø giaønh thaéng lôïi khoâng maáy khoù khaên. Böôùc sang naêm 1971 trôû thaønh moät trong soá 8 öùng cöû vieân ñeå vaøo caùc voøng baùn keát, töù keát vaø chung keát. Chính nhöõng traän thaéng tuyeät ñoái ôû caùc voøng naøy khieán caû laøng côø theá giôùi voâ cuøng kinh ngaïc :

Thaéng Taimanov (Lieân Xoâ) 6 - 0 ôû voøng töù keát. Thaéng Bent Larsen (Ñan Maïch) 6 - 0 ôû voøng baùn keát. Thaéng tieáp Petrosian (Lieân Xoâ) 6,5 - 2,5 ôû voøng chung keát. Robert Fischer chính thöùc trôû thaønh ngöôøi thaùch ñaáu vôùi ñöông kim voâ ñòch Boris Spassky. Traän ñaáu naøy ñöôïc goïi laø traän ñaáu lòch söû vì laàn ñaàu tieân keå töø naêm 1948, moät kyø thuû khoâng phaûi laø ngöôøi Lieân Xoâ trôû thaønh ngöôøi thaùch ñaáu vôùi  nhaø voâ ñòch. Trong nhöõng naêm ñoù khoâng moät kyø thuû Lieân Xoâ naøo coù theå ñòch noåi vôùi Fischer, khoâng nhöõng theá hoï ñeàu bò thua vôùi tyû soá khaù ñaäm.

Tröôùc khi böôùc vaøo traän ñaáu vôùi Spassky, phoùng vieân tôø Theå thao Zagrev ñaõ coù cuoäc phoûng vaán Fischer. Sau ñaây laø nhöõng taâm söï cuûa Fischer :

"Saép tôùi chaéc chaén toâi seõ trôû thaønh nhaø voâ ñòch theá giôùi. Khi Spasski tuyeân boá raèng anh ta khoâng sôï toâi thì toâi cuõng xin noùi thaúng laø toâi cuõng khoâng heà sôï anh ta. Toâi seõ sang chaâu AÂu nhö Paul Morphy ñaõ töøng sang. OÂng ta laø ngöôøi New York, chôi côø nhö moät thieân taøi, ñaõ ñaùnh thaéng taát caû caùc kieän töôùng chaâu AÂu. Song khi quay veà Myõ oâng laïi cheát vì söï phieàn muoän vaø khoå taâm. Ñaùnh côø xong, toâi cuõng seõ quay veà Myõ, chæ coù ñieàu toâi khoâng tin raèng toâi seõ cheát nhö oâng ta...

Muïc tieâu cuûa toâi laø phaù kyû luïc cuûa Emanuel Laxker - cöïu voâ ñòch theá giôùi vaø ñaõ giöõ vöõng danh hieäu cuûa mình trong 27 naêm. Toâi caàn nôi yeân tónh vaø saùng suûa. Toâi khoâng chòu ñöôïc nhöõng choã oàn aøo, ñieàu ñoù aûnh höôûng tôùi ”ngheà nghieäp” cuûa toâi...

...Möôøi nghìn ñoâla traû cho moät traän chung keát, toâi cho laø quaù ít! Caàn phaûi traû cho caùc ñaïi kieän töôùng cao hôn. Toâi khoâng muoán nhaän söï boá thí ít oûi. Toâi laøm vieäc quanh naêm, suoát thaùng, vaäy maø FIDE chæ traû cho toâi coù 750 ñoâla. Hoï thu bao nhieâu maø chæ boû ra coù theá...

Baây giôø thì maáy ai ñaõ bieát ñeán teân toâi, song ngaøy mai toâi seõ noåi tieáng hôn, chæ coù nhöõng ai muø chöõ môùi khoâng bieát ñeán teân toâi maø thoâi, cho duø laø hoï chöa bieát roõ toâi laø ngöôøi Myõ hay laø ngöôøi Exkimoâ.

Botvinik ñaõ vieát raèng toâi tính gioûi hôn nhöõng ngöôøi khaùc. OÂng cho toâi laø moät caùi maùy tính ñieän töû, laø moät con ngöôøi khaùc thöôøng. ÔÛ ñaây khoâng coù gì khaùc thöôøng heát. Ñôn giaûn, toâi laø moät nhaø chôi côø chuyeân nghieäp. Caû ngaøy toâi phaûi ñaùnh côø vaø khao khaùt hieåu bieát nhieàu hôn.

Hieän nay moïi ngöôøi ñang chôø ñôïi ôû toâi vaø toâi seõ chæ thaéng maø thoâi. Toâi hieåu roõ nhöõng gì toâi muoán. Robert Fischer khoâng phaûi laø chieác maùy tính ñieän töû nhö ngöôøi ta ví. Toâi cuõng laø moät con ngöôøi nhö ai, song laø moät con ngöôøi ñaëc bieät. Theá giôùi cuûa toâi: Ñoù laø baøn côø. Nhöõng nöôùc ñi cuûa toâi naêng ñoäng vaø ngheä thuaät... "

Tuy nhieân traän ñaáu ñaõ khoâng dieãn ra suoân seû maø traùi laïi coù quaù nhieàu truïc traëc. Tröôùc tieân laø veà ñòa ñieåm thi ñaáu. Phía Lieân Xoâ muoán traän ñaáu phaûi ñöôïc tieán haønh taïi Moskva coøn Fischer muoán thi ñaáu ôû Nam Tö. Tieáp ñeán laø vaán ñeà tieàn thöôûng : Lieân Xoâ chaáp nhaän möùc tieàn thöôûng do FIDE ñaët ra coøn Fischer yeâu caàu giaûi thöôûng phaûi cao hôn. Veà vieäc truyeàn hình traän ñaáu cuõng coù söï baát ñoàng : Fischer yeâu caàu vieäc truyeàn hình phaûi ñöôïc söï ñoàng yù cuûa caû hai beân vaø phaûi traû tieàn baûn quyeàn...

Toùm laïi theo quan nieäm cuûa Fischer, côø Vua ñænh cao phaûi mang ñaày ñuû tính chuyeân nghieäp vaø phaûi ñöôïc höôûng nhöõng quyeàn lôïi ñaùng coù cuõng nhö cuûa caùc moân quaàn vôït, quyeàn anh... (Veà sau naøy caùc Ñaïi kieän töôùng thöôøng noùi ñuøa vôùi nhau :"Fischer laø chuû tòch coâng ñoaøn cuûa chuùng ta", bôûi vì töø ngaøy ñoù quyõ giaûi thöôûng cho caùc traän ñaáu lôùn ñaõ ñöôïc taêng voït)

Nhöng roài nhöõng baát ñoàng ñoù cuõng daàn daø ñöôïc giaûi quyeát : Ñòa ñieåm thi ñaáu ñöôïc caû hai beân ñoàng yù laø thuû ñoâ Reyjavik cuûa nöôùc Iceland, moät hoøn ñaûo baêng giaù haàu nhö quanh naêm, naèm ôû Ñaïi taây döông. Soá tieàn giaûi thöôûng taêng leân raát lôùn vaø vieäc quay truyeàn hình cuõng ñöôïc giaûi quyeát oån thoaû. Tuy nhieân, moïi chuyeän vaãn chöa heát...

Ngaøy moàng 1 thaùng 7 naêm 1972, taïi nhaø haùt quoác gia Thuû ñoâ ôû Reyjavik ñaõ dieãn ra leã khai maïc traän ñaáu tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi giöõa Spasski vaø Fischer. Ñeán döï buoåi leã roïng theå naøy coù Toång thoáng nöôùc chuû nhaø cuøng phu nhaân, caùc vò boä tröôûng, Chuû tòch FIDE, caùc vò ñaïi söù, haøng traêm nhaø baùo nöôùc ngoaøi... Quoác ca cuûa Lieân Xoâ, Myõ vaø cuûa nöôùc chuû nhaø vang leân huøng traùng. Ñaïi söù Lieân Xoâ vaø ñaïi dieän Myõ ñoïc dieãn vaên chuùc möøng traän ñaáu. Ñeán phaàn giôùi thieäu nhaø voâ ñòch vaø ngöôøi thaùch ñaáu : Spasski böôùc leân saân khaáu trong tieáng voã tay vang doäi. Ñeán löôït Fischer, ngöôøi giôùi thieäu nhaéc ñi nhaéc laïi teân oâng tôùi maáy laàn, moïi ngöôøi ngoù nghieâng nhìn khaép nôi... Khoâng thaáy ñaâu caû ! Sau ñoù môùi hay Fischer chöa bay tôùi nöôùc naøy! Chuû tòch Max Euwe ñaønh böôùc leân saân khaáu, baèng moät gioïng döùt quaõng, boái roái tuyeân boá buoåi boác thaêm nhö ñaõ döï ñònh seõ ñöôïc chuyeån sang ngaøy hoâm sau.

Nhöng roài caû ngaøy hoâm sau cuõng chöa thaáy taêm hôi Fischer. Moïi döï kieán bò ñaûo loän. Ngöôøi ta khoâng bieát lieäu traän ñaáu coù ñöôïc tieán haønh hay khoâng. Baùo chí Lieân Xoâ cho raèng Fischer sôï thua neân khoâng daùm tôùi.

Vaøo luùc 6 giôø 46 phuùt ngaøy moàng 4 thaùng 7, Fischer cuøng hai ngöôøi phoø taù cuûa mình laø Lombardi vaø Marsal böôùc xuoáng caàu thang maùy bay. Caûnh saùt vaát vaû taùch ñaùm ñoâng caùc phoùng vieân ñeå Fischer tôùi ñöôïc oâ toâ. Khoâng traû lôøi baát kyø moät caâu hoûi naøo, xe phoùng thaúng veà khaùch saïn.

Tröa hoâm ñoù vaøo luùc 12 giôø cuoäc baét thaêm dieãn ra taïi khaùch saïn Esia. Moïi ngöôøi ñaõ coù maët ñaày ñuû tröø... Fischer. Trôï thuû cuûa Fischer laø Lombardi thoâng baùo raèng Fischer raát meät vaø ñang nguû ñoàng thôøi ñöa cho ban toå chöùc tôø giaáy do Fischer vieát, trong ñoù uûy nhieäm cho ngöôøi phoø taù mình baét thaêm thay. Nhöõng cöû chæ naøy khieán Spasski baát bình, oâng leân tieáng phaûn ñoái. Moät laàn nöõa khaû naêng tieán haønh traän ñaáu laïi bò ñe doïa. Nhöng Euwe heát söùc kieân nhaãn, oâng cuøng troïng taøi chính laø Lothar Smid ñeán taän khaùch saïn thuyeát phuïc Fischer. Fischer ñaõ vieát thö xin loãi nhaø voâ ñòch vaø höùa seõ tôùi baét thaêm.

Ngaøy moàng 6 thaùng 7 Fischer xuaát hieän taïi buoåi leã baét thaêm, nieàm nôû chaøo hoûi taát caû moïi ngöôøi vaø moät laàn nöõa nhaéc laïi lôøi xin loãi veà nhöõng söï chaäm treã cuûa mình sau ñoù vui veû traû lôøi taát caû caùc caâu hoûi cuûa caùc kyù giaû. Quaû thaät laø moät Fischer khoâng nhö trong töôûng töôïng cuûa moïi ngöôøi : boä quaàn aùo giaûn dò maøu laù caây saãm, toùc caét ngaén, khuoân maët cöông nghò, deã meán, caùi nhìn thaúng thaén, cöû chæ bình tónh töï tin. Leã baét thaêm ñaõ dieãn ra khoâng coù moät truïc traëc nhoû naøo.

Ngaøy 11 thaùng 7 naêm 1972, traän ñaáu lòch söû baét ñaàu (chaäm so vôùi döï kieán 9 ngaøy). Vaùn thöù nhaát dieãn ra trong söï chôø ñôïi moät vaùn côø ñoäc ñaùo vaø xuaát saéc cuûa ngöôøi thaùch ñaáu. Nhöng phaàn ñoâng ñaõ thaát voïng vì tôùi nöôùc 56 thì Fischer phaûi chòu thua. Sang vaùn thöù hai thì söï coá laïi xaûy ra : Ñuùng 17 giôø, troïng taøi chính baám ñoàng hoà, nhöngngoài tröôùc baøn côø chæ coù moät mình Spasski. Thôøi gian cöù theá troâi qua, ngöôøi ta nhaùo nhaùc hoûi nhau khoâng bieát chuyeän gì ñaõ xaûy ra vôùi Fischer. Ngöôøi ta hy voïng laø Fischer ñeán chaäm, nhöng Fischer ñaõ khoâng tôùi. Trong taøi ghi vaùn thua thöù hai cuûa Fischer. Sau ñoù ñöôïc bieát laø Fischer ñaõ leân tieáng phaûn ñoái caùc maùy aûnh vaø maùy thu hình ñaët quanh saân khaáu laøm aûnh höôûng ñeán söï taäp trung tö töôûng cuûa oâng vaø doaï seõ boû cuoäc neáu tình traïng ñoù coøn tieáp dieãn. Tình theá traän ñaáu laïi trôû neân baáp beânh.

Thua hai vaùn, Fischer ñang ôû theá yeáu vaø bò dö luaän chæ trích vaø khoâng ít ngöôøi döï ñoaùn raèng nhöõng lôøi tuyeân boá tröôùc ñoù veà chieán thaéng cuûa mình laø quaù khoaùc laùc. Moät soá ngöôøi xem baét ñaàu rôøi khoûi Reyjavik. Lothar Smid moät laàn nöõa laïi quyeát ñònh cöùu vaõn traän ñaáu : OÂng ñeán gaëp Fischer roài laïi ñeán gaëp Spasski ñeå xoa dòu côn phaãn noä cuûa nhaø Voâ ñòch vaø thuyeát phuïc oâng naøy hoaø giaûi vôùi ñoái thuû. Töø vaùn thöù ba trôû ñi, theo yeâu caàu cuûa Fischer, caùc vaùn ñaáu ñöôïc chuyeån vaøo trong moät phoøng kín, taùch bieät hoaøn toaøn vôùi khaùn giaû vaø caùc phöông tieän truyeàn hình, nhieáp aûnh. Töø ñoù trôû ñi tình hình yeân tónh cho tôùi cuoái giaûi.

Vaø cuõng chính töø luùc naøy Fischer ñaõ troå heát taøi ngheä cuûa mình, chôi nhöõng vaùn côø cöïc kyø xuaát saéc. Cuoái cuøng Fischer ñaõ thaéng Spasski vôùi tyû soá hoaøn toaøn thuyeát phuïc 12,5 - 8,5. Neáu tröø ñi nhöõng vaùn hoøa vaø khoâng keå tôùi vaùn thua do vaéng maët thì treân baøn côø Fischer ñaõ thaéng Spasski vôùi tyû soá aùp ñaûo 7 - 2. Vaø traän naøy cuõng chæ caàn coù 21 vaùn laø keát thuùc, chöù khoâng caàn phaûi ñaáu tôùi 24 vaùn nhö quy ñònh). Robert Fischer trôû thaønh vò Vua thöù 11 trong vöông quoác côø.

Ngaøy moàng 1 thaùng 9 naêm 1972 leã beá maïc dieãn ra raát troïng theå. Chuû tòch Euwe quaøng leân coå Fischer voøng nguyeät queá chieán thaéng, trao cho Fischer chieác phong bì roài baét tay chuùc möøng nhaø voâ ñòch theá giôùi thöù 11. Nhöng Fischer khoâng voäi vaõ, oâng môû phong bì, laáy ra taám sec lieác qua, caát vaøo tuùi roài môùi ñöa tay naén laáy baøn tay cuûa vò chuû tòch ñang chìa saün. Tieáp theo phaàn nghi leã vaø chuùc tuïng laø moät böõa tieäc thònh soaïn. Fischer aên chuùt ít, lô ñaõng nhìn quanh, roài baát ngôø nhö nhôù ra ñieàu gì, oâng thoø tay vaøo tuùi vaø ruùt ra moät... baøn côø mini, chaêm chuù saép quaân. Khoâng ñeå yù ñeán chung quanh, oâng ñi töøng nöôùc moät, nhö ñang chìm saâu vaøo vaùn ñaáu. Chæ ñeán khi vaùn côø keát thuùc, vôùi caûm giaùc haøi loøng, oâng trôû laïi traïng thaùi bình thöôøng, baét ñaàu noùi chuyeän thaân maät vôùi moïi ngöôøi. Fischer noùi chuyeän khaù laâu vaø vui veû vôùi ñaïi söù Lieân Xoâ baèng tieáng Nga.

Fischer coù caùch chôi toaøn dieän vôùi nhöõng nöôùc ñi baát ngôø raát saéc beùn khieán ñoái phöông thöôøng phaûi luùng tuùng rôi vaøo theá choáng ñôõ. Fischer luoân luoân tin töôûng vaøo thaéng lôïi cuûa mình vaø thaät söï ñaõ chieán thaéng taát caû caùc ñoái thuû thôøi baáy giôø, coù leõ khoâng tröø moät ai. Trong khi thöøa nhaän Capablanca laø kyø thuû gioûi nhaát trong lòch söû  thì Fischer khaúng ñònh raèng mình seõ giöõ danh hieäu voâ ñòch theá giôùi laâu hôn Laxker. Nhöng nguyeän voïng aáy cuûa Fischer khoâng bao giôø ñaït ñöôïc vì sau ba naêm giöõ ngoâi voâ ñòch oâng ñaõ khoâng tham döï traän ñaáu baûo veä vöông mieän cuûa mình do baát ñoàng giöõa nhöõng ñeà nghò cuûa mình vaø nhöõng ñieàu kieän do FIDE ñaët ra.

Tröôùc vaø sau khi coù traän ñaáu vôùi Spassky, Fischer ñaõ leân tieáng pheâ phaùn FIDE veà chaát löôïng thi ñaáu taàm thöôøng trong nhieàu naêm cuûa giaûi Voâ ñòch theá giôùi, ñoøi hoûi söï caùch taân trong côø Vua baèng caùch chuyeân nghieäp hoùa moân theå thao naøy ôû ñænh cao (ñoái vôùi caùc ñaïi kieän töôùng) ñeå hoï coù theå soáng baèng ngheà theå thao cuûa mình. Fischer ñeà nghò taêng tieàn thöôûng ôû caùc giaûi quoác teá vaø giaûi Voâ ñòch theá giôùi. Caùc phöông tieän truyeàn thoâng phaûi mua baûn quyeàn. Trong traän voâ ñòch thì ñöông kim voâ ñòch vaø ngöôøi thaùch ñaáu cuõng phaûi ñöôïc quyeàn xem xeùt löïa choïn ñòa ñieåm, ñöôïc löïa choïn nhaø taøi trôï...  thay cho theå thöùc 24 vaùn vôùi ñaëc quyeàn hoaø coù lôïi cho nhaø voâ ñòch laø theå thöùc thi ñaáu lieân tieáp cho ñeán khi ngöôøi naøo thaéng tröôùc ñöôïc 6 vaùn seõ trôû thaønh voâ ñòch gioáng nhö traän ñaáu giöõa Capablanca vaø Aliokhin...

Vieäc naøy khieán nhöõng ngöôøi laõnh ñaïo FIDE raát ngôõ ngaøng, vieäc caùc kyø thuû Lieân Xoâ khoâng coøn ôû ngoâi voâ ñòch nöõa khieán FIDE phaûi töï lo lieäu moïi vieäc nhaát laø chi phí trong luùc hoï chöa saün saøng.Nhöõng yeâu caàu cuûa Fischer bò FIDE baùc boû. Cuoái cuøng söû duïng quyeàn haønh cuûa mình, FIDE ñaõ  tuyeân boá xoaù boû Voâ ñòch theá giôùi cuûa Fischer.

Vieäc laøm ñoù cuûa FIDE ñaõ gaây tranh caõi raát lôùn suoát hôn hai thaäp kyû nay. Moät tôø baùo ñaõ vieát moät caùch chaâm bieám :"D0 moät ngöôøi 150 kí loâ khoâng chòu ñöùng leân baøn caân neân oâng chuû beøn tuyeân boá ngöôøi 75 kí loâ chòu caân laø ngöôøi naëng nhaát theá giôùi". Vaán ñeà laø phaûi coá gaéng tìm ra cho ñöôïc ngöôøi chôi côø gioûi nhaát theá giôùi ñeå phong taëng, ñoù môùi laø muïc tieâu toái thöôïng. Roõ raøng coøn coù nhöõng phöông caùch thaùo gôõ beá taéc moät caùch meàm deûo hôn. Vôùi söï kieân nhaãn vaø thieän taâm, coù leõ tình hình cuõng ñaõ khaùc. Giôø ñaây nhìn laïi ngöôøi ta thaáy nhöõng yeâu saùch cuûa Fischer tuy coù moät vaøi ñieåm hôi quaù ñaùng nhöng nhìn chung khoâng coù gì xa vôøi, nhöõng ñieàu maø Fischer ñeà nghò hoài ñoù nay ñaõ ñöôïc thöïc hieän haàu heát.

Thaät ñaùng tieác bieát bao vì nhöõng naêm thaùng aáy söùc côø cuûa Fischer roõ raøng vöôït raát xa caùc kyø thuû ñöông thôøi, gaàn nhö khoâng coù ñoái thuû. Trong lòch söû loaøi ngöôøi nhöõng thieân taøi theå thao nhö theá voâ cuøng hieám hoi, moãi theá kyû cuõng chæ xuaát hieän vaøi ba ngöôøi . Neâu Fischer ñöôïc soáng vaøo thôøi kyø cuûa Steinitz, Laxker, Capablaca, Aliokhin... thì chaéc haún moïi söï ñaõ khaùc. Taïo moïi ñieàu kieän ñeå caùc taøi naêng toûa saùng, töø ñoù môû ra moät kyû nguyeân môùi cuûa moät moân theå thao hay coá chaáp ñaåy hoï vaøo boùng toái vaø taøn luïi,  aáy môùi chính laø laø vaán ñeà... bôûi nhö ngöôøi xöa ñaõ coù caâu "ai coù taøi maø khoâng coù taät" , maët khaùc Fischer cuõng khoâng phaûi laø con ngöôøi quaù baûo thuû nhö ngöôøi ta töôûng.

Nhöng duø coù ñuùng sai theá naøo thì  chuyeän cuõng ñaõ roài. Töø ngaøy ñoù Fischer khoâng heà xuaát hieän treân kyø ñaøi. OÂng soáng ôû ñaâu, laøm gì, coøn quan taâm ñeán côø nöõa khoâng, khoâng ai hay bieát. Thænh thoaûng coù tin oâng ñi theo moät giaùo phaùi naøo ñoù roài nhöõng tin ñoàn... Hai möôi naêm troâi qua, laøng côø theá giôùi khoâng bao giôø coøn ñöôïc thöôûng thöùc nhöõng vaùn côø nhö nhöõng kieät taùc cuûa oâng.

Ñuùng vaøo luùc khoâng coøn hy voïng gì nöõa thì ñoät nhieân Fischer taùi xuaát hieän, ñoù laø vaøo naêm 1992 trong moät traän tay ñoâi vôùi ñòch thuû cuõ laø Boris Spasski. Hai ngöôøi khoâng coøn laø nhöõng chaøng trai treû nhö naêm xöa. Spasski toùc ñaõ baïc nhieàu coøn Fischer ñaàu ñaõ hoùi, maët ñaõ coù nhöõng neáp nhaên tuoåi taùc. Caû hai ngöôøi cuøng traûi qua nhöõng naêm thaùng ñau buoàn vaø khoù khaên. Hoï thi ñaáu taïi Nam Tö. Theá giôùi côø Vua ñaõ coù bieát bao ñoåi thay. Trình ñoä côø cuûa lôùp treû tieán nhanh vuøn vuït, ñaõ xuaát hieän theâm haøng nghìn tay côø taøi ba loãi laïc vaø nhöõng giaûi quoác teá lôùn ngaøy caøng daøy ñaëc cho neân traän ñaáu cuûa hai "oâng laõo" chæ gôïi ñöôïc söï toø moø cuûa nhöõng ngöôøi ñaõ töøng bieát tôùi traän côø lòch söû naêm xöa. Keát quaû moät laàn nöõa Fischer laïi thaéng Spasski vaø hai oâng laïi haøi loøng chia nhau moät moùn tieàn thöôûng khoâng loà 5 trieäu USD do moät nhaø taøi trôï Nam Tö haûo taâm boû ra. Vaø cuõng vì daùm thi ñaáu taïi Nam Tö, moät quoác gia luùc baáy giôø ñang bi caám vaän neân Fischer khoâng theå quay veà Myõ vì lo seõ bò tröøng phaït, oâng ñaønh soáng lang thang ôû caùc nöôùc khaùc. Gaàn ñaây oâng coù ñöa ra moät soá theå thöùc chôi ngaãu nhieân vaø caùch tính giôø cho moät vaùn ñaáu ñöôïc giôùi côø theá giôùi chuù yù.

Cho tôùi nay hình aûnh cuøng nhöõng taùc phaåm cuûa Fischer vaãn in ñaäm trong lòch söû côø theá giôùi. Tröôùc ñaây coù luùc ngöôøi ta noùi oâng chôi côø chæ vì tieàn, nhöng thaät ra ñieàu ñoù khoâng ñuùng, vì sau khi daønh ñöôïc danh hieäu Voâ ñòch theá giôùi, ñaõ coù nhieàu hôïp ñoàng beùo bôû ñeán vôùi oâng, vôùi soá tieàn lôùn hôn caû giaûi thöôûng nhöng Fischer ñaõ töø choái thaúng thöøng. Coù leõ Fischer soáng laø ñeå chôi côø hôn laø chôi côø ñeå soáng. Ñaïi kieän töôùng Taimanov (Lieân Xoâ) ñaõ noùi veà Fischer :”Ñoái vôùi Fischer,côø laø coâng vieäc chính cuûa ñôøi mình. Toâi ñaõ ñöôïc gaëp Fischer khoaûng 10 naêm veà tröôùc vaø khoâng luùc naøo thaáy anh ta rôøi khoûi baøn côø. Ñoái vôùi Fischer coù theå noùi côø laø moâi tröôøng soáng cuûa anh ta vaø côø caàn cho anh ta nhö theå khoâng khí vaäy".

Nhöõng gì maø Fischer ñaõ laøm ñöôïc, ñaõ trình dieãn quaû laø khaùc thöôøng, aûnh höôûng khaùc laï cuûa oâng... khieán nhieàu ngöôøi meänh danh oâng laø moät "Quaùi kieät laøng côø".

"All I want to do, ever, is to play chess"

CHƯƠNG 4

CUỘC TRANH TÀI GIỮA 2 K

"Vinh quang khoâng phaûi boãng döng maø

coù : Phaûi chieán ñaáu ñeå giaønh laáy noù !"

V. Belinski (Nga)

Keå töø khi Robert Fischer vöôït qua ñöôïc caùc kyø thuû cuûa tröôøng phaùi côø Xoâ vieát huøng maïnh thì phong traøo chôi côø ôû caùc nöôùc khaùc ñöôïc kích thích, laáy laïi ñöôïc nieàm töï tin vaø phaùt trieån maïnh meõ nhö coù moät ñoäng löïc môùi.

Ñieàu ñoù cuõng thöôøng xaûy ra trong quaù khöù nhö Philidor vôùi phong traøo côø Phaùp, Staunton vôùi phong traøo chôi côø ôû Anh,  Anderson ñoái vôùi Ñöùc, Morphy ñoái vôùi Myõ, Aliokhin ñoái vôùi Nga, Euwe ñoái vôùi Haø Lan... Caùc giaûi côø quoác teá xuaát hieän ngaøy caøng nhieàu. Caùch tính heä soá ELO raát khoa hoïc ñeå ñaùnh giaù söùc côø cuûa töøng ñaáu thuû ñöôïc aùp duïng roäng raõi, nhöõng cuoäc hoäi thaûo veà chöùc naêng cuûa côø ñöôïc toå chöùc, nhöõng nghieân cöùu veà lòch söû côø ñöôïc coâng boá ngaøy caøng nhieàu. Nhöng noåi baät nhaát phaûi noùi tôùi vieäc nghieân cöùu saâu roäng ñoái veà lyù thuyeát côø.

Khoâng phaûi haøng traêm maø laø haøng nghìn quyeån saùch nghieân cöùu ñaõ ra ñôøi. Saùch nghieân cöùu veà khai cuoäc, trung cuoäc, taøn cuoäc. Caùc lyù thuyeát ra quaân khaùc nhau ñöôïc coâng khai tranh luaän, nhöõng vaùn côø hay cuûa töøng danh kyø ñöôïc phaân tích heát söùc kyõ caøng. Töøng phöông aùn ñöôïc ñaøo saâu cho tôùi taän cuøng. Caùc vaùn ñaáu cuûa töøng giaûi ñöôïc in ra, bình chuù vaø phaùt haønh roäng raõi treân toaøn theá giôùi.

Theá heä kyø thuû lôùp sau naøy töø khi môùi "chaân öôùt chaân raùo" vaøo laøng côø ñaõ laäp töùc ñöôïc tieáp thu ngay nhöõng kieán thöùc cô baûn maø khoâng phaûi maøy moø hoïc loûm hay theo kinh nghieäm chuû nghóa. Nhöõng ngöôøi thaày ñaõ giuùp hoï ruùt ngaén ñaùng keå thôøi gian ñeå töø moät ngöôøi môùi bieát chôi trôû thaønh moät vaän ñoäng vieân caáp 1 hay moät döï bò kieän töôùng. Ñoù chính laø con ñöôøng ñaøo taïo chính quy lôùp haäu sinh taøi naêng.

Trong haøng ngaøn treû em say meâ vaø coù taøi ñöôïc ñaøo taïo nhö theá aét haún seõ xuaát hieän nhöõng thieân taøi côø maø moät vaøi  tröôøng hôïp ñoù ta seõ keå tôùi döôùi ñaây.

***

Anatoli Epghenhevik Karpov sinh ngaøy 23 thaùng 5 naêm 1951 taïi thaønh phoá Dalatout thuoäc tænh Trelinhiuxcô thuoäc nöôùc Nga. Cuõng gioáng nhö Raun Capablanca, naêm leân 4 tuoåi, Tolia (teân goïi thaân maät cuûa Karpov) baét ñaàu laøm quen vôùi baøn côø maø cha caäu hay chôi trong luùc raûnh roãi sau giôø laøm vieäc ôû nhaø maùy.

Daàn daø tôùi ngaøy caép saùch ñeán tröôøng, baïn beø hay ruû chôi côø vaø Toâlia khoâng nhöõng chôi troäi hôn caùc baïn cuøng lôùp maø coøn thaéng caùc baïn hôn tuoåi mình ôû lôùp treân.

Meï cuûa Karpov keå laïi :”Hoài vaøo hoïc phoå thoâng, Tolia ñaõ meâ moân theå thao naøy laém. Chaúng laøm sao döùt noù ra khoûi baøn côø ñöôïc. Tuy vaäy noù vaãn hoïc khaù, haàu mhö ñaït toaøn ñieåm 5 (ñieåm cao nhaát trong nhaø tröôøng ôû Lieân Xoâ), chæ phaûi caùi ngöôøi  noù coøm nhom, yeáu ôùt. Coù laàn noù oám naëng phaûi naèm lieät giöôøng, toâi thì lo laéng heát choã, coøn noù thì vaãn oâm chaët laáy baøn côø. Khoâng chòu noåi, toâi giaät laáy baøn côø caát ñi. Nhöõng töôûng laø noù chòu, ai ngôø khoâng coù baøn côø noù laïi naèm chôi côø töôûng töôïng.Theá laø toâi cuõng thoâi khoâng daùm ngaên noù nöõa. Coøn ai daïy noù chôi côø ö ? Coù theå noùi chính nhaø toâi ñaõ daïy cho Tolia nhöõng nöôùc ñi ñaàu tieân. Tuy oâng aáy khoâng phaûi laø ñaáu thuû gioûi, nhöng oâng aáy raát say meâ moân côø. OÂng aáy thöôøng söu taàm nhöõng vaùn côø hay ñaêng treân caùc baùo vaø say söa giaûi nhöõng theá côø hoùc buùa. Chính oâng aáy ñaõ laøm cho Tolia say meâ côø vaø cuõng laø ñoái thuû ñaàu tieân cuûa Tolia”.

Hoài aáy trong nhaø maùy luyeän kim coù moät caâu laïc boä côø. Caäu beù Tolia thích tôùi sinh hoaït taïi caâu laïc boä. ÔÛ ñoù caäu chôi côø vôùi nhöõng ñaáu thuû cuõng say meâ khoâng keùm mình. Chæ sau moät thôøi gian ngaén, Tolia ñaõ ñaït tieâu chuaån vaän ñoäng vieân caáp 1 thieáu nieân. Naêm ñoù Tolia môùi 10 tuoåi.

Taøi naêng cuûa Tolia tieáp tuïc ñöôïc boäc loä: Naêm 12 tuoåi, caäu ñaït danh hieäu döï bò kieän töôùng sau khi döï giaûi côø toaøn tænh Treliabinxcô. Naêng khieáu cuûa caäu khoâng nhöõng ñöôïc caùc nhaø chôi coø trong tænh löu yù, maø hôn nöõa, caäu ñaõ ñöôïc giôùi thieäu vaøo lôùp hoïc do chính Mikhail Botvinik höôùng daãn vaøo caùc dòp nghæ heø vaø nghæ hoïc kyø.

Theá laø ngay töø buoåi ñaàu, chí höôùng cuûa Tolia ñaõ ñöôïc ñònh roõ, taøi naêng cuûa caäu beù ñaõ ñöôïc vun xôùi. Döôùi baøn tay aân caàn cuûa Botvinik, taøi naêng cuûa caäu ñaõ naåy maàm.

Naêm 1966, môùi 15 tuoåi, Karpov ñaõ ñöôïc phong danh hieäu kieän töôùng côø Vua. Tieáp theo ñoù, do ñaït thaéng lôïi ôû voøng tuyeån choïn, anh ñöôïc cöû ñi döï giaûi voâ ñòch treû theá giôùi (caùc ñaáu thuû döôùi 20 tuoåi). Ñoái vôùi tuoåi treû khaép naêm chaâu, ñaây laø giaûi voâ ñòch chính thöùc cuûa hoï: Cöù hai naêm moät laàn, caùc ñaáu thuû treû treân khaép haønh tinh laïi veà ñaây tuï hoäi. Taïi caùc giaûi voâ ñòch treû naøy, nhöõng taøi naêng kieät xuaát gaëp nhau. Caùc ñaïi kieän töôùng, caùc nhaø voâ ñòch theá giôùi töông lai phaàn lôùn döôïc ñònh ñoaït töø giaûi naøy. Ai giaønh ñöôïc chöùc voâ ñòch giaûi naøy seõ ñöôïc phong laø ”Hoaøng töû” côø Vua (coøn nhöõng ngöôøi ñoaït giaûi voâ ñòch theá giôùi ñöôïc goïi laø ”Vua côø”).

Naêm 1969, töø giaûi treû trôû veà, Karpov mang theo chieán thaéng veû vang: Anh ñaõ trôû thaønh ”Hoaøng töû” luùc 18 tuoåi.

Nhöng coâng vieäc chính cuûa Karpov luùc ñoù vaãn laø hoïc taäp taïi tröôøng phoå thoâng. Tuy naêm naøo cuõng tham gia thi ñaáu, song anh ñeàu keát thuùc naêm hoïc vôùi keát quaû xuaát saéc. Moân hoïc anh yeâu thích nhaát laø toaùn. Theá roài, sau khi toát nghieäp lôùp chuyeân toaùn taïi tröôøng phoå thoâng thaønh phoá Tula vôùi taám huy chöông vaøng, Karpov truùng tuyeån kyø thi vaøo khoa toaùn cô cuûa tröôøng Ñaïi hoïc Toång hôïp quoác gia Moskva mang teân Lomonosov.

Vöøa phaûi hoïc taäp, vöøa lieân tuïc tham gia caùc cuoäc thi ñaáu, ñieàu ñoù ñoái vôùi moät sinh vieân thaät laø nan giaûi. Caùi chuû yeáu khoâng phaûi laø vaán ñeà khaû naêng maø laø thôøi gian. Ngoaøi thôøi gian duøng cho hoïc taäp, nghieân cöùu, coøn bieát bao thôøi gian phaûi daønh ñeå suy nghó cho moãi vaùn côø. Hai ñieàu ñoù khoù maø dung hoøa ñöôïc. Töø boû hoaëc taïm thôøi hoaõn moät trong hai coâng vieäc ? Sau khi caân nhaéc, Karpov quyeát ñònh chuyeån veà tröôøng Ñaïi hoïc Toång hôïp Leningrad, vaøo hoïc khoa kinh teá ñeå daønh theâm thôøi giôø taäp luyeän döôùi söï höôùng daãn cuûa chuyeân gia côø loãi laïc : huaán luyeän vieân  Semon Furman. Chính Furman ñaõ truyeàn thuï troïn veïn cho anh kieán thöùc uyeân baùc vaø kinh nghieäm phong phuù cuûa mình, giuùp cho anh coù ñöôïc nhöõng böôùc tieán vöõng vaøng töø thaéng lôïi ôû giaûi treû tôùi caùc ñænh cao tieáp theo cuûa moân côø.

Veà nhöõng naêm thaùng sinh vieân cuûa anh, caùc giaùo sö nhaän xeùt :”Caùc thaày daïy trong tröôøng khoâng bao giôø chaâm chöôùc cho Karpov vaø chính anh cuõng khoâng thích nhö vaäy. Anh chò em sinh vieân quen bieát anh ñeàu khaâm phuïc vaø ngaïc nhieân tröôùc khaû naêng laøm vieäc tieàm taøng, trí nhôù ñaëc bieät vaø khaû naêng thích nghi vôùi moïi hoaøn caûnh vaø moâi tröôøng soáng cuûa anh.Karpov khoâng töï ti hoaëc ngaïo maïn. Luùc naøo anh cuõng ñöôøng hoaøng, khoâng e theïn, ruït reø. Caùc ñaëc tính ñoù ôû anh ñaõ chinh phuïc ñöôïc caùc giaùo sö khoù tính nhaát nhö tröôûng khoa kinh teá Kolesov. OÂng naøy ñaõ phaûi traàm troà :”Tolia raát coù theå trôû thaønh moät nhaø khoa hoïc lôùn !”.

Naêm 1972, Ñaïi hoäi Olympic côø Vua theá giôùi ñöôïc toå chöùc taïi Skople (Nam Tö). Ñoäi tuyeån Lieân Xoâ goàm nhöõng ñaïi kieän töôùng maïnh nhaát leân ñöôøng thi ñaáu.Trong danh saùch ñaáu thuû döï bò cuûa ñoäi tuyeån coù teân cuûa Anatoli Karpov.

Ñeán ñaây ta haõy döøng laïi moät chuùt ñeå keå moät maåu chuyeän khoâng lieân quan tôùi côø :

Chieàu ngaøy 27 thaùng 3 naêm 1976, ngöôøi Paris ñoå doàn veà saân vaän ñoäng ”Coâng vieân caùc hoaøng töû” ñeå xem traän ñaáu giao höõu boùng ñaù giöõa hai ñoäi tuyeån Phaùp vaø Tieäp Khaéc. Ñoäi Tieäp Khaéc ñang ôû thôøi kyø vaøng son. Khaùn giaû Phaùp nhieàu laàn toaùt moà hoâi tröôùc nhöõng quaû suùt saám seùt cuûa ñoäi khaùch. Phuùt 28, baèng quaû ñaùnh ñaàu sôû tröôøng, Maxni ñöa goïn boùng vaøo goùc cao khung thaønh ñoäi Phaùp tröôùc söï söõng sôø cuûa haøng vaïn khaùn giaû. Tyû soá 0-1 ñeo ñaúng ñoäi Phaùp maõi tôùi phuùt 74. Theá roài tieáng coøi troïng taøi noåi leân. Caû saân vaän ñoäng laëng ñi, ñoäi Phaùp ñöôïc höôûng quûa phaït tröïc tieáp . Huaán luyeän vieân Hidango boàn choàn treân gheá, coøn 11 caàu thuû ñoäi Phaùp thì nhìn veà phía oâng caàu cöùu. Lacombe, chuyeân gia ñaù phaït cuûa ñoäi tuyeån Phaùp khoâng daùm laïi gaàn quaû boùng nöõa, anh hôi run. Yeáu toá taâm lyù cuûa tyû soá 0-1 vaø yù nghóa cuûa traän ñaáu ra maét ñeø naëng leân caû huaán luyeän vieân cuõng nhö caùc caàu thuû Phaùp...Caùi gì seõ ñeán vôùi hoï ?

Boãng moïi ngöôøi nhìn thaáy töø daõy gheá daønh cho caùc caàu thuû döï bò ñoäi Phaùp moät chaøng trai treû maêng, 21 tuoåi, cao khoaûng 1,8m, maùi toùc xoaên maøu haït deû xoøa xuoáng traùn, ñöùng leân. Anh noùi vôùi Hidango baèng moät gioïng bình tónh laï thöôøng :”Ñeå toâi, toâi seõ suùt tung löôùi cho maø xem”. Chaøng trai aáy laø Misen Platini. Raát nhanh, Hidango quyeát ñònh xin thay ngöôøi vaø cuõng raát töï tin, chaøng trai aáy chaïy vaøo saân, ñeán ngay vò trí ñaù phaït. Quaû phaït ñöôïc ñaù nhanh vaø maïnh ñeán noãi môùi döùt tieáng coøi, ngöôøi ta ñaõ thaáy quaû boùng nhoøe ñi thaønh moät veät thaúng lao vaøo ñuùng höôùng ñaõ choïn. Thuû moân Tieäp Khaéc Vichto chæ coøn bieát im laëng quay löng gôõ boùng ra khoûi löôùi. Theá roài chaøng trai Phaùp aáy ñaõ daãn daét toaøn ñoäi xung traän vôùi nhöõng ñöôøng boùng nhanh vaø saéc beùn, tænh taùo vaø hieäu quaû. Ñeå traû tieáp moùn nôï cuûa Maxni, moät laàn nöõa chính Platini ñaõ gaêm traùi boùng ngay döôùi chaân Vichto ñeå roài taït maïnh vaøo löôùi trong tieáng reo hoø vang daäy. Töø ñoù ngöôøi Phaùp bieát hoï coù Platini. Naêm 1982, Platini cuøng ñoàng ñoäi ñöa ñoäi Phaùp vaøo baùn keát ôû Expana vaø naêm 1984, Platini ñaõ trôû thaønh anh huøng treân caùc saân coû nöôùc Phaùp khi ñoäi tuyeån Phaùp giaønh vò trí voâ ñòch chaâu AÂu.

Xin tieáp tuïc caâu chuyeän veà côø.

Naêm 1972, Karpov cuõng böôùc vaøo tuoåi 21 vaø cuõng laø thaønh vieân döï bò cuûa ñoäi tuyeån côø Vua Lieân Xoâ. Anh ñöôïc boá trí ñaáu moät soá traän. Karpov töï tin böôùc vaøo caàm quaân. Ba möôi hai quaân côø treân 64 oâ vuoâng theå hieän cuoäc ñoï trí quyeát lieät giöõa caùc nhaø chôi côø loãi laïc. Daàn daàn caùc ñoái thuû cuûa Karpov ñeàu kinh hoaøng. Anh ñaõ ñöa hoï vaøo nhöõng ”meâ hoàn traän” khoâng coù loái ra, anh laàn löôït haï heát ñoái thuû naøy ñeán ñoái thuû khaùc, giaønh thaéng lôïi nhö cheû tre. Töø moät ñaáu thuû döï bò, anh trôû thaønh ñaáu thuû xuaát saéc nhaát cuûa ñaïi hoäi OÂlympic côø theá giôùi naêm ñoù : thaéng 12 traän, hoøa 2 traän vaø chæ thua duy nhaát moät traän. Töø ñaây ngöôøi Lieân Xoâ bieát ñeán Anatoli Karpov. Nhöõng naêm tieáp sau ñoù laø nhöõng naêm huy hoaøng nhaát trong cuoäc ñôøi ñaáu thuû cuûa anh.

Naêm 1973 Karpov nhaäp cuoäc thi ñaáu loaïi tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi. Anh thaéng taát caû ñaáu thuû vaø ñöôïc xeáp thöù nhaát trong soá 18 danh thuû ôû baûng lieân khu vöïc 2 taïi Leningrad.  Sau ñoù ngöôøi ta ñaõ choïn ñöôïc taùm ñaáu thuû maïnh nhaát theá giôùi. Moãi ngöôøi seõ qua ba voøng ñaáu nöõa ñeå trôû thaønh öùng cöû vieân chöùc voâ ñòch theá giôùi, vaø seõ ñaáu vôùi nhaø voâ ñòch ñeå tranh chieác Vöông mieän côø Vua.

Traän töù keát dieãn ra taò Moskva naêm 1974. Karpov gaëp ñaïi kieän töôùng quoác teá baäc nhaát Lieân Xoâ laø Lev Polugaepxki. Anh ñaõ cho ñoái phöông ”ño vaùn” vôùi tyû soá 3-0.

Cuõng naêm ñoù,traän baùn keát dieãn ra taïi Leningrad. Laàn naøy ñoái thuû cuûa Karpov laø cöïu voâ ñòch theá giôùi Boris Spasski. Môùi vaøo traän,maëc duø caàm quaân ñen, Spasski ñaõ chöùng minh söùc maïnh cuûa mình baèng moät vaùn thaéng ñeïp maét. Song Karpov ñaõ kòp thôøi vöôït leân ñaûo ngöôïc tình theá, haï lieân tieáp Spasski boán vaùn lieàn : Tyû soá cuoái cuøng laø 4-1 nghieâng veà phía Karpov.

Sau ñoù anh quay veà Moskva ñaáu traän chung keát vôùi Korchnoi.Theå thöùc traän chung keát laø ñaáu 24 vaùn, ai ñaït ñöôïc 5 vaùn thaéng tröôùc thì thaéng cuoäc. Karpov ñaõ daãn tröôùc tyû soá 3-0, song Korchnoi gôõ ñöôïc 2 vaùn,  tuy vaäy Karpov ñaõ kòp thôøi thaéng tieáp. Tyû soá cuoái cuøng laø 5-2.

Cho ñeán giôø phuùt ñoù anh ñaõ haï ñöôïc taát caû caùc ñaáu thuû ñeå trôû thaønh ngöôøi thaùch ñaáu vôùi nhaø voâ ñòch theá giôùi luùc baáy giôø laø Robert Fischer. Luùc naøy anh böôùc vaøo tuoåi 24.

Traän tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi ñöôïc qui ñònh vaøo ñaàu naêm 1975. Nhöng do Fischer baát ñoàng vôùi theå thöùc thi ñaáu cuûa FIDE neân ngaøy moàng 3 thaùng 4 naêm 1975 ngöôøi ta laøm leãø trao voøng nguyeät queá chieán thaéng cho Karpov maø khoâng caàn qua traän ñaáu theo truyeàn thoáng nhö tröôùc ñaây.

Coøn nhôù tröôùc ñaây, khi Morphy ñaùnh baïi taát caû caùc kyø thuû chaâu AÂu, tuy oâng khoâng ñöôïc taán phong laø nhaø Voâ ñòch theá giôùi nhöng taát caû caùc kyø thuû thôøi ñoù ñeàu coi oâng laø baäc treân cuûa mình, khoâng töï goïi mình laø nhaø voâ ñòch khi chöa thaéng oâng qua moät traän ñaáu tröïc tieáp. Maõi ñeán khi oâng qua ñôøi ngöôøi ta môùi toå chöùc traän ñaáu ñeå tìm ra nhaø voâ ñòch môùi. Tröôøng hôïp Aliokhin laïi theâm moät ví duï nöõa : ngay khi oâng cheát roài, ngöôøi ñaõ töøng tröïc tieáp ñaùnh baïi oâng laø Max Euwe cuõng khoâng nhaän mình laø nhaø voâ ñòch keá tieáp.

Tuy nhaän voøng nguyeät queá maø khoâng coù ñòch thuû nhöng Karpov cuõng ñuû tænh taùo, töï hieåu mình.

Nhieàu naêm sau ñoù, khi ñaõ ñaït tôùi ñænh cao cuûa vinh quang, Karpovp taâm söï :”Khi toâi trôû thaønh nhaø voâ ñòch theá giôùi maø khoâng qua traän ñaáu vôùi Phiser, toâi ñaõ töï höùa vôùi mình seõ chöùng mimh raèng ñoù khoâng phaûi laø moùn quaø cuûa söï may maén. Toâi seõ thöïc söï xöùng ñaùng vôùi danh hieäu cao quí ñaõ ñöôïc trao. Vaø söï thaät toâi ñaõ giaønh ñöôïc thaéng lôïi ôû haàu heát caùc cuoäc ñaáu lôùn, maëc daàu ñoái vôùi caùc nhaø voâ ñòch, vieäc thaéng tuyeät ñoái ôû caùc cuoäc ñaáu khoâng phaûi laø ñieàu baét buoäc”.

Phong caùch chôi toaøn naêng laø ñaëc tröng ñaày ñuû nhaát trong ngheä thuaät saùng taïo cuûa Anatoli Karpov. Nhôø caùch ñaøo taïo môùi vaø ñöôïc hoïc ôû nhöõng baäc ñaïi kyø sö, anh hieåu bieát saâu saéc nhöõng qui luaät cuûa cuoäc ñaáu côø, haáp thuï tinh hoa cuûa caùc tröôøng phaùi vaø phong caùch thi ñaáu cuûa caùc nhaø chôi côø loãi laïc nhieàu theá heä tröôùc.

Karpov ñaõ ñaït tôùi ñænh cao khoâng chæ ôû khaû naêng aùp duïng roäng raõi caùc kieåu khai cuoäc khaùc nhau moät caùch linh hoaït maø coøn ôû taøi ngheä ñieâu luyeän trong chieán löôïc, chieán thuaät ôû giai ñoaïn trung cuoäc, vaø trình ñoä heát söùc tinh teá ôû giai ñoaïn côø taøn. Ñoái vôùi Karpov, moân côø tröôùc heát laø söï ñoái choïi gay gaét trong töøng vaùn, vôùi caùc yeáu toá taâm lyù phöùc taïp, ñoøi hoûi söï taáp trung nghò löïc vaø ñaàu oùc tænh taùo ñeå ñaùnh giaù ñuùng baûn thaân vaø ñoái phöông. Moät ñaëc ñieåm nöõa cuûa Karpov laø khoâng öa caùc heä thoáng maïo hieåm maø döïa vaøo caùc theá traän chaët cheõ, ñaûm baûo, ñaõ ñöôïc kieåm nghieäm kyõ caøng.

Döïa treân neàn taûng coå ñieån, Karpov bieát thoáng nhaát ñöôïc caùc yù ñoà cuûa loái ñaùnh ñoøn phoái hôïp, ñoøi hoûi söï taäp trung nghò löïc vaø loái chôi theo theá traän lieân hoaøn. Theo doõi caùc vaùn côø cuûa Karpov, ta coù caûm töôûng nhö quaân cuûa anh ñöôïc moùc noái vôùi nhau bôûi nhöõng sôïi daây voâ hình. Caùc quaân ñi khoâng voäi vaõ maø cöù laán daàn caùc oâ côø cuûa ñoái phöông, vaø thaät kyø laï, vaãn giöõ vöõng caùc oâ beân mình. Ñaïi kieän töôùng Daixep ñaõ töøng nhaän ñònh raát chính xaùc raèng :”Coù leõ taát caû chuùng ta ñeàu chôi côø theo töøng boä phaän taùch rôøi, coøn ôû Karpov thì ñoù laø caû moät toång theå”.

Anatoli Karpov thöïc söï coù naêng khieáu baåm sinh veà côø . Anh coù khaû naêng giaûi nhöõng tình huoáng hoùc buùa nhaát maø khoâng phaïm sai laàm. Say meâ haêng haùi vaø suy luaän hoaøn haûo, hôïp loâgic laø nhöõng ñaëc ñieåm noåi baät cuûa anh. Veà Karpov ngöôøi ta coù theå mieâu taû nhieàu ñaëc ñieåm, song nhöõng moâ taû ñoù thöôøng laø laïc haäu, bôûi coù hai nguyeân nhaân :Tröôùc heát, anh laø moät ngöôøi saùng taïo thöïc söï, khoâng ngöøng hoaøn thieän taøi naêng cuûa mình. Thöù hai laø ñieàm tónh vaø thaän troïng, anh khoâng chuû tröông vaø khoâng thích cho moïi ngöôøi bieát nhöõng baên khoaên lo laéng cuûa mình, anh töï ngaãm nghó vaø giaûi quyeát laáy. Öu theá cuûa anh chính laø ôû choã anh bieát kìm cheá nhöõng caûm xuùc cuûa mình tröôùc ñoái phöông vaø khaùn giaû.

Ñaây laø lôøi Karpov taâm söï :” Trong tröôøng hôïp coù nhieàu nöôùc ñi giaù trò nhö nhau thì vieäc löïa choïn nöôùc ñi naøo phaàn lôùn phuï thuoäc vaøo caùc ñoái thuû cuûa toâi. Chaúng haïn, khi chôi vôùi Tan toâi thöôøng thieân veà phía söû duïng nhöõng tình huoáng ñôn giaûn, traùnh nhöõng thích thuù saùng taïo cuûa oâng. Coøn ñoái vôùi Petrosian thì toâi laïi coá laøm cho vaùn côø phöùc taïp. Nhöng neáu toâi chæ thaáy moät nöôùc côø duy nhaát thì baát keå ñoái thuû cuûa toâi laø ai, toâi seõ chæ ñi theo con ñöôøng ñoù”.

Thoâng thöôøng thì caùc nhaø voâ ñòch theá giôùi sau khi ñoaït giaûi raát ít tham gia caùc cuoäc thi quoác teá. Hoï sôï thaát baïi laøm giaûm uy danh cuûa mình. Botvinik laø moät tröôøng hôïp nhö theá, sau khi ñoaït chöùc voâ ñòch oâng khoâng bao giôø tham gia caùc giaûi ñaáu quoác teá, thaäm chí caû giaûi voâ ñòch Lieân Xoâ oâng cuõng töø choâi noát. Song Karpov thì khoâng nhö vaäy. Anh vaãn tieáp tuïc döï caùc cuoäc thi ñaáu. Ngay trong naêm 1975, anh tham gia hai cuoäc thi ñaáu lôùn ôû Portorogu (Nam Tö) vaø Milan (Italia), ôû caû hai nôi anh ñeàu chieám giaûi mhaát. Cuõng trong naêm ñoù, anh ñoaït chöùc voâ ñòch giaûi ngoaïi haïng Lieân Xoâ.

Naêm 1977 taïi Matxcôva, trong traän ñaáu tranh cup ñoàng ñoäi chaâu AÂu, Karpov tham gia ñoäi tuyeån Lieân Xoâ vaø ñaùnh naêm vaùn thaéng caû naêm.

Trong lòch söû moân côø Vua, ñieåm laïi cuõng thaáy nhieàu chuyeän dò thöôøng. Vôùi moãi ”Vua côø” soá phaän laém luùc cuõng thaät eùo le.

Ñieàu ñoù ñaõ xaûy ra roõ neùt vaøo naêm 1978, vaøo laàn ñaàu tieân Anatoli Karpov baûo veä danh hieäu voâ ñòch theá giôùi cuûa mình. Chuyeän xaûy ra khaù xa trung taâm côø chaâu AÂu vaø chaâu Myõ maø baïn ñoïc voán ñaõ quen thuoäc ôû caùc chöông tröôùc. Noù xaûy ra ôû thaønh phoá Baghio xa xoâi thuoõc Philippin, moät ñaát nöôùc hình thaønh töø hôn baûy nghìn hoøn ñaûo lôùn nhoû.

Ai cuõng bieát töø tröôùc tôùi nay, chaâu AÙ laø nôi côø Töôùng ngöï trò. Nhöng Philippin laø nôi côø Vua phaùt trieån sôùm vaø coù trình ñoä cao, nhaát laø sau khi moät ñaáu thuû taøi ba cuûa nöôùc naøy teân laø Egenio Torre ñöôïc phong danh hieäu ñaïi kieän töôùng quoác teá ñaàu tieân cuûa chaâu AÙ, vaø anh ñaõ coù laàn ñaõ ñaùnh thaéng Karpov (traän Manila, thuû ñoâ Philippin, vaøo naêm 1976). Naêm 1982 Toâreâ ñaõ ñaït ñöôïc thaønh tích tuyeät vôøi : laø nam ñaáu thuû chaâu AÙ ñaàu tieân loït vaøo voøng 8 ñaáu thuû tranh chöùc öùng cöû vieân voâ ñòch theá giôùi. Ñoù coù leõ laø daáu hieäu cho thaáy chaâu AÙ coù nhöõng tieàm naêng lôùn veà moân theå thao naøy. Chuû tòch Lieân ñoaøn côø Vua theá giôùi trong 14 naêm laø oâng Plorensio Campomanet cuõng laø ngöôøi Philippin.

Haõy quay laïi Baghio.

ÔÛ ñoù Anatoli Karpov seõ gaëp ñoái thuû cuûa mình. Cuõng chaúng phaûi ai xa laï : ñoù chính laø Victor Korchnoi, ñòch thuû naêm 1974, song choã khaùc nhau laàn naøy laø Korchnoi khoâng coøn laø ñoàng baøo cuûa Karpov nöõa, oâng ñaõ sang cö truù ôû Thuïy Só. Nhöõng baát ñoàng khieán oâng phaûi ra ñi cuõng laïi baét nguoàn töø côø maø maõi sau naøy söï thaät môùi ñöôïc laøm saùng toû. Moät trong nhöõng söï vieäc nhö vaäy ñaõ ñöôïc noùi ôû phaàn tieåu söû cuûa Euwe veà traän Karpov - Korchnoi naêm 1974. Nhöõng söï o eùp vaø phaân bieät quaù ñaùng nhö vaäy khoâng chæ moät laàn khieán Korchnoi baát bình vaø ra ñi (Sau naøy nöôùc Nga ñaõ khoâi phuïc laïi danh döï vaø quyeàn coâng daân cho Korchnoi vaø cho ñeán hieän nay, duø ñaõ ôû keà tuoåi thaát thaäp, oâng vaãn lieân tuïc tham gia caùc giaûi quoác teá lôùn, keå caû giaûi Voâ ñòch theá giôùi vaø tieáp tuïc gaët haùi khoâng ít thaønhcoâng)

Hoäi tröôøng im phaêng phaéc.

Hai ñaáu thuû ngoài ñoái dieän nhau, giöõa hoï laø baøn côø, hai maët ñoàng hoà ño thôøi gian suy nghó cuûa töøng ñaáu thuû, vaø coù theâm chaêng nöõa laø hai laù côø nhoû: moät laù côø Lieân Xoâ vaø moät nöõa laø côø Thuïy Só . Caùc nöôùc ñi cuûa caû hai beân seõ ñöôïc phaûn aûnh treân moät baøn côø khaù lôùn ñaët treân saân khaáu quay veà phía khaùn giaû. Troïng taøi aên baän lòch söï böôùc ra. Baèng moät cöû chæ traân troïng, oâng ñaët tay leân nuùm ñoàng hoà vaø aán nheï. Kim ñoàng hoà baét ñaàu chuyeån ñoäng. Caùc quaân côø naèm im töø laâu nhö neùn chôø phaùt suùng leänh baét ñaàu di chuyeån.

Baûy vaùn troâi qua, baûy vaùn hoøa.

Böôùc vaøo vaùn thöù taùm, Karpov ñi quaân traéng. Sau möôøi baûy nöôùc ñi, theá côø cuûa beân ñen trôû neân baát lôïi: Vua ñen ôû trung taâm thieáu söï che chaén. Quaân traéng di chuyeån linh hoaït hôn. Quaân ñen rôi vaøo theá phaûi töï veä. Ñeán nöôùc ñi thöù 24 thì beân traéng ñaõ coù ñöôïc ñoøn phoái hôïp ñeïp maét. ÔÛ nöôùc thöù 26, Karpov thí Xe vaø giaønh ñöôïc quyeàn chuû ñoäng. Beân ñen choáng cöï roái loaïn. Vaùn côø keát thuùc. Korchnoi boái roái kyù vaøo bieân baûn chòu thua.

Hai vaùn tieáp theo laïi hoøa.

Vaùn thöù möôøi moät, Korchnoi caàm quaân Traéng. Theá côø caân baèng, coù thôøi ñieåm quaân ñen coù trieån voïng hôn. Song Korchnoi ñaõ tìm ra ñöôïc nhöõng nöôùc ñi raát hay vaø naém baét khaù nhanh nhöõng sô hôû cuûa ñoái phöông, oâng thaéng vaùn naøy. Tyû soá luùc naøy laø 1-1.

Vaùn thöù möôøi ba, phaán chaán haún leân, Korchnoi chôi baèng söùc maïnh gheâ gôùm vôùi vuõ khí laø ”Vaùn côø Taây Ban Nha” quen thuoäc cuûa mình. Karpov khoâng chòu keùm. Theá traän nhieàu luùc nghieâng ngöûa. Trong caùc caên phoøng cuûa ñoaøn Lieân Xoâ ôû khaùch saïn ”Teraz Plada” taïi Baghio ñeøn saùng thaâu ñeâm, caû moät ekip lôùn ñaày taøi naêng theo phoø taù cho Karpov laøm vieäc caät löïc (khi ñi ñuû 40 nöôùc trong 2 giôø röôõi thì vaùn côø ñöôïc hoaõn ñaáu, caùc ñoái thuû coù theå veà nhaø phaân tích ñeå hoâm sau chôi tieáp). Cuoái cuøng, vaùn naøy keát thuùc hoøa.

Vaùn thöù möôøi ba, Korchnoi laïi tieáp tuïc chôi ”Vaùn côø Taây Ban Nha” vôùi söï haøo höùng vì ñaõ tìm ra chìa khoùa ñeå ñem laïi lôïi theá cho mình. Quaû thaät laø khi ñi heát 40 nöôùc ñaàu, theá côø cuûa Korchnoi maïnh hôn. Khi ñi tieáp vaùn naøy, khoâng hieåu sao oâng ta suy nghó moät nöôùc ñi raát hieån nhieân tôùi hôn 40 phuùt. Cho raèng mình ñaõ naém chaéc phaàn thaéng trong tay neân oâng ta xin nghæ moät ngaøy (theo luaät, ñaáu thuû coù theå ñöôïc xin nghæ ñaáu ba laàn) ñeå döôõng söùc.

Song Karpov ñaõ khai thaùc ôû ñoái phöông moät khía caïnh khaùc. Do ñaõ nghó moät nöôùc ñi quaù laâu neân thôøi giôø coøn laïi ñeå thi ñaáu cuûa Korchnoi raát ít. Ñeán moät luùc thì Korchnoi caïn kieät thôøi gian: Chæ coøn moät phuùt nöõa thoâi maø baét buoäc phaûi ñi ñuû taùm nöôùc. Karpov lieàn ñaët baãy, nhaèm vaøo quaân Toát. Voäi vaøng vì khoâng coøn thôøi giôø suy nghó nöõa, Korchnoi rôi vaøo baãy vaø maát luoân Haäu. Theá laø ñeán giaây phuùt cuoái cuøng cuûa vaùn côø, cuïc dieän ñoät nhieân ñaûo ngöôïc: Korchnoi maát traéng vaùn naøy maø phaàn thaéng töôûng nhö ñaõ naèm chaéc trong tay.

Vaùn thöù möôøi boán, Karpov laøm chuû tình theá vaø thaéng tieáp, tæ soá luùc naøy laø 3-1. Hai vaùn tieáp theo hoøa.

Ñeán vaùn thöù möôøi baûy thì xaûy ra moät söï vieäc baát thöôøng :Baét ñaàu vaøo giôø ñaáu (vaùn naøy Korchnoi caàm quaân traéng), ñaùng leõ ngoài vaøo baøn thì oâng laïi tôùi ngoài ôû chieác gheá baønh ñaët ôû khaù xa baøn côø. Khi troïng taøi tôùi beân oâng ta hoûi xem oâng ta coù vieäc gì khoâng thì  Korchnoi tay chæ veà phía haøng thöù 6 hay thöù  7haøng gheá khaùn giaû vaø noùi :

- Coù ngöôøi ñang thoâi mieân, khoâng cho toâi suy nghó.

Tröôùc ñaây cuõng ñaõ coù nhöõng lôøi ñoàn ñaïi raèng Phiser coù thuaät thoâi mieân khi anh ñaùnh thaéng haøng loaït caùc ñaáu thuû kyø cöïu ñeå vaøo chung keát tranh chöùc voâ ñòch. Nhöng ñaïi kieän töôùng ngöôøi Ñan maïch laø Bent Larsen ñaõ phaùt bieåu :”Theo toâi, hoaøn toaøn khoâng coù theå coù taùc ñoäng thoâi mieân naøo ñoù cuûa moät ñaáu thuû côø naøy leân ñaáu thuû kia trong thôøi gian chôi côø. Toâi ñaõ nhieàu laàn gaëp Phisher treân baøn côø vaø thaäm chí ñaõ thua traéng traän ñaáu Ñenver vôùi anh ta. Toâi chaúng caûm thaáy taùc ñoäng naøo töø phía anh ta caû. Ñieàu duy nhaát maø toâi coù theå than phieàn, aáy laø thôøi tieát noùng böùc. Nhöng toâi nghó raèng, cho ñeán nay thôøi tieát coøn chöa phuï thuoäc vaøo Phiser...”

Chính vaøo luùc loän xoän ñoù, ngöôøi ta thaáy Karpov thong thaû ñi veà phía phoøng ñôïi cuûa mình, giôû maáy trang saùch ra xem vaø ñôïi ngöôøi ta goïi mình ra saân khaáu. Trong luùc ñoù ôû ngoaøi hoäi tröôøng, caùc troïng taøi vöøa giaûi thích, vöøa khaån khoaûn yeâu caàu khaùn giaû haõy boû troáng cho taùm haøng gheá ñaàu. Moïi ngöôøi ñöùng daäy chuyeån choã. Caû phaàn phía tröoác saân khaáu troáng haún ñi moät khoaûng. Korchnoi ngoài chôø cho moïi söï daøn xeáp xong xuoâi roài môùi tôùi baøn côø nhaác quaân ñi nöôùc ñaàu tieân.  Vaùn côø keát thuùc vôùi phaàn thaéng thuoäc veà Karpov, tyû soá luùc naøy laø 4-1.

Ngaøy hoâm sau Korchnoi doïa seõ boû cuoäc.

Theá laø sau vaùn thöù möôøi baûy, ngöôøi ta phaûi hoaõn maát maáy ngaøy ñeå toå chöùc moät soá cuoõc hoïp giöõa hai ñoaøn, nhoùm troïng taøi vaø ban toå chöùc (ban toå chöùc hoài ñoù do oâng Campomanet laøm tröôûng ban) ñeå daøn xeáp cho traän ñaáu coù theå tieáp tuïc. Khi caùc vaùn tieáp theo ñöôïc ñaáu  thì tyû soá laø 4-2, roài 5 - 2. Chæ caàn moät vaùn nöõa thoâi laø Karpov giöõ vöõng danh hieäu voâ ñòch cuûa mình. Song ”caøng gaàn thaéng lôïi, caøng nhieàu gian nan”. Luùc naøy Karpov caûm thaáy trong ngöôøi ñaõ quaù meät moûi. Tieáp ñoù Karpov thua ba vaùn lieàn. Korchnoi trong giai ñoaïn cuoái ñaõ thi ñaáu khaù vöõng vaøng, coøn Karpov thì laâm vaøo khuûng hoaûng thaät söï, nhö anh ñaõ thuù nhaän sau ñoù :”Taïi sao toâi boãng nhieân laïi chôi toài nhö theá. Moät phaàn vì ñaõ thaám meät, roài taâm traïng roái bôøi, khoâng hieåu taïi sao bieát roõ theá côø maø toâi vaãn maéc sai laàm”.

Tyû soá 5-5 coù ngóa laø caùn caân ñaõ thaêng baèng ôû thôøi ñieåm quyeát ñònh nhaát. Ñoái vôùi Korchnoi, ñaây laø luùc treân ñaø thaéng lôïi, timh thaàn phaán chaán; coøn vôùi Karpov, ñaây chính laø thôøi ñieåm naëng neà vaø bi ñaùt.

May maén trong soá thaønh vieân cuûa ñoaøn Lieân Xoâ ôû Baghio luùc ñoù coù moät ngöôøi maø tröôùc khi trôû thaønh Chuû tòch Lieân ñoaøn côø Lieân Xoâ ñaõ hai laàn bay leân vuõ truï :Nhaø du haønh  Vitali Tvanoâvich Xevastianov. OÂng raát ñoàng caûm vôùi tình traïng caêng thaúng thaàn kinh quaù möùc maø chính oâng ñaõ coù dòp traûi qua trong nhöõng chuyeán du haønh :ngöôøi ta goïi ñoù laø söï quaù taûi thaàn kinh.

Nhöõng luùc nhö theá naøy - oâng hieåu - khoâng phaûi laø luùc ngoài caêng oùc suy nghó hoaëc phaân tích. OÂng beøn ñöa Karpov leân Manila (thuû ñoâ Philippin) xem traän ñaáu boùng roå giöõa ñoäi tuyeån Lieân Xoâ vaø ñoäi tuyeån Nam Tö. Töø Baghio ñeán Manila khoaûng hai traêm naêm möôi caây soá, vöøa ñi vöøa veà naêm traêm caây soá.

Traän ñaáu boùng roå dieãn ra tuyeät hay, soâi noåi vaø quyeát lieät töø ñaàu chí cuoái, cuoán huùt Karpov. Trong moät thôøi gian ngaén anh thaät söï ñöôïc nghæ ngôi, nhöõng phuùt nghæ ngôi voâ cuøng quí baùu. Sau khi xem, ñaàu oùc cuûa anh nheï nhoõm vaø saûng khoaùi haún leân. Theå thao quaû laø thaàn döôïc. Traän ñoù caùc caàu thuû Lieân Xoâ thua caùc caàu thuû Nam Tö moät ñieåm, song hoï cuõng khoâng ngôø chính hoï, cuøng vôùi nhaø du haønh vuõ truï, ñaõ goùp söùc ñeå ngaøy mai taëng cho ngöôøi ñoàng höông cuûa mình moät ñieåm quùy giaù.

Anatoli Karpov keå tieáp :”Toâi theøm khaùt ñaáu côø vaø saün saøng chôi tieáp. Coøn Korchnoi laïi ñaùnh giaù raèng toâi haõy coøn bò khuûng hoaûng traàm troïng vaø chöa laïi söùc ñeå ngoài ñaáu tieáp. Toâi nhôù laïi trong suoát traän ñaáu naøy, khi chôi quaân ñen, ñoái phöông bao giôø cuõng laån traùnh ñuïng ñoä. Cho neân theo caùch noùi cuûa caùc nhaø ñoâ vaät thì toâi ñaõ phaûi nhieàu laàn keùo ñoái phöông töø ngoaøi vaøo beân trong thaûm ñaáu. Sau möôøi laêm nöôùc ñi, Korchnoi môùi nhaän ra taâm traïng cuûa toâi, nhöng luùc ñoù ñaõ muoän roài. Khai cuoäc cuûa vaùn naøy toâi söû duïng ”phoøng thuû Uphimxep”. Ai cuõng bieát nhöõng vaùn ñaáu nhö vaäy thaät khoâng deã daøng gì, chæ moät nöôùc ñi cuõng ñònh ñoaït soá phaän cuûa vaùn côø.

Toâi töøng böôùc moät taäp trung quaân taán coâng Vua ñen. Vaø maëc duø saân khaáu caùch xa haøng gheá cuûa khaùn giaû, ngöôøi ta vaãn thaáy maët Korchnoi ñoû leân, coøn maët toâi thì taùi ñi. Toâi töï nhuû mình chôù coù voäi vaõ,theá thaéng ñaõ xuaát hieän ñöøng boû lôõ thaéng lôïi.

Ñoái thuû cuûa toâi baét ñaàu caïn kieät thôøi gian. Baét ñaàu töø nöôùc ñi thöù ba möôi hai oâng ta khoâng ghi cheùp nöôùc ñi nöõa, boû ngoaøi tai söï nhaéc nhôû vaø caûnh caùo cuûa troïng taøi. Vaäy laø coøn coù mình toâi ghi nöôùc ñi maø thoâi. Ñaõ ñi ñöôïc boán möôi nöôùc. Coøn naêm phuùt nöõa môùi heát giôø. Toâi ñöùng daäy rôøi khoûi gheá vaø böôùc tôùi phía baûng thuyeát minh xem nöôùc ñi thöù boán möôi moát, moät nöôùc ñi raát troïng löôïng, nöôùc ñi chieán thaéng. Ñeán ñoù,traän ñaáu ñöôïc hoaõn laïi.

Veà ñeán khaùch saïn,chuùng toâi nghieân cöùu kyõ theá côø : Vua ñen khoâng coøn loái thoaùt naøo heát. Hoâm sau, ngöôøi ta baùo cho troïng taøi chính laø ñoái thuû cuûa toâi chòu thua. Nhöng maáy giôø sau troïng taøi chính laïi nhaän ñöôïc thö cuûa Korchnoi, ñaïi yù trong thö noùi oâng ta khoâng theå tieáp tuïc vaùn côø ñöôïc, song ñieàu ñoù khoâng coù nghóa laø oâng ta chòu thaát baïi. Korchnoi cuõng göûi moät böùc ñieän töông töï cho oâng chuû tòch FIDE . Nhöng chuû tòch FIDE ñieän traû lôøi : Traän ñaáu ñöôïc coi nhö chaám döùt. Caû oâng Chuû tòch vaø Toång thö kyù FIDE ñaõ göûi ñieän chuùc möøng chieán thaéng cuûa toâi”.

Luùc aáy ñang laø chuyeán bay cuûa traïm vuõ truï ”Chaøo möøng 6” vôùi hai nhaø du haønh laø Vlañimia Covalenoc vaø Alexanñr Ivatrencov. Caùc nhaø du haønh ñieän hoûi veà traùi ñaát :

- ÔÛ nhaø coù gì môùi khoâng? Coù tin töùc gì ôû Baghio khoâng ?

Khi ñöôïc thoâng baùo veà chieán thaéng cuûa Karpov, ngöôøi ta nghe thaáy töø treân vuõ truï tieáng reo ”Hoan hoâ !” möøng rôõ.

Nhö vaäy chuùng ta ñaõ bieát khaù töôøng taän veà traän ñaáu ôû Baghio, veà vaùn côø thöù 32,vaùn quyeát ñònh cuûa caû moät traän ñaáu keùo daøi hôn ba thaùng (93 ngaøy); moãi ñaáu thuû ngoài ñaáu 175 giôø .Traän ñaáu ñaõ ñi vaøo lòch söû, moät traän ñaáu ñaày kòch tính.

Soá tieàn ñöôïc giaûi voâ ñòch laø 300.000 USD Karpov ñaõ taëng laïi cho Quyõ Hoøa bình cuûa Lieân Xo vaø sau naøy Karpov ñaõ trôû thaønh chuû tòch cuûa quyõ naøy.

Tieáp theo, naêm 1979, Karpov tham gia cuoäc thi ”Caùc ngoâi sao” toå chöùc taïi Montrean; ñoù laø cuoäc thi coù taàm côõ nhaát trong lòch söû. Möôøi danh thuû noåi tieáng nhaát ñöông thôøi laàn löôït gaëp nhau moät traän löôït ñi vaø moät traän löôït veà. Sau 18 vaùn, Karpov thaéng 7, thua 1 vaø hoøa 10 ñöôïc 12 ñieåm, xeáp ñoàng haïng nhaát nhì cuøng vôùi Mikhain Tan.

Naêm 1981 anh laïi tham gia cuoäc thi ” Sieâu ñaúng” toå chöùc taïi Moskva vôùi 14 ñaïi kieän töôùng haøng ñaàu theá giôùi tham gia. Anh thaéng 5 hoøa 3 vaø xeáp thöù nhaát.

Naêm 1981, traän tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi veà côø Vua laïi ñöôïc toå chöùc. Laàn naøy thaønh phoá Meranoâ (Italia) ñaêng cai. Merano laø moät thaønh phoá nhoû, naèm giöõa moät vuøng nuùi cao ôû cöïc baéc Italia, gaàn bieân giôùi nöôùc AÙo. Thaønh phoá vôùi nhöõng coâng trình kieán truùc coå kính, coù doøng soâng xinh ñeïp chaûy qua, laø moät thaéng caûnh du lòch neân thô.

Chuû tòch FIDE naêm ñoù laø Phridrich Olapxon, ngöôøi Iceland. Theå thöùc thi ñaáu vaãn giöõ nguyeân nhö laàn tröôùc ôû Baghio. Ñoái thuû laàn naøy cuõng laïi laø ngöôøi quen thuoäc naêm xöa: Korchnoi. Naêm ñoù Karpov 30 tuoåi, tuoåi sung söùc nhaát, coøn Korchnoi ñaõ böôùc vaøo tuoåi 50.

Tröôùc traän ñaáu, danh thuû côø noåi tieáng Ñan Maïch laø Bent Larsen ñaõ döï ñoaùn tröôùc vôùi caùc nhaø baùo raèng Karpov seõ thaéng. Ñöôïc hoûi theâm tyû soá thaéng seõ laø bao nhieâu, Larsen noùi nhö ñinh ñoùng coät : 6 -2.

Traän ñaáu dieãn ra thaùng 10 vaø thaùng 11 naêm 1981. Neáu Baghio naêm tröôùc laäp kyû luïc veà soá ngaøy daøi nhaát vaø soá vaùn ñaáu vaøo loaïi nhieàu nhaát, thì naêm nay Merano laäp ñöôïc nhöõng kyû luïc ngöôïc laïi : Thôøi gian ñaáu raát ngaén :51 ngaøy vaø soá vaùn cuõng chæ xaáp xæ baèng moät nöûa ôû Baghioâ : 18 vaùn. Taát nhieân laø cuõng khoâng keùm phaàn gay go.

Karpov böôùc vaøo traän ñaáu vôùi taâm traïng phaán chaán vaø ñaày töï tin. Ngay vaùn ñaàu, maëc daàu caàm quaân ñen, Karpov ñaõ daãn daét vaùn côø vaøo theá aùp ñaûo. Sau 24 nöôùc ñi, tình hình beân traéng ñaõ khoâng coøn hy voïng caàm cöï ñöôïc ñeán nöôùc 43, Traéng ñaàu haøng. Daàn daø ñaõ tôùi tyû soá 5 -2. Trong vaùn thaéng thöù 5 cuûa Karpov, ôû nöôùc thöù 13 Korchnoi phaûi suy nghó tôùi 78 phuùt môùi tìm ra giaûi phaùp ñaùnh tieáp. Luùc ñoù moät soá ngöôøi nghó raèng vôùi tyû soá nhö vaäy, coù theå laëp laïi ñoaïn cuoái cuûa traän Baghio tröôùc ñaây. Song Karpov ñaõ thaéng tieáp moät vaùn nöõa, giaønh thaéng lôïi cuoái cuøng vôùi tyû soá 6 -2 . Baùo chí Italia ñaùnh giaù :”Traän ñaáu noùi moät caùch toùm taét : Ñoù laø tinh hoa cuûa söï giaûn dò vaø saùng suûa”. Larsen quaû laø nhaø tieân tri!

Trong söï nghieäp côø Vua, cho ñeán nay, anh ñaõ 9 laàn ñöôïc taëng giaûi thöôûng Oscar, giaûi thöôûng cho ñaáu thuû côø Vua xuaát saéc nhaát trong moät naêm.

***

Nhaân noùi tôùi vieäc Karpov 9 laàn ñöôïc taëng giaûi Oscar ta seõ keå qua veà lòch söû cuûa giaûi thöôûng naøy :

Tröôùc tieân haõy noùi tôùi söï tích ñaët teân cho giaûi thöôûng ñieän aûnh Oscar : sau khi tìm ñöôïc böùc töôïng coù hình moät ngöôøi ñaøn oâng laøm giaûi thöôûng ngöôøi ta beøn ñem tröng baøy taùc phaån ngheä thuaät naøy taïi  gian phoøng cuûa vieän haøn laâm ngheä thuaät Myõ. Trong luùc ban giaùm khaûo coøn ñang loay hoay chöa bieát ñaët teân gì cho thích hôïp cho böùc töôïng thì moät nöõ dieãn vieân ñieän aûnh böôùc vaøo vaø nhìn thaáy.

- Trôøi ôi, böùc töôïng naøy gioáng heät nhö oâng Oscar nhaø toâi! - Ngoâi sao ñieän aûnh thích thuù keâu leân.

- OÀ,... phaûi, phaûi roài...teân cuûa noù seõ laø Oscar !- Vò chuû tòch ban giaùm khaûo vui veû taùn ñoàng.

Töø ñoù giaûi thöôûng ñieän aûnh lôùn nhaât theá giôùi mang teân Oscar.

Caùch ñaây 30 naêm (cuoái naêm 1967) moät soá caùc nhaø baùo chuyeân vieát veà côø Vua gaëp nhau taïi Taây Ban Nha ñeå bình choïn kyø thuû chôi thaønh coâng nhaát trong naêm . Sau khi xem caùc keát quaû thi ñaáu hoï nhaát trí ñeà cöû tay côø Bent Larsen, ngöôøi Ñan Maïch. Ñeå coù moät giaûi thöôûng taëng cho ngöôøi ñöôïc bình choïn hoï beøn choïn luoân böùc töôïng ngheä thuaät Oscar coù baùn saün ñeå laøm giaûi thöôûng. Nhö vaäy Bent Larsen laø ngöôøi ñaàu tieân ñöôïc nhaän giaûi Oscar côø Vua.

Cuoái naêm sau caùc nhaø baùo côø laïi tuï hoïp veà thaønh phoá Bacxelona (Taây Ban Nha), laàn naøy hoï quyeát ñònh thaønh laäp Hoäi caùc nhaø baùo chuyeân vieát veà côø Vua (goïi taét laø AIPE). Taïi ñaây coù yù kieán cho raèng neân laáy moät maãu giaûi thöôûng khaùc chöù khoâng neân "aên theo" maãu cuûa giaûi ñieän aûnh. Taát caû taùn thaønh vaø choïn böùc töôïng moät ngöôøi ñaøn oâng cöôõi con ngöïa nhoû thay cho böùc töôïng tröôùc. Giaûi Oscar vaøc naêm 1968 vaø 1969 ñöôïc taëng cho kyø thuû Nga Spasski.

Tuy nhieân sau ñoù cuõng chính caùc nhaø baùo phaùt hieän ra raèng con ngöïa nhoû trong böùc töôïng gioáng nhö moät con löøa, coøn nhaân vaät ngoài treân con löøa chaúng khaùc gì baùc noâng daân Sanxo Panson cuïc mòch cöôõi löøa theo haàu chaøng kî só Don Kisot trong taùc phaåm vaên hoïc cuûa Chervantes.

Ai laïi ñi taäng cho ngöôøi taøi trí nhaát, thoâng minh nhaát trong naêm moät giaûi thöôûng hình con löøa ! Thaät quaù theå ! Theá laø phaûi  tìm caùch ñoåi. Ngöôøi ta tìm ñöôïc töôïng moät con gaáu nhoû deã thöông. Thoâi theá cuõng taïm ñöôïc, gaáu coøn hôn moät con löøa ñeå nhöõng ngöôøi nhaän giaûi khoûi hieåu laàm laø coù aån chöùa moät söï mæa mai naøo ñoù chaêngï.

Nhöng chaúng bao laâu sau, nghó ñi nghó laïi, caùc nhaø baùo thaáy con gaáu cuõng khoâng oån vì hình töôïng ñoù cuõng chaúng noùi leân moät yù nghóa gì heát : Côø laø trí tueä vaø ngheä thuaät chöù coù phaûi voõ, vaät hay quyeàn anh ñaâu maø laáy bieåu töôïng laø gaáu.

Cöïc chaúng ñaõ hoï phaûi quyeát ñònh thay moät böùc töôïng khaùc. Sau moät thôøi gian daøi caát coâng tìm kieám hoï ñaõ tìm ra moät böùc töôïng bieåu tröng cho thaønh phoá Bacxelona (thaønh phoá nöôùc chuû nhaø cuûa giaûi) ñeïp tuyeät vôøi : töôïng coù 3 taàng, ñeá chaïm troå thaønh hình caùc truï tinh xaûo, beân treân laø hình moät thieáu nöõ trong boä vaùy aùo truyeàn thoáng Taây Ban Nha, daùng ñi uyeån chuyeån,  tay caàm moät chieác duø nhoû xoeø ra .Taát caû ñeàu myõ maõn tuy vaãn coøn moät ñieàu duy nhaát trôù treâu : Oscar laø teân cuûa böùc töôïng ñaøn oâng, coøn giôø ñaây laø töôïng moät coâ gaùi ?

Nhöng teân giaûi ñaõ ñöôïc chính thöùc ñaêng kyù vaø coâng boá, maáy laàn giaûi thöôûng ñaõ ñöôïc taëng roài, khoâng leõ laïi cöù thay ñoåi xoaønh xoaïch theá naøy, vaû chaêng luùc aáy cuõng chaúng coù nam dieãn vieân ñieän aûnh naøo böôùùc vaøo nhaän ra ñoù laø ngöôøi yeâu hay vôï mình ñeå ñaët teân giuùp cho caùc kyù giaû. Cuoái cuøng ñaønh phaûi giöõ nguyeân teân giaûi laø Oscar vaäy...

Naêm 1972 giaûi ñöôïc trao taëng cho Bobby Fischer, sau ñoù Anatoli Karpov giaønh ñöôïc 9 giaûi lieân tuïc, Gary Kasparov cuõng nhaän ñöôïc soá giaûi töông töï. Veà nöõ coù Gaprindasvili, Maia Triburdanide laø nhöõng ngöôøi ñoaït ñöôïc nhieàu giaûi nhaát, Pia Kramling (Thuïy Ñieån) vaø taát nhieân coù caùc chò em gia ñình Polgar

Nhöõng ngöôøi ñöôïc giaûi seõ ñöôïc AIPE thoâng baùo vaø môøi sang thaønh phoá Bacxelona nhaän giaûi thöôûng trong moät buoåi leã trang troïng.

Toå chöùc AIPE phaùt trieån nhanh choùng, ôû caùc nöôùc nhö Nga, Gruzia, Anh, Phaùp, Myõ, AÙchentina, AÙo, Iceland, Hungary, Haø Lan, Thuïy Ñieån, Ñan Maïch...soá nhaø baùo chuyeân vieát veà côø Vua khaù ñoâng, theâm vaøo ñoù  chaâu AÙ, chaâu Phi soá nhaø baùo vieát veà côø cuõng taêng daàn  neân soá thaønh vieân AIPE moãi naêm moät taêng. Ngöôøi ta phaûi chia thaønh vieân AIPE laøm hai nhoùm : Nhoùm A vaø nhoùm B. Nhoùm B taát nhieân laø nhöõng ngöôøi vieát nghieäp dö coøn nhoùm A goàm caùc nhaø baùo  soáng baèng ngheà vieát chuyeân veà côø, ñaïi dieän cuûa caùc nhaø xuaát baûn, taïp chí, baùo chuyeân veà côø. Hoï thöïc söï laø nhöõng chuyeân gia, nhöõng nhaø bình luaän, phaân tích côø Vua haøng ñaàu theá giôùi. Caùc thaønh vieân nhoùm A phaûi noäp leä phí haøng naêm vaø ñöôïc quyeàn boû phieáu kín cho ñieåm bình choïn moät kyø thuû nam vaø moät kyø thuû nöõ xuaát saéc nhaát trong naêm ñeå taëng giaûi. Taát nhieân laø hoï coi troïng heä soá ELO vaø caùc kyø thuû ñoaït chöùc  Voâ ñòch theá giôùi nhöng khoâng phaûi chæ coù hai tieâu chuaån ñoù, daãn chöùng laø coù nhöõng kyø thuû chöa bao giôø trôû thaønh Voâ ñòch theá giôùi hoaëc heä soá ELO chöa phaûi cao nhaát cuõng ñaõ nhaän ñöôïc giaûi. Giaûi Oscar laø moät trong nhöõng giaûi lôùn vaø coù uy tín cuûa theá giôùi côø Vua.

Tuy nhieân sau moät thôøi gian khaù daøi toàn taïi, ñeán nhöõng naêm 90 thì Hieäp hoäi caùc nhaø baùo vieát veà côø giaûi taùn. Giaûi Oscar bò giaùn ñoaïn. Theá nhöng chính taïp chí côø Vua "64" cuûa Nga ñaõ thaønh laäp tieáp giaûi côø Vua Oscar. Böùc töôïng cuûa giaûi laàn naøy laø hình töôïng moät coâ gaùi Nga coù neàn laø töôøng thaønh Kremli, haøng naêm caùc nhaø baùo, caùc taïp chí laïi göûi phieáu bình choïn kyø thuû tieâu bieâu cuûa naêm tröôùc ñeå trao giaûi Oscar. Ngöôøi ñöôïc trao giaûi Oscar gaàn ñaây nhaát laø kyø thuû Anand, ngöôøi AÁn Ñoä.

***

Karpov laø phoù tieán só kinh teá, tham gia nhieàu hoaït ñoäng xaõ hoäi. Coâng vieäc baän roän, nhöng anh vaãn daønh thì giôø vieát saùch. Coù ai trong chuùng ta khoâng laáy laøm thích thuù khi ñöôïc chính nhaø chôi côø loãi laïc giaûi thích tyû mæ nhöõng vaùn côø tuyeät hay cuûa mình, keå laïi nhöõng uaån khuùc trong töøng vaùn, töøng traän ñaáu hoaëc mang ñeán cho ta nhöõng lôøi khuyeân boå ích.

Chæ tröôùc ngaøy tröôùc traän Baghio lòch söû, taäp saùch cuûa Karpov ”Nhöõng vaùn côø choïn loïc töø naêm 1969 ñeán 1977” ñaõ ñöôïc xuaát baûn vôùi soá löôïng 10 vaïn cuoán. Thöôøng khi ngöôøi ta vieát nhöõng cuoán ”hoài kyù” nhö vaäy khi toùc ñaõ hoa raâm. Theá maø ôû ñaây, giôùi thieäu vôùi baïn ñoïc ”Cuøng böôùc vaøo haønh trình 55 vaùn côø ñaùng ghi nhôù nhaát cuûa toâi” laø taùc giaû môùi 27 tuoåi ñôøi.

Sau ñoù laïi theâm moät quyeån saùch khaùc ,”Coät thöù 9”, cuûa  Karpov vieát chung vôùi Rosan, nhaø baùo vaø huaán luyeän vieân coâng huaân Coäng hoøa lieân bang Nga. Baïn ñoïc seõ tìm thaáy trong quyeån saùch naøy nhieàu ñieàu môùi laï veà noäi dung cuõng nhö hình thöùc aán phaåm. Noäi dung cuoán saùch laø chuyeän keå veà ñöôøng ñôøi cuûa Anatoli Karpov, veà baïn beø vaø caùc ñoái thuû cuûa anh, veà caùc traän ñaáu, veà nhöõng thaéng lôïi, nhöõng ñöùc tính, sôû thích cuûa anh.

Tieáp theo nöõa laø quyeån ” OÁng kính côø Vua” vieát cuøng vôùi E.Ghit, daønh cho caùc baïn môùi taäp chôi ñeå tìm hieåu veû ñeïp cuûa côø cuõng nhö nhöõng thaønh töïu cuûa moân theå thao naøy töø tröôùc tôùi nay.

Böôùc ñaàu vieát vaên cuûa nhaø voâ ñòch theá giôùi hoùa ra cuõng thaønh ñaït vaø gaây söï chuù yù chöa töøng thaáy trong giôùi haâm moä côø Vua. Khoâng coøn nghi ngôø gì nöõa, laøng côø chaéc khoâng haún phaûi moûi maét troâng chôø nhöõng thaéng lôïi vaø nhöõng cuoán saùch môùi cuûa Anatoli Karpov.

Laø thaønh vieân cuûa UÛy ban baûo veä hoøa bình , Anatoli Karpov tin chaéc raèng, chæ neân ñaáu côø chöù khoâng ñöôïc ñaáu suùng.

***

Vaøo naêm 1975, Anatoli Karpov tôùi tham döï cuoäc thi ñaáu giöõa caùc ñoäi thieáu nhi cuûa caùc nöôùc coäng hoøa toaøn lieân bang. Caùc em nhoû vui möøng ñoùn chaøo nhaø voâ ñòch. Karpov ñaõ ñaáu vôùi caùc em cuøng luùc treân nhieàu baøn. Ñoäi côø Vua cuûa Cung Thieáu nhi Bacu goàm 10 ñaáu thuû tí hon ñöôïc choïn ñaáu vôùi nhaø voâ ñòch. Trong soá caùc em ñoù coù chuù beù Garic (teân goïi thaân maät Gari Kasparov) môùi 12 tuoåi. Garic raát sung söôùng ñöôïc ñoï trí vôùi con ngöôøi löøng danh maø em haèng ngöôõng moä.  Garic chôi vaùn côø khaù kieân trì, coá gaéng giöõ ñöôïc theá caân baèng tröôùc nhöõng nöôùc ñi  cuûa Karpov. Song ñeán nöôùc thöù 27 thì chuù beù ñi sai moät nöôùc. Nhaø voâ ñòch lieàn  ñaùnh thaúng vaøo Vua beân ñen ( Kasparov caàm quaân ñen), thaùo gôõ phoøng tuyeán Toát ôû hai coät e vaø f. Ñeán nöôùc thöù 47 thì Garic khoâng theå choáng ñôõ noåi vaø chòu thua.

ÔÛ phía nam nöôùc Nga coù moät nhoùm ba nöôùc coäng hoøa noåi tieáng veà côø naèm döïa löng vaøo nhau. Coäng hoøa Grudia naèm veà phía taây, giaùp vôùi Bieån Ñen, taïi ñaây ñaõ sinh ra caùc nöõ ñaïi kieän töôùng côø loãi laïc, trong soá ñoù coù hai nöõ voâ ñòch theá giôùi laø Nona Gabrindasvili vaø Maia Triburñannhitde. Nöôùc thöù hai laø Coäng hoøa Acmeâni coù ñöôøng bieân giôùi chung vôùi Thoå Nhó Kyø, Iran,coù hoà Xeâvan roäng meânh moâng, laø queâ höông cuûa cöïu voâ ñòch côø Vua theá giôùi Tigran Petrosian. Coù leõ caû ba nöôùc coäng hoøa naèm ôû phöông nam ñaày aùnh naéng vaø gioù bieån cuõng chính laø nôi saûn sinh ra nhuõng baäc  nhaân taøi trí tueä kieät xuaát.

Naêm 1985, taïi Coäng hoøa Adecbaigian,nöôùc thuù ba naèm treân bôø bieån Caxpien töôi ñeïp, ñaõ xuaát hieän theâm moät nhaø voâ ñòch theá giôùi côø Vua nöõa. Taïi nöôùc coäng hoøa coù daõy nuùi Kapcaz huøng vó naøy vôùi soá daân 6 trieäu ngöôøi ñaõ coù xaáp xæ moät traêm nghìn ngöôøi chôi côø, trong soá ñoù coù naêm nghìn ngöôøi ñöôïc phong danh hieäu töø ñaïi kieän töôùng quoác teá cho ñeán caùc baèng caáp khaùc nhau cuûa vaän ñoäng vieân côø Vua. Ngöôøi xuaát saéc nhaát trong soá hoï laø Gari Kaxparov. Anh sinh ngaøy 13 thaùng 4 naêm 1963 taïi Bacu, thuû ñoâ cuûa nöôùc coäng hoøa.Thaønh phoá Bacu xinh ñeïp,naèm treân bôø bieån Caxpien,coøn ñöôïc goïi laø thaønh phoá daàu. Xa xa,ngoaøi bieån khôi thaáp thoaùng nhöõng thaùp khoan daàu suoát boán muøa baàu baïn vôùi soùng bieån.

Baø meï cuûa Kaxparov keå laïi :”Moät hoâm, luùc ñoù Gari chöa ñaày 6 tuoåi, vaøo thöù baûy, chuùng toâi giaûi moät baøi ñoá côø, song chöa giaûi ra. Saùng chuû nhaät hoâm sau, trong luùc caû nhaø ñang aên saùng, Gari chôït noùi :”AØ,maø baøi taäp côø hoâm qua,caàn phaûi ñi nhö theá naøy...”.Choàng toâi raát ngaïc nhieân vaø hoûi theâm Gari veà maøu caùc oâ, caùch ñi vaø theá côø. Gari traû lôøi raát troâi chaûy vaø thoâng thaïo. Theá laø nhöõng ñaén ño trong vieäc choïn chí höôùng cho Gari chaám döùt. Chuùng toâi quyeát ñònh höôùng Gari vaøo moân theå thao côø Vua".

Gari ghi teân vaøo sinh hoaït ôû ban côø Vua cuûa Cung Thieáu nhi thaønh phoá Bacu. Taïi ñaây Gari ñaõ laøm quen vôùi huaán luyeän vieân ñaàu tieân cuûa mình laø Oleách Privarotski, ngöôøi ñaõ khôi daäy trong loøng caùc em nhoû loøng yeâu côø thöïc söï baèng caùch toå chöùc nhöõng traän ñaáu côø chôùp nhoaùng (moãi vaùn 5 phuùt), nhöõng traän ñaáu taïi ”Caâu laïc boä nhöõng ngöôøi vui tính vaø nhanh trí”, caùc voøng ñaáu baát thöôøng... Taøi naêng cuûa Gari sôùm ñöôïc chaêm soùc vaø naåy nôû...

Vaøo luùc 9 tuoåi,trong traän ñaáu côø theo kieåu chôùp nhoaùng, toå chöùc cho toaøn thaønh phoá Bacu, coù caû ngöôøi lôùn tuoåi tham gia,Gari ñaõ ñoaït giaûi nhaát. Töø ñoù chuù beù Gari ñöôïc moïi ngöôøi ñeå yù.

Roài boá Gari qua ñôøi, Gari soáng vôùi me cho tôùi baây giôø.

Gari laø moät chuù beù côûi môû vaø toát buïng vaø coù nhieàu baïn beø nhöng haøu nhö chuù khoâng coù thôøi gian daønh cho tình baïn. Thôøi giôø vui chôi cuûa chuù cuõng raát haïn cheá. ÔÛ lôùp Gari chæ ñöôïc chôi khoâng quùa 2 giôø ñoàng hoà. Taát caû thôøi gian coøn laïi laø daønh cho côø vaø saùch vôû.

ÔÛ tröôøng hoïc hoài ñoù ñieåm 5 laø ñieåm cao nhaát. Gari bieán caùc ñieåm soá ôû tröôøng thaønh caùch tính ñieåm cuûa côø. Neáu ñöôïc moät ñieåm 5 nghóa naø thaéng ñöôïc moät vaùn (1 ñieåm), neáu ñöôïc moät ñieåm 4 nghóa laø ñieåm hoøa (0,5) coøn ñieåm 3 thì ñoàng nghóa vôùi moät vaùn thua, xöùng ñaùng ñeå nhaän moät "quaû tröùng ngoãng" to töôùng. Thaéng lôïi luoân laø öôùc mô vaø cöù nhö theá Gari ñaõ coù nhöõng thaønh tích xuaát saéc trong suoát thôøi kyø hoïc ôû phoå thoâng.

Ngöôøi chaêm lo nhieàu nhaát cho vieäc hoïc haønh cuûa Gari chính laø meï cuûa chuù. Baø cuøng chuù, töøng lôùp moät, vöôït qua chöông trình phoå thoâng. Baø laø ngöôøi chuaån bò caùc taøi lieäu caàn thieát cho nhöõng baøi  vaên hoïc vaø lòch söû. Baø khoâng bao giôø giuùp theo kieåu tröïc tieáp. Tay baø khoâng vieát giuùp chuù moät doøng naøo, tuy nhieân moãi yù nghó cuûa Gari ñaõ ñöôïc trau chuoát sau nhöõng cuoäc noùi chuyeän, trao ñoåi vôùi meï mình. Meï chuù ñaõ giuùp chuù trong caùch suy nghó vaø dieãn ñaït nhöõng keát quaû suy nghó ñoù moät caùch löu loaùt vaø huøng hoàn. Baø ñaõ hình thaønh cho caäu khieáu ngheä thuaät, daïy caäu bieát yeâu vaên hoïc chaân chính, bieát ñaùnh giaù cao ngheä thuaät vaø khaâm phuïc veû ñeïp.

Ngöôøi meï aáy ñaõ lo toan chu ñaùo cho con mình caû trong vieäc taäp luyeän  theå löïc baèng caùch hoïc bôi vaø chaïy. Hôn nöõa baø coøn coá gaéng tìm nhöõng huaán luyeän vieân gioûi ñeå reøn taäp cho con mình. Khi Gari bò meät baø laø vò baùc só taøi gioûi nhaát beân caïnh con.

Nhöng Gari tuyeät nhieân khoâng phaûi laø moät ñöùa treû ñöôïc chieàu chuoäng. Baø meï ñaõ sôùm caûnh giaùc vôùi "caên beänh ngoâi sao" ôû nhöõng ñöùa treû coù taøi. Khoâng bao giôø baø khen ngôïi hay phænh nònh con tröôùc nhöõng thaønh tích xuaát saéc maø Gari ñaït ñöôïc. Gari soáng vaø lôùn leân nhö nhöõng ñöùa treû bình thöôøng khaùc. Khi Gari 13 tuoåi, baø Klara ñaõ giaùo duïc caäu tính töï laäp. Caùc coâng vieäc ñeáu töï laøm laáy vaø pheâ bình ngay moãi khi thaáy con coù nhöõng bieåu hieän khaùc thöôøng. Caäu con trai duy nhaát cuûa baø haøng ngaøy phaûi ra tieäm mua baùnh mì, mua söõa... hay cuõng phaûi lo chaêm soùc caùc em trai vaø em gaùi con cuûa caùc coâ, dì.

Nhöõng naêm ñaàu böôùc vaøo con ñöôøng hoïc taäp côø nghieâm tuùc, Gari khoâng heà bò gaùnh naëng cuûa nhöõng giaûi ñaáu. Ngay caû nhöõng giôø hoïc ôû tröôøng Gari cuõng caûm thaáy thoaûi maùi. Laø moät hoïc sinh öu tuù , Gari ñöôïc bieát ñeán ôû nhaø nhieàu hôn ôû tröôøng. Gari ñoïc raát nhieàu, heát quyeån naøy ñeán quyeån khaùc nhaát laø saùch veà lòch söû vaø caû nhöõng chuyeän thaàn thoaïi, ñieàu ñoù khieán oùc töôûng töôïng cuûa chuù beù caøng ñöôïc phaùt trieån.

Töø 10 ñeán 15 tuoåi, Gari theo hoïc tröôøng côø Vua do Botvinik toå chöùc vaøo caùc kyø nghæ heø vaø nghæ ñoâng.

Khi gaëp ñöôïc Gari, nhaø voâ ñòch Botvinik ñaõ toû ra voâ cuøng haøi loøng. OÂng nhö treû haún ra khi troø chuyeän vôùi chuù beù naøy vaø chuù ngay laäp töùc ñaõ trôû thaønh ngöôøi hoïc troø yeâu cuûa oâng. Taát caû nhöõng phaåm chaát cuûa caäu : söï nhanh nheïn, linh hoaït trong caùc caâu traû lôøi vôùi ñoä chính xaùc cao, söï phaûn öùng chôùp nhoaùng khi tính toaùn caùc phöông aùn, trí nhôù tuyeät vôøi khieán thaày giaùo voâ cuøng yeâu thích. Caû thaày vaø troø coù caûm giaùc laø hoï töøng chôø ñôïi nhau töø laâu. Tình baïn cuûa hoï giuùp caû hai, ñaëc bieät laø Garic trong moät thôøi gian daøi.

Ñöôïc ghi teân laøm hoïc sinh cuûa Botvinik vó ñaïi ñaõ laøm chaán ñoäng taâm hoàn treû thô. Caäu beù bò cuoán huùt thaät söï vaøo troø chôi thoâng thaùi naøy. Nhöõng baøi taäp trong caùc hoïc kyø cuûa Botvinik ñöôïc söï giuùp ñôõ cuûa moät nhaø söï phaïm chuyeân moân taøi ba laø Mark Dvoresky trong naêm ñoù ñaõ mang ñeán cho caäu nhöõng lôïi ích lôùn lao. Soá baøi taäp ñoù coäng vôùi caùc baøi taäp toâi thöôøng xuyeân göûi ñeân laø moät khoái löôïng lôùn nhöng Gari tieáp nhaän, khoâng nhöõng giaûi heát taát caû maø coøn ñoøi theâm. Cuøng tôùi hoïc vôùi Gari ôû tröôøng cuûa Botvinik vaøo caùc hoïc kyø coøn coù Artur Yusupov vaø Sergey Donmatov, chuùng trôû neân nhöõng ngöôøi baïn toát vaø maëc duø phaûi thi ñaáu tranh taøi vôùi nhau khoâng khoan nhöïng nhöng moái quan heä giöõa chuùng raát toát ñeïp.

Botvinik heát loøng baûo trôï nhöõng hoïc troø cuûa mình, khoââng chæ baèng nhöõng lôøi khuyeân. Khi thaáy caàn thieát oâng coù theå goïi ñieän hay vieát thö cho baát kyø quan chöùc naøo, nhôø ñoù nhöõng chöôùng ngaïi vaø söï caûn trôû seõ bò deïp sang moät beân. Uy tín, teân tuoåi cuûa ngöôøi thaày giaùo vó ñaïi bieát bao. OÂng caám nhöõng hoïc troø öu tuù cuûa mình khoâng ñöôïc chôi quaù 50 vaùn côø theo theå thöùc nghieâm tuùc trong moät naêm vaø theo doõi chaët cheõ ñeå taát caû hoïc troø phaûi tuaân thuû theo ñuùng nguyeân taéc treân. OÂng luoân giaûng giaûi cho hoïc troø cuõng nhö caùc huaán luyeän vieân cuûa hoï raèng nhöõng yeâu caàu cuûa oâng tuyeät nhieân khoâng phaûi laø quaù nghieâm khaéc hay caàu kyø.

Ngay sau hoïc kyø ñaàu tieân, Botvinik ñaõ göûi thö cho chuû tòch UÛy ban theå thao Ajecbaijan, trong ñoù coù ñoaïn vieát :"Toâi ñaùnh giaù vieäc hoïc taäp cuûa Gari raát toát. Ñeà nghò uûy ban cho pheùp em chôi ôû caùc giaûi coù caùc kyø thuû maïnh hôn. Soá löôïng caùc vaùn ñaáu ôû caùc giaûi trong caùc naêm 1973 - 1975 laø khoâng quaù 40 vaùn trong moät naêm. Toâi cuõng ñeà nghò haïn cheá toái ña caùc vaùn côø nhanh" Böùc thö nhö moät baûn keá hoaïch chuaån cho vieäc hoïc vaø thi ñaáu cuûa Gari, vieäc naøy thaät söï coù moät yù nghóa ñoái vôùi caäu beù trong caùc cuoäc thi ñaáu.

Nhôø nhöõng coá gaéng cuûa Botvinik neân tuy vôùi thaønh tích chöa phaûi laø xuaát saéc, Gari ñaõ ñöôïc höôûng möùc löông 100 rup moät thaùng. Moãi moät thaønh tích côø cuûa Gary ñeàu ñöôïc thaáy mình uûng hoä kòp thôøi vaø coù hieäu quaû. Theo naêm thaùng moái lieân minh giöõa thaày vaø ngöôøi hoïc roø yeâu cuûa mình ñaõ daàn daø chuyeån sang tình ñoàng nghieäp.

Tröôøng naøy laø nôi anh thöïc söï tröôûng thaønh.

Khi ñöôïc caùc phoùng vieân hoûi veà nhöõng söï kieän ñaùng ghi nhôù nhaát ñoái vôùi con trai mình,baø Klara Saghenovna traû lôøi :

-Nhöõng söï kieän naøo ö ? Cuõng khaù nhieàu...Coù leõ ñoù laø luùc Gari ñöùng treân saân khaáu lôùn cuûa Cung theå thao Tbilixi (thuû ñoâ nöôùc Coäng hoøa Grudia) ñeå nhaän danh hieäu voâ ñòch côø Vua löùa tuoåi thieáu nhi toaøn quoác. Moïi ngöôøi chaïy veà phía saân khaáu vaø hoâ to :”Hoan hoâ Gari,hoan hoâ nhaø voâ ñòch !”; coøn Gari 12 tuoåi luùc ñoù ñöùng boái roái treân saân khaáu, suyùt phaùt khoùc leân vì vui söôùng...Hoaëc khi 14 tuoåi, Gari ñöôïc nhaän danh hieäu kieän töôùng...Cuõng coù theå vaøo luùc Gari trôû thaønh nhaø voâ ñòch côø Vua daønh cho löùa tuoåi thanh nieân theá giôùi...Hoaëc luùc ñöôïc phong danh hieäu ñaïi kieän töôùng.

Sau thaéng lôïi trong traän ñaáu chung keát vôùi Vasili Smyslov, chuùng toâi oâm laáy Gari chuùc möøng. Gari soâi noåi hoûi toâi :”Naêm ngoaùi,coù khi naøo meï töôûng töôïng raèng ñeán luùc naøo ñoù con seõ baùo vôùi meï :”Meï ôi,giôø ñaây con seõ thi ñaáu giaønh chöùc voâ ñòch theá giôùi khoâng ?”.Toâi traû lôøi :”Chöa khi naøo meï töôûng töôïng ra ñieàu ñoù”.

Khoâng chæ coù meï cuûa Gari maø coù leõ chuùng ta cuõng khoù töôûng töôïng ra böôùc tieán heát söùc nhanh choùng cuûa Gari trong laøng côø nhö vaäy.

Naêm 1973 Gari ñoaït cuùp thaønh phoá Bacu.

Naêm 1975 voâ ñòch thieáu nhi toaøn quoác.

Naêm 1976 laø döï bò kieän töôùng quoác gia,voâ ñòch treû toaøn Lieân Xoâ.

Naêm 1977 voâ ñòch treû toaøn Lieân Xoâ.Kieän töôùng quoác gia.

Naêm 1978,môùi 15 tuoåi, Gari ñaõ tham gia vaøo voøng ñaáu loaïi tuyeån choïn caùc ñaáu thuû leân ngoaïi haïng ñeå ñöôïc quyeàn vaøo döï giaûi voâ ñòch Lieân Xoâ. Tham gia voøng ñaáu loaïi naøy coù 64 ñaïi kieän töôùng vaø kieän töôùng. Caäu thieáu nieân ñaõ ñaùnh nhöõng traän xuaát saéc vöôït baäc so vôùi löùa tuoåi cuûa mình, chôi gioûi hôn 63 ñaáu thuû kia, giaønh giaûi nhaát vaø nghieãm nhieân ñöôïc chuyeån leân ngoaïi haïng, ñöôïc quyeàn tham döï giaûi voâ ñòch Lieân Xoâ. Chöa coù ai 15 tuoåi maø ñaõ coù ñöôïc vinh döï nhö vaäy.

Cuõng naêm ñoù, tham gia voøng ñaáu giaûi töôûng nieäm ñaïi kieän töôùng Lieân Xoâ Soconxki toå chöùc taïi Minxcô, Gari ñoaït giaûi nhaát.

Thaùng tö naêm 1979,taïi thaønh phoá Banha Luka (Nam Tö) toå chöùc cuoäc thi ñaáu quoác teá lôùn. Laàn ñaàu tieân Kasparov ra nöôùc ngoaøi thi ñaáu. Möôøi boán ñaïi töôùng vaø hai kieän töôùng tham gia (Kasparov laø moät trong hai kieän töôùng ñoù). Ngay vaùn ñaàu tieân, Kaxparov ngoài ñoái dieän vôùi cöïu voâ ñòch theá giôùi löøng danh Tigran Petrosian, ngöôøi ñaõ coù haún moät tröôøng côø mang teân mình. Kasparov ñaùnh raát tænh taùo vaø kieân cöôøng. Cuoái cuøng nhaø voâ ñòch ñaønh chòu chia ñeàu nöûa ñieåm vôùi ñoái thuû 16 tuoåi naøy. Sau ñoù anh ñaùnh thaéng lieàn 4 vaùn, trong soá ngöôøi bò thua coù caû Braun, ba laàn voâ ñòch nöôùc Myõ. Keát quûa, Kasparov thaéng 8,hoøa 7, khoâng thua vaùn naøo, ñaït 11,5 trong soá 15 ñieåm tuyeät ñoái, giaønh giaûi nhaát, vöôït tôùi 2 ñieåm so vôùi ngöôøi xeáp thöù hai laø Anderson (ñaïi kieän töôùng ngöôøi Thuïy Ñieån) vaø Xmaâycan (ñaïi kieän töôùng ngöôøi Tieäp Khaéc).

Cuoái naêm 1979, cuoäc ñaáu côø haøng naêm giöõa caùc ñaáu thuû ngoaïi haïng giaønh giaûi voâ ñòch toaøn Lieân Xoâ ñöôïc toå chöùc taïi Cung côø Vua Tbilixi (Grudia). Laàn ñaàu tieân ñöôïc thi ñaáu ôû haïng cao nhaát vôùi caùc baäc ñaøn anh tuoåi cha chuù mình, Gari ñaït ñöôïc thaønh tích veû vang : cuøng vôùi Iuri Balasov ñöôïc 10 ñieåm, xeáp thöù ba sau Ephim Ghenle (giaûi nhaát 11,5 ñieåm) vaø  Actur Yuxupoáp (ñöôïc nhaän danh hieäu ñaïi kieän töôùng quoác teá) coøn Kasparov ñuû tieâu chuaån ñeå ñöôïc phong danh hieäu ñaïi kieän töôùng Lieân Xoâ.

Cuoái naêm 1980, anh giaønh ñöôïc huy chöông vaøng trong giaûi voâ ñòch thanh nieân theá giôùi. Ñeán luùc naøy, teân tuoåi cuûa anh ñaõ ñöôïc nhaéc nhieàu treân baùo chí Lieân Xoâ. Cuõng trong naêm ñoù, anh ñoaït tieáp giaûi voâ ñòch chaâu AÂu, tham gia vaøo ñoäi tuyeån Lieân Xoâ thi ñaáu ôû Olympic côø Vua. Ñoäi tuyeån Lieân Xoâ ñoaït cuùp voâ ñòch.

Vôùi nhöõng thaønh tích thi ñaáu nhö vaäy, naêm 1980 Kasparov ñöôïc Lieân ñoaøn côø Vua quoác teá phong danh hieäu ñaïi kieän töôùng quoác teá.

Chæ trong voøng ba naêm anh ñaõ ñöùng vaøo haøng nguõ nhöõng ngöôøi chôi côø maïnh cuûa Lieân Xoâ vaø theá giôùi. Töø moät vaän ñoäng vieân caáp I anh ñaõ trôû thaønh moät ñaïi kieän töôùng quoác teá, moät chaëng ñöôøng maø nhöõng ngöôøi khaùc phaûi maát ít ra laø möôøi, möôøi laêm naêm.

Naêm 1981, Kasparov tham gia cuoäc thi ñaáu quoác teá ”Caùc ngoâi sao” toå chöùc taïi Moskva. Cuoái naêm, tham gia giaûi voâ ñòch Lieân Xoâ, anh ñoaït chöùc voâ ñòch cuøng vôùi Pxakhits, trôû thaønh nhaø voâ ñòch cuûa cöôøng quoác côø Vua luùc 17 tuoåi !

Botvinik ñaùnh gía veà anh :”Kasparov laø moät chuyeân gia veà khai cuoäc, tính toaùn tuyeät vôøi caùc theá bieán vaø chôi taøn cuoäc vöõng vaøng. Ñieàu ñaùng noùi laø anh ñaõ coù ñöôïc nhöõng kieåu khai cuoäc rieâng cuûa mình. Roõ raøng anh laø moät nhaø nghieân cöùu saâu saéc veà côø Vua”.

Naêm 1982 laø naêm huy hoaøng trong söï nghieäp côø cuûa Kasparov, môû ñöôøng cho anh ñeán giaûi voâ ñòch theá giôùi. Trong cuoäc thi ñaáu quoác teá Bugonio (Nam Tö), Kasparov chôi hoøa vôùi Spasski vaø thaéng Petrosian. Vaùn thaéng naøy laø moät vaùn côø lòch söû. Phaàn lôùn ñeàu cho raèng hoøa vôùi oâng ñaõ laø ñieàu vinh döï. Ñieàu ñoù Kasparov ñaõ laøm ñöôïc vaøo naêm 1979, song laïi bò thaát baïi vaøo naêm 1981. Vì sao vaäy ? Anh nhaän thaáy trong khi chôi ñöôïc nhöõng ñoøn phoái hôïp gioûi thì mình laïi coù sô hôû trong hieåu bieát veà theá traän lieân hoaøn. Anh ñaõ boû nhieàu coâng söùc ”hoïc laïi” theá traän naøy. Vaùn ñaáu vôùi Petrosian seõ laø baøi thi ñaùnh giaù keát quaû. Vaùn ñaáu thaéng lôïi, khoâng neùn ñöôïc nieàm haân hoan, anh vui söôùng thoát leân :”Ñaây laø vaùn côø hay nhaát trong ñôøi toâi!”

Vôùi baûn tính soâi noåi cuûa mình, coù leõ ba naêm sau anh seõ coøn thoát leân nhöõng lôøi töông töï nhö vaäy. Caùc traän ñaáu voøng choïn öùng cöû vieân chöùc voâ ñòch baét ñaàu ngay töø naêm 1982, môû maøn cho nhöõng vaùn ”hay nhaát trong ñôøi” tieáp theo cuûa Kasparov.

Ñeå chuaån bò cho traän tranh chöùc voâ ñòch, töø naêm 1982 ngöôøi ta ñaõ toå chöùc nhöõng traän ñaáu khu vöïc vaø lieân khu vöïc (coù 13 khi vöïc, sau ñoù taäp hôïp laïi thaønh 3 lieân khu vöïc).

Taïi voøng ñaáu lieân khu vöïc ñöôïc toå chöùc taïi Moskva, Kasparov seõ phaûi giaùp maët vôùi caùc teân tuoåi xöa nay ñöôïc laøng côø kính neå : Mikhain Tan (cöïu voâ ñòch theá giôùi), Anderson (Thuïy Ñieån), Beliapxki (Lieân Xoâ), Phlorin Gheoghiu (Rumani), Ephim Ghenle (Lieân Xoâ)...

Vaø caùnh cöûa ñaàu tieân tieán tôùi voøng nguyeät queá ñaõ môû roäng tröôùc maét khi Kasparov cuøng vôùi Beliapxki giaønh ñöôïc hai taám veù ”thoâng haønh” quí giaù, ñöôïc quyeàn tham gia ba traän tieáp theo giöõa 8 ñòch thuû sieâu haïng (töù keát, baùn keát, chung keát) ñeå choïn laáy moät.

Keát thuùc naêm 1982, caùc nhaø baùo theá giôùi chuyeân veà côø Vua ñaõ boû phieáu baàu Kasparov laø ñaáu thuû côø xuaát saéc nhaát trong naêm. Anh ñöôïc taëng giaûi thöôûng Oscar ñaàu tieân.

Keát quaû baét thaêm caùc traän töù keát;

Beliavski - Kasparov (taïi Moskva)

Korchnoi - Portis (taïi Kitxingen - Ñöùc)

Ripli - Torre (taïi Alican - Taây Ban Nha)

Hupner - Smyslov (taïi Phenñen - AÙo)

***

Xalomon Mikhailovich Phlor laø nhaø chôi côø kieät xuaát ngöôøi Tieäp Khaéc, oâng töøng laø ñoái thuû cuûa Capablanka, Aliokhin, Euwe...Khi phaùt xit Ñöùc chieám ñoùng Tieäp Khaéc vaø böùc haïi nhöõng ngöôøi yeâu nöôùc, Phlor phaûi traùnh sang Lieân Xoâ. Taïi ñaây, baèng taøi naêng cuûa mình, oâng ñaõ coù nhöõng ñoùng goùp xuaát saéc vaøo vieäc tuyeân truyeàn vaø phaùt trieån moân côø Vua qua caùc taùc phaåm coù giaù trò veà côø cuûa oâng. Ngöôøi ta noùi tôùi Phlor laø noùi tôùi loøng nhaân haäu, söï taän taâm vôùi coâng vieäc vaø vôùi baïn beø. OÂng qua ñôøi naêm 1983, thoï 75 tuoåi. Tröôùc khi maát, oâng coøn kòp vieát baøi bình luaän veà caùc traän ñaáu töù keát treân. Xin giôùi thieäu vôùi caùc baïn moät soá ñoaïn trong baøi vieát cuoái cuøng cuûa oâng:

”...Nhöõng ngöôøi ñaàu tieân vaøo cuoäc laø Beliavski vaø Kasparov, khaùn giaû Moskva haøo höùng theo doõi traän ñoái choïi gay gaét giöõa hai ñaïi kieän töôùng nöôùc mình. Caû hai coøn raát treû. Ñaây laø traän ñaàu tieân tranh chöùc öùng cöû vieân trong ñôøi hoï. Chieán thuaät cuûa Beliavski laø : chôi quaân traéng thì giaønh öu theá, chôi quaân ñen thì thuû hoøa. Song lieäu anh coù thuû hoøa tröôùc nhöõng ñoøn nguy hieåm cuûa quaân traéng Kasparov ñöôïc khoâng ? Song thaät ”ñen” cho Beliapxki, vì anh ñeán Moskva vôùi ”chieác vali roãng” veà caùc phöông aùn khai cuoäc. Trong vaùn ñaàu tieân anh ra quaân vôùi Gambit Haäu quen thuoäc. Boán vaùn ñaàu keát thuùc 2-2, ñoái vôùi Beliavski ñaõ thaät vaát vaû.

Leõ ra ngay vaùn ñaàu anh ñaõ phaûi nhaän ra Gambit Haäu laø phöông aùn khoâng chæ ñaùng nghi ngôø maø coøn toû ra thaát theá tröôùc moät ñaáu thuû ñaõ ñöôïc trang bò kieán thöùc saâu roäng veà Gambit naøy. Khoâng hieåu sao Beliavski vaãn ”ngoan coá” söû duïng phöông aùn khai cuoäc naøy cho ñeán cuoái traän ñaáu. Theá laø anh nhaän ñöôïc thaát baïi thaûm haïi vôùi tyû soá 3-6.

Ñaây laø baøi thi maø Kasparov ñaõ ñöôïc ñieåm xuaát saéc, coøn Beliapxki khoâng haún laø keùm song roõ raøng laø yeáu hôn.

Rieâng traän Smyslov - Hupner laø ñaùng noùi hôn caû. Traän ñaáu dieãn ra taïi thaønh phoá Phenñen (nöôùc AÙo). Ngöôøi ta tin raèng traän ñaáu seõ heát söùc gay go ñoái vôùi Smyslov vì ñoái thuû 35 tuoåi cuûa oâng laø moät kyø thuû ñöôïc xeáp vaøo haøng thöù 5 trong soá 10 ñaáu thuû maïnh nhaát theá giôùi.

Vöøa môùi ñeán nôi, Smyslov ñöôïc boá trí ôû khaùch saïn, trôøi raát laïnh, loø söôûi khoâng coù, ñaáu thuû cao tuoåi naøy bò caûm cuùm khoâng sao rôøi giöôøng beänh ñeå thi ñaáu ñöôïc. Theá laø phaûi xin nghæ laàn ñaàu (theo theå leä, moãi ñaáu thuû ñöôïc xin nghæ ñaáu hai laàn). Beänh vaãn khoâng khoûi, oâng phaøi xin nghæ ñaáu tieáp laàn thöù hai. Cuoái cuøng traän ñaáu baét ñaàu töø ngaøy 24 thaùng 3, ñuùng vaøo ngaøy sinh nhaät laàn thöù 62 cuûa mình. Trong laøng côø, coù ngöôøi cho ñoù laø ”ñieàm gôû”. Vì sao vaäy ? Soá laø vaøo ngaøy 19 thaùng 11 naêm 1938, trong cuoäc thi ABRO taïi Haø Lan, Capablanka vöøa troøn 50 tuoåi vaø hoâm ñoù oâng ñaáu vôùi Alokhin. Keát quaû, Capablanca bò thua. Töø ñoù moät soá ñaáu thuû cho raèng thi ñaáu vaøo ñuùng ngaøy sinh nhaät cuûa mình laø maïo hieåm (!).

Vaøo khoaûng 30-35 naêm tröôùc, phöông Taây goïi Smyslov laø moät ”ngöôøi Nga oân hoøa”. Baây giôø, vaãn oân hoøa nhö vaäy, oâng böôùc vaøo traän ñaáu.

Ngöôïc laïi ñaáu thuû cuûa oâng, Hupner, laø ngöôøi raát deã xuùc ñoäng. Anh khoâng öa caùc phöông tieän kyõ thuaät hieän ñaïi cuûa theá kyû hai möôi. Anh ”taåy chay” thaúng caùnh caùc nhaø baùo vaø caùc nhaø nhieáp aûnh, truyeàn hình. Ñaïi kieän töôùng taøi gioûi ngöôøi Haêmbua naøy veà maët taâm lyù coù caùi gì ñoù khoâng oån ñònh laém. Trong traän ñaáu vôùi Petrosian ôû Seville naêm 1971, sau 6 vaùn hoøa, ñeán vaùn thöù 7 anh bò thua, theá laø anh ñuøng ñuøng boû dôû cuoäc ñaáu ra veà, maëc duø keát quaû cuoái cuøng chöa ngaõ nguõ. Ñaùng ngaïc nhieân vaø bí hieåm hôn nöõa laø taïi traän chung keát choïn öùng cöû vieân cuûa nhaø voâ ñòch ôû Merano naêm 1980, khi ôû vaøo tyû soá hoøa 4-4 tröôùc ñoái thuû cuûa mình, chöa theå noùi ai thaéng ai thua thì anh ñoät nhieân boû dôû traän ñaáu vaø bieán maát !.

Laàn naøy Hupner toû ra nghieâm chænh hôn. Anh ñeán Phenñen sôùm ñeå thích nghi vôùi khí haäu vuøng naøy. Anh coù moät baùc só rieâng, moät nhaø taâm lyù vaø moät ngöôøi xoa boùp. Cuõng laàn naøy anh quyeát ñònh môøi ñaïi kieän töôùng ngöôøi Myõ laø Cavalech laøm huaán luyeän vieân vaø laø ngöôøi phaùt ngoân cuûa mình.

Vaøo traän ñaáu. Ba vaùn ñaáu hoaø. Ñeán vaùn thöù tö Smyslov môû tyû soá. Tieáp theo laïi 4 vaùn hoøa, ñeán vaùn thöù 9 Hupner thaéng laïi. Sau vaùn thuù 10, tyû soá 5 - 5, theo ñieàu leä, trong tröôøng hôïp hoøa nhö vaäy, hai ñaáu thuû seõ ñaáu theâm 4 vaùn nöõa. Song caû 4 vaùn ñaáu theâm ñeàu hoøa. Tyû soá luùc naøy laø 7-7. Laøm theá naøo baây giôø ? Ñieàu leä ghi roõ : Trong tröôøng hôïp ñoù, phaûi duøng ñeán hình thöùc...may ruûi qua boác thaêm. Taïi nhaø giaûi trí Casino ôû Phenñen coù moät troø chôi may ruûi khaù haáp daãn laø troø tung caàu treân baøn quay. Ban toå chöùc môøi hai kyø thuû tôùi ñeå thöû vaän may. Treân baøn quay coù 36 soá xen keõ nhau, soá chaün maøu ñen, soá leû maøu ñoû, vaø moät oâ troáng khoâng maøu. Smyslov choïn soá leû.

Moïi ngöôøi nín thôû nhìn ngöôøi chuû troø caàm trong tay moät quûa caàu vaøng. OÂng tung quûa caàu leân. Baøn quay, quûa caàu quay. Nhöõng giaây phuùt caêng thaúng. Theá roài quûa caàu töø töø döøng laïi vaø rôi vaøo...oâ troáng khoâng maøu. Bieát laøm sao ! Laàn thöù hai,ban toå chöùc cho tung laïi quûa caàu. Quûa caàu ñöôïc tung leân, quay tít. Tröôùc söï chaêm chuù cuûa moïi ngöôøi, noù vöøa quay vöøa laên vaø töø töø döøng laïi roài rôi vaøo...soá 3.

Theá laø nöõ thaàn côø Kaixa ñaõ mæm cöôøi vôùi ”laõo töôùng” Smyslov. Coøn Hupner nhö linh cam thaáy caùi keát cuïc baát haïnh ñoù, ñaõ laëng leõ rôøi khoûi Phenñen töø luùc naøo roài !”

Tieáp theo laø traän baùn keát.

Kasparov seõ gaëp ai trong ba ñaáu thuû ñaây : Ripli ? Smyslov ? Chieác thaêm boác ñöôïc ñaõ ñöa anh tôùi Luaân Ñoân ngoài ñoái dieän vôùi Korchnoi, kyø phuøng ñòch thuû trong suoát 8 naêm trôøi cuûa Anatoli Karpov.

Rôøi thaønh phoá Bacu ñaày aùnh naéng, Gari Kasparov bay tôùi thuû ñoâ nöôùc Anh daøy ñaëc söông muø. Chaøng trai 20 tuoåi chaân öôùt chaân raùo laàn ñaàu böôùc vaøo döï giaûi voâ ñòch theá giôùi gaëp gôõ vôùi moät ñaáu thuû 52 tuoåi daøy daïn kinh nghieäm treân kyø ñaøi quoác teá.

Ngöôøi ta noùi raèng ñoái vôùc caùc kyø thuû baäc thaày, lôïi theá cuûa vieäc caàm quaân traéng ñöôïc ví vôùi traän ñaáu boùng ñöôïc ñaù treân saân nhaø. Chaúng theá maø nöôùc Anh queâ höông boùng ñaù, vaøo naêm 1953, khi bò thua ñoäi Hungari ngay treân saân Embley cuûa mình, ngöôøi Anh ñaõ coi ñoù laø moät ngaøy quoác tang.

Vaùn ñaàu Kasparov caàm quaân traéng nhöng khoâng phaùt huy ñöôïc öu theá ”saân nhaø”. Korchnoi maëc duø chôi quaân ñen ñaõ toû roõ taøi ngheä , aùp ñaûo ngay ñaáu thuû treû tuoåi vaø giaønh ñöôïc vaùn thaéng môû ñaàu. Tyû soá thua naøy ñeo ñaúng Kasparov maõi ñeán vaùn thöù 6. Vaùn naøy öu theá ”saân nhaø” thuoäc veà phía Korchnoi neân Kasparov phaûi chôi heát söùc coá gaéng. Môùi ñaàu, traéng coù phaàn aùp ñaûo. Ñeán nöôùc ñi thöù 19 thì theá côø cuûa hai beân caân baèng. Kasparov ñeà nghò chaám döùt vaùn côø moät caùch hoøa bình, song Korchnoi töø choái. Vaùn ñaáu tieáp tuïc. Nhöõng böôùc ñi tieáp theo, Kasparov ñi chính xaùc laøm ñoái thuû maát thì giôø suy nghó khaù laâu vaø laâm vaøo tình traïng thieáu thôøi gian. Ñeán nöôùc thöù 63 Korchnoi ñaåy Toát d5 roài thaêm doø :

- Anh baïn treû, giôø thì anh muoán ñeà nghò hoøa chöù ?

- Khoâng, toâi vaãn chôi tieáp. - Kasparov traû lôøi.

- Vaäy sao anh cöù lieác nhìn toâi ?

- Chaúng leõ ñieàu leä laïi caám ñieàu ñoù sao ?

Bôûi vì nöôùc ñaåy Toát d5 laø nöôùc ñi sai laàm cuûa Korchnoi maø Kasparov nhanh choùng phaùt hieän ra vaø coù keá hoaïch ñeå ñöa Toât cuûa mình xuoáng g1 nhaèm phong caáp thaønh Haäu. Taøn cuoäc seõ laø Hoaøng haäu choáng Xe. Kasparov nhanh choùng ñöa vaùn côø ñeán thaéng lôïi.

Töø vaùn thöù 6 trôû ñi tình theá ñaõ thay ñoåi. Kasparov thaéng tieáp caùc vaùn thöù 7, thöù 9 vaø thöù 11 trong khi Korchnoi khoâng thaéng ñöôïc theâm vaùn naøo. Tyû soá cuoái cuøng laø 7-4 . Kasparov ñaõ vöôït qua cöûa aûi moät caùch veû vang ñeå tieán vaøo traän chung keát.

ÔÛ traän baùn keát khaùc, Smyslov thaéng Ripli vôùi tyû soá 6,5-4,5.

Tin töùc veà keát quaû traän ñaáu ôû London loan ñi laøm rung ñoäng dö luaän. Ngöôøi ta ñaõ hieåu roõ söùc maïnh cuûa chaøng treû tuoåi, nhieàu chuyeân gia döï ñoaùn anh seõ laø ñoái thuû cuûa nhaø voâ ñòch. Naêm 1983 keát thuùc vôùi giaûi thöôûng Oscar thöù hai ñeán vôùi Kasparov.

***

Vinhius - thuû ñoâ nöôùc coäng hoøa Litva. Cung ñieän lôùn, truï sôû cuûa nhöõng ngöôøi laøm coâng taùc ngheä thuaät, trang hoaøng loäng laãy.

Leã khai maïc traän ñaáu chung keát tranh chöùc öùng cöû vieân voâ ñòch dieãn ra trong gian chính cuûa cung ñieän, nôi naøy xöa kia laø ñaïi baûn doanh cuûa Kutuzov, vò töôùng Nga thieân taøi chæ huy cuoäc chieán ñaáu ñaùnh thaéng quaân ñoäi Napoleon.

Hai ñaáu thuû böôùc vaøo cuoäc. Moät beân laø nhaø chôi côø laõo thaønh 63 tuoåi, cöïu voâ ñòch theá giôùi, coù teân tuoåi suoát 40 naêm trong laøng côø, moät beân laø chaøng trai 21 tuoài maø khi coøn nhoû ñaõ ñöôïc meänh danh laø thaàn ñoàng Bacu. Ai seõ ñöôïc cuøng Anatoli Karpov tranh chieác Vöông mieän côø vua ?

Tröôùc traän ñaáu khoâng laâu, taïp chí ”Ngoïn löûa nhoû” môû moät cuoäc thi ñoaùn ”Ai seõ thaéng trong traän chung keát” theo saùng kieán cuûa ñöông kim voâ ñòch. Nhöõng ngöôøi tham döï cuoäc thi khoâng nhöõng phaûi ñoaùn tyû soá cuoái cuøng cuûa traän ñaáu maø coøn phaûi ñoaùn keát quaû cuûa töøng vaùn ñaáu. Möôøi giaûi thöôûng do nhaø voâ ñòch ñaët ra, keøm theo chöõ kyù  seõ ñöôïc taëng cho nhöõng ngöôøi ñoaùn ñuùng nhaát. Baûn thaân Karpov cuõng tham gia cuoäc thi baèng caùch ghi tyû soá ñoaùn tröôùc cuûa mình, cho vaøo phong bì, nieâm phong vaø göûi caån thaän vaøo keùt saét cuûa toøa soaïn.

Thö döï thi ôû caùc nôi tôùi taáp bay veà toøa soaïn. Ngay tuaàn ñaàu tieân trong soá 180 ngöôøi döï thi thì ñaõ coù 160 ngöôøi döï ñoaùn Kasparov seõ thaéng. Böùc thö döï thi cuoái cuøng göûi ñeán toøa soaïn cuõng chính laø luùc traän ñaáu baét ñaàu.

Vaùn ñaàu, sau 33 nöôùc ñi, hai beân thoûa thuaän hoøa. Vaùn tieáp theo cuõng hoøa. Vaùn thöù ba ra quaân baèng Gambit Haäu, tôùi nöôùc thöù 33 , theá côø nghieâng haún veà phía Kasparov. Baûy nöôùc sau, Smyslov chòu thua. Vaùn thöù, ñeán nöôùc ñi thöù 41 thì traän ñaáu ñöôïc hoaõn laïi khi caùn caân löïc löôïng laïi coù lôïi roõ reät cho Kasparov. Khoâng chôø ñaáu tieáp, Smyspov ñaàu haøng.

Hai vaùn lieân tuïc ñaõ cho thaáy söùc maïnh traøn treà cuûa nhaø chôi côø treû tuoåi. Nhöng Smyslov khoâng deã daøng nhöôøng böôùc. Boán vaùn tieáp theo oâng khoâng ñeå Kasparov tieán theâm moät böôùc naøo, hy voïng tìm caùch gôõ hoøa. Nhöng tôùi vaùn thöù 9, laïi baèng Gambit Hoaøng Haäu, Kasparov laïi ghi theâm moät ñieåm nöõa. Tyû soá 6-3. Thaéng lôïi khoâng coøn xa nöõa. Ñeán vaùn thöù 12 anh giaønh thaéng lôïi quyeát ñònh, neân vaùn thöù 13 chæ caàn hoøa laø anh seõ trôû thaønh öùng cöû vieân voâ ñòch. Kasparov ñaõ laøm ñöôïc ñieàu ñoù :Vaùn naøy raát ngaén, hoøa sau 15 nöôùc ñi do chính Smyslov ñeà nghò.

Tyû soá cuoái cuøng laø : 8,5-4,5 nghieâng veà phía Kasparov.

Toøa soaïn taïp chí ”Ngoïn löûa nhoû” laøm vieäc soâi noåi. Ngöôøi ta saép xeáp vaø phaân loaïi haøng nghìn thö döï thi. Trong ba vaùn ñaàu cuûa traän ñaáu coù 337 ngöôøi ñoaùn ñuùng. Chæ coù 91 ngöôøi ñoaùn ñuùng sau vaùn thöù tö. Ñeán vaùn thöù taùm thì con soá ñoù chæ coøn coù 5. Tôùi vaùn thöù möôøi, coøn laïi coù hai ngöôøi laø Ruikov vaø Alexandrov ñoaùn ñuùng. Ñeán vaùn thöù 13, trong luùc Alexandrov ghi phaàn thaéng veà phía Kasparov thì Ruikov döï ñoaùn chính xaùc hôn : vaùn côø hoøa. Keát thuùc cuoäc thi, chæ coøn moät ngöôøi duy nhaát ñoaùn ñuùng tyû soá cuûa caû 13 vaùn vaø ñaõ ñoaùn ñuùng laø chæ caàn 13 vaùn maø khoâng caàn ñaáu tôùi 16 vaùn theo qui ñònh (phi thöôøng ñaáy chöù!)

Baáy giôø ngöôøi ta môùi môû keùt saét, laáy chieác phong bì ñaõ ñöôïc nieâm phong ghi döï ñoaùn cuûa nhaø voâ ñòch. Khi phong bì ñöôïc môû, moïi ngöôøi kinh ngaïc ñoïc nhöõng doøng chöõ vieát tay :”Traän ñaáu Kasparov - Smyslov : 8,5-4,5 Anatoli Kasparov (chöõ kyù).Ngaøy 23 thaùng 1 naêm 1984”.

Nhaø voâ ñòch ñaõ tieân ñoaùn khoâng sai söùc maïnh ñoái thuû töông lai cuûa mình !

Ñaïi kieän töôùng quoác teá, bình luaän vieân veà côø Xuetin nhaän ñònh :”Cuoäc ñoï söùc saép tôùi seõ laø cuoäc ñuïng ñoä cuûa hai tröôøng phaùi xuaát saéc khaùc bieät nhau. Moät beân laø ñöông kim voâ ñòch theá giôùi vôùi nguoàn döï tröõ doài daøo veà tieàm naêng vaø chieán löôïc, moät ñoái thuû luoân luoân töï tin vaøo giaù trò khaùch quan veà ñòa vò cuûa mình. Beân kia laø moät sieâu ñaáu thuû treû tuoåi, taøi ba vaø ñaày tham voïng. Hoï hôn keùm nhau 12 tuoåi. Phaûi neân nhôù raèng caû Karpov cuõng aáp uû nhöõng tham voïng khoâng keùm gì ñoái phöông”.

Trong khi coù nhieàu lôøi bình luaän, tieân ñoaùn vaø trong khi Moskva ñang söûa soaïn chu ñaùo cho traän ñaáu lòch söû naøy thì caû Karpov laãn Kasparov cuøng vôùi ñoäi tuyeån côø Vua Lieân Xoâ bay sang London tham döï moät traän ñaáu khaùc khoâng keùm phaàn haáp daãn : traän ñaáu giöõa ñoäi tuyeån Lieân Xoâ vaø ñoäi tuyeån theá giôùi ñöôïc meänh danh laø ”Traän ñaáu theá kyû”. Laàn naøy ñoäi Lieân Xoâ laïi giaønh ñöôïc thaéng lôïi vôùi tyû soá 21-19. Ñoù cuõng coi nhö moät traän taäp döôït cho traän ñaáu töông lai.

***

Tröôùc khi noùi tôùi traän ñaáu giöõa hai tay côø vó ñaïi baäc nhaát naøy cuõng nhö seõ noùi tôùi hôn hai thaäp kyû hoï laøm möa laøm gioù treân kyø ñaøi cho tôùi taän ngaøy nay vôùi bieát bao bieán coá phi thöôøng, ít ai ngôø tôùi, chuùng ta haõy ñieåm qua tình hình phaùt trieån côø Vua treân theá giôùi trong thaäp kyû 80 naøy :

Neáu nhö tröôùc ñaây côø Vua chuû yeáu ñöôïc chôi ôõ caùc nöôùc AÂu - Myõ thì ôû nhöõng naêm 80 noù ñaõ mau choùng ñöôïc truyeàn baù sang caùc chaâu luïc khaùc maø maïnh nhaát laø ôû chaâu AÙ. Ngöôøi AÙ chaâu xöa nay khaù baûo thuû vaø luoân töï haøo veà troø chôi côø Töôùng ñaëc saéc cuûa mình, chaúng heà chuù yù gì tôùi côø Vua maëc duø hai luïc ñòa naèm caän keà nhau, coù nhöõng moái giao löu truyeàn thoáng veà moïi phöông dieän. Baây giôø thì khaùc haún : caùc cuoäc thi ñaáu côø Vua ñaõ ñöôïc toå chöùc ôû nhieàu nöôùc chaâu AÙ, thaäm chí caû giaûi Voâ ñòch theá giôùi.

Chuû tòch cuûa FIDE giôø ñaây laø moät ngöôøi chaâu AÙ. Caùc kyø thuû Philippines, Singapore, AÁn Ñoä, Trung Quoác... baét ñaàu böôùc leân kyø ñaøi. Neáu Philippines coù Torre thì Trung Quoác ñaõ coù Löu Só Lan cuøng loït vaøo danh saùch 8 öùng cöû vieân cho chöùc voâ ñòch. Haøng loaït caùc Lieân ñoaøn côø Vua chaâu AÙ ñöôïc thaønh laäp vaø khoâng ít caùc kyø thuû ôû chaâu luïc naøy ñöôïc göûi sang AÂu Myõ hoïc taäp daøi haïn.

Côø Vua ôû nhöõng naêm naøy khoâng nhöõng chæ theå hieän treân saùch baùo maø coøn treân truyeàn hình. Nhieàu hình thöùc chôi côø vaø thi ñaáu phaùt trieån : chôi côø qua thö, qua ñieän baùo, qua veä tinh, caùc giaûi ñaáu giaønh cho nhöõng ngöôøi muø.

Ñaëc bieät phong traøo chôi côø cuûa nöõ phaùt trieån raát maïnh meõ. Caùc kieän töôùng vaø ñaïi kieän töôùng nöõ baét ñaàu thi ñaáu vôùi nam giôùi vaø moät soá trong soá hoï ñaõ ñaït ñöôïc nhöõng thaønh tích tuyeät vôùi : ñaït ñuû ñieåm ñeå ñöôïc phong danh hieäu Ñaïi kieän töôùng cuûa nam. Phong traøo côø nöõ maïnh nhaát vaãn laø ôû Lieân Xoâ : danh hieäu voâ ñòch theá giôùi luoân thuoäc veà caùc nöõ ñaáu thuû xoâ vieát vôùi nhöõng teân tuoåi laãy löøng nhö Nona Gaprindasvili, Maia Triburdanide, Nana Alexandria, Irina Levitina, Nano Ioseliani... theá nhöng taïi nhieàu nöôùc Ñoâng AÂu vaø Taây AÂu khaùc cuõng ñaõ xuaát hieän nhöõng nöõ ñaáu thuû taøi naêng khoâng keùm nhö Pia Kramling (Thuïy Ñieån), ba chò em trong gia ñình Polgar (Hungary), caùc nöõ ñaáu thuû Nam Tö, Rumani...

Nhôø ñöa ñöôïc vaøo caùch tính söc côø cuûa töøng ñaáu thuû thoâng qua phöông phaùp heä soá ELO maø FIDE coù theå xeáp haïng khaù chính xaùc caùc nam, nöõ kyø thuû theá giôùi, heát söùc thuaän tieän cho vieäc phaân loaïi ñaáu thuû trong caùc traän ñaáu quoác teá, caùc giaûi voâ ñòch.

Quan nieäm veà côø nhö moät moân theå thao, moät moân ngheä thuaät vaø moät phöông tieän höõu ích giuùp reøn luyeän trí thoâng minh, söùc saùng taïo... ngaøy caøng ñöôïc chaáp nhaän roäng raõi.

Chính vì vaäy nhöõng traän ñaáu ñænh cao, nhaát laø traän tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi ñöôïc caùc kyø thuû vaø ngöôøi haâm moä ôû khaép naêm chaâu boán bieån raát quan taâm theo doõi.

***

Toaø nhaø ñaët truï sôû Coâng ñoaøn Lieân Xoâ ôû Moskva ñöôïc xaây döïng caùch ñaây hôn hai theá kyû (1784). Taùc giaû cuûa noù laø kieán truùc sö noåi tieáng thôøi baáy giôø - Matvay Phedorovich Kazakov, oâng laø ngöôøi ñaõ thieát keá caùc cung ñieän nguy nga ôû Moskva vaø Saint-Peterburg. Tôùi naêm 1918, töø moät laâu ñaøi vuõ hoäi, toøa nhaø duøng ñöôïc laøm Truï sôû Coâng ñoaøn. Cuõng chính nôi ñaây, nhöõng ngöôøi Nga ñaõ sung söôùng chöùng kieán giaây phuùt Botvinik trôû thaønh nhaø voâ ñòch theá giôùi.

Moskva moät ngaøy ñaàu thu...

Giôø phuùt mong ñôïi töø laâu ñaõ tôùi. Trong leã ñöôøng, 1082 choã ngoài taàng döôùi, caùc ban coâng vaø caùc loâ phía treân chaät ních ngöôøi. 502 nhaø baùo, nhaø bình luaän cuûa 27 nöôùc ñaõ coù maët. Maùy aûnh, camera truyeàn hình laøm vieäc lieân tuïc. Treân neàn nhung lôùn treân saân khaáu, noåi baät bieåu töôïng traän ñaáu coù hình thaùp chuoâng ñieän Kremli, phía döôùi laø hình quûa ñòa caàu caùch ñieäu baèng nhöõng ñöôøng vó tuyeán vôùi hình quaân Maõ vaø chöõ FIDE. Moät doøng chöõ chaïy quanh bieåu töôïng ”Traän ñaáu tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi Karpov - Kasparov Moskva - 1984”. Beân caïnh quoác kyø Lieân Xoâ maøu ñoû laø côø FIDE maøu xanh.

Phaàn nghi leã keát thuùc trong tieáng nhaïc huøng traùng cuûa quoác ca Lieân Xoâ vaø baøi ca chính thöùc cuûa FIDE. Tieáp theo laø buoåi daï hoäi töng böøng. Caùc ñoaøn ngheä thuaät bieåu dieãn nhöõng tieát muïc ñaëc saéc, tieáng nhaïc roän raõ töôi vui... Suoát ñeâm ñoù, phía trong, phía ngoaøi Nhaø Coâng ñoaøn, côø bay, ñeøn saùng, ngöôøi ñoâng nghòt.

Hoâm sau, 10 thaùng 9, ñuùng 17 giôø, hai ñaáu thuû ra saân khaáu baét tay nhau. Troïng taøi chính tieán ñeán chieác baøn ñaët giöõa hai ngöôøi, trònh troïng ñaët tay leân nuùm ñoàng hoà thi ñaáu vaø baám nheï. Traän ñaáu lòch söû môû maøn...

Hai vaùn ñaàu keát thuùc hoaø bình ñöôïc coi nhö hai vaùn thaêm doø. Nhöng moïi ngöôøi ñaõ khoâng phaûi chôø ñôïi laâu : Karpov môû tyû soá ôû vaùn thöù 3. Vaùn naøy Karpov xuaát quaân theo phöông aùn Phoøng thuû Sisili. Kasparov thí moät Toát ñeå giaønh lôïi theá. Nhöng chaúng ñöôïc bao laâu Karpov ñaõ laáy laïi caân baèng. Chæ caàn nhö vaäy, anh taïo ra ñöôïc theá traän hôn haún. Sau 31 nöôùc ñi, Kasparov chòu thua.

Vaùn thöù 6 Karpov caàm quaân ñen. Sau 70 nöôùc ñi vôùi taøi naêng noåi baät, khoâng nhöõng ñaåy luøi taát caû caùc ñôït taán coâng maïo hieåm cuûa Kasparov maø coøn töøng böôùc doàn Vua traéng vaøo choã heát loái thoaùt. Karpov thaéng tieáp vaùn thöù hai.

Vaùn thöù 7 ra quaân baèng Gambit Hoaøng Haäu, moät caùch ra quaân quen thuoäc vôùi Kasparov maø anh ñaõ töøng thaéng nhieàu vaùn xuaát saéc. Song môùi ñöôïc 42 nöôùc thì theá côø cuûa anh ñaõ nuùng. Vaùn ñaáu ñöôïc hoaõn laïi. Veà nhaø phaân tích, Kasparov nhaän thaáy duø coù chôi tieáp thì cuõng khoâng coù trieån voïng, anh xin thua maø khoâng ñaáu tieáp.

Ñeán vaùn thöù 9, Karpov caàm quaân traéng, laïi môû ñaàu baèng Gambit Hoaøng Haäu quen thuoäc. Moät vaùn naûy löûa. Hai ñaáu thuû chôi heát söùc xuaát saéc. Khi vaùn côø hoaõn laïi ôû nöôùc thöù 42, theá côø cuûa hai beân baát phaân thaéng baïi. Moïi söï chæ xaûy ra vaøo ngaøy hoâm sau. Cho ñeán cuoái vaùn thì Maõ traéng toû ra linh hoaït hôn Töôïng ñen, trong luùc ñoù beân traéng laïi hôn haún hai Toát. Kasparov laïi phaûi chòu thua.

Môùi coù 9 vaùn ñaáu maø Karpov thaéng nhö ”truùc cheû,ngoùi tan”. Coøn Kasparov döôøng nhö ñang laâm vaøo ngoõ cuït, tyû soá naëng neà 0-4 laø moät baèng chöùng hieån nhieân ! Vì sao vaäy?

Taát caû nhöõng ñoøn coâng phaù, nhieàu luùc khaù maïo hieåm cuûa Kasparov ñaõ töøng thi thoá thaønh coâng vôùi caùc ñoái thuû khaùc nay ñöôïc ñem aùp duïng vaøo phaùo ñaøi kieân coá cuûa Karpov ñeàu bò ñaùnh baät ra. Nhöõng nöôùc thí Toát ñeå tìm moïi caùch giaønh lôïi theá taán coâng, tuy ñaõ ñöôïc tính toaùn kyõ caøng nhöng chöa ñuû maïnh ñeå ñaït ñöôïc muïc ñích cuoái cuøng. Maïo hieåm ñaùnh tieáp nöõa ñeå ”ñöôïc aên caû, ngaõ veà khoâng ” chaêng ? Kasparov suy tính roài  choïn con ñöôøng : Thoâi khoâng chôi maïo hieåm, trôû veà chôi theá traän chaët cheõ, giöõ vöõng tyû soá ñeå coù ñuû thì giôø tìm hieåu vaø laàn ra ñoái saùch tröôùc moät ñoái phöông ñang ôû phong ñoä cao.

Töø vaùn thöù 10 ñeán vaùn thöù 26, hoøa lieân tieáp 17 vaùn. Ñaây laø söï caàm cöï kieân cöôøng, keùo daøi nhaát trong lòch söû caùc traän ñaáu côø tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi. Coù theå coi ñoù laø moät thaønh coâng hieám thaáy cuûa Kasparov. Trong suoát moät thaùng röôõi Karpov khoâng theå tieán theâm ñöôïc moät böôùc naøo, maëc daàu nhaø voâ ñòch raát muoán thaéng theâm hai vaùn nöõa ñeå keát thuùc cuoäc côø.

Caùi ñích cuûa nhaø voâ ñòch cuõng haàu nhö tôùi raát gaàn khi  khi anh ñaùnh moät traän xuaát saéc ôû vaùn thöù 27. Tyû soá haàu nhö khoâng coøn cöùu vaõn noåi : 5 -0. Chæ caàn moät vaùn nöõa, moät vaùn duy nhaát nöõa thoâi. Vò thaàn chieán thaéng tay naâng voøng nguyeät queá döôøng nhö ñaõ ñöùng caïnh nhaø voâ ñòch.

Ñeán ñaây phaàn ñoâng moïi ngöôøi ñeàu cho raèng traän ñaáu nhö vaäy cô baûn laø keát thuùc, vaán ñeà chæ laø vaøo luùc naøo maø thoâi. Nhöõng vaùn hoøa lieân tieáp cuûa moät traän côø keùo daøi quaù möùc cuõng gaây cho khoâng ít ngöôøi caûm giaùc chaùn ngaùn (Caùc baïn thöû töôûng töôïng trong moät thaùng röôõi, taát caû caùc traän boùng ñaù ñeàu keát thuùc vôùi tyû soá 0-0).

Moät soá caùc ñaïi kieän töôùng vaø nhaø bình luaän cho raèng, Kasparov coøn treû, traän naøy chöa thaønh coâng, thì "thua keo naøy ta baøy keo khaùc".

Nhöng Kasparov vaãn laø Kasparov. Vaãn beàn bæ tieáp tuïc chieán ñaáu, maø khoâng phaûi chieán ñaáu ñeå hoøa ! Bôûi qua 31 vaùn anh ngaøy caøng nhaän dieän roõ ñoái thuû cuûa mình, vôùi boä oùc phaân tích vaø toång hôïp phi thöôøng, anh nhö ngöôøi tìm ra ñöôïc aùnh saùng ôû cuoái ñöôûng haàm vaø kieân quyeát thaúng tieán tôùi ñoù vôùi taát caû söùc maïnh tieàm aån cuûa mình cuøng vôùi nieàm tin chieán thaéng.

Vaùn thöù 32.

Ñaây laø vaùn côø lòch söû, laø tia saùng hy voïng ñaàu tieân. Nöôùc thöù 7, Kasparov caàm quaân traéng ñi moät nöôùc môùi laï khieán Karpov phaûi suy nghó tôùi 32 phuùt ñeå tìm ra nöôùc ñoái ñaùp. Ñeán nöôùc thöù 16, Vua ñen cuûa Karpov baét ñaàu nuùng theá. Ñeán nöôùc thöù 41 vaùn côø ñöôïc hoaõn laïi trong khi Traéng hôn 1 Toát. Hoâm sau Karpov coâng nhaän thua. Kasparov giaønh ñöôïc vaùn thaéng ñaàu tieân. Tyû soá luùc naøy 5 -1.

Vaãn coøn moûng manh quùa. Ñieàu chuû yeáu ñoái vôùi Kasparov laø baèng moïi giaù khoâng ñeå Karpov daán ñöôïc tôùi böôùc cuoái cuøng : 14 vaùn tieáp theo laïi hoøa. Caû hai ñaáu thuû baét ñaàu toû ra meät moûi . Nhöng ”coøn nöôùc coøn taùt”. Nhöõng coá gaéng ôû giai ñoaïn cuoái cuøng cuûa Kasparov ñaõ leân tôùi toät ñænh vaø anh ñaõ laøm ñöôïc chuyeän phi thöôøng : thaéng lieân tieáp hai vaùn thöù 47 vaø 48. Ñeán luùc naøy hai ñòch thuû ñaõ thi thoá toaøn boä taøi naêng saùng taïo cuûa mình, khoâng heà nhaân nhöôïng. Caû hai ñeàu noã löïc höôùng tôùi thaéng lôïi cuoái cuøng khi boû ra bao nhieâu taâm huyeát, coâng söùc vaø thôøi gian maø khoâng heà hay bieát raèng chæ ít ngaøy sau hoï seõ ñoùn nhaän moät quyeát ñònh môùi, töø ñoù traän ñaáu seõ ñöôïc xoay chuyeån sang moät tình huoáng hoaøn toaøn khaùc.

***

Thöù Saùu, ngaøy 15 thaùng 2 naêm 1985, oâng Chuû tòch FIDE coâng boá quyeát ñònh ngöøng traän ñaáu giöõa Karpov vaø Kasparov vaø xoùa boû keát quûa thi ñaáu 48 vaùn vöøa qua. Traän ñaáu seõ ñöôïc toå chöùc laïi baét ñaàu töø tyû soá 0-0 vaø theo moät theå thöùc khaùc.

Thoaït tieân, quyeát ñònh naøy gaây ra khoâng ít söûng soát. OÂng Campomanes giaûi thích :”Toâi ra quyeát ñònh naøy theo quyeàn haïn do ñieàu leä cho pheùp vaø khoâng tham khaûo yù kieán moät beân naøo...”.OÂng noùi tieáp :”...Khi maø nhöõng tieàm naêng veà theå löïc vaø taâm lyù khoâng nhöõng cuûa hai ñaáu thuû maø coøn cuûa taát caû nhöõng ngöôøi coù lieân quan ñeán traän ñaáu ñeàu ñaõ caïn kieät thì toâi ruùt ra moät keát luaän laø caàn phaûi ngöøng traän ñaáu. ÔÛ giai ñoaïn cuoái, moät soá vaùn ñaõ toû ra khoâng coøn phuø hôïp vôùi nhöõng tieâu chuaån ñaõ coù ñöôïc ôû nhöõng vaùn tröôùc ñoù...”

Troïng taøi chính Gligorích noùi thaúng:”Toâi vaãn ñaët moät ñieàu kieän laø toâi chæ ñoàng yù laøm troïng taøi cho traän ñaáu saép tôùi neáu nhö traän ñaáu bao goàm 24 vaùn, coøn neáu ñieàu leä vaãn nhö hieän nay thì toâi xin nghæ”. Gligorich ñaõ noùi ñeán moät ñieàu troïng yeáu: Theå thöùc thi ñaáu vôùi soá vaùn khoâng haïn ñònh ñaõ boäc loä roõ raøng söï baát hôïp lyù cuûa noù.

Tuy nhieân caû Karpov vaø Kasparov laïi khoâng taùn thaønh caùch giaûi quyeát naøy. Moãi beân ñeàu coù nhöõng lyù do cuûa mình. Nhöng coù moät ñieåm chung laø hoï khoâng theå chaáp nhaän moät traän ñaáu maø caû hai ngöôøi ñaõ boû ra bieát bao coâng söc, trí tueä cuûa mình ñeå roài cuoái cuøng laïi trôû thaønh moät con soá khoâng voâ nghóa.

Moät trong nhöõng ñieàu ñaùng noùi nhaát laø ôû choã : Chính hai ngöôøi , moät laø nhaø voâ ñòch, moät laø ngöôøi thaùch ñaáu laø hai nhaân vaät trung taâm cuûa cuoäc côø. Hai nhaân vaät chính naøy ñaõ kyù teân vaøo taát caû caùc vaên baûn toå chöùc traän ñaáu. Maø trong caùc vaên baûn naøy khoâng heà coù moät ñieàu khoaûn naøo cho pheùp ñình chæ giöõa chöøng traän ñaáu ñang tieán haønh bình thöôøng.

Ngöôøi ta ñaõ töï yù laøm vieäc naøy maø khoâng heà tham khaûo yù kieán cuûa hoï, hay baøn baïc vôùi hoï duø chæ moät lôøi. Hoï caûm thaáy bò xuùc phaïm saâu saéc tröôùc quyeát ñònh mang ñaày tính aùp ñaët naøy, ñieàu maø trong suoát moät theá kyû lòch söû cuûa giaûi voâ ñòch theá giôùi chöa ai daùm laøm vaø chöa bao giôø xaûy ra. Toùm laïi hoï chaúng laø caùi gì caû ñoái vôùi FIDE. Chuû tòch FIDE cö xöû vôùi hoï gioáng nhö ñoái vôùi quaân Toát treân baøn côø. Neáu hoï leân tieáng phaûn baùc hay phaûn öùng laïi ö, raát coù theå hoï seõ phaûi chòu chung soá phaän vôùi Fischer.

Taát nhieân laø theå thöùc naøo cuõng coù nhöõng nhöôïc ñieåm cuûa noù. Nhöng neáu noù ñaõ ñöôïc thoâng qua vaø ñöôïc caùc beân chaáp nhaän thì phaûi chôi cho tôùi cuøng. Ñeán giaûi sau thay ñoåi thì ñaâu coù phaûi laø muoän.

Laïi theâm moät laàn nöõa quan heä giöõa FIDE vôùi nhaø voâ ñòch vaø ngöôøi thaùch ñaáu laïi coù nhöõng veát nöùt raïn môùi. Maëc duø FIDE laøm ñöôïc raát nhieàu vieäc trong söï nghieäp phaùt trieån moân côø treân toaøn theá giôùi, nhöng khi tham gia vaøo vieäc toå chöùc traän ñaáy quan troïng nhaát ôû ñænh cao thì hoï laïi ñeå ra nhöõng sô suaát khoâng ñaùng coù. (Coù ñieàu cuõng ñaùng noùi laø boä maùy FIDE tuy raát ñoà soä nhöng haàu nhö toaøn boä caùc quyeát ñònh chæ taäp trung vaøo duy nhaát moät ngöôøi : ñoù laø oâng chuû tòch). Nhöõng naêm sau naøy chuùng ta seõ thaáy nhöõng haäu quaû cuûa nhöõng quyeát ñònh nhö vaäy.

Phieân hoïp FIDE vaøo thaùng 8 naêm 1985 ôû thaønh phoá Gratse (nöôùc AÙo) ñaõ thoâng qua caùc quyeát ñònh môùi veà thi ñaáu, trong ñoù coù quyeát ñònh caùc traän ñaáu giaønh chöùc voâ ñòch chæ thi ñaáu tôùi vaùn thöù 24.

***

Leã khai maïc traän ñaáu laàn naøy ñöôïc toå chöùc taïi phoøng hoøa nhaïc mang teân Traicopxki, vaøo ngaøy moàng 2 thaùng 9 naêm 1985. Laïi theâm moät ngaøy hoäi lôùn cuûa Moskva. Hai troïng taøi chính laàn naøy laø Manchev (Bungari) vaø Mikenax (Lieân Xoâ).

Vaøo vaùn ñaàu, Kasparov caàm quaân traéng. Ngay töø nhöõng nöôùc ñaàu, vaùn côø ñaõ heát söùc quyeát lieät. Phöông aùn ”Phoøng thuû Nimsoâvich” ñaõ ñöôïc ñem ra trình dieãn. Sau 12 nöôùc ñi, theá côø nghieâng veà beân traéng. Töø öu theá naøy, Kasparov ñaùnh heát söùc aùc lieät, khoâng ñeå Karpov caân baèng theá côø. Vaùn ñaàu ñöôïc hoaõn laïi ôû nöôùc ñi thöù 41. Saùng hoâm sau, Karpov, sau khi nghieân cöùu kyõ theá côø ôû nhaø, ñaõ thoâng baùo chòu thua vaùn ñaàu tieân.

Quaû laø gioù ñaõ ñoåi chieàu. Vaùn thaéng naøy laø nguoàn coå vuõ raát lôùn ñoái vôùi öùng cöû vieân voâ ñòch.

Vaùn thöù hai dieãn ra caêng thaúng vaø quyeát lieät. Cho ñeán nöôùc thöù 65, khi caû hai khoâng coøn caùch naøo ñeå thaéng ñöôïc ñoái phöông nöõa, hoï môùi  chaáp chia ñoâi ñieåm.

Nhöng ngay sau ñoù Karpov ñaõ laøm ñöôïc moät cuoäc ”ñaûo chính” ngoaïn muïc. Vaùn thöù 4 vôùi Gambit Hoaøng haäu quen thuoäc, ñeán nöôùc thöù 9, sau 24 phuùt suy nghó, Karpov ñöa Xe sang d1. Ñeå traû mieáng, Kasparov thí Toát ñeå giaønh quyeàn chuû ñoäng. Ñeán nöôùc thöù 15, Karpov vöøa thöïc hieän nhaäp thaønh, vöøa taïo ra Toát ñôn ñoäc cuûa ñoái phöông ôû trung taâm. Sau 40 nöôùc, vaùn côø ñöôïc hoaõn laïi. Hoâm sau thi ñaáu tieáp, vaùn côø ñaõ thu huùt söï chuù yù ñaëc bieät cuûa khaùn giaû. Ñeán nöôùc ñi thöù 63 thì Kasparov thöøa nhaän thaát baïi cuûa mình.

Vaùn thöù 5 vôùi khai cuoäc ”Vaùn côø Taây Ban Nha”. Maëc daàu ñi quaân ñen, Karpov vaãn toû ra troäi hôn. Hoâm sau, 15 thaùng 9, Kasparov chòu thua khoâng ñaáu tieáp. Tyû soá 3-2 nghieâng veà phía Karpov. Töø vaùn thöù 6 ñeán vaùn thöù 10, lieân tieáp hoøa.

Ñieàu ngaïc nhieân lôùn nhaát ñaõ xaûy ra trong vaùn thöù 11. Vaùn naøy laø moät thaéng lôïi cuûa Kasparov hay laø moät thaát baïi cuûa Karpov ? Haàu nhö taát caû ñeàu nhaát trí vôùi yù kieán thöù hai.

Vaøo ñaàu vaùn, Kasparov söû duïng lôïi theá chôi quaân traéng, taïo ra nhöõng ñoøn phoái hôïp lôïi haïi. Song Karpov bình tónh choáng ñôõ töøng ñôït taán coâng. Ñeán khi tình hình trôû laïi yeân tónh, theá côø hai beân caân baèng, thì ñoät nhieân Karpov ñi moät nöôùc côø quaùi laï ôû nöôùc ñi thöù 22. Ñaïi kieän töôùng Xuetin bình luaän :”22.Xd8 ?? moät sai laàm kyø quaëc vôùi moät ñaáu thuû chôi côø coù haïng nhö vaäy ?” Trong baøi ñaêng treân baùo ”Söï Thaät” soá ra ngaøy 3 thaùng 10, oâng ñaõ pheát vaøo sau nöôùc ñi ñoù hai daáu hoûi lieàn. Nöôùc ñi sai laàm naøy chæ coù theå ví vôùi nöôùc ñi tai haïi cuûa Trigoârin trong vaùn thöù 23 traän ñaáu vôùi Steinitz naêm 1892. Caùi giaù cuûa nöôùc ñi ñoù ñöôïc traû baèng vaùn thua nhanh choùng cuûa Karpov ngay sau hai nöôùc ñi tieáp theo.

Bieát laøm sao ñöôïc, caû ñeán nhaø voâ ñòch cuõng coù luùc laàm laãn chöù!

Sau vaùn ñoù, Kasparov vuøng leân ñaùnh aùp ñaûo moät caùch heát söùc baát ngôø. Vaùn thöù 16, anh ñaõ laäp moät chieán coâng xuaát saéc, chæ sau 40 nöôùc ñi, anh ñaõ buoäc nhaø voâ ñòch phaøi ñaàu haøng. Vaùn naøy ñaõ gaây moät tieáng vang lôùn : Kasparov thaéng vaùn caàn quaân ñen ñaàu tieân. Kasparov roõ raøng ñaõ loät xaùc so vôùi traän ñaáu gaàn moät naêm tröôùc ñoù !

Nhöng phaûi ñeán vaùn thöù 19 thì nieàm hy voïng thaéng cuoäc cuûa ñaáu thuû treû naøy môùi ñöôïc cuûng coá thaät söï. Ngöôøi ta cuõng laáy laøm laï laø vôùi ”Phoøng thuû Nimsoâvich”, nhaø voâ ñòch ñaõ phaûi chòu ñöïng thaát baïi naëng neà ôû vaùn thöù nhaát vaø vaùn thöù 11, khaù lao ñao ôû vaùn thöù 13 vaø khoâng maáy thaønh coâng ôû vaùn thöù 17. Ñeán vaùn thöù 19 naøy cuõng laïi laø ”Phoøng thuû Nimsoâvich”, vaø quaû thaät, noù ñaõ mang laïi cho anh moät thaát baïi ñau loøng ôû nöôùc ñi thöù 42.

Luùc naøy tyû soá 10,5 - 8,5 nghieâng veà phía Kasparov. Vaùn thöù hai möôi cöïc kyø caêng thaúng. Trong vaùn naøy Karpov quyeát taâm giaønh phaàn thaéng ñeán cuøng vaø Kasparov cuõng khoâng muoán thuû hoøa. Ñaây laø vaùn keùo daøi nhaát vaø chæ keát thuùc hoøa ôû nöôùc ñi thöù 85. Tình hình roû raøng laø nguy kòch cho nhaø voâ ñòch. Tyû soá ñaõ laø 11-9. Chæ coøn coù 4 vaùn nöõa.

Tröôùc vaùn thöù 21, Kasparov xin nghæ ñaáu laàn cuoái cuøng. Anh caûm thaáy Karpov ñang thay ñoåi chieán thuaät, coù loái ñaùnh môùi ôû nhöõng vaùn soáng coøn saép tôùi.

Vaùn thöù 21 vôùi Gambit Hoaøng Haäu, hoøa ôû nöôùc thöù 44. Tyû soá laø 11,5 - 9,5. Trong ba vaùn coøn laïi, Kasparov chæ caàn 1 ñieåm nöõa, trong luùc ñoù Karpov phaûi ñaït ñöôïc 2,5 ñieåm.

Vaùn thöù 22 cho thaáy söùc maïnh chieán thuaät môùi cuûa nhaø voâ ñòch. Tuy môû ñaàu baèng Gambit Hoaøng Haäu nhöng ñeán nöôùc ñi thöù 9  trong luùc Vua ñen ñaõ nhaäp thaønh, Karpov söû duïng Toát ôû coät g vaø h tieán coâng thaúng vaøo caùnh Vua raát taùo baïo. Tuy ñaõ löôøng tröôùc, nhöng Kasparov vaãn bò baát ngôø tröôùc loái ñaùnh môùi meû naøy. Chæ moät vaøi luùng tuùng nhoû cuõng ñuû laøm cho Karpov laán haún theá traän. Ñeán nöôùc thöù 41 thì anh giaønh ñöôïc thaéng lôïi. Khoaûng caùch ñaõ ñöôïc ruùt ngaén : 11,5 - 10,5. Vaùn thöù 23, sau 41 nöôùc ñi doác heát söùc ñeå ñaùnh thaéng nhöng bieát khoâng theå thaønh coâng, Kasparov chuû ñoäng ñeà nghò hoøa, ñoái phöông cuûa anh chaáp nhaän. Tyû soá luùc naøy laø 12-11.

Nhö vaäy laø cho ñeán tröôùc vaùn cuoái cuøng. Keát quaû traän ñaáu coù moät khoâng hai naøy vaãn chöa ngaõ nguõ. Söï hoài hoäp vaø caêng thaúng ñaõ ñeán toät ñoä : ai seõ laø nhaø voâ ñòch ñaây ?

Khoâng moät vaùn naøo, khoâng moät nöôùc ñi naøo hoï chòu nhöôøng nhau.

Ngaøy 9 thaùng 11 naêm 1985.

Giôø phuùt quyeát lieät ñaõ tôùi : vaùn 24, vaùn cuoái cuøng, vaùn soáng maùi, vaùn ñònh ñoaït taát caû.

Ñoái vôùi Karpov, chæ coøn moät con ñöôøng laø thaéng vaø chæ coù thaéng thì môùi tieáp tuïc giöõ ñöôïc ”ngoâi baùu” cuûa mình, môùi khoâng phuï bao coâng söùc ñaõ boû ra ôû traän tröôùc, khi maø thaéng lôïi roõ raøng gaàn nhö ñaõ naém chaéc trong tay.

Khi giôø ñaáu baét ñaàu, ngöôøi ta thaáy Karpov böôùc nhöõng böôùc daøi vaø kieân quyeát ra saân khaáu. ÔÛ ñoù Kasparov ñaõ ngoài saün chôø anh.

Coøn ñoái vôùi Kasparov,  ñeå giaønh vinh quang toät ñænh maø anh haèng mô öôùc, thì hoaëc laø thaéng hoaëc chæ caàn hoøa cuõng ñuû. Nhöng Kasparov cuõng chæ nghó tôùi thaéng vaø chæ thaéng maø thoâi. Tröôùc khi böôùc ra saân khaáu, anh noùi vôùi caùc huaán luyeän vieân cuûa mình :”Toâi nhaát ñònh khoâng ñaùnh hoøa, keát quaû vaùn naøy seõ raát saùng suûa”.

Ngay töø nhöõng nöôùc ñaàu tieân cuûa “Phoøng thuû Sisili”, taát caû ngöôøi xem ñaõ bò cuoán huùt. Möôøi boán nöôùc ñi ñaàu tieân cuûa caû hai beân ñöôïc thöïc hieän raát nhanh : maát caû thaûy coù 8 phuùt, döôøng nhö baùo hieäu cho traän ñuïng ñoä naûy löûa seõ nhanh choùng noå ra. Quaû vaäy, sau nöôùc ñi thöù 14, hình thaønh theá côø goïi laø ”heä thoáng Seveninghen”. Karpov ñi Toát g4, moät nöôùc ñi maïo hieåm vaø gan daï laï thöôøng , khi maø phía tröôùc Vua traéng khoâng coøn Toát naøo che chaén. Anh quyeát ñònh taán coâng caùnh Vua ñoái phöông. Beân ñen coù gaëp khoù khaên. Ñeán nöôùc thöù 20, suy nghó nöôùc naøy laâu tôùi 44 phuùt, Karpov chuaån bò keá hoaïch chu ñaùo ñeå coâng phaù thaønh trì vua ñen.

Song töø nöôùc 24 beân ñen cuõng khoâng coøn chòu leùp veá nöõa, ñaõ baét ñaàu laäp keá hoaïch phaûn coâng vaø chæ hai nöôùc sau, beân ñen ñaõ thí Toát (laïi thí Toát) nhaèm môû ñöôøng dieät Vua traéng. Ñeán nöôùc thöù 31 thì theá traän hai beân caân baèng. Thoâng thöôøng neáu khoâng phaûi laø vaùn quyeát ñònh, hai ñaáu thuû ñaõ coù theå chaáp nhaän hoøa nhôø theá laëp laïi nöôùc ñi. Song hoøa coù nghóa laø thaát baïi, cho neân Karpov tieáp tuïc gaây phöùc taïp cho vaùn côø ñeå tìm caùch taán coâng. Vì vaäy ñaõ coù nhieàu nöôùc ñi cuûa anh thieáu chính xaùc. Ñieàu ñaùng kinh ngaïc laø tôùi nöôùc ñi thöù 32, beân ñen ñaõ daùm thí Toát thöù hai ñeå giaønh cho baèng ñöôïc theá traän aùp ñaûo. Quaân traéng coá gaéng giöõ vöõng theá traän beân mình, Ñen taán coâng quyeát lieät. Töø nöôùc 36 trôû ñi hai beân lieân tieáp ñoåi quaân, Vua traéng daàn daø maát söï che chaén...

Nhöõng doøng chöõ nhaéc nhôû ”Mieãn voã tay luùc thi ñaáu !” Vaø ”Xin giöõ yeân laëng!” ôû taám baûng treân saân khaáu luùc ñoù khoâng coøn taùc duïng nöõa. Moãi nöôùc ñi cuoái cuøng cuûa Kasparov ñöôïc höôûng öùng baèng nhöõng traøng voã tay vang doäi khaép hoäi tröôøng. Beân ñen söû duïng Hoaøng Haäu, Töôïng roài Maõ tôùi taáp taán coâng Vua traéng...

Ñeán nöôùc thöù 42, khi Karpov ñöùng daäy chìa tay chuùc möøng Kasparov thaéng traän thì laäp töùc tieáng hoan hoâ buøng leân mhö saám daäy trong caû hoäi tröôøng. Luùc ñoù laø 21 giôø 56 phuùt, giôø phuùt xuaát hieän nhaø voâ ñòch theá giôùi môùi : Gari Kimovich Kasparov.

Trong traän ñaáu naøy  (töø 3 - 9 - 1985 ñeán 9 - 11- 1985)  hai ñaáu thuû ñaõ söû duïng  116 giôø 45 phuùt thi ñaáu. Vaùn ñaáu keùo daøi nhaát laø vaùn thöù 21  vôùi laø  8 giôø 43 phuùt. Vaùn ngaén nhaát laø  vaùn 12 chæ coù 18 nöôùc  chæ heát 1 giôø 48 phuùt.

***

Sau traän ñaáu "lòch söû sang trang" naøy naøy Karpov ñeà nghò moät traän ñaáu phuïc thuø. Neân nhôù theo quy ñònh cuûa FIDE hình thöùc traän phuïc thuø ñaõ ñöôïc baõi boû töø naêm 1963. Kasparov coù theå caên cöù theo luaät cuûa FIDE ñeå töø choái lôøi ñeà nghò traän phuïc thuø naøy vaø yeân taâm treân ngoâi vò cuûa mình theâm ba naêm nöõa. Nhöng Kasparov laø ngöôøi maïnh meõ, ñaày töï tin vaøo söùc côø cuûa mình neân saün saøng chaáp nhaän ñeà nghò cuûa Karpov, daán thaân vaøo traän ñoï trí "naûy löûa" moät laàn nöõa ñeå khaúng ñònh mình. Sau naøy ta coøn ñöôïc thaáy caù tính cuûa nhaø voâ ñòch naøy trong nhieàu tröôøng hôïp .

Nhö vaäy chæ 8 thaùng sau khi giaønh danh hieäu voâ ñòch theá giôùi, traän ñaáu phuïc thuø ñöôïc khai maïc taïi khaùch saïn Park Lein ôû thuû ñoâ London (Anh) vaøo ngaøy 27 thaùng 7 naêm 1986. Theo quy ñònh traän ñaáu seõ dieãn ra 12 vaùn ñaàu taïi London  vaø 12 vaùn sau taïi Leningrad (nay laø Saint Peterburg).

3 vaùn ñaàu hoøa.

Vaùn thöù 4 ñeán nöôùc thöù 41 traän ñaáu taïm hoaõn, theá côø cuûa Kaxparov ôû theá thöôïng phong roõ raøng, Kasparov  ghi nöôùc ñi cuûa mình vaøo phong bì. Khi vaùn côø ñöôïc tieáp tuïc Karpov  thaáy tình theá khoù loøng cöùu vaõn neân ñaõ chòu thua  maø khoâng phaûi ñaáu tieáp.

Vaùn thöù 5 chæ sau 32 nöôùc ñi Karpov thaéng laïi. Ñieàu naøy baùo hieäu traän kòch chieán baét ñaàu.

Vaùn 6 , vaùn 7 hoøa

Vaùn 8 Kasparov thaéng sau 31 nöôùc. Vaùn 9 , 10 , 11 , 12 hoøa. Nhö vaäy sau 12 vaùn Kaxparov taïm daãn vôùi tyû soá 6,5 - 5,5 leõ ra ngaøy 3 - 9 - 1987 traän ñaáu seõ tieáp tuïc taïi Leningrat nhöng Karpov xin nghæ, do ñoù ngaøy 5 thaùng 9 môùi baét ñaàu vaùn thöù 13, vaùn naøy hoøa.

Vaùn 14 tôùi nöôùc 41 thì Kasparov ghi vaøo phong bì 41. Mc5 vaø Kapov chòu thua maø khoâng ñaáu tieáp. Vaùn 15 hoøa, vaùn 16 Kasparov thaéng, tyû soá laø 9,5 - 6,5, vaùn 17 Karpov thaéng tyû soá  9,5 - 7,5. Vaùn 18 vaø 19 Karpov thaéng lieàn hai vaùn. Vaùn 20 vaø 21 hoøa. Vaùn 22 Kasparov thaéng. Vaùn 23 hoøa. Tyû soá cuoái cuøng laø 12,5 - 11,5 nghieâng veà phía Kasparov.

Kasparov giöõ vöõng danh hieäu voâ ñòch cuûa mình. Ñaây laø  traän baûo veä thaønh coâng ngoâi baùu cuûa mình  laàn thöù nhaát, trong 3 laàn chính thöùc gaëp nhau cuûa hai ngöôøi.

Laøng côø chaúng phaûi chôø laâu, cuoái naêm 1987 traän ñuïng ñoä  giöõa 2  sieâu cao thuû cuûa laøng côø theá giôùi laïi ñuôïc tieáp tuïc.

Suoát moät naêm lieàn, Karpov nghieân cöùu kyõ caøng töøng vaùn chôi  cuûa Kasparov.  Anh cuøng caùc huaán luyeän vieân vaø phuï taù cuûa mình  phaân tích kyõ löôõng phong caùch chôi, ñieåm maïnh ñieåm yeáu cuûa Kaxparov ñeå tìm ra chìa khoùa phaù cho ñöôïc, nhöõng nöôùc ñi yeáu cuûa nhaø voâ ñòch ñöôïc moå xeû caån thaän. Moät naêm giuùp cho Karpov khoâi phuïc laïi phong ñoä  cuûa mình vaø  ñaày töï tin böôùc vaøo  traän tranh vöông mieän laàn thöù 4 vôùi Kasparov ( laàn thöù 4 trong voøng 4 naêm !).

Thaùng 10 naêm 1987, thaønh phoá Sevilla, moät thaønh phoá noåi tieáng veà theå thao  cuûa Taây Ban Nha  môû roäng cöûa ñoùn hai ñaïi kyø sö  böôùc vaøo traän quyeát chieán moät maát moät coøn cuûa hoï.

Môùi sang ñeán vaùn thöù 2 Karpov ñaõ cho Kasparov ño vaùn. Ñeán vaùn thöù 4 Kasparov gôõ laïi ñuôïc  nhöng ngay sau ñoù ôû vaùn thöù 5  Kapov laïi thaéng tieáp moät  vaùn nöõa. Vaùn 8 Kasparov thaéng laïi, tyû soá caân baèng 4 -4 . Ngöôøi ta nhaän thaáy Karpov luoân daãn ñieåm tröôùc coøn Kasparov phaûi ñuoåi theo ñeå gôõ hoøa.

Tuy nhieân ñeán vaùn 11 tình traïng laïi laät ngöôïc : Kasparov thaéng vaùn naøy (vaùn caàm quaân ñen) vaø buoäc Karpov phaûi ñuoåi theo anh. Laïi 4 vaùn hoøa tieáp theo. Tôùi vaùn 16 maëc duø caàm quaân ñen, Karpov thaéng laïi. Cuoäc duoåi baùm quyeát lieät, chöa ai hôn ñöôïc ai sau 2/3 chaëng ñöôøng, tyû soá laø 8 - 8. Moïi söï seõ ñöôïc ñònh ñoaït ôû 8 vaùn coøn laïi. Trong 6 vaùn tieáp theo hoï tieáp tuïc quaàn thaûo nhau nhöng vaãn baát phaân thaéng phuï . Tyû soá luùc naøy laø 11 - 11.

Phaàn lôùn caùc nhaø chuyeân moân cho raèng 2 vaùn cuoái hoï seõ hoøa tieáp vì xem ra Karpov ñaõ coù veû meät moûi coøn Kasparov tuy troâng coù veû khoûe hôn song chöa coù daáu hieäu naøo cho thaáy anh tìm ra ñöôïc  ñaáu phaùp thích hôïp ñeå coâng phaù ñöôïc thaønh trì  cuûa Karpov.

Song taát caû nhöõng döï ñoaùn aáy ñaõ tieâu tan, vaø caùc chuyeân gia thaáy mình ñaõ laàm  khi ôû vaùn 23, Karpov ñaõ gaây ngaïc nhieân cho moïi ngöôøi. Vaùn naøy ñöôïc môû ñaàu baèng phoøng thuû  Grunphen quen thuoäc nhöng Karpov daãn daét quaân töôùng  cuûa mình raát ngoaét ngeùo tröôùc nhöõng theá hieåm hoùc cuûa ñoái phöông khieán  Kasparov phaûi suy nghó ñoái phoù maát raát nhieàu thôøi giôø neân veà cuoái vaùn ñi moät vaøi nöôùc khoâng hôïp lyù. Ñeán nöôùc 57 Kasparov khoâng coøn ñöôøng choáng traû ñöôïc nöõa buoäc phaûi döøng côø ñaàu haøng. Luùc naøy Karpov  coù lôïi theá raát lôùn. Thaéng hay hoøa anh ñeàu giaønh laïi ñöôïc chöùc voâ ñòch theá giôùi. Neáu thaéng tyû soá seõ laø 13 - 11, neáu hoøa tyû soá seõ laø 12,5 - 11,5. Karpov ñang trong taâm traïng phaán khôûi vaø höng phaán vì thaéng lôïi ôû vaùn aùp choùt thì hai khaû naêng ñoù laø hoaøn toaøn hieän thöïc, nhaát laø khi ñoái phöông ôû tình traïng caêng thaúng.

Nhöng Kasparov laïi moät laàn nöõa "vaãn laø Kasparov". Vaùn cuoái cuøng dieãn khoâng chæ trong söï hoài hoäp cuûa taát caû moïi ngöôøi theo doõi vaùn ñaáu. Haøng ngaøn caëp maét daùn chaët vaøo baøn côø loùn treo treân töôøng vaø qua heä thoáng tivi, chaêm chuù nghe caùc nhaø chuyeân moân bình luaän. Muoán ñaûo ngöôïc ñöôïc tình theá  Kasparov khoâng nhöõng khoâng ñöôïc pheùp coù baát cöù moät sai soùt naøo duø laø nhoû nhaát maø coøn khoâng ñöôïc pheùp ñöa theá côø ñeán choã hoøa cuõng nhö  khoâng ñöôïc  chaáp nhaän lôøi caàu hoøa cuûa ñoái phöông.

Chính vaùn naøy ñaõ laøm caû laøng côø phaûi khaâm phuïc yù chí  phi thöôøng cuûa nhaø voâ ñòch. Sau 41 nöôùc ñi   côø chuyeån veà côø taøn Haäu Töôïng choáng Haäu Maõ nhöng beân traéng cuûa Kasparov hôn ñöôïc moät Toát.  Ñeå daãn ñöôïc ñeán theá côø naøy, Kasparov ñaõ raát tinh töôøng nhaän ngay ra moät vaøi sai soùt  voâ cuøng beù nhoû cuûa Karpov töø nöôùc 31 vaø 33.

Ñeán luùc naøy Kasparov beøn huy ñoäng löïc löôïng taán coâng doàn daäp, ñöa ñöôïc Hoaøng Haäu cuûa mình vaøo haäu phöông cuûa beân ñen. Nhaän roõ nguy cô lôùn ñang aäp xuoáng, Karpov doàn toaøn boä söùc manh cuûa mình, tìm caùch thí quaân ñeå ñöa veà theá côø hoøa. Bieát roõ yù ñoà cuûa ñoái phöông, Kasparov tung caû Vua cuûa mình vaøo chieán traän. Theá laø hình thaønh moät theá ñaùnh aùp ñaûo maø beân traéng caû Vua, Töôïng , caùc Toát cuøng lieân keát taán coâng, quyeát khoâng ñeå hoøa. Khaùn giaû ngoài xem traàm troà thaùn phuïc sau moãi nöôùc ñi. Vaùn côø coøn tieáp tuïc ñöôïc 24 nöôùc nöõa. Roài caùi gì ñeán ñaõ phaûi ñeán. Ngöôøi ta thaáy Karpov ñöùng daäy ñaéng cay thöøa nhaän thaát baïi, thöøa nhaän  mình ñaõ boû lôõ moät cô hoäi  ngaøn vaøng  töôûng chöøng nhö ñaõ naèm goïn trong loøng baøn tay.

Vôùi tyû soá  12 - 12 laïi moät laàn nöõa Kasparov giöõ nguyeân voøng nguyeät queá chieán thaéng.

Sau traän ñaáu anh ñaõ traû lôøi phoûng vaán .

- Anh coù cho raèng saép tôùi ñaây Karpov seõ laïi laø ngöôøi thaùch ñaáu vôùi anh  ?

- Ngay luùc naøy maø nghó  tôùi  ñieàu ñoù thì hôi sôùm. Hoâm nay, anh aáy laø ngöôøi thaùch ñaáu nhöng 3 naêm nöõa ai maø bieát ñöôïc ñieàu gì seõ xaûy ra.

- Khi bò thua vaùn 23 anh caûm thaáy theá naøo ? Anh coù hy voïng seõ thaéng vaùn choùt khoâng ?

- Toâi caûm thaáy tình hình luùc ñoù heát söùc teä haïi song vaãn le loùi moät chuùt hi voïng. Toâi chæ coøn moät vaùn duy nhaát, moät cô may cuoái cuøng.

- Vaøo thôøi ñieåm naøo ôû vaùn cuoái  anh caûm thaáy mình seõ thaéng ?

- Sau nöôùc 45 khi Karpov  ñi Vua  h5 . Töø luùc ñoù  toâi tin soá phaän cuûa vaùn côø ñaõ naèm trong tay toâi

Duø Kasparov chöa döï ñoaùn ñöôïc ai  seõ laø ngöôøi seõ gaëp  anh ôû traän tranh ngoâi baùu laàn sau. Song chaúng maáy ai nghi ngôø ngöôøi ñoù vaãn seõ laø Karpov.

***

Thôøi gian thaät nhö "voù caâu qua cöûa soå"

Thaùng 5 naêm 1990 Karpov  vöôït qua Jean Timman ( Haø Lan) ôû traän chung keát vôùi tyû soá caùch bieät 6,5 - 2,5 ñeå gaëp laïi Kasparov tranh vöông mieän laàn thöù 5.

Traän tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi laàn naøy dieãn ra taïi hai ñòa ñieåm : Nöûa ñaàu taïi New York (Myõ) nöûa sau ôû thaønh phoá Lion (Phaùp) . Giôùi haâm moä côø luùc baáy giôø khoâng coøn ñeå yù ñeán baát kyø moät danh thuû naøo khaùc, moät giaûi ñaáu naøo khaùc , taát caû chæ taäp trung vaøo 2 nhaân vaät huyeàn thoaïi cuûa laøng côø, vôùi söùc manh gheâ gôùm cuûa hoï bieåu hieän ôû heä soá ELO böùt leân raát xa so vôùi soá coøn laïi, hình thaønh moät nhoùm thöôïng ñænh chæ coù 2 ngöôøi .Ban toå chöùc ñaõ ñaët moät möùc tieàn thöôûng leân ñeán con soá kyû luïc cho traän ñaáu naøy : 4,1 trieäu Fraêng Thuïy Syõ (côõ 3 trieäu USD), ngöôøi thaéng seõ nhaän ñöôïc  62,5% soá tieàn coøn laïi laø cuûa ngöôøi thua cuoäc.

Tuy nhieân luùc naøy dö luaän baét ñaàu thaáy roõ laø khaû naêng thaéng lôïi cuûa Karpov laø khoâng coøn bao nhieâu, bôûi nhìn chung söùc côø cuûa Kasparov ngaøy caøng toû ta maïnh meõ hôn, phong caùch thi ñaáu cuûa anh ngaøy caøng toû ra coù baûn lónh vaø nhaát laø anh luoân bieát vöôït qua nhöõng hoaøn caûnh hieåm ngheøo. Thaéng ñöôïc moät ngöôøi nhö Kasparov laø raát khoù khaên, nhaát laø vaøo thôøi kyø nay anh ñang toû ra raát sung söùc vaø theøm khaùt chieán ñaáu treân baøn côø.

Taïi Myõ Trong 11 vaùn ñaàu moãi beân chæ thaéng ñöôïc moät, coøn laïi laø hoaø, tyû soá laø 5,5 - 5,5. Tuy nhieân giôùi chuyeân moân ñaùnh giaù raèng Karpov chôi coù phaàn töï tin hôn. Nhaát laø ôû caùc vaùn thöù 8 vaø thöù 9, Kasparov suyùt nöõa thì thua caû 2, may maø cuoái cuøng cöùu ñöôïc hoøa.

Möôøi hai vaùn sau thi ñaáu taïi Phaùp, cuoäc côø trôû neân soâi ñoäng hôn. Kaxparov toû ra khaù xuaát saéc hôn vaø chung cuoäc, moät laàn nöõa anh ñaõ thaùng Karpov vôùi tyû soá 12,5 - 11,5 giöõ vöõng danh hieäu voâ ñòch theá giôùi cuûa mình, daãu raèng söï caùch bieät giöõa hai ngöôøi cuõng chæ laø 1 ñieåm.

Cuõng khoâng ai ngôø raèng ñaây laø laàn cuoái hoï gaëp nhau trong traän tranh vöông mieän vua côø theá giôùi vì nhöõng thaùng naêm sau ñoù ñaõ coù bieát bao söï kieân voâ tieàn khoaùng haäu xaûy ra khieán caû hai '' ñoâi ngaû bieät ly".

***

Nhö theá trong ngoùt 40 naêm tröôøng phaùi côø Vua xoâ vieát ñaõ "laøm möa laøm gioù" treân kyø ñaøi quoác teá. Khoâng nhöõng hoï lieân tuïc giöõ vöøng ñöôïc ngoâi baùu voâ ñòch theá giôùi caû nam laãn nöõ (tröø 3 naêm phaûi nhöôøng cho ngöôøi Myõ Fischer) maø cuõng luoân ñoaït cuùp vaøng ôû caùc Ñaïi hoäi Olimpic côø ñöôïc toå chöùc hai naêm moät laàn. Ñoù laø nhöõng thaønh tích veû vang chöa töøng coù cuûa moät quoác gia.

Tuy raèng trong nhöõng naêm thaùng aáy caùc nhaø voâ ñòch theá giôùi khoâng ai troäi baät, trình ñoä haàu nhö ngang nhau "nhaø voâ ñòch laø ngöôøi chôi toát nhaát trong nhöõng ngöôøi ngang baèng nhau" (lôøi Botvinik) vaø coøn coù khoâng ít nhöõng chuyeän "saép xeáp" sau "haäu tröôøng" nhöng nhìn chung, nhöõng thaønh tích maø hoï ñaït ñöôïc laø raát ñaùng traân troïng vaø ghi nhaän.

Moät trong nhöõng coáng hieán lôùn nöõa cuûa neàn côø Vua xoâ vieát laø kho taøng nghieân cöùu lyù thuyeát côø khoång loà maø caùc nhaø chôi côø, caùc huaán luyeän vieân, caùc nhaø nghieân cöùu, caùc nhaø sö phaïm côø, caùc nhaø ñaët côø theá... cuûa ñaát nöôùc naøy trong suoát nöûa theá kyû ñaõ mieät maøi vaø taän taâm khaùm phaù, hoaøn chænh vaø cho xuaát baûn haøng nghìn ñaàu saùch ñeå phuïc vuï baïn chôi côø treân khaép haønh tinh cuûa chuùng ta.

Vaø cuõng treân neàn taûng ñoù ñaõ hình thaønh moät ñoäi nguõ ñoâng ñaûo nhöõng huaán luyeän vieân côø gioûi vaøo loaïi nhaát theá giôùi. Sau naøy, khi Lieân Xoâ ñöôïc phaân ñònh laïi thaønh nöôùc Nga vaø caùc nöôùc coäng hoøa thì caùc baäc thaày naøy duø tôùi caùc nöôùc coäng hoaø hay sang caùc nöôùc khaùc sinh soáng, ñeàu toû roõ ñöôïc taøi ngheä cuûa mình, ñaøo taïo ñöôïc nhöõng nhaân taøi côø baäc nhaát cho theá giôùi.

Trong nhöõng naêm tieáp theo do nhieàu bieán ñoäng,  khi nhöõng moân theå thao noåi tieáng  khaùc cuûa Nga nhö hoác caây, tröôït baêng ngheä thuaät, cöû taï, bôi loäi... coù phaàn giaûm suùt, khoâng coøn ôû vò trí soá 1 theá giôùi nöõa, thì nöôùc Nga vaãn raát töï haøo raèng ôû moân côø, chöa coù moät kyø thuû quoác teá naøo khaùc qua maët ñöôïc hai danh kyø baäc nhaát naøy vaø töôùc hieäu Voâ ñòch theá giôùi vaãn naèm trong tay caùc kyø thuû Nga.

Ñeán ñaây chuùng ta taïm keát thuùc "Caâu chuyeän veà 2K" nhö ngöôøi ta thöôøng goïi ñeå chæ traän tranh huøng dai daúng vaø quyeát lieät giöõa Karpov vaø Kasparov. Hai kyø phuøng ñòch thuû xöùng ñaùng, vôùi söùc maïnh vöôït haún caùc kyø thuû ñöông thôøi. Tuy trong caùc traän tay ñoâi hoï ñaõ toû ra voâ cuøng quyeát lieät, nhöng caû hai vaãn thöôøng xuyeân "cuøng chung moät chieán haøo" trong ñoäi tuyeån Lieân Xoâ taïi caùc Theá vaän hoäi Olimpic côø Vua cuõng nhö traän ñaáu "Lieân Xoâ vaø phaàn coøn laïi cuûa theá giôùi" vaø bao giôø hoï cuõng cuøng nhau ñem chieán thaéng veà cho Toå quoác mình.

Tuy noùi laø taïm keát thuùc chöông naøy nhöng chuùng ta vaãn coøn gaëp laïi hoï trong nhöõng chöông sau, nhöng laø khi hoï ñaõ khoâng coøn ngoài ñoái dieän nhau tröôc baøn côø trong nhöõng traän ñaáu lòch söû .

CHƯƠNG 5

NHỮNG THÁNG NĂM SÔI ĐỘNG

"Raát ít ngöôøi, vaø hôn nöõa, chæ nhöõng ngöôøi

tuyeät vôøi nhaát môùi coù theå noùi moät caùch giaûn

dò vaø chaân thaønh :"Toâi khoâng bieát !""

D. Pisarev (Nga)

Trong nhöõng naêm ñaàu cuûa thaäp kyû 90 söï giao löu giöõa caùc nöôùc thuaän lôïi hôn, theå thao  trôû thaønh chieác caàu noái cho tình höõu nghò giöõa caùc daân toäc. Thoâng tin lieân laïc ñöôïc môû roäng, thoâng tin trong theå thao ñöôïc caäp nhaät nhanh choùng treân khaép toaøn caàu. Nhöõng söï kieän theå thao ít ai bieát tôùi, nhöõng thaéc maéc laàn löôït ñöôïc lyù giaûi vaø traû lôøi thoaû ñaùng, khieán böùc tranh theå thao trôû neân soáng ñoäng vaø chaân thöïc hôn bao giôø heát.

ÔÛ moân côø cuõng vaäy. Vì theá maø moân theå thao côø, caû côø Töôùng vaø côø Vua, phaùt trieån voâ cuøng maïnh meõ trong nhöõng thaäp nieân vöøa qua treân khaép theá giôùi. ÔÛ chaâu AÙ, nôi cö daân ñoâng nhaát haønh tinh, trong khi côø Vua ngaøy caøng ñöôïc chôi roäng raõi thì côø Töôùng truyeàn thoáng cuõng coù nhöõng böôùc phaùt trieån nhaûy voït : Nhöõng giaûi Voâ ñòch theá giôùi, nhöõng giaûi côø Töôùng quoác teá vaø khu vöïc ñöôïc toå chöùc thöôøng xuyeân. Nhieàu ngöôøi ñaõ ñaùnh giaù :"Moân côø ñang ôû vaøo thôøi kyø hoaøng kim cuûa mình!"

Vôùi caùch ñaùnh giaù voâ tö vaø khaùch quan chuùng ta thaáy böùc tranh theå thao luoân luoân bieán ñoäng theo thôøi gian, muoân maøu muoân veû . Hoâm nay anh coù theå laø moät nhaø voâ ñòch löøng laãy nhöng chæ naêm ba naêm nöõa anh ñaõ phaûi nhöôøng böôùc cho moät ngöôøi khaùc treû hôn, coù thaønh tích cao hôn, taøi naêng hôn. Ñoù laø quy luaät. Theå thao nhôø ñoù ñaõ tieán leân phía tröôùc. Moãi moät nhaø voâ ñòch ngöôøi ta khoââng chæ bieát coù nhöõng maët maïnh khoâng ai bì kòp nhöng cuõng coù nhöõng ñieåm yeáu ñaùng ngaïc nhieân, ñoù cuõng laø chuyeän thöôøng tình ! Coù nhöõng nhaø theå thao coù thôøi laø huyeàn thoaïi nhöng roài sau ñoù töï baûn thaân hoï laïi ñaùnh maát mình, maø tröôøng hôïp cuûa Mike Tyson, Simpson...laø nhöõng ñieån hình.

Coù nhöõng luaät leä vaø thoùi quen ñaõ ñöôïc aùp duïng haøng theá kyû ñeán noãi ngöôøi ta coi ñoù laø baát di baát dòch, nhöng moät ngaøy naøo ñoù noù ñöôïc caûi caùch, thay ñoåi, khieán ngöôøi ta ngôõ ngaøng nhöng roài ngay sau ñoù ngöôøi ta hieåu ra raèng nhöõng söï bieán ñoåi nhö vaäy laø  taát yeáu, hoaøn toaøn caàn thieát neáu muoán cho moân theå thao ñoù tieáp tuïc toàn taïi vaø phaùt trieån.

Nhöõng ví duï nhö vaäy raát nhieàu : moân bôi tröôùc kia chæ coù vaøi noäi dung ngheøo naøn nay ñaõ leân tôùi haøng chuïc theå loaïi, cöï ly... phong phuù thu huùt ngöôøi xem. Moân ñua oâ toâ ngaøy nay thaät söï haáp daãn : Nhöõng cuoäc ñua ñöôøng tröôøng xuyeân chaâu luïc, qua sa maïc, vöôït nuùi cao hay nhöõng voøng ñua choùng maët cuûa caùc tay ñua xe coâng thöùc 1... maø tröôùc ñaây coù naêm mô cuõng khoâng thaáy... Boùng ñaù cuõng coù nhieàu caûi caùch : Soá ñoäi ôû caùc voøng chung keát theá giôùi taêng gaáp ñoâi, traän thaéng ñöôïc tính baèng 3 ñieåm (thay cho 2 ñieåm nhö tröôùc kia), caùc giaûi quoác teá ñöôïc chia theo löùa tuoåi U16, U19, tuyeån Olimpic tuoåi döôùi 23. Trong ñieàu luaät cuõng ñöôïc caûi tieán lieân tuïc : Thuû moân bò phaït neáu duøng tay baét boùng cuûa caàu thuû ñoäi nhaø ñaù veà, khoâng ñöôïc giöõ boùng laâu quaù 6 giaây, bò phaït theû ñoû neáu chuoài boùng nguy hieåm töø phía sau... Chính nhôø nhöõng caûi caùch ñoù maø boùng ñaù haáp daãn hôn, naêng ñoäng hôn vaø giöõ vöõng ñöôïc vò trí "moân theå thao vua" cuûa mình.

Ta seõ khoâng laáy gì laøm laï neáu trong côø cuõng coù nhöõng bieán ñoäng töông töï. Nhöõng naêm thaùng tieáp theo ñaây laø nhöõng naêm thaùng huy hoaøng vaø cuõng ñaày bieán ñoäng, trong ñoù coù nhöõng söï kieän khoâng ai ngôø tôùi.

***

Naêm 1992 taïi voøng ñaáu 8 ngöôøi ñeå choïn ra ngöôøi thaùch ñaáu vôùi nhaø voâ ñòch, Karpov bò tay côø ngöôøi Anh laø Nigel Short ñaùnh baïi trong traän chung keát. Ñoù laø moät thaát baïi voâ cuøng cay ñaéng ñoái vôùi nhaø cöïu voâ ñòch. Nhö vaäy anh ñaõ khoâng coøn gaëp laïi ñoái thuû suoát gaàn 10 naêm qua cuûa mình. Ñieàu naøy cuõng khoâng coù gì khoù hieåu laém khi anh ñaõ ngoaøi 40 xuaân.

Theá laø traän tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi laàn naøy khoâng coøn laø giöõa Kasparov vaø Karpov maø seõ dieãn ra giöõa Kaxparov vaø Short. Ñoù laø laàn ñaàu tieân sau 20 naêm vaéng boùng, moät kyø thuû khoâng phaûi ngöôøi Nga loït vaøo traän thöôïng ñænh.

Ngöôøi Anh voâ cuøng phaán khôûi. Moät traêm naêm tröôùc ñaây hoï ñaõ töøng coù moät thieân taøi côø baäc nhaát chaâu AÂu laø Staunton, nhöng Staunton ñaõ khoâng theå ñem veà cho nöôùc Anh ngoâi Voâ ñòch theá giôùi . Baây giôø ngöôøi Anh coù quyeàn mô öôùc. Hoï tin vaøo söùc treû cuûa Short vaø caøng tin hôn khi anh ñaõ haï beä ñöôïc Anatoli Karpov, moät töôïng ñaøi söøng söõng suoát 17 naêm qua.

Tröôùc traän ñaáu Short tuyeân boá raèng moät ñaáu thuû côø duø thieân taøi tôùi maáy cuõng coù nhöõng ñieåm yeáu vaø anh ñaõ tìm ra ñöôïc nhöõng yeáu ñieåm ñoù neân raát tin vaøo thaéng lôïi cuûa mình. Coøn Vua côø Kasparov cuõng tuyeân boá :"Toâi tin raèng traän ñaát naøy seõ raát ngaén (very short)". AÁy laø caùch chôi chöõ vì Short coù nghóa laø ngaén truøng vôùi yù cuûa Kasparov muoán noùi raèng anh seõ thaéng Short mau leï, chaúng caàn phaûi maát nhieàu thôøi gian.

Quaû thaät Kasparov ñaõ thöïc hieän ñuùng lôøi tuyeân boá cuûa mình : Trong 24 vaùn quy ñònh anh chæ caàn chôi coù 19 vaùn, vaø trong 19 vaùn ñoù anh chæ nhöôøng cho Short thaéng coù 1 vaùn duy nhaát coøn laïi anh nuoát goïn. Traän ñaáu thaät chaúng khaùc naøo chuù cöøu non gaëp phaûi laõo soùi giaø. Tyû soá thaéng thua laø 6 - 1 (khoâng keå 13 vaùn hoaø).

Keå cuõng thuù vò, traän thaéng naøy, laø traän thaéng deã daøng nhaát trong loaït traän baûo veä chöùc voâ ñòch ñaày khoù khaêm gian khoå vaø truïc traëc töø tröôùc tôùi nay, nhöng noù ñaõ ñem laò cho Kasparov moät soá tieàn thöôûng khoång loà laø 1,5 trieäu ñoâ la. Coøn khoâi haøi hôn nöõa laø vieäc ñoái thuû cuûa anh, Nighel Short , sau khi laõnh no ñoøn ñaõ khoâng toû ra moät chuùt buoàn raàu, haäm höïc hay nuoái tieác nhö thöôøng thaáy, maø traùi laïi toû ra voâ cuøng haân hoan vaø haøi loøng vì, theo nhö lôøi anh " Ñaõ coù ñöôïc moät cô may hieám hoi ñaáu moät traän ôû möùc thöôïng ñænh nhö vaäy vôùi nhaø voâ ñòch kieät xuaát nhaát trong theá giôùi côø" ñoàng thôøi cuõng heát söùc heå haû khi nhaän moät soá tieàn thöôûng hôn 500.000 USD khoâng keùm phaàn khoång loà.

Nhöng traän ñaáu naøy khoâng phaûi do FIDE toå chöùc vaø tieàn thöôûng cuõng khoâng phaûi töø toå chöùc naøy.

Chaéc haún ñoäc giaû seõ ñaët ngay ra caâu hoûi : "Vaäy traän ñaáu naøy do ai toå chöùc vaø laáy ñaâu ra moät soá tieàn thöôûng lôùn nhö vaäy?"

***

Muoán traû lôøi troïn veïn caâu hoûi naøy chuùng ta ñaønh phaûi bôùt chuùt thôøi gian ngöôïc doøng thôøi gian tröôùc traän ñaáu naøy khoaûng 5 naêm ñeå hieåu töôøng taän khaù nhieàu nhöõng gì ñaõ xaûy ra vaø seõ coøn xaûy ra trong töông lai.

Nhö ta ñaõ chöùng kieán : Trong 5 naêm qua, nhöõng traän thö huøng giöõa Karpov vaø Kasparov dieãn  ra quyeát lieät , tuy hoï cuøng laø coâng daân Nga nhöng nhöõng traän ñaáu khoâng coøn ñöôïc toå chöùc chæ ôû Moskva nöõa maø  coù theâm nhieàu nöôùc ñöùng ra ñaêng cai vaø ñaët tieàn thöôûng nhö London (Anh), Sevilla (Taây Ban Nha), New York (Myõ), Lion (Phaùp)... Tình hình ñaõ khaùc haún nhöõng naêm 50 -70 , nhaø voâ ñòch vaø ngöôøi thaùch ñaáu khoâng coøn phuï thuoäc tieàn löông quaù ít oûi cuûa nhaø nöôùc (tröôùc kia caùc khoaûn thöôûng haäu hó nhaän ñöôïc töø caùc giaûi lôùn hoï thöôøng phaûi noäp laïi gaàn heát cho nhaø nöôùc döôùi nhieàu hình thöùc maø baûn thaân hoï raát baát bình vaø thaéc maéc), giôø ñaây hoï  coù theå soáng nhôø thu nhaäp raát cao ôû traän ñaáu thöôïng ñænh .

Bôûi vì nhöõng vaùn ñaáu coù chaát löôïng raát cao ngaøy caøng thu huùt ñoâng khaùn giaû treân toaøn caàu neân caùc nhaø  taøi trôï baét ñaàu tìm ñeán, baûo trôï giaûi ñaáu vaø cung caáp tieàn. Nhö theá cuõng coù nghóa laø moãi moät traän phaûi laø moät traän quyeát ñaáu, moät maát moät coøn thaät söï, phaûi thi thoá ñöôïc toaøn boä taøi naêng cuûa moãi ñoái thuû, theå thao khoâng theå bò leä thuoäc quaù nhieàu vaøo chính trò, khoâng coù theå mang tính bieåu dieãn hoaëc ñöôïc "daøn xeáp" nhö tröôùc ñaây. Muoán ñöôïc nhö theá thì con ñöôøng chuyeân nghieäp hoùa laø taát yeáu. Caùc kyø thuû baäc nhaát duø muoán hay khoâng ñaõ maëc nhieân trôû thaønh nhöõng kyø thuû nhaø ngheà.

Karpov khao khaùt giaønh laïi ngoâi voâ ñòch thì khoâng theå boû thì giôø ñeå theo ñuoåi nhöõng coâng trình veà kinh teá hoïc (Anh laø Phoù tieán só kinh teá), coøn Kasparov cuõng khoâng theå coù thôøi gian ñeå ñi laøm phoùng vieân baùo chí theo ñuùng ngheà ñöôïc ñaøo taïo töø  tröôøng ñaïi hoïc.

Töø naêm 1972  ñaõ coù nhöõng kyø thuû khaùc ngoaøi Lieân Xoâ ñöùng ñöôïc vaøo haøng nguõ caùc öùng cöû vieân, caùc traän ñaáu voâ ñòch ñöôïc oå chöùc ôû nhieàu nöôùc neân phong traøo côø Vua phaùt trieån maïnh , soá kyø thuû trôû thaønh  Ñaïi kieän töôùng taêng nhanh , hoï hình thaønh moät ñoäi nguõ "caùc nhaø quyù toäc" trong vöông quoác côø Vua . Thöôøng laø hoï ôû trong TOP 100 cuûa theá giôùi. Taát caû nhöõng dieãn bieán cuûa traän tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi ñöôïc hoï theo doõi chaët cheõ vaø moãi moät ngöôøi trong soá hoï ñeàu aáp uû öôùc mô moät ngaøy naøo ñoù hoï (keå caû caùc coâ gaùi) seõ trôû thaønh ngöôøi thaùch ñaáu vôùi nhaø voâ ñòch nhaèm ñoaït laáy Vöông mieän.

Caùch cö xöû cuûa FIDE trong nhieàu naêm qua ñoái vôùi caùc öùng cöû vieân vaø caùc nhaø voâ ñÒch khieán hoï khoâng baèng loøng. Ñoù chính laø ñieàu caûn trôû cho côø Vua chuyeân nghieäp phaùt trieån. Hoï khoâng muoán bò quaù phuï thuoäc vaøo yù muoán cuûa moät toå chöùc, hay noùi ñuùng hôn laø vaøo caù nhaân moät oâng chuû tòch, maø khoâng ít khi nhöõng oâng chuû tòch naøy ñaõ phaïm nhöõng sai laàm tai haïi. Hoï muoán taäp hôïp nhau laïi thaønh moät toå chöùc rieâng.

Vaø roài caùi gì phaûi ñeán ñaõ ñeán. Naêm 1988 caùc ñaïi kieän töôùng treân khaép theá giôùi ñaõ taäp hôïp nhau laïi trong moät toå chöùc cuûa hoï vôùi teân goïi Hieäp hoäi caùc Ñaïi kieän töôùng quoác teá goïi taét laø GMA (Grandmasters Association). Töø  nhaø voâ ñòch Kasparov ñeán caùc cöïu voâ ñòch theá giôùi nhö Botvinik, Tan, Smyslov, Spasski, Karpov, ... vaø haøng traêm ñaïi kieän töôùng ôû caùc nöôùc ñaõ tìm thaáy tieáng noùi chung. Hoï hoäi hoïp vôùi nhau, choïn ra caùc ñaïi dieän cuûa mình ñeå ñaøm phaùn vôùi FIDE. Hoï quyeát taâm giaønh laáy quyeàn ñöôïc ñöùng ra toå chöùc giaûi Voâ ñòch theá giôùi.

Ngaøy 30 thaùng Tö naêm 1989 moät vaên kieän chính thöùc giöõa GMA vaø FIDE ñöôïc kyù taïi Brussels (Bæ) goàm 5 ñieàu, quy ñònh veà moái quan heä giöõa hai toå chöùc maø quan troïng nhaát laø giaûi Voâ ñòch theá giôùi. Vaên kieän naøy ñöôïc caùc ñaïi dieän cuûa GMA laø Botvinik, Karpov, Kasparov, Kok, Schmid vaø Timman kyù. Thoaû thuaän naøy thöøa nhaän giaûi voâ ñòch theá giôùi laø giaûi quan troïng nhaát cuûa côø Vua theá giôùi, laø ñoäng löïc chính ñeå phaùt trieån phong traøo côø (Ñieàu 2). Hai beân hoaøn toaøn coù quyeàn ngang nhau trong vieäc toå chöùc giaûi naøy, cuøng nhau baøn caùch toå chöùc voøng ñaáu loaïi theo phöông caùch môùi, thaønh laäp uyû ban ñieàu haønh chung (Ñieàu 3) vaø taát caû caùc luaät leä,quy öôùc thi ñaáu do hai beân cuøng soaïn thaûo (Ñieàu 4).

Trong ñaïi hoäi cuûa FIDE  ñöôïc toå chöùc vaøo thaùng 8 naêm 1989 taïi Puerto Rico vaán ñeà quan heä vôùi GMA  ñöôïc ñöa vaøo chöông trình nghò söï vaø trôû thaønh vaên kieän chính thöùc cuûa FIDE. Cuõng trong thôøi gian naøy GMA ñaõ ñöùng ra toå chöùc Cuùp theá giôùi cuûa rieâng mình (Cuùp theá giôùi chöù khoâng phaûi giaûi Voâ ñòch theá giôùi) thaønh coâng, khieán uy tín cuûa GMA taêng leân raát nhanh.

Phaán khôûi tröôùc nhöõng thaønh töïu cuûa mình GMA tính tôùi vieäc keâu goïi caùc nhaø taøi trôï cho giaûi Voâ ñòch theá giôùi. Neáu giaûi naøy vaãn coøn phaûi chia xeû vôùi FIDE thì vieäc ñaùp öùng nhöõng yeâu caàu cuûa caùc nhaø taøi trôï seõ gaëp khoù khaên, vaû laïi FIDE cuõng khoâng chòu giao haún giaûi cho moät toå chöùc khaùc. FIDE vaãn cöông quyeát chæ hôïp taùc chöù khoâng chuyeån nhöôïng quyeàn toå chöùc traän tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi cho GMA.

Theá roài, khoâng phaûi laø maâu thuaãn giöõa GMA vaø FIDE maø chính laø maâu thuaãn trong noäi boä GMA khieán toå chöùc naøy töï ñaâm ñaàu vaøo ngoõ cuït. Moät nöûa soá thaønh vieân GMA taùn thaønh quy cheá hoaøn toaøn nhaø ngheà, moät nöûa thì cho raèng neân ñeå giaûi tieán haønh theo kieåu cuõ, döôùi söï baûo trôï cuûa caû FIDE laãn GMA. Toùm laïi laø ñeán luùc ñaët vaán ñeà döùt khoaùt : GMA laø moät toå chöùc chuyeân nghieäp hay laø moät toå chöùc ñoaøn theå, GMA töï soáng baèng ngheà chôi côø cuûa mình , taùch giaûi Voâ ñòch theá giôùi khoûi FIDE hay vaãn duy trì söï chi phoái cuûa FIDE. YÙÙ kieán cuûa caùc Ñaïi kieän töôùng raát khaùc nhau, hoï tranh luaän, baøn caõi  raát nhieàu trong caùc hoäi nghò vaø treân baùo chí. Cuoái cuøng khoâng ñònh ra ñöôïc moät ñöôøng höôùng thoáng nhaát vaø khoâng baàu ra ñöôïc ban laõnh ñaïo. Thôøi gian khoâng chôø ñôïi hoï, theá roài sang naêm 1990 GMA tan nhö chôï chieàu, "ai veà nhaø naáy".

Ñoù laø moät söï thaát baïi cuûa GMA hay noùi ñuùng hôn laø cuûa caùc Ñaïi kieän töôùng. Thaát baïi naøy naëng veà maët thieáu kinh nghieäm toå chöùc hôn laø veà maët yù thöùc vì noùi cho cuøng hoï vaãn muoán coù moät caùi gì ñoù ñoäc laäp hôn. Nhöng nhö theá voâ hình chung GMA ñaõ ñem ñeán cho FIDE moät  thaéng lôïi quan troïng .

Giôø ñaây FIDE hoaøn toaøn tin chaéc vaøo ñoäc quyeàn cuûa mình vaø thôû phaøo nheï nhoõm baét tay vaøo toå chöùc traän tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi giöõa Kasparov vaø Karpov taïi hai thaønh phoá lôùn laø New York vaø Lion (Phaùp) vaøo cuoái naêm 1990. Kasparov thaéng Karpov, tieáp tuïc giöõ chöùc Voâ ñòch theá giôùi nhö ta ñaõ bieát.

Nhöng caâu chuyeän coøn chöa döøng laïi ôû ñaây :

Naêm thaùng troâi qua, caùi naêm 1993 ñaùng ghi nhôù ñaõ ñeán, sau nhöõng traän ñaáu khaù thaønh coâng, Nigel Short sau traän baùn keát vaø chung keát ñaùnh baïi caû Jean Timman (Haø Lan) vaø Karpov ñaõ trôû thaønh ngöôøi thaùch ñaáu vôùi ñöông kim voâ ñòch Kasparov.

Trong khi yeân trí veà ñòa vò ñoäc toân, khoâng coøn baát kyø moät toå chöùc, moät caù nhaân naøo coù theå caïnh tranh ñöôïc, FIDE beøn ñöa ra nhöõng quyeát ñònh rieâng veà theå thöùc, ñòa ñieåm vaø soá tieàn thöôûng... buoäc Kasparov vaø Short phaûi nhaát nhaát tuaân theo. OÂng chuû tòch FIDE queân maát moät ñieàu laø tình hình laøng côø ñaõ khaùc haún nhöõng naêm tröôùc. Caùch aùp ñaët nhö theá ñaõ  thì vaáp phaûi söï phaûn ñoái cuûa caû nhaø voâ ñòch laãn ngöôøi thaùch ñaáu.

Roõ raøng nhöõng gì baát ñoàng töø laàu giöõa hai beân vaãn ngaám ngaàm toàn taïi. GMA khoâng coøn nöõa nhöng tö töôûng cuûa noù ñaõ kòp aên saâu vaøo ñaàu oùc cuûa caùc ñaïi kieän töôùng. Hoï muoán noái tieáp con ñöôøng cuûa caùc baäc tieàn boái töø Steinitz ñeán Aliokhin.

Khi bieát ñöôïc söï baát öng thuaän cuûa hai ngöôøi, FIDE beøn ñöa ra moät toái haäu thö, chæ caàn moät trong hai ngöôøi chòu khuaát phuïc thì moïi söï seõ xong nhöng laàn naøy caû hai nhaát quyeát khoâng ñaùp öùng toái haäu thö ñoù. OÂng chuû tòch FIDE laäp töùc quyeát ñònh khai tröø caû hai ra khoûi FIDE vaø tuyeân boá töôùc danh hieäu voâ ñòch theá giôùi cuûa Kasparov. Caùch cö xöû cuûa oâng chuû tòch FIDE laàn naøy vôùi Kasparov chaúng khaùc naøo ñoái vôùi Fischer naêm 1975 vaø chuyeän töï yù caét ñöùt traän ñaáu naêm 1985. Nhöng thaät oaùi oaêm khai tröø caû hai ngöôøi cuõng ñoàng nghóa laø khai tröø luoân caû traän tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi quan troïng nhaát ra khoûi FIDE. Caùch laøm quaù tay laàn naøy nhö gioït nöôùc cuoái cuøng laøm traøn coác.

Nhöng laàn naøy Kasparov vaø Short khoâng phaûi laø anh chaøng Fischer thuï ñoäng vaø ñôn ñoäc naêm xöa. Kasparov tuyeân boá ngay: "Danh hieäu voâ ñòch theá giôùi phaûi ñöôïc chöùng minh treân baøn côø chöù khoâng phaûi moät danh hieäu coù saün cuûa FIDE ñeå toå chöùc naøy muoán ban phaùt cho ai thì ban. FIDE cuõng khoâng coù quyeàn gì töôùc danh hieäu cuûa nhaø voâ ñòch. Danh hieäu naøy laø sôû höõu trí tueä hieån nhieân cuûa moät ngöôøi ñaõ giaønh ñöôïc chieán thaéng roõ raøng vaø trung thöïc treân baøn côø trong nhöõng traän quyeát ñaáu ñaõ ñöôïc caû theá giôùi bieát roõ vaø coâng nhaän. FIDE coù coâng nhaän hay khoâng coâng nhaän thì cuõng khoâng theå laøm ñöôïc gì ñeå ñaûo ngöôïc laïi nhöõng keát quaû ñaõ dieãn ra treân baøn côø". Kasparov coøn nhaén nhuû :"Nöûa theá kyû tröôùc ñoù,khi FIDE chöa ra ñôøi, thì ñaõ coù nhöõng nhaø Voâ ñòch theá giôùi : Steinitz, Laxker, Capablanca, Aliokhin, Euwe. Hoï ñeàu khoâng caàn tôùi FIDE trao taëng danh hieäu ñoù cho mình vaø hoï thaät söï laø nhöõng nhaø voâ ñòch chaân chính, hoï  thaät söï ñaõ vöôït troäi hôn caùc ñoái thuû cuûa hoï. Moãi moät nhaø voâ ñòch nhö vaäy ñeàu taïo ra moät kyû nguyeân môùi trong côø Vua nhôø nhöõng vaùn ñaùnh saùng taïo môùi meû cuûa hoï. Taát caû söï saùng taïo ñoù khoâng phaûi qua lôøi noùi maø laø qua nhöõng vaùn côø baát töû cuûa hoï, trôû thaønh kinh ñieån cho ñôøi sau. Moãi nhaø voâ ñòch nhö vaäy ñeàu coù quyeàn maëc nhieân laøm vieäc, thoaû thuaän tröïc tieáp vôùi ngöôøi thaùch ñaáu ñeå tieán haønh traän tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi maø khoâng caàn baát cöù toå chöùc naøo ñöùng ra ñònh ñoaït thay hoï hay nhuùng tay vaøo moïi vieäc cuûa hoï. Thöïc teá cho thaáy nhöõng traän ñaáu nhö vaäy ñeàu raát thaønh coâng"

Caû hai quyeát ñònh thaønh laäp moät hieäp hoäi môùi goïi laø Hieäp hoäi côø Vua nhaø ngheà goïi taét laø PCA. Ngay laäp töùc London xin ñaêng cai traän ñaáu naøy, giaûi thöôûng do moät tôø baùo lôùn, tôø "Times" ñöùng ra taøi trôï. Ñieàu naøy khoâng coù gì ñoät ngoät hoaëc ñaùng ngaïc nhieân caû vì Nighel Short laø kyø thuû Anh duy nhaát laàn ñaàu tieân tranh ngoâi voâ ñòch theá giôùi.

Traän ñaáu giöõa ñaïi cao thuû ngöôøi Nga (Töø khi khoâng Lieân Xoâ tan raõ, Kasparov ñaõ ôû laïi Nga vaø nhaäp quoác tòch Nga) vaø ngöôøi Anh, nhö ta ñaõ bieát,  thu huùt söï chuù yù lôùn lao cuûa laøng côø theá giôùi vaø thaønh coâng toát ñeïp.

***

Tröôùc ñaây, khi  töôùc danh hieäu cuûa Fischer FIDE coøn coù ngöôøi thaùch ñaáu ñeå taán phong danh hieäu môùi. Nhöng giôø ñaây caû nhaø voâ ñòch laãn ngöôøi thaùch ñaáu ñeàu ñaõ ra ñi. Chaúng leõ FIDE laïi khoâng coù giaûi voâ ñòch theá giôùi cuûa rieâng mình trong khi giaûi cuûa PCA ñang raàm roä tieán haønh ? Ñaõ "ñaâm lao thì phaûi theo lao", ñeå laøm ñoái troïng, oâng Compomanes quyeát ñònh choïn hai ngöôøi ñaõ bò Short ñaùnh baïi laø Karpov vaø Timman, moät ngöôøi ñoùng vai nhaø voâ ñòch, ngöôøi kia ñoùng vai keû thaùch ñaáu vaø toå chöùc giöõa hoï moät traän ñaáu goïi laø "traän tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi cuûa FIDE" vaø höùa raèng seõ traû cho hoï moät soá tieàn thöôûng lôùn khoâng keùm gì soá tieàn thöôûng cuûa PCA neáu hoï chòu nghe theo.

Karpov chaáp thuaän ngay, coøn Timman luùc ñaàu coøn löôõng nhöng sau roát cuõng xuoâi loøng. Traän ñaáu naøy ñöôïc toå chöùc ôû Haø Lan, song song vôùi traän Kasparov - Short. Tuy nhieân môùi ñöôïc nöûa chöøng thì ban toå chöùc ñoät nhieân tuyeân boá huûy boû traän ñaáu vôùi lyù do chaát löôïng caùc vaùn thi ñaáu khoâng cao, caùc nhaø taøi trôï khoâng chòu boû tieàn ra vaø truyeàn hình khoâng mua baûn quyeàn neân khoâng coøn tieàn ñeå tieáp tuïc chi phí. Vieäc naøy khieán chuû tòch FIDE maát maët, Karpov laãn Timman cuõng baát bình. Nöôùc ñaêng cai giai ñoaïn sau cuûa cuoäc ñaáu naøy laø Oman cuõng ñoät ngoät vieän ra moät soá lyù do teá nhò ñeå tuyeân boá boû cuoäc. Cuoäc côø do FIDE toå chöùc trôû thaønh troø cöôøi cho thieân haï.

Ñeå cöùu vaõn tình theá, oâng Compomanes bay ñi khaép nôi vaän ñoäng, caùc nöôùc ñeàu laøm ngô. OÂng quay veà chaâu AÙ, ñeán Indonesia vaän ñoäng ñöôïc moät nhaø tö baûn ñöùng ra giuùp ñôõ . Cuoäc ñaáu ñöôïc tieáp dieãn muoän maøng taïi ñaây vaø bò rôi vaøo queân laõng, maëc duø sau ñoù Karpov moät laàn nöõa laïi ñöôïc FIDE taán phong laø nhaø "Voâ ñòch theá giôùi". Taát nhieân laø khoaûn tieàn thöôûng nhö ñaõ höùa khoâng kieám ñaâu ra ñöôïc.

Ngay beân trong FIDE, nhöõng lôøi chæ trích naëng neà baét ñaàu nhaèm vaøo oâng chuû tòch. Nhöõng caùch laøm voäi vaõ, sai laàm coù heä thoáng xöa nay ñöôïc ñem ra pheâ phaùn kòch lieät. Caùc ñoái thuû cuûa chuû tòch FIDE ñeà nghò thay theá ngöôøi ñöùng ñaàu toå chöùc naøy. Söï theå naøy laø moät ñoøn naëng giaùng vaøo uy tín cuûa FIDE vaø  khieán noäi boä FIDE trôû neân chia reõ. Cuoäc khuûng hoaûng cuûa FIDE ngaøy caøng traàm troïng hôn khi nguoàn taøi chính ngaøy caøng caïn kieät, caùc nhaø taøi trôï khoâng coøn höùng thuù ñeán vôùi FIDE khi  traän tranh chöùc voâ ñòch thaät söï khoâng coøn trong tay FIDE nöõa. FIDE khoâng coøn coù khaû naêng taäp hôïp caùc ñaïi kieän töôùng vaø giaûi Voâ ñòch theá giôùi saép tôùi cuûa FIDE chaéc  seõ khoù maø toå chöùc noåi. Chuû tòch FIDE gaéng göôïng cheøo choáng ñöôïc theâm moät naêm nöõa nhöng roài tröôùc aùp löïc vaø söï phaûi ñoái quaù maïnh cuûa dö luaän vaø noäi boä, oâng buoäc phaûi töø chöùc. Söï ra ñi cuûa oâng laø moät quy luaät taát yeáu.

PCA ñöôïc thaønh laäp vôùi quyeát taâm ñöa moân theå thao naøy leân möùc nhaø ngheà nhaèm caûi thieän caên baûn chaát löôïng caùc vaùn ñaáu vaø naâng cao möùc thu nhaäp cuûa caùc ñaïi kieän töôùng. Xeùt veà caû hai phöông dieän, toå chöùc môùi cuûa hoï tuy khaù loûng leûo vaø phaûi traûi qua moät giai ñoaïn soùng gioù, nhöng cuõng ñaõ toû ra thaønh coâng. Phaàn ñoâng caùc ñaïi kieän töôùng coù teân tuoåi treân theá giôùi ñeàu ghi teân thi ñaáu theo theå thöùc cuûa PCA. Hôn nöõa PCA ñaõ nhaän ñöôïc söï baûo trôï ñaùng keå töø phía caùc haõng kinh doanh lôùn, tieâu bieåu nhaát laø haõng cheá taïo vi maïch cho maùy vi tính noåi tieáng  theá giôùi  Intel.

Taïi ñaïi hoäi cuûa FIDE ñöôïc toå chöùc vaøo cuoái naêm 1994 nhaân dòp OÂlimpic côø Vua theá giôùi laàn thöù 31, FIDE ñaõ thöøa nhaän toå chuùc côø Vua nhaø ngheà PCA vaø keát naïp laïi hai thaønh vieân maø hoï ñaõ khai tröø tröôùc ñoù. Ñeán ñaây hình thaønh moät tình theá cuøng luùc toàn taïi song song hai toå chöùc côø Vua theá giôùi : FIDE vaø PCA vaø ñieàu thuù vò hôn nöõa laø moãi moät toå chöùc laïi coù moät nhaø Voâ ñòch theá giôùi, nhaø Voâ ñòch theá giôùi naøo cuõng töï xöng mình laø chaân chính caû. Khoâng leõ trong vöông quoác côø Vua, chieác vöông mieän ñeán giôø phuùt naøy laïi ñöôïc cöa ñoâi ?

Tuy nhieân cho ñeán nay heä thoáng thi ñaáu cuûa 2 toå chöùc naøy vaãn toå chöùc rieâng reõ vaø do ñoù nhieàu tay côø noåi tieáng theá giôùi, goàm phaàn ñoâng laø caùc ñaïi kieän töôùng quoác teá ñaõ ghi teân thi ñaáu ôû caû 2 giaûi.

Veà phía PCA theå thöùc thi ñaáu khoâng coù gì thay ñoåi, naêm 1995, vua côø Kasparov gaëp ngöôøi thaùch ñaáu vôùi mình laø Viswanathan  Anand (ngöôøi AÁn Ñoä) ñeå tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi

Coù ngöôøi lo ngaïi raèng hai toå chöùc naøy ñang caïnh tranh nhau quyeát  lieät khieán cho côø Vua theá giôùi höùng chòu thieät haïi nhö kieåu "traâu boø ñaùnh nhau ruoài muoãi cheát". Ñieàu ñoù hoaøn toaøn khoâng coù caên cöù. Tröôùc tieân, hai toå chöùc naøy khoâng ñoái ñòch nhau gay gaét nhö ngöôøi ta töôûng. Thöù hai, nhôø söï caïnh tranh naøy maø laøng côø theá giôùi ñöôïc lôïi. Cuõng gioáng nhö hai haõng caïnh tranh saûn xuaát ra haøng hoùa toát hôn, reû hôn thì ngöôøi tieâu duøng laïi ñöôïc lôïi hôn raát nhieàu so vôùi khi chæ coù moät haõng duy nhaát ñoäc quyeàn.

Chuùng ta thöû tìm hieåu moät soá coâng vieäc vaø vai troø cuûa hai beân. Nhieàu chöùc naêng vaø coâng vieäc cuûa FIDE khoâng ñoäng chaïm gì tôùi PCA, ngöôïc laïi nhöõng coâng vieäc chính yeáu cuûa PCA cuõng khoâng heà laøm caûn trôû hoaït ñoäng cuûa FIDE.

Coâng vieäc cuûa FIDE laø phaùt trieån moân theå thao côø trong quaûng ñaïi quaàn chuùng treân theá giôùi : töø nhöõng giaûi  ñaáu cho thanh thieáu nieân, nhi ñoàng nhö giaûi ôû Disneyland (Phaùp) cho ñeán caùc giaûi daønh cho caùc baäc cao nieân,  caùc giaûi töôûng nieäm, giaûi sieâu haïng, caùc traän ñaáu cho nöõ giôùi ñeán caùc traän ñaáu cho nhöõng ngöôøi taøn taät, caùc giaûi ñaáu töø thieän. Hai naêm moät laàn FIDE laïi ñöùng ra toå chöùc Ñaïi hoäi Olimpic côø toaøn theá giôùi, moät ngaøy hoäi côø lôùn coù tôùi treân 100 ñoäi côø nam vaø 70 - 80 ñoäi côø nöõ ôû haàu heát caùc nöôùc treân theá giôùi tham döï. FIDE coøn laø toå chöùc tính heä soá söùc maïnh côø cho töøng kyø thuû ôû caùc nöôùc, ñöôïc goïi laø heä soá ELO (hay Rating) vaø treân cô sôû  nhöõng tieâu chuaån do mình ñaët ra, phong caáp cho caùc kyø thuû naêm chaâu. Taát caû nhöõng ñieàu ñoù khoâng maûy may aûnh höôûng gì ñeán PCA maø ngöôïc laïi PCA hoan ngheânh taát caû nhöõng chöùc naêng vaø coâng vieäc ñoù.

Veà phaàn PCA moät trong nhöõng nhieäm vuï quan troïng cuûa hoï laø toå chöùc traän tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi vaø phaùt trieån caùc giaûi côø nhanh, moät hình thöùc chôi côø tích cöïc hieän ñang ñöôïc öa chuoäng (PCA haøng naêm coù moät xeâri caùc giaûi côø nhanh do Intel taøi trôï). Hoï keâu goïi söï hôïp taùc cuûa caùc nhaø taøi trôï, ñeåø caùc ñaïi kieän töôùng coù theå soáng baèng chính ngheà chôi côø cuûa mình. Coâng vieäc naøy khoâng aûnh höôûng chuùt naøo ñeán FIDE, ngöôïc laïi FIDE coøn hoan ngheânh vì  gaùnh naëng veà taøi chính ñaõ ñöôïc keû khaùc chìa vai gaùnh vaùc duøm.

Veà nhaân söï, boä maùy laõnh ñaïo caû hai beân ñeàu ñoäc laäp, khoâng heà xaâm phaïm gì ñeán nhau. Quy cheá hoaït ñoäng cuõng hoaøn toaøn rieâng bieät : FIDE coù boä maùy cöïc kyø ñoà soä, ngoaøi boä maùy laõnh ñaïo caáp cao goàm chuû tòch, chuû tòch danh döï, 6 phoù chuû tòch, toång thö kyù, caùc phoù toång thö kyù , hoäi ñoàng thöôøng tröïc, uûy ban trung öông, caùc chuû tòch vaø phoù chuû tòch caùc chaâu, caùc khu vöïc treân theá giôùi coøn coù khoaûng 20 ban chuyeân moân, moãi ban laïi coù caùc tieåu ban.

Trong luùc ñoù thì boä maùy cuûa PCA laïi cöïc kyø goïn nheï, khoâng coù chuû tòch, toång thö kyù naøo heát, chæ coù voûn veïn 5 giaùm ñoác, quyeàn haïn hoaøn toaøn ngang baèng nhau, moãi ngöôøi phuï traùch moät vieäc, hoïp haønh thoâng qua ñieän thoaïi ñöôøng daøi hay maïng Internet, bieåu quyeát coâng vieäc theo quaù baùn. Giaùm ñoác naøo khoâng thích laøm nöõa coù theå xin thoâi vaø moät giaùm ñoác môùi seõ ñöôïc thay theá. Nhö Short, moät trong hai ngöôøi saùng laäp, sau vaøi naêm laøm giaùm ñoác, ñeán moät ngaøy ñeïp trôøi  kia göûi tôùi moät thoâng baùo :"Raát  uûng hoä caùc  baïn, nhöng mình coù moät soá vieäc rieâng phaûi laøm, xin chaøo, caùc baïn laøm tieáp nheù !" vaø nheï nhaøng rôøi khoûi cöông vò giaùm ñoác cuûa mình.

Toùm laïi coâng vieäc cuûa PCA raát ñôn giaûn : Laøm vieäc vôùi caùc nhaø taøi trôï ñeå coù tieàn toå chöùc caùc giaûi, toå chöùc ñöôïc caùc giaûi laø ñeå nuoâi soáng caùc kyø thuû nhaø ngheà, muoán soáng ñöôïc caùc kyø thuûï phaûi toû roõ taøi naêng thaät söï cuûa mình treân baøn côø. chæ vôùi giaûi coù trình ñoä cao  thì caùc nhaø taøi trôï môùi ñeán vôùi hoï. Logic chæ coù theá, khoâng hôn khoâng keùm, keå caû giaûi Voâ ñòch theá giôùi.

Thöïc ra treân theá giôùi baây giôø khoâng thieáu gì nhöõng toå chöùc daïng nhö vaäy, hoï chuù yù tröôùc tieân ñeán tính hieäu quaû , vaø taän duïng toái ña caùc phöông tieän thoâng tin toaøn caàu ñeå ñieàu haønh coâng taùc cuûa mình. Khi thaáy söï toàn taïi cuûa mình khoâng ñem laïi lôïi ích vaø hieäu quaû, hoï töï nguyeän giaûi taùn.

Hai beân cuõng khoâng heà tranh giaønh ngöôøi cuûa nhau hay baét bí caùc kyø thuû. Caùc kyø thuû coù theå thoaûi maùi ghi teân tham gia baát kyø giaûi cuûa beân naøo hay ghi teân tham gia cuøng luùc giaûi cuûa caû hai beân. Caû hai toå chöùc ñeàu vui loøng chaøo ñoùn hoï. Kasparov vaø ñoàng söï cuûa oâng trong PCA cöù hai naêm moät laàn laïi vui veû keùo ñeán döï Olimpic côø Vua theá giôùi do FIDE toå chöùc. FIDE cuõng khoâng bao giôø queân göûi giaáy môøi tôùi Short, Kasparov...moãi khi coù giaûi sieâu haïng taïi Las Palmas hay Linares. Ngöôïc laïi ôû caùc giaûi côø nhanh cuûa PCA, caùc quan chöùc cuûa FIDE cuõng toû ra höùng thuù tôùi quan saùt vaø hoïc taäp. Caùch suy nghó cuûa theá giôùi baây giôø raát khaùc xöa, moïi vieäc ñeàu coá gaéng oân hoaø vaø neáu coù gì chöa saùng toû thì thoâng qua thöông löôïng, khoâng phaûi caùi gì cuõng ñem ra kích ñoäng, ñoái ñòch nhau.

Nhôø  coù hai toå chöùc maø caùc ñaïi kieän töôùng caûm thaáy mình coù giaù hôn bao giôø heát, beân naøo cuõng caàn ñeán hoï, coá gaéng ñaët nhöõng phaàn thöôûng cao hôn ñeå loâi keùo hoï veà vôùi mình. Nhöõng "ngö oâng ñaéc lôïi" naøy caûm thaáy theá giôùi quaû laø ñang roäng môû bieát bao vaø khaû naêng thi thoá taøi naêng cuûa hoï khoâng bò o eùp , haïn cheá.

"Laõnh thoå hai beân" xem ra ñaõ ñöôïc phaân ñònh roõ raøng, coâng vieäc cuûa hoï khoâng heà choàng cheùo leân nhau. Caû hai cuøng "cung cuùc taän tuïy" vôùi phong traøo côø theá giôùi, ñeàu chaêm lo ñôøi soâng vaø caùc quyeàn lôïi cho kyø thuû cuûa mình. Ñieàu ñoù ñöôïc caû theá giôùi côø hoan ngheânh. Theá thì caùi gì  khieán hai beân baát ñoàng, caùi gì  khieán ngöôøi ta phaûi goïi laø "söï chia reõ", vì sao laïi coù nhöõng lôùi ñeà nghò veà thoáng nhaát phong traøo côø Vua theá giôùi ?

Taát caû nhöõng gì khaùc bieät giöõa FIDE vôùi PCA chuû yeáu laø xoay quanh vieäc tranh giaønh nhau ñeå ñöôïc toå chöùc traän ñaáu tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi, traän quan troïng nhaát vaø uy tín nhaát cuûa laøng côø theá giôùi.

Nhö vaäy, tuy toàn taïi hai toå chöùc nhöng laøng côø theá giôù hoaøn toaøn yeân bình. Ñoù laø cuoäc khuûng hoaûng ôû  kieán truùc thöôïng taàng, ôû "taàng lôùp" ñaïi kieän töôùng trôû leân, maø ñaïi kieän töôùng thì coù bao nhieâu so vôùi con soá haøng trieäu kyø thuû "thöôøng thöôøng baäc trung" treân toaøn caàu. Trong 5 naêm coù chuyeän "côm chaúng laønh canh chaúng ngoït" giöõa FIDE vaø PCA phong traøo côø toaøn theá giôùi vaãn phaùt trieån mau leï vaø  toát ñeïp, khoâng heà bò aûnh höôûng baát lôïi bôûi baát kyø moät toå chöùc naøo.

***

Naêm 1995. Chu kyø 3 naêm ñeå tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi laïi tôùi. Caùc voøng ñaáu loaïi cuûa PCA ñaõ choïn ra moät ngöôøi thaùch ñaáu xöùng ñaùng vôùi nhaø voâ ñòch. Ñoù laø Viswanathan Anand, moät taøi naêng côø baäc nhaáùt ngöôøi AÁn Ñoä, luùc ñoù 25 tuoåi. Caùc ñaáu thuû côø Vua treân khaép theá giôùi töø laâu ñaõ haùo höùc chôø ñôïi traän ñaáu naøy. Maáy naêm gaàn ñaây Anand ñaõ laàn löôït ñaùnh baïi haøng loaït caùc kyø thuû coù teân tuoåi AÂu Myõ ñeå ñöôïc böôùc vaøo traän tranh ngoâi voâ ñòch. Trong moät cuoäc phoûng vaán, khi ñöôïc hoûi ai laø ngöôøi xöùng ñaùng nhaát thaùch ñaáu vôùi mình, khoâng moät chuùt do döï, Kasparov ñaùp ngay :"Ñoù laø Anand".

Traän ñaáu luùc ñaàu döï ñònh ôû Ñöùc nhöng sau ñoù ñòa ñieåm ñöôïc chuyeån sang Myõ, taïi thaønh phoá New York treân taàng laàu thöù 107 cuûa toaø nhaø Trung taâm thöông maïi cao nhaát theá giôùi, caùch maët ñaát tôùi 420 meùt. Theå thöùc thi ñaáu laàn naøy coù nhöõng thay ñoåi so vôùi caùc traän tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi truyeàn thoáng tröôùc ñaây : Hai ñaáu thuû seõ ñaùnh 20 vaùn thay vì 24 vaùn. Ñaáu thuû naøo ñaït ñöôïc 10,5 ñieåm tröôùc laø thaéng. Neáu tyû soá hoaø 10 - 10 thi ñöông kim voâ ñòch giöõ nguyeân töôùc hieäu cuûa mình. Vieäc xin nghæ giöõa chöøng cuoäc ñaáu (tröôùc ñaây moãi ñaáu thuû ñöôïc nghæ 3 laàn) nay bò huûy boû. Caùc ñaáu thuû baét buoäc thi ñaáu theo ñuùng lòch trình quy ñònh, neáu giöõa chöøng ai oám ñau hoaëc khoâng tôùi thi ñaáu thì coi nhö thua vaùn ñoù. Caû hai thi ñaáu trong moät phoøng kín, caùch aâm toát. Trong taøi chính cuûa traän ñaáu naøy laø moät phuï nöõ : Baø Corol Jarecki.

Ngöôøi ta nhöõng töôûng cuoäc ñaáu seõ aùc lieät ngay töø ñaáu vì caû hai ñeàu coù phong caùch taán coâng vaø luoân khao khaùt haï guïc ñoái thuû. Nhöng thöïc teá laïi khaùc haún : caû 8 vaùn ñaàu ñeàu keát thuùc hoaø. Khaùn giaû chôø ñôïi soát ruoät ñaõ baét ñaàu "thiu thiu buoàn nguû". Ñuùng luùc aáy, moät tieáng seùt baát ngôø noå ra laøm moïi ngöôøi choaøng tænh : Vaøo vaùn thöù 9 chính Anand ñaõ giaùng cho nhaø voâ ñòch ñoøn ñaàu tieân baèng 36 nöôùc ñi taøi tình, laøm chuû hoaøn toaøn caùnh Haäu vaø thaéng côø.

Cuù ñoøn môû ñaàu naøy nhö moät lieàu thuoác kích thích, khieán laøm buøng leân söùc maïnh töø phía nhaø voâ ñòch : vaùn tieáp theo Kasparov söû duïng ngoùn "ñoäc chieâu" khieán Anand phaûi hoa maét vì toác ñoä chôi côø nhanh khuûng khieáp : trong 21 nöôùc ñi ñaàu Kasparov chæ söû duïng coù 6 phuùt ñoàng hoà trong luùc Anand phaûi maát tôùi 90 phuùt ñeå nghó nöôùc. Caùc chuyeân gia theo doõi traän ñaáu cuõng muoán "ruïng tim" theo vì töôûng Kasparov ñang lieàu lónh quaù möùc. Nhöng ñoù chính laø baøi "laáy ñoäc trò ñoäc" hieäu nghieäm vì Anand xöa nay laø ngöôøi chôi côø coù toác ñoä nhanh vaøo baäc nhaát theá giôùi, khoâng theå ngôø laïi coù keû coøn thaàn toác hôn mình neân hôi bò choaùng vaùng, ví duï nhö ôû nöôùc thöù 15, khi Kasparov nhanh nhö chôùp nhaûy Maõ veà a3, khieán Anand phaûi maát tôùi 50 phuùt môùi tìm ra nöôùc choáng traû. Ñeán nöôùc thöù 38 thì theá côø cuûa Anand tan raõ, caùc Toát traéng xoâng leân haõm traän, Anand ñaàu haøng.

Vaùn thöù 11 ñöôïc ñaùnh giaù laø moät vaùn côø ngoaïn muïc. Sau 17 nöôùc theá traän hoaøn toaøn caân baèng, Kasparov beøn ñeà nghò hoøa, nhöng Anand baùc boû vì ñang thöïc hieän phöông aùn ñaáu quaân ñeå giaønh lôïi theá. Bieát ngay möu meïo cuûa ñoái phöông, Kasparov beøn "töông keá töu keá" giaêng baãy chôø saün. Ñôïi khi Anand nhaûy Maõ leân nhaèm baét Xe ñeå daãn tôùi theá ñaáu quaân ñöôïc chuaån bò thì Kasparov lieàn khoân kheùo ñieàu Xe, lôïi duïng ngay nöôùc ñi lôõ trôùn cuûa ñoái phöông, toùm goïn luoân hai chuù Toát. Anand kinh haõi nhìn theá traän daøy coâng boá trí cuûa mình bò phaù tan trong choác laùt vaø laéc ñaàu cay ñaéng xin haøng.

Sai laàm naøy cuûa Anand ñaõ phaûi traû giaù ñaét bôûi khoâng chæ do thua hai vaùn lieàn maø coøn boäc loä cho ñoái phöông naém ñöôïc söï thieáu kinh nghieäm cuûa mình trong chieán luôïc. Coøn töø sau vaùn naøy Kasparov baét ñaàu thi thoá taøi naêng cuûa mình baèng nhöõng nöôùc ñi baát ngôø maø caû Anand laãn caùc coá vaán cuûa anh khoâng nghó tôùi. Sau khi hoaø ôû vaùn 12, tôùi vaùn 13 Kasparov caàm quaân Ñen thaéng tieáp chæ vôùi 25 nöôùc côø trong voøng 75 phuùt. Tyû soá baây giôø laø 7,5 - 5,5.

Vaùn thöù 14, sau 15 nöôùc Kasparov ñeà nghò hoaø. Phaûi nhö khoâng ôû tình theá khoù khaên veà tyû soá thì Anand chaéc cuõng gaät ñaàu, nhöng luùc naøy phaûi thaéng thì môùi coøn cô may. Duyeät laïi binh maõ , Anand thaáy theá côø cuûa mình hoaøn toaøn vöõng chaéc, moät keá hoaïch taán coâng saéc beùn hình thaønh trong ñaàu. Tôùi nöôùc 25 thì Kasparov phaûi duøng tôùi 93 phuùt ñeå giaûi theá côø hoùc buùa naøy, coù luùc ñaõ phaûi côûi phaêng aùo, hai tay oâm ñaàu tính toaùn. Taát caû ñeàu tin chaéc vaøo thaéng lôïi cuûa Anand.

Nhöng khoâng theå ngôø tôùi nöôùc 27 thì chính Anand laøm moät chuyeän ngôù ngaån taøy ñình : Ñaùng leõ ñi Maõ thì laïi nhaác Hoaøng Haäu ñaët vaøo a6. Taát caû khaùn giaû ngoài döôùi ñeàu haù hoác moàm kinh ngaïc vì sai laàm quaù hieån nhieân naøy khieán Kasparov raûnh tay thí Maõ roài ñieàu theâm Xe, Töôïng ñaùnh thoïc vaøo caùch Vua ñoái phöông. Anand cay ñaéng haï côø.

Sau vaùn thöù 17 hoaø, Kasparov ñaùnh giaù :"YÙ chí thi ñaáu cuûa Anand raát cao. Anh aáy vaãn nguy hieåm vôùi toâi tôùi phuùt cuoái cuøng. chuùnbg toâi ñaõ böôùc vaøo nhöõng traän ñaáu thôû khoâng ra hôi. Toâi bieát Anand ñang tìm caùch haï toâi moät vaùn duø raèng moïi noã löïc cuûa anh ñeàu ñaõ muoän. Leõ ra Anand ñaõ thaéng nhöng anh khoâng laøm ñöôïc ñieàu ñoù. Toâi cho raèng chính caùc coá vaán cuûa anh chöa chuaån bò thaáu ñaùo chieán löôïc thi ñaáu cho vaùn naøy"

Vaùn cuoái cuøng, vaùn thöù 18 chæ coøn laø thuû tuïc. Tyû soá chung cuoäc laø 10.5 - 7,5. Traän ñaáu ñaõ ngaõ nguõ sôùm hôn 2 vaùn so vôùi quy ñònh vaø cuõng laø laàn thöù 5 Kasparov giöõ vöõng danh hieäu Voâ ñòch theá giôùi cuûa mình, nhaän 1 trieäu USD tieàn thöôûng (Anand ñöôïc nöûa trieäu).

***

"Phaûi giaønh laïi giaûi Voâ ñòch theá giôùi veà tay mình !" ñoù laø quyeát taâm cuûa FIDE. Thieáu vaéng moät giaûi voâ ñòch thaät söï thì giaûi cuûa FIDE hoùa voâ vò. "Phaûi coù ñöôïc nguoàn taøi chính " ñoù laø yeâu nhu böùc xuùc cuûa FIDE. Moãi giaûi ñaáu ñeàu phaûi coù tieàn toå chöùc, quyõ giaûi thöôûng, laáy tieàn ñaâu ra ?

Chính vì nhöõng muïc tieâu khaån thieát soáng coøn naøy maø coù moät ngöôøi teân laø Kirsan Iliumjinov, khoâng phaûi laø kyø thuû, môùi 33 tuoåi, ñaõ ñöôïc söï taùn ñoàng cuûa hoäi nghò FIDE baàu leân laøm chuû tòch cuûa FIDE. Ñaây laø ñieàu xöa nay chöa töøng coù trong lòch söû cuûa toå chöùc naøy vì ngöôøi ñöôïc ngoài vaøo chieác gheá chuû tòch phaûi coù caáp baäc töø Ñaïi kieän töôùng trôû leân hay laø nhaø Voâ ñòch theá giôùi, ñöôïc laøng côø theá giôùi bieát tôùi vaø thöôøng toái thieåu cuõng töø tuoåi 50 trôû leân. Nhöng laàn naøy lyù do thaät deã hieåu : Kirsan laø ngöôøi cöïc kyø giaøu coù, laø moät tyû phuù, moät  thöông gia, laø ngöôøi ñöùng ñaàu moät nöôùc coäng hoøa (Coäng hoaø Kalmykia, naèm trong Lieân bang Nga, coù 360.000 daân ), oâng quen bieát nhieàu nhaân vaät coù tieáng taêm trong soá ñoù coù caû Karpov vaø Kasparov. FIDE tröôùc tieân troâng chôø ôû nguoàn tieàn baïc lôùn lao cuûa oâng ñoàng thôøi nhôø oâng tìm ra phöông caùch keùo ñöôïc caùc ñaïi cao thuû veà vôùi FIDE keå caû Kasparov ñeå toå chöùc giaûi Voâ ñòch theá giôùi.

Chuû tòch Kirsan ñaõ coù nhöõng coá gaéng raát lôùn. Tröôùc tieân oâng khaån caáp ñoå tieàn vaøo cöùu vaõn tình hình taøi chính cuûa cuûa FIDE, sau ñoù oâng toå chöùc vaø taøi trôï cho traän ñaáu Karpov - Kamsky (kyø thuû Myõ goác Nga) ñöôïc toå chöùc ngay treân queâ höông mình. Traän naøy Karpov thaéng Kamsky vôùi tyû soá 10,5 - 7,5.

Cuoái naêm 1995, ñeå thu huùt ñoâng ñaûo caùc kyø thuû oâng coâng boá moät phöông aùn môùi cuûa giaûi Voâ ñich theá giôùi, goïi laø "Phöông aùn Singapore", theo ñoù  giaûi Voâ ñòch theá giôùi tieán haønh moãi naêm moät laàn baèng caùch choïn 100 kyø thuû coù heä soá ELO cao nhaát veà thi ñaáu, theo theå thöùc chia caëp loaïi tröïc tieáp. Caùi chính cuûa phöông aùn naøy laø quõy giaûi thöôûng khoång loà : 5 trieäu USD. Caùc kyø thuû veà döï baát keå thua thaéng ñeàu coù tieàn thöôûng, thaáp nhaát laø 6.000USD. Hôn theá nöõa oâng cho xaây döïng treân queâ höông mình moät "Thaønh phoá côø Vua" hieän ñaïi, laøm nôi toå chöùc caùc traän thi ñaáu quoác teá lôùn. Roõ raøng moät mình Kirsan "ñoäi ñaù vaù trôøi", coù theå thay theá taát caû caùc nhaø taøi trôï khaùc.

Tuy nhieân do môùi "chaân öôùt chaân raùo" böôùc vaøo laøng côø neân coâng vieäc cuûa oâng khoâng phaûi luùc naøo cuõng suoân seû. Ví duï khi chuaån bò cho traän ñaáu Karpov - Kamsky oâng choïn ñòa ñieåm laø thuû ñoâ Batña cuûa Iraq, moät nöôùc ñang bò caám vaän cuûa Lieân hôïp quoác, khieán cho caùc lieân ñoaøn côø phaûn ñoái trong ñoù coù caû lieân ñoaøn côø Nga vaø Myõ laø nöôùc hai kyø thuû mang quoác tòch. Cuoái cuøng phaûi maáy laàn chuyeån ñòa ñieåm. Hay vôùi phöông aùn Singapore leõ ra ñöôïc tieán haønh vaøo cuoái naêm 1996 nhöng laïi phaûi huûy boû vì tính baát khaû thi cuûa noù. Sau ñoù ñöôïc söûa ñoåi laïi môùi thöïc thi ñöôïc vaøo cuoái naêm 1997.

Nhöng gay go nhaát vaãn laø laøm theá naøo ñöa ñöôïc chieác Vöông mieän chính thöùc quay veà vôùi FIDE.

Ñang luùc oâng doác loøng tìm keá saùch cho coâng chuyeän naøy thì ñuøng moät caùi, tin baát ngôø ñöôïc loan ñi ngay taïi Olimpic côø Erevan : Kasparov vaø Karpov ñaõ bí maät kyù keát vôùi nhau moät baûn thoaû thuaän maø khoâng heà thoâng qua caû FIDE laãn PCA veà moät traän ñaáu tay ñoâi giöõa hoï. Traän ñaáu naøy naèm ngoaøi söï quaûn lyù cuûa PCA vaø FIDE. Coù nghóa laø caû hai ñaõ haønh xöû nhö caùc baäc tieàn boái lôùp ñaàu : Chæ coù nhaø voâ ñòch vaø ngöôøi thaùch ñaáu.

Ñöôïc tin, FIDE caûm thaáy heát söùc khoù xöû vì trong vaên kieän naøy chính Karpov ñaõ thöøa nhaän Kasparov laø nhaø Voâ ñòch theá giôùi coøn mình chæ laø nhaø voâ ñòch theá giôùi cuûa FIDE. Nhö vaäy voâ hình chung ñaõ phuû nhaän taát caû nhöõng khaúng ñònh cuûa FIDE raèng giaûi cuûa mình toå chöùc môùi laø giaûi Voâ ñòch theá giôùi "danh chính ngoân thuaän"

Moät nöôùc khoâng theå coù hai vua, moät chieác Vöông mieän khoâng theå beû ñoâi moãi beân moät nöûa. Kirsan gaëp chuû tòch phong traøo Olimpic quoác teá ñeå oâng naøy ñoàng yù cho UÛy ban Olimpic cuøng baûo trôï cho giaûi Voâ ñòch theá giôùi cuûa oâng vaø nhôø ñích thaân Chuû tòch Samaranch göûi thö môøi Kasparov tham gia giaûi cuûa FIDE.

Kasparov ñaõ töø choái giaûi cuûa FIDE maëc duø neáu tham gia  anh coù theå kieám ñöôïc moät soá tieàn khoång loà. Nhöng tieàn khoâng phaûi laø yeáu toá haøng ñaàu ñoái vôùi Kasparov. Kasparov laø con ngöôøi raát kieâu haõnh,khao khaùt chieán thaéng vaø luoân tìm caùch chöùng minh söùc maïnh cuûa mình treân baøn côø. Anh ñaët giaù cho nhöõng traän ñaáu cuûa mình nhöng cuõng saün saøng töø choái nhöõng khoaûn tieàn keøm nhöõng ñieàu kieän. Coøn nhôù naêm ngoaùi khi haõng Intel doaï  caét hôïp ñoàng trò giaù haøng trieäu USD vôùi anh neáu anh thi ñaáu vôùi maùy tính cuûa haõng IBM (Haõng ñang caïnh tranh vôùi Intel). Kasprov ñaõ noùi thaúng :" Toâi seõ thi ñaáu vôùi maùy tính naøo maïnh nhaát theá giôùi, baát keå noù laø cuûa haõng naøo. Khoâng ai coù theå khoâng cheá ñöôïc toâi baèng ñoàng tieàn vì quyeàn lôïi rieâng cuûa hoï". Intel beøn caét  phaêng hôïp ñoàng coøn Kasparov thaûn nieân thi ñaáu tieáp vôùi Deep-Blue.(Ñaây cuõng laø moät nguyeân nhaân khieán cho PCA maát choã döïa vaø daàn daàn bò queân laõng)

Kasparov quan nieäm raèng traän Voâ ñòch theá giôùi phaûi ñöôïc noái tieáp truyeàn thoáng maëc nhieân töø thuôû noù ñöôïc khai sinh.   Traän ñaáu quan troïng nhaát  naøy phaûi ñöôïc tieán haønh vôùi soá vaùn toái thieåu laø 18 ñeán 20  vaùn ñeå chöùng minh ñöôïc taøi naêng ñích thöïc cuûa nhaø voâ ñòch, traùnh moïi ruûi ro nghi ngôø. Maët khaùc vôùi soá vaùn nhö vaäy nhaø voâ ñòch vaø ngöôøi thaùch ñaáu seõ coù dòp boäc loä heát taøi naêng cuûa mình baèng nhöõng vaùn ñaáu xuaát saéc nhaát,  laø moùn quaø taëng xöùng ñaùng, ñaùp öùng loøng haâm moä cuûa kyø höõu treân khaép naêm chaâu.

Vôùi phöông tieän thoâng tin hieän ñaïi nhö ngaøy nay, ngöôøi ta deã daøng tìm ra ñöôïc nhöõng ngöôøi coù khaû naêng trôû thaønh öùng cöû vieân. Ai cuõng bieát trong soá caùc ñaïi kieän töôùng chæ coù khoaûng 20 ngöôøi coù khaû naêng ñoù, theá thì vieäc duøng caû 3 naêm trôøi ñeå thi ñaáu ñuû caùc caáp ñeå cuoái cuøng cuõng chæ choïn ñöôïc nhöõng ngöôøi ñoù lieäu coù caàn thieát khoâng? Ngaøy nay haøng naêm coù khoâng bieát bao nhieâu giaûi quoác teá vaø khu vöïc, chaéc chaén khoù maø boû soùt moät nhaân taøi naøo.

Giaûi thöôûng traän ñaáu laø do caùc nhaø taøi trôï seõ ñaët ra,  möùc giaûi thöôûng cuõng nhö nhöõng ñieàu kieän maø nhaø taøi trôï ñaët ra seõ ñöôïc nhaø voâ ñòch vaø ngöôøi thaùch ñaáu löïa choïn ñeå chaáp nhaän.

Theo quan nieäm truyeàn thoáng, nhaø voâ ñòch theá giôùi phaûi hôn haún caùc ñaáu thuû cuûa mình. Neáu tính töø Aliokhin ñeán nay thì chæ coù Kasparov ñaït ñöôïc tieâu chuaån naøy : Trong 7 traän ñaáu giaønh vaø baûo veä vöông mieän lieân tieáp 13 naêm qua anh chöa thua moät traän naøo. Heä soá ELO trong 13 naêm qua luoân ñöùng ñaàu, coù luùc leân tôùi con soá 2820, vöôït haún  caùc kyø thuû khaùc. Trong haøng traêm giaûi sieâu haïng, giaûi quoác teá coù tham gia anh phaàn lôùn ñoaït giaûi nhaát. Nhöõng maùy tính sieâu haïng nhaát cuõng chæ môøi Kasparov thi ñaáu. Cho tôùi nay anh ñöôïc laøng côø meänh danh laø kyø thuû gioûi nhaát cuûa moïi thôøi ñaïi.

Theo nhöõng phaùt bieåu vaø nhöõng baøi phoûng vaán gaàn ñaây cho thaáy, baûn thaân Kasparov cuõng khaù tænh taùo ñeå hieåu raèng khoâng ai giöõ maõi ñöôïc vöông mieän, lôùp treû ñaày taøi naêng ñang lôùn leân khoâng ngöøng. ÔÛ thôøi ñieåm hieän taïi Kasparov coøn truï ñöôïc nhöng trong moät töông lai raát gaàn chaéc chaén anh seõ phaûi nhöôøng ngoâi cho hoï, anh cho bieát  seõ coá gaéng giöõ vöõng danh hieäu cuûa mình ñeán naêm 2000 vaø sau ñoù seõ ruùt lui. AÂu ñoù cuõng laø leõ ñöông nhieân !

FIDE cuûa Iliumjinov cuõng tuyeân boá töø boû heä thoáng thi ñaáu 3 naêm loãi thôøi, trong ñaïi hoäi vöøa qua ôû Mondova FIDE quy ñònh seõ toå chöùc giaûi 2 naêm moät  laàn. FIDE  coi giaûi voâ ñòch theá giôùi gioáng nhö moät giaûi quoác teá , coù ñuû maët nam, phuï, laõo, aáu. Coù nhöõng kyø thuû baét buoäc phaûi coù thaønh tích cao theå hieän qua heä soá ELO vöôït troäi nhöng cuõng coù nhöõng kyø thuû seõ ñöôïc FIDE chæ ñònh vaøo thaúng, caùc ñaáu truû treû döôùi 20 tuoåi duø chöa coù ELO cao cuõng seõ ñöôïc ñaëc caùch tham gia vaø nöõ cuõng coù ñaïi dieän maëc nhieân cuûa mình .Hoï seõ ñuôïc chia caëp ñaùnh ñoâi loaïi tröïc tieáp, chæ caàn 2 vaùn laø bieát ñöôïc vaøo tieáp hay khoâng vaø traän chung keát cuõng chæ caàn 6 vaùn ñeå tìm ra nhaø voâ ñòch. Moät giaûi raát quaàn chuùng. Coù leõ ñaây cuõng laø moät yù töôûng hay vaø hôïp thôøi ñeå taäp hôïp ñoâng ñaûo kyø thuû ñaúng caáp cao ôû moät giaûi thöôïng ñænh, nhaèm thu huùt ñoâng ñaûo khaùn giaû cuõng nhö caùc toå chöùc quoác teá vaø thöông maïi khaùc quan taâm tôùi côø Vua.

Qua giaûi FIDE caùc kyø thuû coù ñöôïc cô may nhieàu hôn, soá tieàn thöôûng deã daõi hôn, cao hôn, taát caû caùc kyø thuû ñeán döï giaûi chæ caàn coù maët laø coù phaàn thöôûng, thaáp nhaát laø 6.000 USD, trong luùc ôû caùc giaûi khaùc hoï phaûi ñaáu caät löïc, thaéng traän môùi nhaän ñöôïc soá tieàn töông ñöông... FIDE laøm taát caû nhaèm thu huùt caùc kyø thuû taøi ba quay veà vôùi mình.

Hai quan ñieåm veà traän ñaáu tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi quaû laø khaùc nhau.

Naêm 1997 ñaõ troâi qua ñaõ chöùng toû nhöõng lôøi tieân tri taøi ba nhaát cuûa laøng côø theá giôùi khoâng phaûi bao giôø cuõng ñuùngø.

Coøn nhôù vaøo cuoái naêm 1996, khi vaên kieän "bí maät" veà söï thoaû thuaän cuoäc ñaáu tay ñoâi giöõa Gary Kasparov vaø Anatoly Karpov ñöôïc ñöa ra coâng khai, moät baàu khoâng khí naùo nöùc daäy leân, ngöôøi ta hy voïng seõ ñöôïc chöùng kieán traän ñoï taøi cuûa hai  ñaïi kyø sö "keû 8 laïng ngöôøi nöûa caân". Ñuùng ra trong 5 traän tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi trong suoát 10 naêm chöa bao giôø Karpov vöôït qua noåi Kasparov, nhöng cho ñeán thôøi ñieåm 1996 ngöôøi ta vaãn cho raèng nhöõng tay côø khaùc vaãn chöa troäi hôn Karpov ñeå tranh huøng vôùi Kasparov. Caùc nhaø taøi trôï cho traän ñaáu naøy xuaát hieän ngay laäp töùc, maø haêng haùi nhaát laø ngöôøi Phaùp vaø ngöôøi Taây Ban Nha.

Ñoät nhieân vaøo cuoái naêm 1996 giaûi sieâu haïng Las-Palmas dieãn ra. Tröôùc ñaây trong lòch thi ñaáu nhöõng giaûi sieâu haïng thöôøng xuyeân khoâng coù teân Las-Palmas, laàn naøy noù xuaát hieän vì söï truïc traëc cuûa moät giaûi khaùc. Soá laø cuoái naêm 1996 oâng chuû tòch FIDE döï kieán toå chöùc giaûi Voâ ñòch theá giôùi theo "Phöông aùn Singapore" cuûa mình, nhöng do coù nhieàu yù kieán khoâng nhaát trí neân phaûi huûy boû. Chính thôøi gian troáng traûi naøy  giaûi Las-Palmas ra ñôøi. Noùi theo thaâm yù cuûa nhöõng nhaø toå chöùc thì ñaây laø "giaûi Voâ ñòch theá giôùi thu nhoû" vì ban toå chöùc choïn ra chæ coù 6 kyø thuû coù thaønh tích lôùn nhaát trong naêm 1996 tôùi döï, ñoù laø : Kasparov, Anand, Kramnik, Karpov, Topalov vaø Ivanchuk.

Giôùi haâm moä vaø giôùi chuyeân moân heát söùc chuù yù theo doõi traän thö huøng thöôïng ñænh naøy maø trong nhieàu naêm qua chöa coù dòp taát caû tinh hoa hoäi tuï laïi ñöôïc. Quaû laø moïi ngöôøi laø ñaõ khoâng thaát voïng vì chaát löôïng thi ñaáu raát cao cuûa haàu heát caùc vaùn ñaáu, khi moãi moät ñaáu thuû phaûi chôi ñuû 10 vaùn goàm 2 löôït ñi vaø veà. Nhöng chính taïi giaûi naøy moät baát ngôø xuaát hieän, khieán caùc nhaø taøi trôï phaân vaân : Karpov chôi khoâng ñaït phong ñoä, xeáp ôû vò trí cuoái cuøng trong khi Kasparov xeáp ôû vò trí soá 1.

Ñieàu ñoù moät maët chöùng toû söï cheânh leäch ngaøy caøng môû roäng giöõa 2 ngöôøi vaø maët khaùc roõ raøng ñaõ xuaát hieän nhöõng tay côø  treû trung vaø ñaày taøi naêng khaùc ñaùng trôû thaønh nhöõng öùng cöû vieân saùng giaù hôn. Duø Karpov, thaäm chí caû Kasparov ñöùng ra traán an dö luaän raèng chæ môùi qua moät giaûi, chôù neân ñaùnh giaù voäi vaøng.

Nhöng roài theâm moät söï kieän nöõa xaûy ra lieàn ñoù, vaøo thaùng 2 naêm 1997 khi giaûi sieâu haïng truyeàn thoáng noåi tieáng Linares khai maïc. Giaûi naøy goàm 12 kyø thuû baäc nhaát theá giôùi ñöôïc môøi. Thö môøi keøm theo 2 böùc fax ñöôïc gôûi tôùi tay nhöng Karpov ñaõ khoâng tôùi giaûi. Ñaây quaû laø  söï baát thöôøng bôûi töø khi coù giaûi, Karpov luoân luoân laø vò khaøch quyù cuûa Linares, naêm naøo duø coù chuyeän gì  xaûy ra anh cuõng ñeàu coù maët. Tröôùc giaûi Las-Palmas khoâng laâu anh coøn höùa seõ tham dö .

Söï baát thöôøng naøy khoâng chæ khieán ngöôøi Linares thaát voïng maø nhaø toå chöùc giaûi laø oâng Luis Rentero laø ngöôøi noåi giaän ñaàu tieân, oâng naøy cho coâng boá moät böùc thö ngoû treân baùo coâng khai chæ trích Karpov vaø ñaët caâu hoûi vì sao anh khoâng traû lôøi 2 böùc fax kia, cho raèng  anh sôï maát maët moät laàn nöõa neân phaûi troán traùnh. Ñaùp laïi, Karpov cuõng cho coâng boá thö cuûa mình, phaân bua raèng khoâng traû lôøi coù nghóa töø choái khoâng tham gia, maët khaùc anh coøn baän ñi baàu cöû. Chuyeän oàn leân nhöng roài cuõng qua ñi. Kasparov laïi ñöùng ñaàu giaûi naøy, ngöôøi ta tieác laø khoâng thaáy hai ñòch thuû gaëp nhau, nhöng cuõng coù nhieàu ngöôøi khuyeân neân tieáp tuïc chôø ñôïi.

Thaùng tö, giaûi lôùn Dos-Emanas ñöôïc toå chöùc, Kasparov lo chuaån bò thi ñaáu vôùi maùy tính Deep-Blue khoâng tôùi ñöôïc. Karpov ñeán giaûi vôùi hy voïng vöôn leân ngoâi ñaàu ñeå cuûng coá loøng tin cho traän 2 K, nhöng ngöôøi ñoaït  giaûi nhaát laïi laø Anand, ngöôøi thöù nhì laø Kramnik. Karpov chæ ñöôïc xeáp ñoàng haïng cuøng vôùi Topalov vaø Salov töø thöù 3 ñeán thöù 5. Caùc nhaø taøi trôï baét ñaàu thaáy lo ngaïi.

Trong thaùng 5 giaûi côø ñaày thuù vò taïi Monte-Karlo khai maïc goàm 12 ñaïi cao thuû, trong luùc Kasparov vaät loän vôùi chieác Deep-Blue quaùi quyû thì caùc ñaáu thuû ôû ñaây laïi thi côø muø vaø coà nhanh, nhöõng kieåu chôi thu huùt raát ñoâng khaùn giaû toø moø vaø ham vui. Keát quaû cuûa giaûi côø naøy laïi laøm cho caùc nhaø taøi trôï cho traän 2 K laïi laáy laøm thaát voïng  khi bieát  Karpov cuõng chæ ôû vò trí thöù tö, sau Anand, Ivanchuc vaø Topalov vaø nhaát laø moät giaûi lieàn sau ñoù, giaûi Novgorog, Kasparov laïi khaúng ñònh söùc maïnh cuûa mình khi ñoaït chöùc voâ ñòch. Söùc côø cuûa hai ngöôøi ñaõ cheânh leäch nhieàu, moät traän tay ñoâi nhö vaäy lieäu coù gaây ñöôïc söï chuù yù, höùng thuù vaø  tieáng vang hay khoâng ?

Chính giaûi Dormund vaøo thaùng 7 taïi Ñöùc  laø gioït nöôùc cuoái cuøng laøm traøn ly, chaám döùt loøng kieân nhaãnï kieân nhaãn cuûa caùc nhaø taøi trôï khi bieát tin Karpov xeáp ôû taän vò trí thöù 7, döôùi caû thöù haïng cuûa Judit Polgar vaø Ghelfand. Taát caû caùc thaønh phoá haøo höùng ñaêng cai laàn löôït ruùt teân, caùc khoaûn tieàn thöôûng haäu hyõ ban ñaàu co daàn laïi vaø cuoái cuøng laø veà con soá khoâng.

"Traän ñaáu theá kyû" thöù nhaát (coøn ñöôïc goïi laø traän  2K) theá laø tan thaønh maây khoùi.

***

Veà phía FIDE, sau khi chuaån bò theâm moät naêm vaø sau khi traän ñaáu tay ñoâi 2K  “giöõa ñöôøng döùt gaùnh”, chuû tòch FIDE môû ngay cuoäc tuyeân truyeàn raàm roä cho giaûi Voâ ñòch theá giôùi cuûa mình. Ñoù laø nhöõng cuoäc hoïp baùo, nhöõng baøi phoûng vaán, nhöõng lôøi höùa heïn maø nhaát laø soá tieàn thöôûng cao ñeán möùc choùng maët : 5 trieäu USD maø oâng töï boû ra. Soá tieàn naøy ñöôïc töøng ñôït roùt ñeàu ñaën vaøo taøi khoaûn cuûa FIDE, roùt ñeán ñaâ ñöôïc thoâng baùo roäng raõi tôùi ñoù. Thôøi haïn ñaêng kyù tham gia giaûi  ñöôïc gia haïn theâm, luùc ñaàu laø moáng 1 thaùng 9 sau ñoù keùo daøi deán moàng 1 thaùng 10.

Ñeå taêng theâm söùc maïnh cho giaûi, oâng chuû tòch ñaõ coù nhöõng cuoäc hoäi ñaøm vôùi chuû tòch phong traøo Olimpic quoác teá ñeå FIDE söû duïng Baûo taøng Olimpic ôû Laussane (Thuïy Só) laøm ñòa ñieåm cho traän chung keát.

OÂng Kirsan Iliumjimov daønh cho mình quyeàn ñöôïc chæ ñònh moät soá kyø thuû ngoaøi nhöõng tieâu chuaån chung, ñöôïc ñaëc caùch vaøo thi ñaáu ôû giaûi naøy : coù caäu beù 14 tuoåi Bacrot cuûa nöôùc Phaùp ñeán oâng laõo ngoùt 80 tuoåi Smyslov ngöôøi Nga, nöõ thì coù 2 chò em nhaø Polgar. Thaäm chí coù caû nhöõng kyø thuû khoâng coù teân trong TOP 100.

Theá nhöng cho ñeán tröôùc thaùng 8 naêm 1997 tình hình toå chöùc giaûi vaãn chöa coù gì laø saùng suûa. Nhieàu yù kieán ñöôïc göûi tröïc tieáp ñeán oâng chuû tòch vôùi nhieàu thaéc maéc vaø nhöõng ñeà nghò söûa ñoåi. Ví duï thö cuûa Ñaïi kieän töôùng haøng ñaàu nöôùc Phaùp Joe Lautier, thö cuûa caùc Ñaïi kieän töôùng tham gia giaûi Ubeda... Nhöõng vaán ñeà hoï neâu leân thì coù nhieàu nhöng coù theå toùm taét  moät soá ñieåm thieát yeáu : Thöù nhaát, theå thöùc knock-out baèng hai vaùn ñaùnh khieán saùc suaát may ruûi laø quaù cao, döï ñoaùn seõ coù raát nhieàu vaùn hoøa,neáu giaûi quyeát baèng côø nhanh vaø côø chôùp thì giaûi khoâng coù chaát löôïng (moät ñieàu toái kî vôùi moät giaûi "voâ ñòch theá giôùi") . Thöù hai laø thôøi gian thi ñaáu quaù eo heïp, caùc kyø thuû ñöôïc loït tieáp vaøo seõ khoâng coù thôøi gian nghæ ngôi nhö vaäy giai ñoaïn cuoái chæ coøn laø giao ñaáu theå löïc. Thöù ba laø trong moät thôøi gian ngaén maø phaûi di chuyeån tôùi ba ñòa ñieåm caùch quaù xa nhau : Elista (Kalmykia, Nga), Groningen vaø Laussane. Thöù tö laø vieäc ñaëc caùch quaù ñaùng cho Karpov vaø Kasparov vaøo thaúng baùn keát.

Nhöng töø khi Kasparov göûi thö tôùi chuû tòch Samaranch töø choái tham gia giaûi thì  “Giaûi voâ ñòch theá giôùi” naøy ñaõ maàt ñi moät phaàn yù nghóa  cuûa noù, bôûi cho ñeán giôø phuùt ñoù chöa ai "qua maët" ñöôïc ñaáu thuû naøy.

Ñeán Ñaïi hoäi cuûa FIDE  thaùng 8 taïi Kisinhev (Mondova) thì coù theâm nhieàu baát ñoàng khi oâng chuû tòch quyeát ñònh ñeå maëc nhieân Karpov ñöôïc ñaëc caùch vaøo thaúng traän chung keát maø khoâng phaûi qua caùc voøng ñaáu loaïi. Ñaïi kieän töôùng Vladimir Kramnik ñaõ mang tôùi Ñaïi hoäi moät baûn kieán nghò phaûn ñoái coù chöõ kyù cuûa 16 Ñaïi kieän töôùng haøng ñaàu theá giôùi. Nhöõng teân tuoåi ñaõ kyù vaøo böùc thö naøy ñeàu laø nhöõng kyø thuû haøng ñaàu trong TOP 100 cuûa FIDE : Kramnik (xeáp thöù 2), Anand (xeáp thöù 3), Topalov (thöù 4), Ivanchuk (thöù 6), Shirov (thöù 9), Ghelfald (thöù 10), Bareev (thöù 15), Alexandrov (thöù 16), Svidler (thöù 20), Lautier (thöù 21), Benjamin, Kristiansen, Gulko, Krasenko, Malaniok, Rublesky, Ermolinsky. Nhö vaäy laø haàu heát 10 tay côø haøng ñaàu theá giôùi (neáu keå caû Kasparov vaø Kamsky ñaõ chính thöùc töø choái) ñeàu khoâng taùn thaønh theå thöùc thi ñaáu naøy. Böùc thö vieát :” Trong heä thoáng thi ñaáu theo kieåu knock-out maø cho pheùp hai ngöôøi laø Kasparov vaø Karpov vaøo thaúng voøng baùn keát ñaõ laø vieäc hoaøn toaøn khoâng daân chuû, nhöng chuû tòch Iliumjinov giaûi thích söï nhaän nhöïông quan troïng naøy nhaèm tìm ñöôïc moät söï thoaû hieäp raát caàn thieát. Nhöng nay moät trong hai ngöôøi ñoù ñaõ töø choái neân ñaõ taïo ra moät tình theá môùi, maø nhö laõnh ñaïo FIDE ñaõ thöøa nhaän, laø phaûi thaûo luaän vaø söûa ñoåi cho hôïp lyù tôùi möùc toái ña. Nhaèm muïc ñích naøy chuùng toâi ñeà nghò : Trong tröôøng hôïp Kamsky töø choái chuùng ta seõ thay theá Karpov vaøo vò trí cuûa Kamsky ôû voøng 3... Chuùng toâi tuyeät ñoái khoâng taùn thaønh vieäc cho baát cöù ai vaøo thaúng traän chung keát. Theo khaúng ñònh cuûa chuùng toâi neáu laøm nhö vaäy seõ laøm maát uy tín cuûa chính yù töôûng muoán tìm ra moät nhaø voâ ñòch theá giôùi chaân chính”  Böùc thö naøy thöïc söï ñe doïa söï thaønh baïi cuûa giaûi bôûi neáu chæ caàn moät soá trong hoï boû cuoäc thì giaûi chaúng coù lyù do gì ñeå toå chöùc nöõa. Coøn chieàu theo hoï thì Karpov raát coù theå seõ töø choái tham gia. Ñaõ khoâng coù Kasparov nay laïi khoâng coù Karpov  tình theá  laïi caøng nguy hieåm hôn.

OÂng Kirsan bieát tröôùc raát roõ ñieàu naøy. Nhöng vôùi söùc maïnh taøi chính gheâ gôùm cuûa mình, trong Ñaïi hoäi  oâng ñaõ cho noå tung moät “quaû bom...tieàn” raát ñuùng luùc. Treân dieãn ñaøn, oâng chuû tòch phaùt ñi lôøi cam keát seõ taøi trôï cho giaûi naøy khoâng phaûi moät naêm maø seõ lieân tuïc trong 20 naêm nöõa, töùc laø cho tôùi naêm 2017 vôùi toång soá tieàn leân tôùi 50 trieäu USD. Coøn giaûi Voâ ñòch theá giôùi nöõ oâng cuõng seõ taøi trôï trong suoát thôøi gian ñoù, moãi laàn nöûa trieäu USD . “Nöôùc côø vó ñaïi” hay laø söùc coâng phaù cuûa "quaû bom haïnh phuùc" naøy thaät laø gheâ gôùm : Töø choã tình tình Hoäi nghò ñaày  baát ñoàng  boãng trôû neân “ñoaøn keát vaø thaønh coâng hôn bao giôø heát”, caùc ñòch thuû cuûa oâng mau choùng ñoåi giaän laøm vui . Ai maø khoâng caûm ñoäng tröôùc söï hy sinh tieàn baïc lôùn lao cuûa oâng chuû tòch, nguoàn taøi chính soáng coøn duy nhaát cuûa FIDE. Tieáng noùi cuûa Kramnik  bò chìm læm vaø giaûi ñöôïc khaúng ñònh seõ tieán haønh vaøo ñuùng lòch trình (chæ vôùi moät thay ñoåi  laø  bôùt ñi ñòa ñieåm  Elista).

Sau Ñaïi hoäi, Ñaïi kieän töôùng Kramnik thoâng baùo töø choái tham gia . Soá coøn laïi chaáp nhaän tôùi döï giaûi, hoï tôùi ñeå mong giaønh ñöôïc chöùc Voâ ñòch theá giôùi hay tröôùc tieân vì "côm no aùo aám" cuûa mình, ai maø bieát ñöôïc ?

Tuy nhieân, cuõng phaûi ghi nhaän ñaây laø moät kyø tích cuûa chuû tòch Kirsan, cuoái cuøng thì oâng cuõng ñaõ toå chöùc ñöôïc giaûi côø theo theå thöùc do oâng ñaët ra maø coù luùc töôûng chöøng nhö voâ voïng, noù bieåu loä loøng taän taâm cuûa oâng ñoái vôùi phong traøo côø.  OÂng  ñaõ giöõ ñuùng lôøi höùa maø hai naêm veà tröôùc  oâng ñaõ  phaùt ñi :” Toâi seõ laøm cho caùc ñaáu thuû côø Vua taøi ba coù cuoäc soáng xöùng ñaùng vôùi ngheà nghieäp cuûa mình”. OÂng quaû laø moät nhaø taøi trôï vó ñaïi nhaát trong lòch söû côø Vua theá giôùi.

Vôùi caùc ñoái thuû coù yù ñònh tranh cöû vôùi oâng, ñoäng taùc treân nhö  moät thoâng ñieäp ñaày yù nghóa ngaàm nhaéc nhôû hoï raèng ít nhaát trong 4 nhieäm kyø nöõa  ñöøng ai mô maøng doøm ngoù tôùi chieác gheá chuû tòch. Tuy nhieân ngöôøi ta cuõng khoâng theå khaúng ñònh moät ñieàu gì hoaøn toaøn chaéc chaén vì ngoaøi oâng ra, treân theá gian naøy cuõng coøn laém nhaø caàm quaân taøi ba, nhöõng nöôùc ñi cuûa hoï ai maø löôøng tröôùc noåi, ngöôøi ñôøi thöôøng noùi “cao nhaân taát höõu cao nhaân trò” ñoù thoâi. Bôûi noùi cho cuøng, ñoàng tieàn tuy maïnh thaät nhöng bieát ñaâu coøn coù thöù gì ñoù maïnh hôn ?

Baây giôø chuùng ta seõ noùi tôùi moät vaøi con soá vaø dieãn bieán cuûa cuoäc côø khaù thuù vò naøy:

Toaøn giaûi coù 98 traän ñaùnh tay ñoâi, trong ñoù coù 45 traän phaûi duøng tôùi caùc vaùn nhanh vaø côø chôùp ñeå phaân ñònh thaéng thua (caøng giai ñoaïn sau thì hieän töôïng naøy caøng nhieàu). Soá vaùn ñaùnh chính thöùc laø 190 vaùn. Coäng vôùi soá vaùn ñaùnh phuï theâm tính ra coù tôùi 300 vaùn côø.

Nhö vaäy töø voøng 1 tôùi voøng 6, vôùi hai vaùn ít oûi ñeå phaân ñònh thaéng thua (phaàn lôùn laø hoaø) cho thaáy söï may ruûi thaät lôùn. Daãn chöùng cho ñieàu naøy laø moät loaït caùc tay côø haøng ñaàu theá giôùi ñaõ bò loaïi moät caùch khaù ngôù ngaån ôû nhöõng voøng ñaàu tieân. Hoï ñaõ bò nhöõng ñoái thuû keùm mình vaøi ba chuïc baäc cho ño vaùn baèng côø nhanh hoaäc côø chôùp. Nhöõng ngöôøi gaëp heânh naøy cuõng khoâng theå hieän ñöôïc taøi ba vì chæ tôùi voøng sau, khi thaàn may maén khoâng phuø hoä nöõa, thì hoï  bò loaïi khaù nhanh.

. Thoâng thöôøng tröôùc ñaây, sau moãi giaûi Voâ ñòch theá giôùi ngöôøi ta coù haún moät boä söu taàm raát quyù giaù caùc vaùn côø xuaát saéc nhaát ñeå ñöa vaøo kho taøng côø theá giôùi laøm nhöõng taùc phaåm kinh ñieån löu laïi cho caùc theá heä sau nghieân cöùu vaø hoïc taäp. Nhöng laàn naøy thì khoù coù ñöôïc .

Toät ñoái thuû ñaõ ñuoái söùc, sau 6 vaùn chung keát vôùi tyû soá 3 - 3, cuoái cuøng nhôø hai vaùn côø nhanh, Karpov cuõng ñaõ giaønh ñöôïc töôùc hieäu do FIDE ñaët ra vaø nhaän ñöôïc moùn tieàn thöôûng 1.300.000 USD. Trong hôn 20 naêm qua, duø sao thì Karpov cuõng ñaõ ñöôïc höôûng söï aân suûng nhö vaäy khoâng phaûi moät  laàn. Baây giôø laïi laø laàn thöù 3 ñaày kòch tính vaø toán keùm.

Hieän taïi ôû ñænh cao cuûa laøng côø theá giôùi ñang laâm vaøo moät tình traïng "treùo gioø", vöøa teá nhò, vöøa eùo le, coù baùo goïi laø "dôû khoùc dôû cöôøi" : FIDE trong khi khoâng coâng nhaän ai laø voâ ñòch theá giôùi tröø ngöôøi ñöôïc mình phong taëng. Nhöng khi ñöa ra ñöôïc "Nhaø voâ ñòch theá giôùi" cuûa mình thì chính hoï laïi phaûi xeáp anh vaøo vò trí thöù 5 trong baûng xeáp haïng TOP 100. Vaäy 4 ngöôøi xeáp treân nhaø voâ ñòch seõ ñöôïc phong taëng danh hieäu gì ñaây?

Coøn baûn thaân ngöôøi laõnh giaûi voâ hình chung cuõng khoù aên khoù noùi neáu tôùi caùc caùc giaûi khoâng chöùng minh ñöôïc danh hieäu voâ ñòch cuûa mình treân baøn côø, phaûi luoân "ngoài chieáu döôùi" so vôùi hoï.

Nhöng duø sao thì cuõng  phaûi coâng nhaän sau nhieàu noã löïc, traän ñaáu  ñaõ  dieãn ra. Seõ laø buoàn hôn neáu caû hai traän ñeàu bò tan vôõ.

***

Caùnh cöûa cuûa naêm 1998 ñaõ môû toang chaøo ñoùn haøng loaït giaûi ñaáu môùi daøy ñaëc phía tröôùc, nhaát laø giaûi sieâu haïng Linares truyeàn thoáng ñaùng kính neå.

Giaûi sieâu haïng Linares naêm nay ñöôïc nhöõng ngöôøi yeâu thích moân côø vua theá giôùi ñaëc bieät quan taâm. Khaùc haún moïi naêm giaûi laàn naøy ñöôïc naâng leân moät ñaúng caáp môùi. Neáu moät naêm tröôùc ñaây giaûi coøn naêm ôû haïng (category) 19 vôùi heä soá ELO trung bình cuûa caùc kyø thuû tham gia laø 2700 vôùi 14 tay côø ñuû tieâu chuaån tham gia  thì naêm nay ñöôïc naâng leân category 21 vôùi ELO trung bình leân tôùi möùc kyû luïc 2752 khieán chæ coøn coù 7 ñaïi kyø sö noåi tieáng nhaát theá giôùi ñöôïc pheùp tham döï vaø nhö theá tuy khoâng chính thöùc nhöng giaûi ñöôïc caùc chuyeân gia haøng ñaàu cuûa moân côø theá giôùi goïi laø "giaûi öùng cöû vieân chöùc voâ ñòch theá giôùi".

Tröôùc khi noùi kyõ veà giaûi naøy ta haõy phaùt hoïa ñoâi neùt veà söï tieán trieån vaø ña daïng hoùa cuûa côø Vua trong maát naêm laïi ñaây.

Moân côø roõ raøng ñaõ phaùt trieån nhanh choùng tôùi möùc khoâng ngôø, caùc nöôùc chaâu AÙ, nhaát laø lôùp treû maø noåi baät laø AÁn Ñoä, Trung Quoác, Philippines, Indonesia, Singapore, Vieät Nam, Iran... Caùc nöôùc naøy ñaõ coù ñöôïc nhöõng ñaïi kieän töôùng tranh huøng ngang ngöûa vôùi caùc ñaïi kieän töôùng AÂu Myõ trong voøng choïn öùng cöû vieân chöùc voâ ñòch vaø thaønh coâng khaù röïc rôõ : veà nam coù Anand  Coøn Trung Quoác coù Taï Quaân ñaõ ñoaït ngoâi Nöõ hoaøng trong 6 naêm.

Côø nhanh - Ngaøy nay töø nay ñaõ vang leân ôû nhieàu nôi, noù daàn daàn chinh phu ñöôïc söï ham thích vaø yeâu meán cuûa caùc kyø thuû. Nhöõng giaûi ñaáu côø nhanh lôùn nhaát theá giôùi ñaõ ñöôïc toå chöùc : Heä thoáng giaûi sieâu haïng Grand-Prix goàm töø 3 ñeán 4 traän haèng naêm, giaûi voâ ñòch theá giôùi taïi Disneyland (Paris) daønh cho thieàu nieân, nhi ñoàng. Caùc nöôùc coù truyeàn thoáng veà côø ñaõ ñöa côø nhanh vaøo heä thoáng thi ñaáu quoác gia coøn ôû caùc nöôùc ñang phaùt trieån noù cuõng ñang daàn daø trôû thaønh moùn aên ñöôïc öa thích vaø hôïp thôøi.

Côø nhanh baét ñaàu caùch ñaây chöa laâu laém, chæ khoaûng 10 naêm trôû laïi.

Naêm 1987 khi Gary Kasparov chôi vôùi Nigel Short moät traän côø nhanh ôû khaùn ñaøi quaùn caø pheâ Ippodr ôû London, ñoàng thôøi cho ghi hình traän ñaáu, sau ñoù chieáu laïi taïi moät buoåi hoïp cuûa noäi boä. Sau khi xem xong, Ñaïi kieän töôùng Besel Kok phaù leân cöôøi vaø thoát ra moät caâu soã saøng :"Caùi quaùi gì theá nhæ ? Ñoù khoâng phaûi laø côø Vua, ñoù laø moät troø huû laäu !" Khoâng phaûi chæ coù mình Kok, caùc Ñaïi kieän töôùng coù maët cuõng coù nhöõng lôøi ñaøm tieáu, cheá dieãu töông töï. Taát caû boïn hoï ñeàu ñaõ quaù quen thuoäc vôùi theå thöùc truyeàn thoáng moät vaùn ñaáu keùo daøi 5 tieáng ñoàng hoà hoaëc hôn (neáu vaùn ñaáu ñöôïc hoaõn laïi ñeå hoâm sau ñaùnh tieáp). Toùm laïi ñeå ñaùnh cho troïn veïn moät vaùn côø ngöôøi ta phaûi maát ñöùt moät hoaëc thaäm chí hai ngaøy. Taäp tuïc ñoù ñaõ keùo daøi suoái 100 naêm nay neân kieåu chôi môùi khieán ngöôøi ta khoâng khoûi söûng soát laø ñieàu deã hieåu, nhaát laø khi vaùn côø nghieâm chænh chæ thu goïn laïi coøn coù nöûa giôø ñoàng hoà. Tröôùc ñoù khaù laâu khoâng phaûi khoâng coù nhöõng ngöôøi chôi kieåu naøy chöng chæ laø chôi ngoaøi haønh lang, chöa ai nghó tôùi chuyeän toå chöùc noù thaønh moät giaûi chính thöùc.

Nhöng cheá dieãu cöôøi côït laø moät chuyeän coøn dieãn bieán chuyeän ñôøi laïi laø chuyeän khaùc, noù khieán ngöôøi ta nhôù laïi caâu danh ngoân "Lyù thuyeát laø moät maøu xaùm ngaét coøn caây ñôøi thì maõi maõi xanh töôi". Ngaøy nay chaúng coøn ai nhôù tôùi caùi buoåi ñaàu aáy nöõa bôûi vì haàu heát caùc ñaïi kieän töôùng ñaõ vui veû ghi teân mình vaøo nhöõng giaûi côø nhanh.

Vì sao côø nhanh phaùt trieån mau leï nhö vaäy ?

Coù moät ñieàu raát roõ raøng laø nhaân loaïi tuy raát yeâu meán vaø say meâ côø nhöng khoâng phaûi vì theá maø ngöôøi ta saün saøng taëng toaøn boä thôøi gian cuûa mình cho troø chôi thoâng thaùi naøy. AÁy laø noùi veà caùc kyø thuû. Coøn moät soá khoâng nhoû caùc khaùn giaû haâm moä côø, soá naøy moãi ngaøy moät ñoâng, hoï raát muoán thöôûng thöùc caùc van ñaáu (tröïc tieáp hay qua truyeàn hình). Thaäm chí khoâng ít ngöôøi trong soá hoï muoán thöû söùc mình baèng caùch söû duïng maïng Internet ñeå tröïc tieáp chôi vôùi caùc cao thuû khi dieãn ra caùc traän ñaáu lôùn. Nhöng  hoï laáy ñaâu ra 5 tieáng ñoàng hoà "vaøng ngoïc" cuûa mình ñeå thöôûng thöùc töø ñaàu chí cuoái moät vaùn côø ! Cuoäc ñôøi con ngöôøi coù traêm coâng nghìn vieäc phaûi lo toan : töø laøm vieäc, hoïc haønh cho tôùi chuyeän "côm aùo gaïo tieàn"...

Moät maët ñaùng noùi khaùc laø töø khi nhaän bieát giaù trò lôùn cuûa moân theå thao naøy, caùc haõng saûn xuaát, caùc nhaø kinh doanh baét ñaàu ñoùng daáu côø Vua leân saûn phaåm cuûa mình : Neáu tröôùc ñaây bieåu töôïng saûn phaåm cuûa hoï chæ ñöôïc phoâ baøy ôû caùc saân vaän ñoäng, treân aùo quaàn, giaøy muõ cuûa caùc Vaän ñoäng vieân thì giôø ñaây noù ñaõ ñöôïc treo taïi caùc phoøng ñaáu côø, treân baøn côø vaø trang phuïc cuûa caùc kyø thuû. Nhöng seõ chaúng coù maáy taùc duïng neáu camera chaàu chöïc ñeå 10 phuùt môùi thaáy moät ñaáu thuû nhaác quaân ñi moät nöôùc, ngöôøi xem chaéc ngaùp daøi vaø sôùm "good bye" vaùn ñaáu.

Chính nhöõng ñoøi hoûi khaùch quan cuûa thôøi ñaïi môùi, chính söï keát hôïp giöõa theå thao vaø coâng vieäc saûn xuaát thöïc teá cuûa xaõ hoäi (ñöôïc goïi baèng töø ngöõ "thöông maïi hoùa" maø cho ñeán nay ngöôøi ta coøn töï hoûi xem noù  coù phaûn aùnh ñuùng noäi dung thöïc hay khoâng ) coäng vôùi söï phaùt trieån mau choùng veà maët trí tueä cuõng nhö tính naêng ñoäng cuûa lôùp treû, ñoøi hoûi töï thaân nhaèm phaùt huy tieàm löïc trí naêng cuûa mình  ñaõ khieán cho söï ra ñôøi vaø môû roäng cuûa côø nhanh ñöôïc coi laø moät söï taát yeáu.

Vaøo nhöõng naêm 91, 92 caùc giaûi côø nhanh noåi tieáng ñaàu tieân ñaõ ñöôïc toå chöùc. Moät trong nhöõng ngöôøi saùng laäp vaø coå vuõ cho caùc giaûi naøy laø Dan Antual. Nhöng noåi baät nhaát coù leõ laø söï kieän naêm 1991 Ñaïi kieän töôùng Haø Lan Jean Timman sau 4 ngaøy thi ñaáu côø nhanh ñaõ kieám ñöôïc moät soá tieàn thöôûng khoång loà 70.000 USD. Töø ñoù ngöôøi ta bieát tôùi tính hieäu quaû vaø lôïi theá cuûa côø nhanh (cho taát caû caùc beân). Theá roài "söï kieän theá kyû" vôùi côø nhanh ñaõ tôùi : naêm 1994 haõng cheá taïo boä vi xöû lyù lôùn nhaát theá giôùi Intel muoán keát hôïp vôùi côø Vua ñeå laøm moät dòch vuï quaûng caùo khoång loà cuûa mình, ñaõ kyù moät hôïp ñoàng khoaûng 6 trieäu USD taøi trôï cho toaøn boä caùc giaûi côø nhanh Grand-Prix cuûa PCA trong maáy naêm lieàn.

Töø ñoù  trôû ñi côø nhanh ñaõ thöïc söï böôùc leân kyø ñaøi vôùi nhöõng thaønh coâng vang doäi cuûa noù. Nhöõng ñòa ñieåm danh tieáng nhö ñieän Kremli, Geneve, Paris...cuõng saün saøng môøi chaøo vaø ñaêng cai caùc giaûi côø nhanh quoác teá. Caùc giaûi ñaõ quy tuï haàu heát nhöõng teân tuoåi lôùn nhaát cuûa laøng côø theá giôùi. Keát quaû cho thaáy chöùc voâ ñòch phaàn lôùn nghieâng veà caùc tay côø treû, trong ñoù phaûi keå ñeán Anand, Kramnik, Topalov, Ivanchuk... Vua côø Kasparov cuõng chæ thaønh coâng moät vaøi giaûi, Judit Polgar thöôøng ñöôïc xeáp ôø vò trí thöù 2 hoaëc thöù 3.

Taát nhieân laø vôùi 30 phuùt, côø nhanh khoâng theå so saùnh vôùi nhöõng kieät taùc baát huû cuûa nhöõng giaûi ñaáu truyeàn thoáng hay nhöõng traän tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi. Nhöng roõ raøng theá giôùi côø khoâng coøn ñôn ñieäu nhö xöa, noù ngaøy caøng ña daïng vaø phong phuù, thích öùng vôùi thôøi ñaïi cuûa mình. Moãi moät loaïi hoa coù maøu saéc vaø höông thôm cuûa rieâng mình, goùp phaàn vaøo vöôøn hoa muoân maøu saéc cuûa nhöõng troø chôi trí tueä.

***

Trong luùc ñoù laøng côø theá giôùi tieáp tuïc coù nhöõng bieán ñoäng lôùn, moät lôùp kyø thuû treû ñaày taøi naêng ñang töøng naêm moät vöôn leân, khao khaùt ñoaït ñöôïc danh hieäu cao caû, nhaát laø danh hieäu voâ ñòch theá giôùi. Trong lôùp treû naøy coù nhöõng teân tuoåi lôùn nhö : Anand (AÁn Ñoä), Kramnik vaø Svidler (Nga), Shirov (Taây Ban Nha), Topalov (Bulgari), Judit Polgar (Hungary), Adams (Anh), Lautier vaø Bacrot(Phaùp)...

Chính vì vaäy giaûi côø vua sieâu haïng ôû Linares laø "hoøn ñaù thöû vaøng" cho nhöõng taøi naêng baäc nhaát trong soá hoï.ï Qua nhöõng voøng ñaáu voâ cuøng quyeát lieät ñaõ chöùng minh hoaøn toaøn ñuùng cho khaû naêng ñoù. Tuy laø kyø thuû duy nhaát cuûa AÙ chaâu tham döï giaûi  nhöng Anand ñaõ toaû saùng röïc rôõ treân kyø ñaøi. Anh trình dieãn nhöõng vaùn côø tuyeät vôøi, moät caùch chôi cöïc kyø saâu saéc nhöng raát uyeån chuyeån, nhöõng nöôùc côø vöøa taùo baïo, thaàn toác vaø nhöõng ñoøn thí quaân laøm choaùng vaùng ñoái phöông...  vaø giaønh ngoâi voâ ñòch giaûi naøy xöùng ñaùng. Ñieàu thuù vò coøn ôû choã : Anand ñaõ thi ñaáu töø thaùng 12 naêm 1997tôùi thaùng 2 naêm1998 ôû lieân tuïc ba giaûi quoác teá lôùn (Giaûi theá giôùi cuûa FIDE keùo daøi moät thaøng, giaûi Wijk Ann Zee vaø Linares) haàu nhö khoâng nghæ quaù vaøi ba ngaøy giöõa moãi giaûi nhöng phong ñoä vaãn raát oån ñònh. Vôùi taát caû nhöõng kyø tích gaàn ñaây, laøng côø quoác teá ñeàu cho raèng anh raát coù trieån voïng seõ laø ngöôøi thaùch ñaáu theâm moät laàn nöõa vôùi vua côø hieän nay laø Kasparov ñeå tranh ñoaït "ngoâi baùu".

Sau Anand coù nhöõng kyø thuû treû khaùc cuõng ñaày trieån voïng nhö Kramnik, anh môùi 23 tuoåi nhöng ñaõ trôû thaønh cöïu chieán binh trong laøng côø bôûi töø luùc 17 tuoåi anh luoân luoân coù maët taïi caùc giaûi quoác teá lôùn vaø khoâng ít laàn ñoaït giaûi nhaát vaø khoâng phaûi chæ moät laàn ñaõ coù nhöõng vaùn ñaùnh baïi nhaø ñöông kim voâ ñòch. Beân caïnh Kramnik coøn coù moät kyø thuû Nga treû hôn, ñoù laø Svidler. Söï tieán boä trong söï nghieäp theå thao trí tueä naøy cuûa anh  nhanh tôùi möùc ñaùng ngaïc nhieân : töø voâ ñòch nöôùc Nga anh trôû thaønh voâ ñòch moät giaûi quoác teá raát lôùn laø giaûi Tilburg, ñoàng ñieåm vôùi nhaø voâ ñòch theá giôùi vaø maëc nhieân ñöôïc ñaëc caùch tham gia giaûi sieâu haïng Linares maëc duø heä soá ELO cuûa anh môùi ôû möùc 2690 (trong luùc heä soá cuûa Kasparov laø 2825).

Nhöng ñaùng ngaïc nhieân hôn caû laø kyø thuû nöôùc chuû nhaø Taây Ban Nha Alexei Shirov. Trong traän ñaáu ôû Linares laàn naøy anh trôû thaønh kyø thuû coù nhieàu vaùn thaéng nhaát tröôùc caùc tay côø ñaøn anh maø ñaùng keå nhaát laø vaùn thaéng raát ñeïp tröôùc Kramnik vaø 2 vaùn hoaø vôùi nhaø voâ ñòch, giaønh ñöôïc vò trí thöù nhì noät caùch xöùng ñaùng ñoàng thôøi ñaåy nhaø voâ ñòch theá giôùi xuoáng vò trí thöù 3.

Taát caû nhöõng con ngöôøi treû tuoåi naøy ñang ngaøy caøng chöùng minh trí tueä sieâu vieät cuûa mình vaø traøn ñaày hy voïng seõ trôû thaønh nhaø voâ ñòch theá giôùi tröôùc khi theá heä treû toaøn theá giôùi böôùc sang naêm 2000, laø kyû nguyeân môùi cuûa tuoåi treû, trí tueä vaø vaên minh.

***

Coù leõ tôùi ñaây cuõng neân daønh chuùt ít thôøi gian ñeå giôùi thieäu kyø thuû soá 1 cuûa chaâu AÙ , laø ngöôøi ñöôïc ñaùnh giaù laø coù söùc côø ñöùng thöù nhì theá giôùi :

Viswanathan Anand (ñöôïc goïi thaân maät laø Vishy, coøn coù bieät danh "Con hoå xöù Madras") sinh ra vaø lôùn leân ôû xöù Madras, AÁn Ñoä, ñaát nöôùc ñaõ phaùt minh ra troø chôi Saturanga caùch ñaây hôm 1500 naêm, laø tieàn thaân cuûa côø Vua vaø côø Töôùng ngaøy nay.

ÔÛ AÁn Ñoä thænh thoaûng ngöôøi ta laïi nghe noùi ñeán nhöõng con ngöôøi coù khaû naêng phi phaøm : coù theå tính toaùn nhanh hôn caû maùy tính ñieän töû hay nhöõng ngöôøi coù  linh caûm chính xaùc laï luøng. Lieäu Anand cuõng coù ñöôïc moät trong nhöõng khaû naêng nhö vaäy chaêng ? Bôûi  anh chôi côø nhanh ñeán möùc khoù tin. Coù nhöõng vaùn ñaáu vôùi Kasparov, Anand chæ maát coù chöa ñaáy 30 phuùt trong luùc Kasparov phaûi suy nghó tôùi 90 phuùt. Vôùi soá thôøi gian gaáp 3 laàn nhö theá nhöng nhaø voâ ñòch cuõng khoâng thaéng noåi  Anand. Coù vaùn ñaùnh vôùi Kramnik (tay côø Nga coù heä soá ELO xeáp thöù ba theá giôùi), Anand ñaõ cho tay côø treû naøy ño vaùn chæ trong voøng 35 phuùt ngaén nguûi. Coøn neáu chôi côø nhanh vaø côø chôùp thì heát thaûy caùc ñoái thuû ñeàu gôøm anh. Ngöôøi ta khoâng theå naøo hieåu noåi vì sao Anand coù theå chôi côø vôùi toác ñoä nhanh phi thöôøng  nhö theá.

Khaû naêng suy luaän, choïn löïa caùc phöông aùn toái öu cuûa anh coøn döïa treân moät trí nhôù sieâu vieät. Caùc phöông aùn khai cuïc Anand nhôù gaàn nhö thuoäc loøng, vì vaäy ôû giai ñoaïn phaùt trieån quaân, Anand cöù nhaém maét maø ñaåy quaân. Anh giaûi thích :"Taïi sao laïi cöù phaûi phí thôøi gian cho nhöõng nöôùc ñaõ ñöôïc nghieân cöùu quaù kyõ caøng ôû nhaø. Ñoù laø nhöõng nöôùc hieån nhieân, bôûi vaäy suy nghó laâu theâm cuõng chaúng coù ích lôïi gì, chaúng laøm cho theá côø cuûa baïn toát leân hay xaáu theâm. Toâi cho raèng suy nghó quaù laâu laø daáu hieäu khoâng  hay ñoái vôùi moät kyø thuû". Khoâng nhöõng theá Anand coøn coù khaû naêng naïp vaøo trong oùc mình haøng nghìn vaùn côø hay töø coå chí kim, hoûi tôùi anh coù theå thuyeát minh vaø phaân tích vanh vaùch, khieán nhieàu nhaø chôi côø phaûi laéc ñaàu leø löôõi goïi anh laø moät baùch khoa töø ñieån soáng veà côø.

Anand  sinh naêm 1970. Töø 6 tuoåi Anand ñaõ ñöôïc meï daïy chôi côø vaø nhanh choùng noåi danh laø moät thaàn ñoàng cuûa ñaát nöôùc. Ñieàu may maén nhaát ñoái vôùi caäu beù  Anand  laø ngay töø luùc nhoû caäu ñaõ ñöôïc Haõng Ramo taøi trôï,  cung caáp taøi chính, ñaûm baûo cuoäc soáng ñeå caäu ñöôïc thoûa chí chôi côø maø khoâng phaûi lo kieám mieáng aên nhoïc nhaèn nhö haøng trieäu treû em ngheøo khoå ôû ñaát nöôùc naøy. Sau naøy khi ñaõ noåi tieáng anh coøn coù hôïp ñoàng quaûng caùo cho coâng ty nöôùc giaûi khaùt Memory Plus.

Naêm 15 tuoåi Anand ñoaït danh hieäu voâ ñòch quoác gia. Voùi moät ñaát nöôùc 700 trieäu ngöôøi thì ñoù quaû laø moät söï kieän lôùn. Naêm 1987 anh giaønh ñöôïc danh hieäu Voâ ñòch theá giôùi ôû löùa tuoåi 20 vaø ñöôïc phong Ñaïi kieän töôùng. Töø giöõa nhöõng naêm 80 Anand ñaõ baét ñaàu xuaát hieän treân kyø ñaøi quoác teá. Coù theå noùi Anand laø moät kyø thuû tham gia thi ñaáu  haàu nhö ôû taát caû caùc giaûi quoác teá vaø khoâng ít laàn nhaän ñöôïc giaûi nhaát . Ví duï naêm 1991 taïi giaûi quoác teá Reggio Emilia toå chöùc taïi Italia, anh ñaõ thaéng caû Karpov laãn Kasparov. Gaàn ñaây trong caùc giaûi lôùn nhö Dos-Hermanas, Melody Amber, Credit Suisse anh ñaõ giaønh vò trí thöù nhaát.  Anand laø moät trong soá ít nhöõng Ñaïi kieän töôùng ghi teân tham gia ôû caû hai giaûi tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi : Giaûi cuûa FIDE vaø giaûi cuûa PCA vaø thi ñaáu raát thaønh coâng ôû caû hai beân. Caøng ngaøy lòch thi ñaáu cuûa anh caøng daøy ñaëc.

Naêm 1995 anh ñaõ vöôït qua tay côø löøng danh Gata Kamsky ñeå vaøo traän tranh vöông mieän vôùi Vua côø Kasparov. Anh ñaõ khoâng vöôït ñöôïc nhaø voâ ñòch theá giôùi ñeå giaønh chöùc quaùn quaân veà cho AÁn Ñoä,Ù nhöng ñaõ khaúng ñònh ñöôïc vò trí  cuûa mình. Moät vò trí  hieám coù cuûa moät kyø thuû AÙ Chaâu khi ñoï trí vôùi haøng nghìn kyø thuû ñaày taøi naêng cuûa chaâu AÂu vaø chaâu Myõ. ELO hieän nay cuûa anh laø 2790, ñöùng ôû vò trí thöù nhì trong baûng xeáp haïng theo heä soá cuûa FIDE.

Nhöng ngöôøi ta khoâng chæ khaâm phuïc anh veà taøi ngheä, coøn moät maët khaùc khieán anh ñöôïc caùc ñoàng nghieäp raát vò neå, ñoù laø moät con ngöôøi mang roõ phong caùch AÙ Ñoâng vaø coù quan nieäm veà côø  khaùc xa caùc ky thuû AÂu Myõ.  Khi ñöôïc hoûi :"Anh coù tìm caùch ñeå phuïc thuø traän thua naøy khoâng ?" Anand traû lôøi :"Khoâng, toâi chæ chôi ñuùng söùc cuûa mình. Thaäm chí toâi coøn khoâng coù yù ñònh trôû thaønh kyø thuû chuyeân nghieäp".

Anand chôi côø vôùi traùi tim ñaày thieän chí, nhöõng ngöôøi ngoài ñoái dieän tröôùc baøn côø cuûa anh ñeàu laø baïn. Suoát möôøi maáy naêm nay anh luoân chôi  oån ñònh, khoâng coù nhöõng böôùc thaêng traàm lôùn, neáu coù chæ  laø tieán daàn veà phía tröôùc maø khoâng caàn "chen laán xoâ ñaåy" ai. Vôùi ngöôøi vôï hieàn beân caïnh, vôùi nuï cöôøi hieàn haäu pha chuùt beõn leõn, anh tôùi caùc giaûi sieâu haïng theá giôùi. Nhöõng nöôùc ñi tuy thong thaû mang coát caùch cuûa moät nhaø hieàn trieát Phöông Ñoâng nhöng ñaõ khieán caùc tay côø haïng nhaát theá phaûi kinh hoaøng vaø khoâng ít laàn trong nhöõng giaûi coù Vua côø tham döï, anh ñaõ qua maët oâng ta ñeå nhaän cuùp vaøng.

Moãi naêm anh thöôøng nhaän ñöôïc  khoaûng 15 lôøi môøi tôùi tham döï caùc giaûi quoác teá lôùn. Ngaøy nay anh chæ coøn ñöùng sau Vua côø Kasparov. Coøn ñoái vôùi AÙ Chaâu, anh laø nieàm kieâu haõnh cao caû töø xöa tôùi nay.  Vì baûn tính khieâm toán baåm sinh, vì  baùo chí AÙ chaâu khoâng coù phong caùch tuyeân truyeàn oà aït nhö ôû AÂu Myõ neân anh khoâng noåi baät treân caùc phöông tieän thoâng tin. Ñieàu ñoù coù leõ phuø hôïp vôùi phong caùch soáng cuûa anh. Anand  ít gaëp gôõ caùc nhaø baùo, nhöõng baøi phoûng vaán anh thöôøng ngaén goïn. Anh vaø vôï laø Aruna ( cuõng laø ngöôøi AÁn Ñoä) ñang soáng taïi moät thaønh phoá nhoû gaàn thuû ñoâ Madrit Taây Ban Nha, trong moät ngoâi  nhaø  yeân tónh. Tuy ôû nöôùc ngoaøi nhöng anh luoân giöõ moái lieân heä thöôøng xuyeân vôùi boá meï vaø ngöôøi thaân trong nöôùc.

Khi ñöôïc hoûi :"Anh coù ñöôïc noåi tieáng ôû AÂn Ñoä nhö moät dieãn vieân ñieän aûnh ôû Chaâu AÂu khoâng ?" Anand ñieàm ñaïm traû lôøi :"Coù leõ khoâng neân ñaët ra moät söï so saùnh hôi quaù ñaùng nhö theá . ÔÛ nöôùc chuùng toâi cuõng coù raát nhieàu ngoâi sao ñieän aûnh, nhöng duø sao toâi cuõng ñöôïc toân vinh nhö moät Vaän ñoäng vieân lôùn. Chôi côø ôû nöôùc toâi laø moân theå thao uy tín nhaát. ÔÛ lôùp treû vaø moâi tröôøng trí thöùc coù raát nhieàu ngöôøi chôi côø. Nhöng thaät ra ôû nöôùc toâi ngöôøi ta raát khoù kieám soáng baèng con ñöôøng chôi côø. Coù leõ toâi laø moät tröôøng hôïp ñaëc bieät".

Trong moät cuoäc bình choïn cuûa caùc nhaø baùo, caùc taïp chí côø treân toaøn theá giôùi ñeå trao giaûi Oscar côø Vua cho kyø thuû xuaát saéc nhaát trong naêm 1997, laàn ñaàu tieân trong lòch söû cuûa giaûi naøy Viswanathan Anand ñaõ nhaän ñöôïc soá phieáu cao nhaát vaø ñoaït giaûi thöôûng coù uy tín lôùn nhaát cuûa laøng côø theá giôùi, trôû thaønh nhaân vaät tieâu bieåu cuûa côø Vua theá giôùi naêm 1997.

Trong traän chung keát giaûi Voâ ñòch theá giôùi cuûa FIDE noùi treân, khi Anand ñaõ thuû hoaø Karpov vôùi tyû soá 3 -3 thì ñeán 99 % nhöõng ngöôøi haâm moä ñeàu khaúng ñònh  chieán thaéng cuûa Anand. Ngöôøi ta tin raèng Anand chính laø ngöôøi seõ böôùc leân buïc nhaän voøng nguyeät queá voâ ñòch theá giôùi cuûa FIDE trao taëng. Ngay caû chuû tòch Kirsan, ngöôøi taïo ñieàu kieän öu aùi cho Karpov cuõng troâng chôø raát nhieàu ôû Anand vì mong muoán coù söï ñoåi môùi trong ngoâi voâ ñòch. Theá nhöng, hôõi oâi, soá phaän ñaõ khoâng mæm cöôøi vôùi Anand ôû hai vaùn côø nhanh ñònh meänh, voán vaãn ñöôïc coi laø sôû tröôøng cuûa danh thuû naøy. Dó nhieân laø nhöõng lôøi ca ngôïi veà chieán coâng kyø dieäu ñoù vang leân khaép moïi nôi. Nhöng caùi chính laø ngoâi Voâ ñòch ñaõ tuoät khoûi taàm tay anh trong gang taác,  caùi maø moãi moät kyø thuû ñeáu mô tôùi duø chæ moät laàn trong ñôøi mình!

***

Nhaân noùi tôùi hieän töôïng Anand, chuùng ta seõ cuøng nhau ñieåm qua nhöõng teân tuoåi raát treû trung trong laøng côø theá giôùi trong nhöõng naêm gaàn ñaây :

Nhöõng thaàn ñoàng côø kieät xuaát cuûa moân theå thao naøy ngaøy caøng xuaát hieän ôû nhieàu nöôùc maø tieâu bieåu laø Judit Polgar, Peter Leko, Etienne Bacrot, Ponomariov...

Ngaøy 22 thaùng 3 naêm 1997 kyø thuû ngöôøi Phaùp Etiene Bacrot ñoaït chieán thaéng veû vang taïi giaûi côø Erghien-Lae-Bains (Phaùp) sau 9 voøng ñaáu.Trong soá nhöõng ngöôøi thaát traän tröôùc Bacrot coù 2 Ñaïi kieän töôùng noåi tieáng : Kevin Spraggett vaø Victor Korchnoi.

Chæ  3 ngaøy sau ñoù , traùi vôùi thoâng leä duyeät xeùt loâi thoâi, FIDE laäp töùc  phong cho ñaáu thuû naøy ñaúng caáp Ñaïi kieän töôùng quoác teá. Ngöôøi Phaùp raát töï haøo vì hoï coù theâm moät thaàn ñoàng ñöôïc thöøa nhaän, coøn caùc nhaø baùch khoa thö laïi ghi nhaän khoâng chæ  moät teân tuoåi môùi vaøo danh saùch 3000 Ñaïi kieän töôùng cuûa lòch söû côø Vua, maø coøn phaûi ghi theâm moät kyû  luïc theå thao nöõa bò phaù. Taát caû laø ôû choã ngöôøi ñöôïc phong caáp baäc cao nhaát cuûa côø Vua laø moät caäu beù môùi 14 tuoåi 2 thaùng(!) ( Bacrot sinh ngaøy 22 thaùng 1 naêm 1983).

Xöa nay ngöôøi ta raát quan taâm ñeán kyø thuû treû nhaát ñöôïc phong caáp hieäu cao nhaát  (FIDE quy ñnh coù 3 caáp : kieän töôùng FIDE, kieän töôùng Quoác teá vaø Ñaïi kieän töôùng Quoác teá) vì nhöõng ngöôøi nhö vaäy thöôøng laøm neân nhöõng kyø tích.

Naêm 1955, kyø thuû Nga Spasski ñöôïc phong Ñaïi kieän töôùng quoác teá vaøo luùc 18 tuoåi ñöôïc goïi laø  ngöôøi treû nhaát ñaït danh hieäu treân , 10 naêm sau anh ñoaït chöùc Voâ ñòch theá giôùi. Nhöng ñeán naêm 1958 Robert Fischer ñaõ laäp kyû luïc môùi luùc : ñöôïc phong Ñaïi kieän töôùng quoác teá luùc 15 tuoåi 8 thaùng. 14 naêm sau Fischer cuõng trôû thaønh nhaø Voâ ñòch theá giôùi. Nöõ kyø thuû Szusa Polgar theo böôùc caùc baäc ñaøn anh, vaøo tuoåi 15 cuõng ñöôïc phong Ñaïi kieän töôùng cuûa nöõ , hieän nay chò laø  ñöông kim nöõ Voâ ñòch theá giôùi. Ñeán naêm 1991 thì  Judit Polgar  ñaõ phaù kyû luïc cuûa Fischer : ñöôïc phong danh hieäu Ñaïi kieän töôùng cuûa nam giôùi vaøo luùc 15 tuoåi 6 thaùng. Judit duø khoâng phaûi laø nöõ Voâ ñòch theá giôùi nhöng söùc côø thöïc teá cuûa coâ coøn maïnh hôn caû chò mình bôûi coâ chæ thi ñaáu ôû caùc giaûi nam. Sau Judit coù moät kyø thuû nöõa cuõng cuûa Hungary ñaït thaønh tích töông töï nhö vaäy, ñoù laø Piter Leko.

Töø ñoù ñeán nay ñaõ qua 6 naêm , trong luùc ngöôøi ta ñang töï hoûi lieäu coù ai vöôït ñöôïc kyû luïc hieám coù naøy khoâng thì kyû luïc ñaõ bò phaù moät caùch raát ngoaïn muïc  vì chuû nhaân cuûa kyû luïc  ít tuoåi hôn kyû luïc tröôùc tôùi 16 thaùng.

Caùch ñaây 2 naêm traän chung keát do haõng Intel toå chöùc coù Kasparov tham gia, gaëp nöôùc ñi quaù hoùc hieåm, vua côø hai tay oâm ñaàu, maét nhíu, moâi baëm caêng thaúng. Hai bình luaän vieân ñang theo doõi thì chôït trong oáng nghe cuûa hoï vang leân moät gioïng noùi treû con :"Theo chaùu, chaùu seõ ñi nöôùc h3 "(Bình luaän vieân coù theå giao tieáp vôùi khaùn giaû maø khoâng cho caùc ñaáu thuû bieát). Ñoù laø gioïng noùi cuûa caäu beù 12 tuoåi Bacrot. Chaúng phaûi ñôïi laâu, sau ñoù Kasparov nhaác quaân ñi nöôùc h3 vaø giaønh thaéng lôïi. Moät laàn khaùc Kasparov coù dòp quan saùt vaùn ñaáu giöõa Bacrot vôùi Kramnhik, vaùn ñoù Bacrot thua nhöng caû Kasparov laãn Kramnhik ñeàu heát söùc khaâm phuïc nhöõng nöôùc ñi "thöïc thuï  Ñaïi kieän töôùng" cuûa caäu beù.

Sinh ra trong moät ngoâi laøng nhoû beù Mericourt-sur- Somme chæ coù 120 cö daân, vaøo luùc 5 tuoåi röôõi khoâng coøn ai ñaùnh côø ngang caäu, oâng boá ñaønh daét caäu sang tham gia Caâu laïc boä côø Anbert ôû laøng beân. Sau ñoù caäu cuøng 5 ngöôøi nöõa tôùi Dresde thi ñaáu. Tôùi nôi môùi ñöôïc bieát ñaây laø giaûi côø chôùp (5 phuùt 1 vaùn). Boá caäu ñònh thay caäu vaøo ñaùnh nhöng caäu nhaát ñònh khoâng chòu vaø taïi ñoù Bacrot ñaõ ñaùnh lieàn 106 vaùn. 6 tuoåi laø voâ ñòch vuøng Picardie, 7 tuoåi voâ ñòch Phaùp, tieáp theo laø voâ ñòch chaâu AÂu roài voâ ñòch theá giôùi  ôû haïng nhi ñoàng döôùi 10 tuoåi. Luùc 9 tuoåi, trong moät traän thi ñaáu ñoàng loaït vôùi  nhaø Voâ ñòch theá giôùi Karpov caäu ñaõ thuû hoøa.

Boá meï caäu boû ra khaù nhieàu coâng söùc vaø tieàn baïc ñeå con trai mình theo ñöôïc "nghieäp côø " maø noù say meâ. Laø nhöõng kyõ sö moâi tröôøng nhöng hai oâng baø luoân thay phieân nhau thaùp tuøng con ôû caùc traän ñaáu trong nöôùc cuõng nhö quoác teá.  OÂng Stephane vaø baø Marie Pierre taâm söï "Chuùng toâi luoân toân troïng chí höôùng cuûa chaùu vì chaùu coù tính caùch rieâng cuûa mình". Trong gia ñình coøn coù coâ em gaùi Suverine keùm anh 2 tuoåi thích chôi ñaøn piano vaø hoïc muùa, tuy raát khaâm phuïc anh mình nhöng chaúng bao giôø ñoäng ñeán baøn côø. Baây giôø khi ñaõ gioûi giang, Bacrot nhaän laøm ngöôøi bình luaän vaø phaân tích nhöõng vaùn côø noåi tieáng cho moät tôø taïp chí theå thao maø theo caäu "ñeå caân baèng ngaân saùch gia ñình"

Nhöõng ngaøy ñi hoïc caäu taäp côø moãi ngaøy ít nhaát moät giôø, coøn vaøo thöù tö vaø nhöõng ngaøy cuoái tuaàn taäp 4 giôø. Moãi thaùng  caäu nghæ hoïc haún moät tuaàn ñeán Cannes ñeå theo hoïc vaø luyeän taäp vôùi huaán luyeän vieân chuyeân nghieäp cuûa mình. Tuaàn ñoù caäu phaûi nhôø caäu baïn Mathieu cheùp baøi , vieäc hoïc buø  khoâng coù gì laø khoù khaên. Bacrot ñaõ töï hoïc tieáng Nga qua thö ñeå coù theå ñoïc nguyeân baûn nhöõng saùch côø noåi tieáng cuûa Nga. ÔÛ tröôøng Bacrot thích chôi boùng roå coøn ôû nhaø caäu chôi boùng baøn vaø luyeän theå löïc nhö moät Vaän ñoäng vieân thöïc thuï. Caùc baïn trong laøng khoâng xem caäu nhö moät hieän töôïng khaùc thöôøng, chuùng chôi ñuøa nghòch ngôïm vôùi nhau nhö taát caû nhöõng ñöùa treû cuøng tuoåi khaùc.

Khi thi ñaáu coù ngöôøi hoûi :"Chaùu caûm thaáy theá naøo khi chôi vôùi  ñoái thuû noåi  tieáng?" Caäu traû lôøi :" Chaùu chôi raát thoaûi maùi, chaúng coù gì taùc ñoäng ñeán chaùu heát. Chaùu chæ caûm thaáy coù ñoâi chuùt khoâng thoaûi maùi khi coù boá meï beân caïnh, nhöng boá meï chaùu cuõng chæ ôû laïi vôùi chaùu trong 10 phuùt ñaàu thoâi !"

Nhöng caäu beù naøy seõ khoâng theå naøo coù ñöôïc moät thaønh tích nhö theá neáu khoâng coù moät  ngöôøi thöø hai : ñoù laø ngöôøi thaày, huaán luyeän vieân cuûa caäu , oâng Iosif Dorfman. Laøng côø theá giôùi  maáy ai khoâng bieát tôùi oâng, naêm nay 46 tuoåi , oâng töøng laø ñaïi kieän töôùng baäc nhaát cuûa laøng côø Ucraina, hieän ñang soáng ôû Phaùp. Caùch ñaây 20 naêm oâng ñaõ ñoaït chöùc voâ ñòch toaøn Lieân Xoâ, sau ñoù oâng trôû thaønh huaán luyeän vieân cuûa Gary Kasparov. Naêm 1984 trong traän ñaáuñaàu tieân khoác lieät  giöõa Karpov vaø Kasparov,  Karpov ñaõ daãn tröôùc Kasparov tôùi 5 - 0ø. Trong tình theá nguy kòch ñoù  chính Dorfman ñaõ tìm ra ñöôïc chieán löôïc ñeå  hoïc troø cuûa mình  caàm cöï hoaø lieân tuïc 17 vaùn, sau ñoù vuøng leân thaéng lieân tieáp 3 vaùn, khieán cuoäc côø  baát  phaân thaéng phuï. Chæ  moät naêm sau, ñöôïc söï daãn daét cuûa Dorfman, Kasparov  giaønh ñöôïc chöùc Voâ ñòch theá giôùi.

Caùch ñaây vaøi thaùng, trong traän ñaùnh vôùi  cöïu Voâ ñòch theá giôùi Smyslov , ngöôøi  phoø taù cho caäu ñaõ chuaån bò heát söùc coâng phu, nghieân cöùu kyõ ñieåm maïnh ñieåm yeáu cuûa laõo kyø thuû, cung caáp cho caäu ñaày ñuû thoâng tin vaø tìm ñöôïc cho caäu ñaáu phaùp thích hôïp. Chính baèng taøi naêng cuûa mình coäng vôùi söï daïy doã  heát loøng cuûa  thaày maø caäu ñaõ thaéng oanh lieät nhaø cöïu Voâ ñòch theá giôùi naøy .Nhöõng kieán thöùc uyeân baùc thaày truyeàn cho ñöôïc caäu tieáp thu nhanh choùng . Chính Dorfman cuõng nhaän xeùt "Laø ngöôøi töøng huaán luyeän cho Kasparov toâi thaáy  Bacrot  toû ra maïnh hôn Kasparov hoài cuøng tuoåi".

Nhöng gaàn ñaây kyû luïc cuûa Etienne Bacrot ñaõ bò caäu beù thaàn ñoàng ngöôøi Ucraina laø Ruslan Ponomariov phaù ñuùng vaøo luùc caäu troøn 14 tuoåi. Nhö vaäy ñaõ coù Ñai kieän töôùng quoác teá 14 tuoåi. Moät kyû luïc phi thöôøng !

***

Nhö ñaõ noùi treân, nhöõng yù töôûng coi giaûi Linares nhö voøng ñaáu choïn öùng cöû vieân cho chöùc voâ ñòch theá giôùi ñaõ chín muoài. Ta seõ noùi tieáp veà nhöõng söï kieän ñaõ xaûy ra taïi ñaây :

Ngaøi Luis Rentero, ngöôøi Taây Ban Nha, moät nhaân vaät maø laøng côø ñaúng caáp cao theá giôùi khoâng ai coøn laï. Suoát hai möôi naêm gaén boù vôùi côø, oâng ñaõ khai sinh ra giaûi Linares noåi tieáng. Khoâng nhöõng theá oâng coøn noåi danh trong nhieàu tröôøng hôïp khaùc : laø ngöôøi thu huùt taøi trôï vaøo loaïi gioûi nhaát theá giôùi. Nhöõng giaûi côø sieâu haïng do oâng döùng ra toå chöùc luoân vaøo loaïi ñaét giaù nhaát, tieàn thöôûng raát cao, theá nhöng cöù nghe tôùi teân oâng laø caùc nhaø haûo taâm saün saøng doác haàu bao! Caùc uûy vieân hoäi ñoàng thaønh phoá vaø caùc quan chöùc ñeàu giô hai tay nhieät lieät uûng hoä. Chính vì vaäy oâng ñaâu chæ toå chöùc moät giaûi Linares.

Con ngöôøi coù tính cöông quyeát ñeán kyø laï vôùi nhöõng muïc ñích baát di baát dòch cuûa mình ñoái vôùi côø khieán ngöôøi ta vöøa yeâu meán vöøa neå sôï. OÂng coù theå trao taëng cho caùc kyø thuû caû vaïn ñoâ la moät caùch deã daøng nhöng cuõng saün saøng phaït hoï moät caùch phuõ phaøng cuõng baèng chöøng ñoù tieàn neáu oâng nhaän ra trong nhöõng traän ñaáu sieâu ñaúng aáy coù ñieàu gì ñoù "baát bình thöôøng". Maø ñieàu baát bình thöôøng khieán oâng noåi giaän nhaát laø nhöõng vaùn ñaáu caàm chöøng, "thieáu löûa". Haõy coi chöøng nhöõng vaùn hoøa daøi daøi. "Taát caû nhöõng ngöôøi ngoài vaøo baøn côø ñeáu phaûi coù tinh thaàn quyeát thaéng. Neâu khoâng coù ñöôïc ñieàu ñoù thì côø seõ töï huûy dieät mình!" - oâng noùi. Nhöõng tay côø baäc nhaát theá giôùi ñeàu ñaõ ñeán  giaûi cuûa oâng vaø trong soá hoï khoâng ít keû ñaõ bò oâng laøm cho beõ maët, keå caû caùc nhaø nöõ voâ ñòch theá giôùi nhö Szuza Polgar, Taï Quaân,...  Quan saùt nhöõng vaùn hoøa ñaùng ngôø cuûa hoï oâng dieãu côït :"Thöa caùc vò, caùc vi ñeán ñaát nöôùc chuùng toâi ñeå ñaùnh côø chöù khoâng phaûi ñeå du lòch" roài maïnh tay kyù nhöõng quyeát ñònh phaït khieán ai cuõng phaûi giaät naåy mình. Môùi naêm ngoaùi ñaây thoâi, Karpov troán traùnh giaûi Linares sau khi bò thua ñaäm ôû Las-Palmas, cuõng ñaõ phaûi höùng ñoøn cuûa Rentero. Vaø gaàn ñaây nhaát laø ñöông kim Voâ ñòch theá giôùi Kasparov taïi giaûi Linares ñaõ bò oâng phaït thaúng caùnh 20.000 francs vì chôi hoaø lieân tuïc 11 vaùn, trong ñoù coù nhöõng vaùn hoaø khaù nhanh.

Theá nhöng, roát cuïc, khoâng ai rôøi boû oâng !

Coù leõ do naèm trong tay moät con ngöôøi nhö theá neân uy tín cuûa giaûi sieâu haïng Linares ñöôïc naâng leân töøng naêm moät vaø giaûi ñaàu naêm nay ñaõ thöïc söï thaønh moät giaûi Voâ ñòch theá giôùi thu nhoû í khi maø heä soá ELO trung bình cuûa caùc ñaïi cao thuû tôùi döï ñaõ leân tôùi con soá choùng maët 2752 (Luùc môùi thaønh laäp, giaûi naøy ñaùnh ôû category 5, nay laø category 21).

Ngay taïi giaûi naøy, vaán ñeà chöùc danh Voâ ñòch theá giôùi laâu nay tranh caõi nhieàu ñaõ ñöôïc oâng Rentero thaûn nhieân giaûi quyeát moät caùch goïn gheõ vaø döùt khoaùt caû veà hai phöông dieän : Toå chöùc vaø Taøi chính. Veà toå chöùc, oâng thaønh laäp Hoäi ñoàng côø Vua theá giôùi (WCC) do oâng laøm chuû tòch cuøng vôùi moät soá nhaân vaät coù teân tuoåi. Veà taøi chính oâng vaän ñoäng ñöôïc cho traän tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi naøy 2 trieäu USD. Thôøi gian vaø ñòa ñieåm cuõng ñöôïc xaùc ñònh luoân.

Tieän ñaây cuõng noùi theâm raèng PCA vaøi naêm laïi ñaây khoâng coù tieàn taøi trôï neân khoâng toå chöùc ñöôïc xeâ ri caùc giaûi côø nhanh nöõa vaø nay, khi coù toå chöùc môùi laø Hoäi ñoàng côø vua theá giôùi thì vai troø cuûa PCA haàu nhö cuõng maát luoân.

Sau giaûi Linares ñaõ xaùc ñònh ñöôïc 2 kyø thuû ñaït thaønh tích xuaát saéc nhaát trong laøng côø theá giôùi laø  Viwasnathan Anand (AÁn Ñoä) vaø Vladimir Kramnik (Nga) seõ gaëp nhau trong moät traän 10 vaùn vaøo cuoái thaùng 5 ñeå choïn ra ngöôøi thaùch ñaáu vôùi ñöông kim Voâ ñòch Gary Kasparov. Neáu moät trong hai ngöôøi khoâng tham döï thì ngöôøi coù thaønh tích tieáp theo laø Shirov seõ thay theá. Traän tranh chöùc Voâ ñòch theá giôùi seõ ñöôïc tieán haønh vaøo ngaøy 15 thaùng 10 naêm 1998 taïi 2 thaønh phoá cuûa Taây Ban Nha laø  Seville vaø Linares. OÂng Rentero cho bieát traän thö huøng naøy seõ dieãn ra trong 18 vaùn ñeå hai beân troå ñöôïc heát taøi ngheä cuûa mình.

Sau khi nhaän ñöôïc tin naøy, danh kyø Anand ñaõ coù lôøi töø choái tham gia vôùi moät phaùt bieåu ngaén :"... Lyù do chính ñeå toâi khoâng tham gia traän ñaáu naøy laø do toâi ñaõ ñaët buùt kyù vaøo baûng hôïp ñoàng vôùi FIDE khi toâi chaáp nhaän ñieàu kieän thi ñaáu cuûa FIDE (Chuû tòch FIDE baét buoäc taát caû nhöõng ngöôøi thi ñaáu phaûi kyù cam keát khoâng tham döï baát kyø giaûi Voâ ñòch theá giôùi naøo khaùc neáu loït vaøo baùn keát trôû leân). Toâi khoâng theå hoâm nay kyù roài ngaøy mai laïi phuû ñònh chöõ kyù cuûa mình".

Nhö vaäy nguyeän voïng cuûa laøng côø ñöôïc thaáy baäc ñaïi kyø sö AÙ chaâu gaëp laïi Vua côø trong moät traän soáng maùi ñeå chính thöùc tranh ñoaït chieäc vöông mieän ñaõ trôû neân xa vôøi. Bieát laøm sao ñöôïc khi maø tuy chæ ñöùng thöù hai trong giaûi ñaáu cuûa FIDE nhöng Anand cuõng ñaõ nhaän töø FIDE moät giaûi thöôûng khoâng loà laø hôn 700.000 USD. Ñoàng tieàn quaû laø coù söùc raøng buoäc khoâng nhoû ñoái vôùi con ngöôøi.

Vaø theá laø Alexei Shirov, 25 tuoåi, ngöôøi ñoaït thaønh tích xuaát saéc taïi Linares, mang quoác tòch Taây Ban Nha, hieän xeáp haïng  4 trong TOP 100 cuûa FIDE maëc nhieân ñöôïc theá chaân Anand. Ngaøy 22 thaùng 5 vöøa qua ñaõ baét ñaàu traän ñaáu vôùi nhau taïi thaønh phoá Cazorle. Quyõ giaûi thöôûng cho traän tay ñoâi naøy laø 100.000 USD. Ba vaùn ñaàu khaù caêng thaúng nhöng ñaõ keát thuùc hoaø. Sang vaùn thöù tö Shirov ñaõ môû tyû soá. Kramnik khoâng thaéng ñöôïc vaùn naøo trong khi ñoù Shirov thaéng theâm vaùn thöù hai. Tyû soá cuoái cuøng cuûa traän chung keát naøy laø 5,5 - 3,5. Nhö vaäy Shirov ñaõ trôû thaønh ngöôøi thaùch ñaáu vôùi nhaø Voâ ñòch vaøo thaùng 10 tôùi.

Nhö ta ñaõ bieát, giaûi Voâ ñòch theá giôùi cuûa FIDE, do chuû tòch Iliumjinov saùng laäp, quy ñònh 2 naêm toå chöùc moät laàn vaøo dòp Noel (thaùng 12) haøng naêm. Theá nhöng ngay sau giaûi laàn thöù nhaát, baát ngôø chuû tòch FIDE laïi coâng boá moät keá hoaïch môùi : giaûi seõ ñöôïc toå chöùc moãi naêm moät laàn, vaãn theo theå thöùc loaïi tröïc tieáp (knock - out) vôùi 7 voøng ñaáu, quyõ giaûi thöôûng laø 3 trieäu USD vaø moät thay ñoåi nhoû : nhaø voâ ñòch FIDE seõ phaûi baét ñaáu thi ñaáu töø voøng 2 chöù khoâng ñöôïc ñaëc caùch vaøo thaúng voøng chung keát nöõa. Naêm 1998 naøy giaûi seõ ñöôïc tieán haønh taïi taïi Las Vegas (Myõ).

Töø ñaây ñeán thaùng 10 vaø thaùng 12 chaéc chaén seõ coøn nhieàu söï kieän trong laøng côø ñoái vôùi ngoâi vò toái cao naøy.

Theo nhöõng tin töùc trong nhöõng thaùng vöøa qua,  sau khi haï deã daøng Topalov vôùi tyû soá 4 - 0 trong moät traän tay ñoâi, Kasparov tieáp tuïc haï ngöôøi ñoàng höông Svidler 2 - 0 trong moät traän 2 vaùn côø chôùp giao höõu. Tuy coøn hôn 3 thaùng nöõa nhöng nhaø Voâ ñòch xem ra khoâng maïo hieåm chôi moät traän naøo vôùi maùy tính nöõa, sau thaûm hoïa thua cuoäc Deep-Blue vaøo naêm ngoaùi, ñeå traùnh taùc ñoäng baát lôïi veà maët taâm lyù.

Coøn Karpov cuõng coù keá hoaïch hoaït ñoäng roäng lôùn trong lónh vöïc côø : OÂng laøm nhöõng cuoäc du ngoaïn lôùn tôùi Myõ, Trung Quoác, Phaùp, Ñöùc... vaø thi ñaáu bieåu dieãn nhöõng traän ñoàng loaït taïi caùc nöôùc naøy khieán caùc kyø thuû ôû ñoù hoan ngheânh nhieät lieät. OÂng tieáp tuïc cho xuaát baûn nhöõng quyeån saùch môùi, nhöõng baêng video veà côø ñeå tuyeân truyeàn, phaùt trieån moân côø treân khaép hoaøn caàu. Thaùng 5 naêm 1998 oâng tôùi Hungary vaø coù moät traän ñaáu raát haáp daãn vôùi nöõ kyø thuû haøng ñaàu theá giôùi Judit Polgar. Hai ngöôøi gaëp nhau trong 6 vaùn côø nhanh (moãi vaùn 30 phuùt). Keát quaû coâ em uùt ñaày taøi naêng cuûa gia ñình Polgar ñaõ thaéng nhaø voâ ñòch FIDE vôùi tyû soá 4 - 2.

***

Cuõng vaøo thaùng 9 vaø thaùng 10 naêm 1998, Theá vaän hoäi hoäi Olimpic côø Vua seõ ñöôïc toå chöùc taïi nöôùc coäng hoaø Kalmykia, queâ höông cuûa Chuû tòch Iliumjinov.

Ñeå chuaån bò cho Olimpic , Chuû tòch ñaõ cho xaây döïng moät "Thaønh phoá côø Vua" treân queâ höông oâng. Moät thaønh phoá thöïc söï hieän ñaïi hoaøn toaøn daønh rieâng cho côø Vua. Trong dòp ñaàu naêm môùi vöøa qua, oâng ñaõ chính thöùc pheâ duyeät vaø cho coâng boá baûn quy hoaïch thieát keá cuøng caùc moâ hình  veà thaønh phoá côø töông lai. Thaønh phoá naøy naèm gaàn thuû ñoâ Elista ( vôùi cö daân khoaûng 100 nghìn ngöôøi )naèm trong Lieân bang Nga  roäng meânh moâng, khaùc naøo laøng Strobek xa xoâi heûo laùnh xöa kia, nhöng ôû ñaây ñaõ töøng hai laàn toå chöùc giaûi voâ ñòch toaøn Lieân bang Nga, toå chöùc giaûi Voâ ñòch theá giôùi giöõa Karpov vaø Kamsky Ngöôøi daân ôû ñaâyï ñaày loøng quyeát taâm bieán maûnh ñaát queâ höông cuûa mình traønh moät trung taâm lôùn cuûa côø Vua theá giôùi. Theo thieát keá, Trung taâm thaønh phoá laø moät quaûng tröôøng roäng mang teân "Quaûng tröôøng Nöõ thaàn Côø", chung quanh quaûng tröôøng laø laâu ñaøi côø Vua, nôi thi ñaáu lyù töôûng cho caùc giaûi lôùn trong töông lai, moät khaùch saïn lôùn cuøng vôùi moät trung taâm giao dòch thöông maïi, moät trung taâm vui chôi giaûi trí. Xa hôn moät chuùt laø laøng Olimpic daønh cho caùc vaän ñoäng vieân naèn giöõa moät khung caûnh thieân thieân thô moäng.

Taát caû caùc trang thieát bò cuûa thaønh phoá côø seõ laø loaïi hieän ñaïi nhaát, ñaûm baûo ñieàu kieän soáng, taäp luyeän, giaûi trí hoaøn haûo cho caùc Vaä ñoäng vieân. Heä thoáng thoâng tin, truyeàn thoâng seõ ñöôïc noái hoaøn toaøn vôùi maïng Internet. Nhö vaäy raát coù theå trong töông laïi truï sôû cuûa FIDE töø Thuïy Só  seõ ñöôïc chuyeån veà ñaây (Tröôùc kia truï sôû cuûa FIDE laø Belgrad Nam Tö, khi Nam Tö bò caám vaän phaûi chuyeån sang Thuïy Só ). Vôùi coâng cuï tính toaùn vaø truyeàn thoâng maïnh , heä soá ELO cuûa caùc kyø thuû treân theá giôùi khoâng phaûi chæ ñöôïc thoâng baùo 6 thaùng moät nhö tröôùc  maø seõ ñöôïc tính vaø thoâng baùo töøng thaùng moät. Toaøn boä thaønh phoá naøy laø moät moùn quaø lôùn thuoäc sôû höõu cuûa Lieân ñoaøn côø Vua quoác teá vaø seõ ñöôïc hôïp phaùp hoùa baèng luaät phaùp haún hoi.

Tröôùc ñaây chæ  vaøi möôi naêm thoâi chöa ai daùm coù mô öôùc ñöôïc thaáy moät thaønh phoá nhö vaäy, nhöng ngaøy nay troø chôi thoâng thaùi naøy ñaõ coù moät vai troø khaùc haún, caùc maùy ñieän toaùn baäc nhaát theá giôùi nhu Deep-Blue cuõng ñaõ phaûi tìm ñeán côø Vua, nhöõng ngoâi nhaø choïc trôøi ôû New York raát  laáy laøm vinh haïnhï ñöôïc ñoùn caùc baäc cao thuû tôùi thi ñaáu. Vôùi haøng trieäu thaønh vieân, ñoäi nguõ nhöõng ngöôøi  ham thích troø chôi naøy ngaøy caøng loùn maïnh  baét ñaàu töø nhöõng ngöôøi daân bình thöôøng nhaát  nhö cuûa laøng queâ Strobek  töøng bieán ngoâi laøng cuûa mình thaønh moät trung taâm nhoû cuûa côø Vua ñeå roài theo thôøi gian noù seõ trôû  thaønh haún moät thaønh phoá lôùn hieän ñaïi vaø ñaày öôùc mô nhö ngaøy hoâm nay.

***

Theo nhöõng thoâng tin treân baùo chí vaø phaân tích cuûa giôùi chuyeân moân thì vieäc coá gaéng "thoáng nhaát laïi" ñeå tìm ra moät nhaø voâ ñòch theá giôùi côø Vua duy nhaát coù theå xaûy ra vaø cuõng coù theå khoângø xaûy ra.

Neáu caùc beân thaät söï coù thaønh taâm, vì lôïi ích chung cuûa phong traøo côø theá giôùi, toå chöùc traän ñaáu thöôïng ñænh moät caùch voâ tö, thaät söï tìm ra ngöôøi chôi côø gioûi nhaát haønh tinh moät caùch coâng baèng, khoâng thieân vò , ñeå trao töôùc hieäu cho ngöôøi ñoù khieán cho laøng côø toaøn theá giôùi "khaåu phuïc taâm phuïc" thì ñoù laø ñieàu toát ñeïp vaø lyù töôûng nhaát. Taát caû chuùng ta ñeàu heát loøng mong moûi sôùm ñöôïc nhö vaäy.

Nhöng neáu vieäc "thoáng nhaát" naøy chæ laø nhaèm giaønh quyeàn löïc cho moät beân naøo, moät toå chöùc hoaëc moät caù nhaân naøo ñoù, hoaëc ñeå xen vaøo nhöõng quyeàn lôïi veà kinh teá vaø nhöõng yeáu toá khoâng laønh maïnh khaùc thì duø coù "thoáng nhaát" thì vaãn chæ laø hình thöùc beà ngoaøi, söï vieäc laïi vaãn ñi theo veát xe cuõ, sôùm muoän roài cuõng laâm vaøo caûnh "ñoàng saøng dò moäng" maø thoâi. Trong theå thao caùi taâm cuõng heát söùc quan troïng. Moïi vieäc laøm phaûi chöùng minh ñöôïc raèng nhaèm Phuïc vuï töø nhaø voâ ñòch ñeán quaûng ñaïi quaàn chuùng" nhö lôøi chuùc möøng trong dòp naêm môùi cuûa chuû tòch FIDE.

Thöïc ra thì côø (caû côø Töôùng, côø Vua, côø Vaây...) laø taøi saûn chung cuûa nhaân loaïi chöù khoâng phaûi sôû höõu rieâng cuûa moät toå chöùc naøo. Trong theá kyû naøy sôû dó noù phaùt trieån vaø ñöôïc ñoùn nhaän noàng nhieät bôûi baûn thaân noù laø moät ngheä thuaät haáp daãn con ngöôøi, mang laïi lôïi ích cho con ngöôøi, nhaát laø trong khung caûnh caû theá giôùi ngaøy caøng hoøa hôïp , giao löu roäng raõi, lao ñoäng trí oùc caøng phaùt trieån, nhaân loaïi ngaøy caøng vaên minh. Noù ñang trôû thaønh moùn aên tinh thaàn khoâng theå thieáu ñöôïc cho loaøi ngöôøi, cuõng nhö vaên chöông, hoäi hoïa, aâm nhaïc... Duø coù toå chöùc naøy, toå chöùc kia hay khoâng thì noù vaãn phaùt trieån, vaãn lôùn maïnh, theo moät quy luaät töï nhieân. Khoâng moät ai muoán ñöôïc chôi côø laïi phaûi ñi hoûi hay xin pheùp moät toå chöùc naøo ñoù, bôûi vì tröôùc tieân côø laø moät troø chôi, sau ñoù môùi thaønh moân theå thao,  thi ñaáu. Khoâng coù nhöõng toå chöùc aáy thì nhöõng ngöôøi haûo taâm, nhöõng nhaø taøi trôï, nhöõng nhaø toå chöùc coù taøi khaùc... vaãn coù theå töï ñöùng ra toå chöùc ñöôïc caùc giaûi ñaáu.

Vôùi xa loä thoâng tin cöïc kyø hieän ñaïi nhö ngaøy nay noái toaøn caàu laïi vôùi nhau, vôùi maïng internet lieân keát moïi con ngöôøi, moïi gia ñình treân theá giôùi laïi vôùi nhau, khoaûng caùch ñòa lyù ñaõ thu heïp laïi ñaùng keå thì ñieàu ñoù hoaøn toaøn laø hieän thöïc vaø thöïc teá ñieàu ñoù ñang dieãn ra tröôùc maét chuùng ta (Caùc giaûi côø quoác teá toå chöùc treân maïng Internet ôû Phaùp vaø ôû Myõ gaàn ñaây raát thaønh coâng)

Neáu nhö caùc moân theå thao khaùc trong phong traøo Olimpic quoác teá laáy khaåu hieäu "Nhanh hôn, cao hôn, xa hôn" ñeå moâ taû söï vöôn leân khoâng ngöøng nhaèm ñaït thaønh tích ngaøy caøng cao trong caùc cuoäc ñua taøi laøm muïc tieâu chính cuûa mình thì moân côø laïi laáy caâu thaønh ngöõ La tinh quen thuoäc laøm toân chæ hoaït ñoäng cuûa mình  "Gens Una Sumus", nghóa laø "Chuùng ta ñeàu trong cuøng moät nhaø".

Caâu thaønh ngöõ thaät hoaø bình vaø thaân aùi , cho thaáy moân côø laáy tình caûm vaø ñaïo ñöùc laøm neàn taûng. ÔÛ  ñoù söï thoâng thaùi,  trí tueä vaø nhaân baûn ñöôïc hoaø hôïp trong moät troø chôi haáp daãn  "chieán tranh giaû - hoaø bình thaät".

Laù côø cuûa FIDE, coù maøu xanh da trôøi töôi saùng, chính giöõa laø hình moät quaân Maõ maøu traéng vôùi doøng chöõ Gens Una Sumus noåi baät. Moät baûn nhaïc hieäu cuûa FIDE cuõng mang tinh thaàn ñoaøn keát nhö theá vaãn vang leân taïi caùc giaûi quoác teá vaø caùc Ñaïi hoäi cuûa mình.

Theá giôùi côø cuûa chuùng ta seõ maõi maõi trong saùng, laønh maïnh vôùi veû ñeïp töï nhieân, ñích thöïc cuûa noù. Nhöõng ngöôøi chôi côø thöïc thuï ñeàu coù coát caùch cuûa nhöõng baäc quaân töû, coù tinh thaàn theå thao laønh maïnh, coù caùch ñoái nhaân xöû theá ñöôøng hoaøng, trung thöïc.

Haõy nhôù tôùi caâu noùi baát huû cuûa Wilhem Steinitz, vò  chuû nhaân ñaàu tieân cuûa chieác Vöông mieän côø  : "Côø khoâng coù choã cho nhöõng taâm hoàn yeáu ñuoái !"

Đào Thiên Hải nhận HC bạc. Ảnh: Minh Hải.

CHƯƠNG 6

CHO TẤT CẢ MỌI NGƯỜI

"Ai khoâng coù muïc ñích thì khoâng theå tìm

thaáy nieàm vui trong baát kyø coâng vieäc gì"

G. Leopardi (Italia)

Trong chöông naøy caùc baïn seõ tìm hieåu lôïi ích cuûa côø , ñöôïc laøm quen vôùi nhöõng con ngöôøi hoaït ñoäng ôû nhieàu lónh vöïc khaùc nhau: caùc nhaø baùc hoïc, caùc vaên só, chính khaùch, ngoâi sao ñieän aûnh, nhaø thô, nhaïc só, nhaø khoa hoïc ... yeâu thích côø, hoï ñaõ daønh moät phaàn cuoäc ñôøi mình cho troø chôi thoâng thaùi naøy. Hoï khoâng chæ phaùt bieåu  veà nhöõng aán töôïng cuûa côø ñeå laïi trong cuoäc ñôøi mình maø coù nhöõng ngöôøi ñaõ daønh  caû cuoäc ñôøi ñeå tìm hieåu lòch söû côø,nghieân cöùu nhöõng yù nghóa vaø taùc ñoäng saâu xa cuûa côø ñeán cuoäc soáng con ngöôøi...

Nhö theá côø ñaõ khoâng nhöõng aên saâu maø coøn hoaø tan vaøo doøng ñôøi. Côø laø moät hoaït ñoäng cuûa tö duy, cuûa trí tueä neân khi nhaø trieát hoïc, nhaø toaùn hoïc  kieät xuaát Phaùp Reneù Descartes  noùi "Toâi tö duy töùc laø toâi toàn taïi !", chuùng ta seõ hieåu vì sao söùc soáng cuûa côø laïi maõnh lieät ñeán nhö vaäy maëc cho naêm thaùng troâi qua, vaät ñoåi, sao dôøi, ...

"Cuoäc ñôøi chaúng khaùc cuoäc côø" ngöôøi ñôøi vaãn thöôøng ví nhö vaäy sau khi chieâm nghieäm söï thaêng traàm cuûa caû  ñôøi ngöôøi, söï höng thònh cuûa moät trieàu ñaïi, söï bieán ñoåi khoân löôøng cuûa thôøi theá. Coøn nhöõng tay côø thaâm haäu thöôøng suy ngaãm veà côø, veà söï ñôøi, ñeán moät luùc naøo ñoù cuõng baát giaùc thoát leân :"Cuoäc côø laø cuoäc ñôøi". Coù leõ côø toàn taïi cho cuoäc ñôøi. Thöû hoûi coù troø chôi naøo, moân theå thao naøo mang nhöõng yù nghóa saâu xa ñeán nhö vaäy ?

Ngay töø buoåi ñaàu ñöôïc khai sinh, côø ñaõ taïo ra moät aán töôïng maïnh meõ, caùc nhaø thoâng thaùi nhaän ra ngay ñoù laø moät phaùt minh lôùn cuûa nhaân loaïi, ñoù laø moät troø chôi voâ cuøng voâ taän, thoûa thích cho oùc saùng taïo, khoâng moät ai coù theå tính ñöôïc heát caùc nöôùc ñi. Neáu tính  ñöôïc taát caû thì côø chaúng coøn gì ñeå chôi, chaúng coøn gì haáp daãn vaø coù leõ noù ñaõ luïi taøn. Ngaøy nay duø coù nhöõng maùy tính ñieän töû laøm ñöôïc haøng tyû pheùp tính trong 1 giaây nhöng cuõng ñaønh phaûi boù tay, khoâng theå naøo tính noåi taát caû moïi phöông aùn, moïi nöôùc ñi cuûa moät vaùn côø. Chính ñieàu ñoù ñaõ khieán côø toàn taïi qua haøng nghìn naêm vaø chaéc coøn toàn taïi maõi.

Côø xuaát hieän nhö troø chôi hieåu bieát cao nhaát veà ngheä thuaät chieán tranh nhöng duøng trí tueä ñeå giaønh chieán thaéng. Ñoù laø cuoäc chieán voâ cuøng aùc lieät nhöng khoâng ñoå maùu. Quaân hai beán laø keû thuø khoâng ngöøng  "cheùm gieát" nhau, nhöng nhöõng ngöôøi caàm quaân laïi laø baïn beø, laø tri kyû cuûa nhau, coù khi laø tri kyû suoát ñôøi. Côø coù theå ngöï trò treân ngai vaøng cao ngaát nôi laàu son gaùc tía nhöng cuõng coù theå xuaát hieän giöõa nhöõng keû cuøng khoå nöông thaân nôi goùc chôï, gaàm caàu. Côø coù maët treân phi thuyeàn khoâng gianï vaø hieän dieän trong nhöõng taøu ngaàm döôùi ñaùy ñaïi döông. Côø coù theå laøm baèng vaøng roøng hay ngaø voi, chaïm troå cöïc kyø tinh xaûo maø cuõng coù theå laøm baèng goã moäc ñôn giaûn hay ruoät baùnh mì ñen naën thaønh trong  lao tuø, thaäm chí chæ hieän leân trong oùc töôûng töôïng cuûa ngöôøi chôi.

Ñieàu ñaëc bieät  cuûa côø Vua laø tính ña daïng kyø laï cuûa noù. Ñoái vôùi moät soá ngöôøi ñoù laø troø chôi, moät troø tieâu khieån nheï nhaøng, giaûn dò nhö nhöõng troø chôi daân daõ, thuù vò.

Ñoái vôùi soá khaùc côø laø moät cuoäc ñaáu tranh quyeát lieät ñeå giaønh chieán thaéng, hoï coi côø laø söï thaùch thöùc ñoái vôùi taøi trí vaø yù chí cuûa con ngöôøi, giuùp con ngöôøi vöôït leân, chöùng toû ñöôïc taøi naêng vaø baûn lónh cuûa mình.

Ñoái vôùi ngöôøi thöù ba ñoù laø theá thao, töø ñieåm xuaát phaùt hoaøn toaøn baèng nhau veà theá löïc, thi ñaáu coù thaéng coù thua, nhöng duø thaéng hay thua con ngöôøi chôi ñeàu toû ra ñöôøng hoaøng cao thöôïng.

Ngöôøi thöù tö cho ñoù laø lónh vöïc saùng taïo ngheä thuaät. Vôùi nhöõng ngöôøi naøy chuyeän thaéng thua luøi laïi phía sau maø chính veû ñeïp cuûa moãi vaùn ñaùnh môùi laø quan troïng nhaát. Ñoái vôùi nhöõng ngöôøi naøy nhöõng ñoøn phoái hôïp dieäu ngheä, nhöõng nöôùc ñi baát ngôø thoâng minh, nhöõng keá hoaïch ñoät phaù taùo baïo laøm hoï say meâ, coi ñoù nhö nhöõng taùc phaåm ngheä thuaät quyù giaù. Chính vì vaäy neáu caàn thí quaân hoï chaúng bao giôø tieác ñeå ñi nhöõng nöôùc kyø laï khoâng heà coù trong baøi baûn, toùm laïi hoï duøng côø ñeå thoaû söùc saùng taïo ngheä thuaät cuûa mình.

Ngöôøi thöù naêm cho raèng ñoù laø thöùc aên cuûa trí tueä, giuùp trí tueä ñöôïc thöôøng xuyeân reøn luyeän, tö duy logic hôn, saéc saûo hôn, laø nhu caàu khoâng theå thieáu ñeå kích thích söï höng phaán cuûa trí naõo khieán ngöôøi ta laøm vieäc toát hôn.

Ngöôøi thöù saùu thì duøng noù ñeå nghæ ngôi, thö giaõn sau nhöõng giôø laøm vieäc caêng thaúng vaø meät nhoïc, ñoái vôùi hoï ñoù laø vieäc chuyeån sang moät hoaït ñoäng thuù vò khaùc ñeå ñaàu oùc ñöôïc nghæ ngôi thoaûi maùi hôn.

Moãi ngöôøi ñeàu tìm thaáy trong côø moät caùi gì ñoù cuûa rieâng mình. Nhöõng vaùn côø cuõng phaûn aùnh ñaày ñuû nhöõng sôû thích, tính caùch cuûa töøng con ngöôøi. Côø nhö baûn thaân cuoäc ñôøi.

Hieän nay treân haønh tinh cuûa chuùng ta coù bao nhieâu ngöôøi chôi côø ? Con soá ñoù khoù maø thoáng keâ ñöôïc. Taát caû moïi ngöôøi, treû giaø trai gaùi, ai cuõng coù theå chôi côø. Nhöõng em hoïc sinh ngaøy ngaøy tôùi tröôøng boû theo baøn côø trong caëp saùch, nhöõng ngöôøi noâng daân ngoài chôi côø ôû goác ña ñaàu bôø ruoäng, hay beân chieác loø söôûi aám aùp giöõa muøa ñoâng giaù laïnh, nhöõng thuûy thuû quanh naêm leânh ñeânh treân soùng bieån, nhöõng cuï giaø veà höu thaûnh thôi  ñeán nam nöõ sinh vieân luoân luoân taát baät vôùi baøi vôû, thi cöû.

Côø laø baïn cuûa nhöõng ngöôøi taøn taät, nhöõng beänh nhaân, giuùp hoï vöôït qua nhöõng giôø phuùt cay ñaéng trong cuoäc ñôøi. Döôùi boùng maùt cuûa luøm caây trong coâng vieân hay cheo leo treân nhöõng ñænh nuùi, bôø khe, theo haønh trình gian nan cuûa caùc ñoaøn ñòa chaát cho tôùi vuøng baêng tuyeát quanh naêm, trong nhöõng chieác leàu cuûa caùc ñoaøn thaùm hieåm hay treân vuøng sa maïc caùt vaøng noùng boûng, treân löng nhöõng chuù laïc ñaø ñuûng ñænh... ñaâu ñaâu cuõng coù côø laøm baïn vôùi con ngöôøi.

Coù nhöõng traän ñaáu côø coù tôùi haøng nghìn kyø thuû töø haøng traêm quoác gia treân khaép haønh tinh tham döï nhö Olimpic côø, coù nhöõng traän ñaáu thu huùt söï haâm moä cuûa haøng trieäu ngöôøi nhö traän tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi nhöng cuõng coù nhöõng vaùn côø chæ coù ñôn ñoäc moät ngöôøi ngoài boù goái aâm thaàm ñaåy töøng nöôùc ñi... Côø coù theå coù baøn, coù quaân. Töø nhöõng boä côø mini nhoû xíu ñaët loït trong loøng baøn tay cho tôùi nhöõng saân côø ngöôøi roäng lôùn,  maø cuõng coù theå khoâng coù quaân laãn baøn : ngöôøi ta chôi côø trong ñaàu vôùi nhau, ñöôïc goïi laø côø muø hay côø töôûng (töôûng töôïng ra ñeå chôi). Côø dieãn ra döôùi nhieàu hình thöùc, thieân hình vaïn traïng, phong phuù voâ chöøng.

Côø laø cuûa taát caû moïi ngöôøi. Côø  khoâng coù bieân giôùi. Côø coù ngoân ngöõ rieâng maø cuõng laø ngoân ngöõ chung. Duø laø ngöôøi ôû chaâu AÂu hay chaâu AÙ, laø ngöôøi Exkimo ôû cöïc Baéc hay thoå daân trong röøng raäm Amazon, chæ caàn baøy baøn côø ra, hoï seõ noùi vôùi nhau baèng ngoân ngöõ duy nhaát, ngoân ngöõ côø , hoï seõ hieåu nhau, seõ laøm baïn vôùi nhau. Nhöõng ngöôøi chôi côø tuy ôû caùch xa nhau  nhöng hoï vaãn nhö soáng döôùi moät maùi nhaø chung.

Vaø baây giôø chuùng ta seõ laøm quen vôùi nhöõng ngöôøi ñaõ ñeán vaø laøm baïn vôùi côø.

CÔØ VÔÙI KHOA HOÏC VAØ KHOA HOÏC ÑOÁI VÔÙI CÔØ

Benjamin Franklin ñaõ töøng noùi :"Chôi côø, ñoù khoâng chæ ñôn thuaàn laø moät söï tieâu khieån. Chính nhôø coù troø chôi naøy maø con ngöôøi chuùng ta coù ñöôïc nhöõng phaåm chaát quyù giaù cuûa trí tueä. Trong ñôøi soáng con ngöôøi, côø coù raát nhieàu ích lôïi. "

Mendeleev khoâng chæ laø moät nhaø baùc hoïc hoùa hoïc, ngöôøi phaùt minh ra baûng tuaàn hoaøn caùc nguyeân toá noåi tieáng mang teân oâng maø coøn laø moät con ngöôøi toaøn naêng : Naêm 1887 oâng ñaõ daùm maïo hieåm thöïc hieän moät chuyeán bay treân khinh khí caàu. OÂng coøn laø moät hoïa só ñöôïc caû nöôùc Nga bieát tôùi, vôùi nhöõng taùc phaåm hoäi hoïa cuûa mình oâng ñaõ trôû thaønh vieän só cuûa Vieän haøn laâm ngheä thuaät !

Nhöng coøn moät ñieàu nöõa maø khoâng phaûi ai cuõng bieát : oâng raát thích chôi côø. Trong nhöõng giôø nghæ ngôi sau bieát bao coâng vieäc baän roän thì ñieàu thuù vò nhaát cuûa oâng laø loâi boä quaân côø ra vaø say söa chôi vôùi baïn beø ít vaùn ñeå giaûi trí, thö giaõn. Trong gia ñình oâng haàu nhö ai cuõng thích chôi côø. Vôï oâng, moät hoaï só, thöôøng thích "thi ñaáu" vôùi oâng vaø khi coâ con gaùi cuûa oâng laáy choàng thì chaøng reå maëc nhieân laø ñoái thuû thöôøng xuyeân cuûa boá vôï. OÂng ñaùnh giaù côø theo caùch raát rieâng cuûa mình :"Ñoái vôùi toâi, laøm vieäc vaø nghieân cöùu khoa hoïc cuõng nhö ñaùnh côø vaø theá laø toâi chôi côø ñeå giaûi trí".

Coøn Piot Kapisa, nhaø vaät lyù noåi tieáng theá giôùi töøng ñöôïc giaûi Nobel, laø vieän só cuûa hôn ba möôi vieän haøn laâm khoa hoïc treân khaép theá giôùi ñaõ töøng tham gia thi ñaáu côø nhö moät vaän ñoäng vieân côø thöïc thuï. Hoài coøn treû, caùc giaûi ñaáu lôùn ôø Saint-Peterburg khoâng khi naøo vaéng maët oâng. Sau ñoù, trong thôøi gian nghieân cöùu khoa hoïc daøi haïn ôû Anh töø naêm 1921 ñeán 1934, oâng tieáp tuïc thi ñaáu khaù thaønh coâng taïi Lieân ñoaøn côø Anh quoác. Vieän só raát khoeû maïnh, soáng tôùi 90 tuoåi vaø ñaõ ñeå laïi cho nhaân loaïi nhieàu taùc phaån khoa hoïc coù giaù trò.

Khoâng bieát coù bao nhieâu ngaønh khoa hoïc treân traùi ñaát naøy, töø toaùn, lyù ,hoaù, y, sinh... cho tôùi ñòa lyù, thieân vaên, ñòa chaát... haøng nghìn loaïi coâng ngheä khaùc nhau. Neáu duøng maùy vi tính ngöôøi ta cuõng seõ daàn daø thoáng keâ ñaày ñuû caùc ngaønh ngheà lieân quan tôùi khoa hoïc vaø coâng ngheä. Nhöng soá ngöôøi laøm khoa hoïc ñang chôi côø xöa nay laø bao nhieâu thì maùy tính cuõng chòu.

Vaø ñaây laø nhöõng chuyeán bay cuûa caùc phi haønh ñoaøn treân nhöõng phi thuyeàn khoâng gian. Caùc nhaø du haønh cuõng coù nhöõng nhu caàu khoâng theå thieáu ñöôïc veà maët vaên hoùa, theå thao, ngheä thuaät... nhaát laø trong nhöõng chuyeán bay daøi ngaøy. Coù thoaû maõn ñöôïc nhöõng yeâu caàu ñoù, con ngöôøi bay trong vuõ tru meânh moâng seõ khoâng caûm thaáy coâ ñôn, vaãn coù caûm giaùc nhö ñang soáng giöõa nhöõng ngöôøi thaân treân traùi ñaát. Ngöôøi ta ñaõ thaáy raèng côø coù theå ñaùp öùng ñöôïc nhöõng yeâu caàu vöøa theå thao, vöøa ngheä thuaät ñoù.ï

Vaøo ngaøy moàng 9 thaùng 7 naêm 1970 lòch söû, baøn côø Vua ñaõ ñöôïc ñöa vaøo vuõ truï treân traïm khoâng gian "Chaøo möøng". Baøn côø ñöôïc thieát keá ñaëc bieät. Caùc quaân côø di chuyeån theo theo caùc raõnh gaén doïc theo caùc oâ ñeå khoûi bay lô löûng trong ñieàu kieän khoâng coù troïng löôïng. Khi con taøu vuõ truï bay ñöôïc 140 voøng quanh traùi ñaát thì cuoäc ñaáu Vuõ truï- Traùi ñaát baét ñaàu. Ñoäi côø Vuõ truï goàm 2 nhaø du haønh laø A. Nicolaev vaø V. Sevastianov, coøn caùc thaønh vieân cuûa ñoäi Traùi ñaát goàm töôùng Camanin vaø nhaø du haønh Gorbatco. Traän ñaáu thuù vò naøy keùo daøi gaàn 6 giôø, keát quaû hoaø sau 36 nöôùc ñi. Veà sau Sevastianov ñaõ trôû thaønh Chuû tòch Lieân ñoaøn côø Vua Lieân Xoâ.

Khoâng coøn nghi ngôø gì  nöõa, moân côø ñaõ deã daøng chinh phuïc caùc nhaø khoa hoïc tröôùc tieân ôû tính khoa hoïc, tính logic cöïc kyø chính xaùc cuûa noù. Moãi moät ngöôøi laøm coâng taùc khoa hoïc ñeàu coù thoùi quen reøn luyeän khaû naêng tính toaùn, phaân tích cuûa mình cuõng nhö ngöôøi gioûi voõ khoâng ngaøy naøo khoâng oân luyeän. Vieäc reøn luyeän trí naõo nhaïy beùn, deûo dai, saâu saéc... laø nhöõng phaåm chaát cöïc kyø caàn thieát, nhaát laø trong cuoäc caùch maïng khoa hoïc  ñang tieán nhö vuõ baõo ngaøy nay. Khoâng coù söï taäp luyeän cho trí naõo laøm sao ñaùp öùng noåi vôùi thôøi ñaïi môùi ? "Côø laø moân theå thao cuûa trí oùc !" caâu noùi naøy ngaøy caøng trôû neân quen thuoäc.

Nhieàu kyø thuû noåi tieáng theá giôùi cuõng chính laø nhöõng nhaø khoa hoïc, keå caû nhöõng nhaø Voâ ñòch : Wilhem Steinitz, nhaø Voâ ñòch theá giôùi ñaàu tieân laø moät giaùo sö toaùn. Emanuel Laxker vöøa laø nhaø toaùn hoïc vöøa laø nhaø Taâm lyù hoïc, Max Euwe nhaø Voâ ñòch theá giôùi thöù 5 laø moät giaùo sö toaùn vaø tin hoïc, Mikhail Botvinik laø moät kyõ sö ñieän kieâm laäp chöông trình, coøn Anatoli Karpov laø tieán só kinh teá. Côø vaø khoa hoïc cuøng hoï haønh trình song song treân ñöôøng ñôøi vaø hoã trôï laãn nhau khieán hoï thaønh nhöõng con ngöôøi phaùt trieån haøi hoøa. Nhöõng phaåm chaát cuûa ngöôøi chôi côø gioûi giuùp hoï caùch tìm toøi, khaùm phaù trong khoa hoïc, ngöôïc laïi khoa hoïc giuùp hoï môû mang trí tueä, khi trí tueä ñöôïc môû mang, vaùn côø cuûa hoï caøng toaøn naêng vaø sinh ñoäng, ngheä thuaät hôn.

Nhöng khoâng chæ coù theá, caùc nhaø khoa hoïc khoâng tieáp thu côø moät caùch thuï ñoäng, coi côø nhö moät troø chôi coù saün. Chuùng ta haõy xem hoï ñaõ laøm gì ñöôïc vôùi côø...

Chuùng ta ñaõ töøng nghe caâu chuyeän kyø thuû vaø laø nhaø soaïn nhaïc vó ñaïi Andre Philidor cö xöû moät caùch roäng löôïng vôùi Von Kempelen, ngöôøi cheá taïo ra "maùy ñaùnh côø" nhö theá naøo. Coù leõ nhaân dòp naøy chuùng ta tìm hieåu kyõ hôn veà coã maùy naøy ñeå thaáy loøng khao khaùt cuûa con ngöôøi muoán saùng taïo ngay caû trong lónh vöïc khoù khaên nhaát : lónh vöïc trí tueä. Nhö ta ñaõ bieát, vaøo naêm 1769, Wolfgang von Kempelen ñaõ cheá ra chieác maùy "Côø töï ñoäng". Chieác maùy naøy coù moät töôïng ngöôøi, traïc tuoåi trung nieân, ñöôïc maëc moät boä quaàn aùo kieåu Thoå Nhó Kyø neân ñöôïc ñaët teân laø Turkman. Töôïng ngöôøi naøy ñôïc ñaët trong moät chieác gheá, tröôùc maët töôïng laø moät baøn côø. Töôïng ngöôøi naøy di chuyeån quaân côø baèng moät tay coøn tay kia tyø vaøo baøn. Khi ñoái thuû cuûa "maùy" ñang suy nghó thì töôïng laïi huùt thuoác baèng moät chieác oáng ñieáu daøi kieåu phöông Ñoâng.

Tröôùc moãi moät laàn bieåu dieãn, Kempelen laïi môû moät caùnh cöûa cho khaùn giaû chöùng kieán raèng beân trong coã maùy khoâng coù ai. Haøng nghìn ngöôøi ñaõ chöùng kieán nhöõng traän ñaáu giöõa ngöôøi vaø maùy nhöng khoâng ai phaùt hieän noåi bí maät thaät söï cuûa chieác maùy, keå caû moät soá nhaø khoa hoïc teân tuoåi luùc baáy giôø. Trong naêm 1784 Von Kempelen ñaõ laøm moät cuoäc du haønh lôùn tôùi caùc thaønh phoá chaâu AÂu nhö  Leipzig, Dresden, Paris, London, Berlin... vaø gaët haùi khoâng ít htaønh coâng. Maõi veà sau, do tình côø ngöôøi ta môùi phaùt hieän ra laø maùy chaúng coù moät trí "thoâng minh nhaân taïo" naøo heát maø chæ bôûi coù moät ngöôøi nhoû con ñöoïc boá trí naáp kheùp leùo beân trong coã maùy. Khi maùy ñöôïc môû cöûa cho ngöôøi xem thì chính caùch cöûa môû laïi che khuaát cho ngöôøi ñoù.

Tuy nhieân cho tôùi nay giôùi khoa hoïc vaãn coâng nhaän ñaây laø moät boä maùy khoa hoïc vì ôû vaøo caùi thôøi moái coù maùy hôi nöôùc ñôn giaûn vaø vaøi loaïi ñoøn baåy cô khí thoâ sô thì coã maùy naøy quaû laø moät kyø coâng, noù khoâng kyø coâng ôû "trí thoâng minh" maø laø kyø coâng ôû khaâu thieát keá cheá taïo ra moät "roâ-boát" töï ñoäng tôùi möùc nhö vaäy. Teân tuoåi cuûa Kempelen vaãn ñöôïc ghi vaøo baùch khoa toaøn thö nhö moät nhaø saùng cheá. Coã maùy naøy veà sau ñöôïc ñöa vaøo moät vieän baûo taøng. Nhöng vaøo 1840 vieän baûo taøng naøy bò hoaû hoaïn lôùn, chieác maùy lòch söû kia, thaät ñaùng tieác, ñaõ bò hoaøn toaøn thieâu ruïi.

Chieác maùy mang khaùt voïng cuûa con ngöôøi bò thieâu ruïi nhöng yù thöôûng veà moät trí tueä nhaân taïo vaãn luoân nung naáu con ngöôøi. Töøng böôùc moät, caùc nhaø khoa hoïc laïi theå hieän  taøi ngheä cuûa mình trong lónh vöïc côø.

Tröôùc tieân ngöôøi ta duøng phöông tieän voâ tuyeán ñeå ñöa nhöõng nöôùc côø vuôït qua khoaûng caùch. Sau Ñaïi chieán theá giôùi 2, giöõa Lieân Xoâ vaø Myõ ñaõ dieãn ra moät traän ñaáu côø qua soùng voâ tuyeán raát thaønh coâng. Ñoäi Lieân Xoâ ñaõ thaéng aùp ñaûo ñoäi Myõ.

Nhöng lòch söû trí tueä nhaân taïo thaät söï ñoái vôùi côø ñöôïc baét ñaàu töø naêm 1966 khi maø traän ñaáu giöõa 4 chieác maùy tính cuûa Myõ 4 chieác maùy tính cuûa Lieân Xoâ ñoái ñaàu nhau trong moät traän côø ñaùng ghi nhôù. Maùy cuûa Myõ do caùc nhaø khoa hoïc cuûa tröôøng Toång hôïp  Stanford thieát keá nhöng keát quaû phía Myõ ñaõ phaûi chòu thua vôùi tyû soá chung cuoäc 1 - 3.

Töø ñoù trôû ñi, caùc nhaø khoa hoïc khoâng ngöøng caûi tieán : Moät maët coâng ngheä cheá taïo ngaøy caøng cao, maët khaùc chöông trình chôi côø khoâng nhöõng chæ do caùc nhaø laäp trình chuyeân nghieäp vieát ra maø coøn coù caû nhöõng ñaïi kieän töôùng tham döï neân ngaøy caøng trôû neân hoaøn haûo. Nhöõng cuoäc ñaáu trí giöõa maùy vaø con ngöôøi xuaát hieän. Maùy luùc ñaàu toû ta khaù yeáu ôùt, ñi vaøi chuïc nöôùc laø phaûi ñaàu haøng con ngöôøi, theá nhöng coâng ngheä phaùt trieån trong lónh vöïc tin ghoïc laø cöïc nhanh neân chaúng maáy choác maùy ñaõ ñaït ñöôïc nhöõng thaønh töïu khaû quan. Chuùng khoâng chæ coù moät maø nhieàu chuûng loaïi. Töø loaïi nhoû daønh cho hoïc troø ñem tôùi tröôøng, loaïi lôùn chöùa ñaày caû moät gian phoøng.

Maùy khoâng chæ coøn chôi vôùi nhöõng tay côø trung bình maø daàn daø chôi vôùi caùc kieän töôùng, roài ñaïi kieän töôùng. Vaø trong nhöõng naêm gaàn ñaây con ngöôøi ñaõ ñöôïc chöùng kieán nhöõng traän ñaáu voâ cuøng haáp daãn vaø quyeát lieät giöõa maùy vaø nhaø Voâ ñòch theá giôùùi Gary Kasparov. Trong hai traän gaàn ñaây nhaát thì traän tröôùc Kasparov thaéng maùy vôùi tyû soá 4 - 2 coøn traän sau maùy ñaõ quaät ñoå nhaø voâ ñòch vôùi tyû soá 3.5 - 2,5.

Nhöng duø ngöôøi thaéng hay maùy thaéng, ñoù cuõng laø thaønh quaû chung cuûa con ngöôøi , nhaát laø cuûa caùc nhaø khoa hoïc. Duø khoa hoïc coù tieán boä tôùi ñaâu thì coù moät ñieàu chaéc chaén laø con ngöôøi khoâng bao giôø queân côø, moân theå thao trí tueä vaø thoâng thaùi tuyeät vôøi ñaõ laøm baïn vôùi con ngöôøi töø thôøi coå xöa, giôø ñaây vaãn laø ngöôøi baïn ñöôøng cuûa con ngöôøi böôùc vaøo nhöõng theá kyû veû vang nhaát cuûa khoa hoïc vaø kyõ thuaät. Bôûi vì noùi cho cuøng baûn chaát cuûa côø chính laø khoa hoïc, moät khoa hoïc raát deã chòu, ñöôïc taát caû moïi ngöôøi thoaûi maùi chaáp nhaän.

NHAØ BAÙC HOÏC, CHÍNH KHAÙCH VAØ KYØ THUÛ

Benjamin Franklin (1706 - 1790) laø moät nhaø baùc hoïc, ngöôøi phaùt minh ra coät thu loâi vaø kyõ thuaät in ñoàng ñoâ la baèng giaáy. OÂng coøn laø moät nhaø chính trò, laø thoáng ñoác bang Pensilvania, ngöôøi ñaõ cuøng caùc toång thoáng Jefferson vaø Adam soaïn thaûo ra baûn tuyeân ngoân ñoäc laäp noåi tieáng cuûa nöôùc Myõ (1776), ñoàng thôøi laø moät taùc gia ñöôïc Voltere, Russeau, Philidor, Lomonosov, Puskin... ñaùnh giaù raát cao.

Nhöng coøn moät ñieàu ngöôøi ta coøn ít bieát ñeán : oâng laø moät nhaø chôi côø cöï phaùch, moät trong nhöõng ngöôøi saùng laäp ra nhoùm côø noåi tieáng ôû Philadenphia. Caùc ñaáu thuû côø Vua noåi tieáng nhaát ôû Myõ thôøi baáy giôø thöôøng raát thích gaëp vaø thi ñaáu vôùi Franklin. OÂng coøn tham gia chôi côø ôû moät soá Caâu laïc boä nöôùc ngoaøi. Caùc vaùn côø cuûa oâng thöôøng ñöôïc ñaêng treân caùc taïp chí, trong ñoù coù nhöõng vaùn noåi tieáng. OÂng suy nghó tìm ra ñöôïc moái lieân heä giöõa troø chôi trí tueä naøy vôùi khoa hoïc, vaên hoùa, trieát hoïc, thaåm myõ vaø ñaïo ñöùc... oâng toång keát ñöôïc nhöõng gì toát ñeïp maø vieäc chôi côø mang laïi , naâng cao hieåu bieát vaø phaåm giaù cho con ngöôøi. Baøi baùo cuûa oâng "Giaù trò tinh thaàn cuûa côø Vua" vieát naêm 1786 ñaõ ñöôïc in  laïi nhieàu laàn cho tôùi ngaøy nay, bao nhieâu theá heä ñaõ ñöôïc ñoïc vaø chieâm nghieäm. Trong baøi baùo ñoù Franklin vieát :

"Côø Vua laø troø chôi coå vaø noåi tieáng hôn caû cuûa loaøi ngöôøi. Noù xuaát hieän vaøo thôøi xa xöa vaø trong suoát nhieàu theá kyû laø troø tieâu khieån cuûa taát caû caùc daân toäc vaên minh chaâu AÙ : Ba Tö, AÁn Ñoä, Trung Quoác.... ÔÛ chaâu AÂu noù xuaát hieän hôn moät nghìn naêm veà tröôùc. Ngöôøi Taây Ban Nha truyeàn baù troø chôi naøy treân phaàn laõnh thoå chaâu Myõ cuûa mình vaø caùch ñaây khoâng laâu troø chôi ñaõ xuaát hieän ôû Myõ. Troø chôi naøy haáp daãn tôùi möùc khoâng caàn phaûi chi phí cho caùc traän thaéng ñeå loâi cuoán noù, cho neân hieám khi ngöôøi ta chôi baèng tieàn. Nhöõng ai coù thôøi gian ñeå chôi troø giaûi trí naøy ñeàu thöøa nhaän khoâng coù moät troø choi naøo voâ haïi hôn. Troø chôi naøy taùc ñoäng vaøo trí naõo, khoâng nhöõng khoâng coù haïi maø coøn coù lôïi cho caû ngöôøi chieán thaéng laãn ngöôøi chieán baïi. Chôi côø khoâng ñôn giaûn chæ laø troø giaûi trí voâ boå. Moät soá tính chaát raát quyù cuøa trí tueä, caàn thieát cho cuoäc soáng cuûa con ngöôøi coù trong côø vaø ñöôïc cuûng coá thaønh thoùi quen, coù lôïi cho nhieàu tröôøng hôïp trong cuoäc soáng. Cuoäc soáng cuõng gioáng nhö cuoäc côø, trong ñoù chuùng ta thöôøng coù khaû naêng ñaáu tranh vôùi caùc ñoái thuû ñeå chieán thaéng. Trong cuoäc chôi dieãn ra nhieàu söï kieän, hay cuõng nhö dôû, ôû moät möùc ñoä naøo ñoù laø keát quaû cuûa söï khoân ngoan hay thieáu vaéng noù.

Baèng caùch chôi côø, baïn coù theå hoïc ñöôïc :

Thöù nhaát : Nhìn thaáy tröôùc, ñoaùn ít nhieàu veà töông lai vaø caân nhaéc haäu quaû cuûa haønh ñoäng naøy hay haønh ñoäng kia. Ñaáu thuû côø Vua coù theå thöôøng xuyeân suy nghó veà vaán ñeà naøy :"Neáu toâi ñi quaân naøy thìá  tình theá môùi cuûa toâi seõ ra sao ? Ñoái thuû cuûa toâi coù lôïi gì ñeå gaây haán vôùi toâi ? Toâi coù theå ñi nhöõng nöôùc naøo khaùc ñeå giaønh öu theá cho mình vaø töï veä khoûi bò taán coâng ?"

Thöù hai : Söï thaän troïng. Khi nghieân cöùu moái lieân heä giöõa caùc quaân côø khaùc nhau vaø tình theá khaùc nhau, ta tìm ra nhöõng nguy hieåm maø moãi quaân côø ñôn leû taïo neân cuõng nhö khaû naêng chi vieän giöõa caùc quaân, khaû naêng ñieàu binh khieån töôùng cuûa ñoái phöông, caùc yù ñoà taán coâng, nhöõng bieän phaùp höõu hieäu ñeå traùnh ñoøn, duøng ñoøn ñoái phöông trò ñoái phöông nhö kieåu "gaäy oâng ñaäp löng oâng"

Thöù ba :Tìm hieåu. Khoâng quaù voäi vaøng khi thöïc hieän nöôùc ñi. Quy taéc naøy toát hôn heát ñöôïc khaúng ñònh nhôø thöïc hieän nghieâm ngaët luaät chôi "Neáu  chaïm quaân naøo  phaûi ñi quaân ñoù, neáu baïn ñaët noù ôû ñaâu thì noù phaûi ñöùng ôû ñoù"  bôûi vì troø chôi naøy töï noù phaûn aùnh cuoäc soáng vaø ñaëc bieät laø chieán tranh, maø ôû ñoù neáu baïn khoâng ñaët mình vaøo tình huoáng xaáu hay nguy hieåm nhaát , baïn seõ phaûi traû giaù ñaét do haønh ñoäng xoác noåi cuûa mình. Cuoái cuøng chôi côø chuùng ta coù ñöôïc thoùi quen khoâng bò maát tinh thaàn trong tình traïng tuyeät voïng, bình tónh tìm kieám "nhöõng tia saùng moûng manh nhaát cuoái ñöôøng haàm" ñeå laät laïi theá côø.

Troø chôi ñaày aép söï kieän vaø caùc söï kieän laïi raát ña daïng ñeán noãi noù phuï thuoäc vaøo nhöõng sai laïc baát ngôø . Moãi ngöôøi coá gaéng tieáp tuïc troø chôi ñeán cuoái vaùn vôùi hy voïng seõ chieán thaéng nhôø vaøo khaû naêng cuûa mình hay ít nhaát laø ñaït ñöôïc ñieàu ñoù nhôø söï baát caån cuûa ñoái phöông.

Thöù tö : Neáu ñoái phöông cuûa baïn nghó laâu, baïn khoâng caàn giuïc giaõ  hay theå hieän söï khoù chòu. Baïn khoâng theå haùt, huyùt saùo, nhìn vaøo ñoàng hoà, khoâng neân caàm vaø ñoïc saùch, goõ chaân xuoáng saøn hay di caùc ñaàu ngoùn tay treân baøn hay laøm ñieàu gì ñoù thu huùt söï chuù yù cuûa anh ta. Nhöõng vieäc naøy chæ chöùng toû ban laø keû baát nhaõ,  laùu caù hoaëc thoâ baïo maø thoâi.

Thöù naêm : Baïn khoâng neân coá ñuøa côït hay löøa doái ñoái phöông,khi hoï ñi nöôùc toài laïi giaû vôø laøm ra boä mình saép thua khieán ñoái phöông chuû quan vaø lô laø. Taát caû nhöõng ñieàu ñoù laø bòp bôïm, doái traù hoaøn toaøn khoâng lieân quan ñeán ngheä thuaät chôi côø.

Thöù saùu : Neáu baïn chieán thaéng, chôù toû ra veânh vang, theå hieän söï khoaùi traù moät caùch loä lieãu. Baïn caàn phaûi bieát an uûi ñoái thuû cuûa mình ñeå ngöôøi ñoù khoâng quaù roái trí. "Lôøi noùi khoâng maát tieàn mua, löïa lôøi maø noùi cho vöøa loøng nhau" laø caâu chaâm ngoân luùc naøo cuõng ñuùng vôùi ngöôøi chôi côø.

Thöù baûy : Neáu baïn quan saùt ngöôøi khaùc chôi, haõy bieát giöõ im laëng hoaøn toaøn. Neân bieát raèng "Côø ngoaøi, baøi trong" khieán baïn seõ bò maát loøng caû hai beân. Khi nghe lôøi khuyeân cuûa ngöôøi ngoaøi, ngöôøi trong cuoäc thöôøng bò phaân taâm, khoâng töï chuû ñöôïc nöôùc ñi cuûa mình.

Vaø cuoái cuøng neáu troø chôi khoâng dieãn ra chaët cheõ theo caùc quy taéc noùi treân thì haõy töï haøi loøng vôùi nhöõng nöôùc côø cuûa chính mình. Khi thaáy ñoái phöông ñi nhöõng nöôùc yeáu  haõy oân toàn vaø lòch söï chæ daãn cho anh ta "Ñi theo caùch ñoù anh ñaõ ñaët quaân cuûa anh vaøo choã nguy hieåm"

Khi lòch söï , haøo hieäp nhö vaäy, baïn taát nhieân, coù theå bò thaát theá tröôùc ñoái phöông, nhöng baïn ñaõ chinh phuïc ñöôïc ñieàu quan troïng hôn nhieàu : ñoù laø söï kính troïng cuaû ñoái thuû cuøng vôùi söï hoan ngheânh laëng leõ vaø loøng toát cuûa caùc khaùn giaû voâ tö."

Franklin giao tieáp raát roäng. Trong giôùi khoa hoïc, uy tín cuûa Franklin raát cao, nhaát laø khi ngöôøi ta bieát oâng laø ngöôøi daùm maïo hieåm chinh phuïc saám seùt.

Nhöng vôùi tö caùch nhaø ngoaïi giao, oâng toû ra heát söùc meàm deûo vaø khoân kheùo. OÂng bieát caùch tao döïng cho nöôùc Myõ raát nhieàu ñoàng minh vaø khieán hoï taùn thaønh nhöõng quan ñieåm cuûa mình.

Naêm 1774 oâng ñeán London, Franklin ñaõ laøm quen vôùi baø Baù töôùc Haus vaø chôi vôùi baø naøy moät soá vaùn côø. Söï kieän naøy ñaõ trôû thaønh caûm höùng ñeå moät hoaï só  Myõ saùng taùc böùc tranh tuyeät ñeïp "Nöõ Baù töôùc Haus tuyeân boá chieáu heát Benjamin Franklin". Töông truyeàn raèng khi böùc tranh ra ñôøi coù ngöôøi hoûi hoaï só  ñaët teân böùc tranh nhö vaäy, coù  laøm aûnh höôûng ñeán uy tín cuûa Franklin khoâng. Nhaø hoaï só hoùm hænh traû lôøi :"Vì toâi khoâng theå ñaët teân laø "Benjamin Franklin tuyeân boá chieáu heát nöõ Baù töôùc Haus" ñöôïc. Ñoái vôùi oâng ta thì laøm caùi gì cuõng chæ khieán oâng ta noåi tieáng theâm maø thoâi".Böùc tranh naøy hieän nay vaãn coøn. Noù nhö moät minh chöùng sinh ñoäng ñoùi vôùi moät thieân taøi töøng haâm moä vaø öu aùi ñoái vôùi côø.

CÔØ NHÖ BAÛN THAÂN CUOÄC ÑÔØI

CÔØ VÔÙI CAÙC NGOÂI SAO ÑIEÄN AÛNH

VAØ CAÙC NHAÏC SÓ

Ngheä só  ñoùng boä phim noåi tieáng "Casablanca" laø Humphrey Bogart laø moät nhaø chôi côø thöïc thuï. Trong cuoäc ñôøi oâng, ñoùng phim vaø chôi côø laø hai thuù laøm oâng say meâ nhaát. Tieâu chuaån choïn baïn beø cuûa oâng laø nhöõng ai chôi côø xöùng ñaùng ngang baèng oâng vaø saønh thöôûng thöùc röôïu vang . Nhöõng vaùn côø oâng chôi khoâng chuù taâm laém tôùi chuyeän thaéng thua maø chuû yeáu laø tìm ngöôøi tri kyû. Hoï ñaùnh côø tôùi khuya, taän huôûng nieàm khoaùi laïc khi khi tìm ra nhöõng nöôùc côø cao vaø uoáng troïn nhöõng nieàm vui trí tueä ñoù baèng nhöõng coác röôïu vang tuyeät haûo.

Moät ngoâi sao maøn baïc khaùc maø teân tuoåi coù leõ ít ngöôøi khoâng bieát tôùi : Marlon Brando, cuõng laø moät ngöôøi meâ côø coù tieáng. Khi oâng ñoùng boä phim "Julius Caesar" thì chôi côø laø thuù giaûi trí chính cuûa oâng. Thoâng thöôøng, moãi khi thaáy oâng, caùc nhaø baùo vaø nhieáp aûnh vaây laáy oâng ñeå phoûng vaán, chuïp hình. Nhöng gaëp khi oâng ñang ñaùnh côø thì ñöøng hoøng moi laáy ôû oâng nöûa lôøi. OÂng saün saøng toáng khöù hoï ra khoûi phoøng. Nhöng cuõng coù nhöõng laàn oâng ñaõ choùt heïn tröôùc vôùi phoùng vieân neân ñaønh phaûi vöøa chôi côø vöøa traû lôøi caùc caâu hoûi moät caùch cuït luûn. Khi phoùng vieân ra veà, oâng thôû phaøo nheï nhoõm, chôi tieáp vaø noùi :"Thaät laø moät cöïc hình trong nhöõng tröôøng hôïp nhö theá naøy".

Moät dieãn vieân nöõa laø John Wayne ñaõ töøng ñaùnh cho moät tay côø löøng laãy laø William Windom moät traän thua nhôù ñôøi vôùi tyû soá 6 - 0 trong moät traän ñaáu tay ñoâi ñöôïc nhieàu ngöôøi bieát tôùi. Vì sao moät dieãn vieân laïi chôi côø gioûi theá ? Ñeán nay cuõng chöa ai giaûi thích noåi, phaûi chaêng beân trong cuûa côø vaø ngheä thuaät ñieän aûnh coù ñieàu gì töông ñoàng chaêng ?

Ngöôøi ta laïi caøng ngaïc nhieân hôn khi bieát moät caëp ngheä só nöõa laø George Sanders vaø Zsazsa Gabor. Caû hai ñeàu thích troø chôi trí tueä vaø ñaày tính ngheä thuaät naøy. Trong hoài kyù cuûa mình Sanders ñaõ vieát :"Khi chuùng toâi cuøng ñi höôûng tuaàn traêng maät, thuù vui laøm chuùng toâi say söa nhaát laø ôû beân nhau vaø cuøng chôi côø côø"

Coù caàn phaûi keå theâm nhöõng ngoâi sao maøn baïc löøng danh ñeán vaø gaén boù vôùi troø chôi thoâng thaùi naøy khoâng nhæ ? Ñoù laø Frank Sinatra vaø ñaây laø Bop Hope, con ngöôøi vui nhoän naøy ñaõ töøng ñaùnh cho Fischer thua lieång xieång trong moät pha trình dieãn treân tivi. Coøn ñaây nöõa : Shirley Temple, Marlene Dietrich, Charlie Chaplin, Anthony Quinn, Walter Matthau, Henry Fonda... Haún laø côø raát phuø hôïp vôùi hoï bôûi chæ coù nhöõng con ngöôøi ngheä só  giaøu oùc tuôûng töôïng, yeâu thích nhöõng tính caùch vöøa laõng maïn vöøa maïnh meõ vaø chính laø côø ñaõ ñem ñeán cho hoï nhöõng moùn quaø haøo phoùng ñoù.

Coøn giöõa côø vaø aâm nhaïc thì ñaõ coù söï gaén boù vôùi nhau töø laâu. Khoâng chæ coù moät huyeàn thoaïi keå veà Philidor, thieân taøi aâm nhaïc Phaùp ñoàng thôøi laø moät nhaø chôi côø vó ñaïi cuûa theá kyû 18. Trong thôøi ñaïi chuùng ta coøn coù Sergey Prokofiev vôùi nhöõng baûn giao höôûng baát huû cuõng laø moät kyø thuû taøi naêng.

Moät trong nhöõng ngheä só bieåu dieãn aâm nhaïc cuûa thôøi ñaïi laø Yehudi Menuhin, oâng bieåu dieãn nhaïc ôû saân khaáu noåi tieáng : Nhaø haùt Opera Paris, nhöng khi ñeán nhaø oâng ngöôøi ta thöôøng thaáy oâng chôi côø.

Ngöôøi laõnh ñaïo cuûa ban nhaïc Beatles noåi tieáng laø John Lennon cuõng laø moät tay chôi côø coù haïng. Trong taùc phaåm "Imagine" cuûa anh coù caûnh Lennon chôi côø vôùi ngöôøi yeâu cuûa mình laø Yoko maø quaân cuûa hai beân ñeàu laø maøu traéng ñeå töôïng tröng cho hoaø bình vaø tình yeâu. Moät thaønh vieân khaùc cuûa ban nhaïc naøy laø Ringo ñaõ veõ hình baøn côø thaønh hình baøn tay con ngöôøi ñeå laøm vaät kyû nieäm, ñaõ ñöôïc saûn xuaát haøng loaït baèng vaøng vaø baïc.

Coøn ca só Bono, moät thuû lónh cuûa nhoùm nhaïc Pop U2 ñaõ töøng thi ñaáu vôùi Kasparov. Coøn coù theå keå ra ñaây nhöõng teân tuoåi lôùn veà aâm nhaïc töøng say meâ côø : Richart Strauss, Chopin, Beethoven, Mendelssohn, Shostakovich, Verdi, Rossini, Isaac Stern...

Caùc ñaïi kyø sö cuõng laø nhöõng ngöôøi raát meâ aâm nhaïc. Hoï say meâ söï logic vaø haøi hoaø cuûa nhöõng nöôùc ñi treân baøn côø, coøn nhöõng nhaø aâm nhaïc say meâ söï saùng taïo phong phuù, haøi hoøa cuûa mình treân cung baäc cuûa baûy noát nhac. Vôùi baûy noät nhaïc hoï taïo neân haøng nghìn, haøng vaïn baûn nhaïc, baøi ca töø huøng traùng, du döông tôùi tröõ tình saâu laéng, khaùc naøo vôùi nhöõng quaân côø treân 64 oâ ñen traéng, caùc kyø thuû taïo neân haøng nghìn, haøng vaïn vaùn côø muoân hình muoân veû, haàu nhö voâ taän, thaû söùc cho oùc saùng taïo cuûa con ngöôøi.

Chaúng theá maø ngöôøi ta ñaõ ví nhaø Voâ ñòch theá giôùi Capablanca laø "Bach treân baøn côø" coøn vôùi nhaø quaùn quaân Lasker laø "Mozar cuûa côø" khi oâng chôi nhöõng vaùn quaù xuaát saéc khi môùi 9 tuoåí !

SÖÏ GAËP GÔÕ GIÖÕA CÔØ VAØ HOÄI HOÏA

Vì sao côø laïi haáp daãn caùc hoaï só, khieán hoï theå hieän treân neàn giaáy hay neàn vaûi nhöõng buùc ranh sinh ñoäng vaø tuyeät vôøi veà theá giôùi côø ? Phaûi chaêng nhìn vaøo caùc quaân côø hay nhìn vaøo töøng quaân côø ñôn leû moät, nhöõng ngheä só giaøu caûm xuùc ñaõ nhaän ra ñoù laø xaõ hoäi vaø trong caùi "xaõ hoäi côø" ñoù moãi moät quaân côø coù nhöõng tính caùch thuoäc veà con ngöôøi vaø hôn theá, bôûi tình huoáng treân baøn côø thöôøng xuyeân bieán ñoäng vaø ñoåi thay bôûi vaäy moãi quaân côø seõ coù soá phaän rieâng cuûa mình, seõ soáng vôùi cuoäc ñôøi  rieâng, ñaày ñuû vinh quang vaø cay ñaéng, coù theå thaêng hoa töø chuù lính queøn thaønh baäc vöông toân maø cuõng coù theå ngaõ guïc tröôùc traän tieàn ngay töø giôø xuaát quaân.

Neáu nhìn theo goùc ñoä hình hoïc giaûn ñôn, caùc oâ côø chæ laø nhöõng oâ vuoâng ñen traéng xeáp caïnh nhau moät caùch voâ nghóa vaø khoâng hoàn. Nhöng ñöôùi con maét ngheä thuaät thì ñoù laø nhöõng maûng saùng vaø toái cuûa moät böùc tranh xaõ hoäi. Ñoù laø söï ñan xen göõa traéng vaø ñen, laø caùi toát vaø caùi xaáu, caùi thieän vaø caùi aùc xuaát hieän treân moãi böôùc ñöôøng ñôøi, moät ñöôøng ñôøi khoâng bao giôø baèng phaúng vaø treân caùi neàn ñoù, nhöõng quaân côø, baát keå sang hay heøn, baát keå ñòa vò ra sao ñeàu phaûi ñi qua, ñi töø ñaàu cho tôùi cuoái cuoäc côø, nghóa laø ñeán cuoái cuoäc ñôøi.

Ngheä thuaät cuûa côø, töï thaân noù ñaõ raát cao quyù vaø hoäi hoïa cuõng vaäy, ñeán moät ngaøy naøo ñoù taát yeáu caû hai seõ gaëp nhau. Ñaõ laø ngheä thuaät thì phaûi vöùt boû ñi nhöõng gì goïi laø thöøa, chæ giöõ laïi nhöõng gì goïi laø tinh tuùy. Trong côø cuõng vaäy, khoâng theå coù nhöõng nöôùc voâ boå, moãi moät nöôùc ñeàu coù muïc ñích, ñeàu coù söï caân nhaéc cuûa trí tueä. Hoäi hoïa phaûi coù caûm höùng, töø ñoù ra ñôøi nhöõng böùc tranh kieät taùc vaø cuõng y nhö vaäy, caùc baäc ñaïi kyø sö ñaõ thoåi moät luoàng sinh khí cuoäc ñôøi vaøo caùc vaùn côø tuyeät hay cuûa mình khieán chuùng trôû neân baát töû, nhöõng haäu dueä ñôøi sau saép laïi theá côø aáy vaãn cöù taám taéc ngôïi khen, thaùn phuïc.

Ngay töø khi côø xuaát hieän, nhaát laø thôøi kyø côø xuaát hieän ôû chaâu AÂu thì caùc hoaï só ñaõ mau choùng tìm thaáy caûm höùng cuûa mình ôû troø chôi naøy. Nhöõng böùc tranh xöa vaø nhöõng böùc khaéc chaïm moâ taû troø chôi côø trong vöôøn tình yeâu vôùi hoa laù vaø chim choùc nhö trong coõi thaàn tieân. Ngaøy nay ngöôøi ta coøn löu giöõ ñöôïc nhöõng taám thaûm maøu röïc rôõ ñöôïc deät töø theá kyû 15 moâ taû moät cuoäc chôi côø giöõa moät quyù nöông vaø hieäp só treû, treân khuoân maët hoï röïc rôõ aùnh saùng cuûa tình yeâu.

Hoäi hoaï ngaøy caøng phaùt trieån vaø hình thaønh nhieàu tröôøng phaùi nhöng coù leõ khoâng moät tröôøng phaùi naøo laø khoâng coù ñeà taøi veà côø. Neáu caùc danh hoïa thôøi Phuïc Höng veã chuû yeáu veà nhöõng böùc chaân dung caùc cuoäc ñaáu côø nhö ñaõ noùi treân, thì tröôøng phaùi aán töôïng laïi cho ra ñôøi nhöõng kieät taùc veà chieàu saâu noäi taâm thoâng qua quaân côø.

ÔÛ Nga coù  moät nöõ hoaï só daønh haøng chuïc naêm cuoái  ñôøi  mình ñeå saùng taùc nhöõng böùc tranh veà ñeà taøi côø. Ñoù laø baø Satonhina, tranh cuûa baø noåi tieáng tôùi möùc ñöôïc dem trieån laõm khoâng chæ trong nöôùc maø caû nöôùc ngoaøi.  Nhöõng böùc tranh ñaày nhöõng nguï yù trieát hoïc saâu xa, maøu saéc haøi hoøa vôùi gam maøu laïnh nhöng raát maïnh meõ ñaõ thu huùt söï chuù yù raát lôùn cuûa giôùi ngheä thuaät.

Moät trong nhöõng theå loaïi hoäi hoaï ñöôïc nhöõng ngöôøi chôi côø öa thích laø nhöõïng böùc chaân dung veà caùc nhaø chôi côø, nhaát laø nhöõng baäc cao thuû, töø nhöõng böùc kyù hoaï baèng chì ñôn giaûn tôùi nhöõng böùc chaân dung coâng phu veõ baèng sôn daàu. Taát caû nhöõng böùc hoaï ñoù ñaëc saéc ôû choã loät taû ñöôïc caù tính maïnh meõ, noäi taâm phong phuù vaø phong caùch chôi côø ñaëc saéc cuûa töøng ngöôøi.

Haõy nhìn moät Capablanca ñeïp nhö moät thieân thaàn, sang troïng vaø ñaày uy löïc. Coøn Aliokhin vôùi aùnh maét saâu saéc, ñaày söùc maïnh beân trong nhöng ñöôïm buoàn. Ñaây laø Mikhail Tan, nhö moät hieäp só, vôùi thanh göôm treân tay ñang taû xung höõu ñoät vöøa oai phong vöøa ngheä thuaät...

Coù moät böùc tranh ñöôïc raát nhieàu ngöôøi bieát tôùi, ñoù laø moät böùc tranh töôøng lôùn coù ñuû 13 nhaø voâ ñòch theá nguôùi vôùi nhoùm ngoài giöõa laø nhöõng nhaø voâ ñòch ñöông ñaïi, moät nhoùm beân phaûi vaø moät nhoùm nöõa ñöùng xa xa beân traùi, moãi ngöôøi moät veû nhöng ñeàu mang tính caùch thôøi ñaïi cuûa mình. ÔØ nhöõng hoäi tröôøng thi ñaáu lôùn, nhöõng cung côø Vua noåi tieáng, nhöõng caâu laïc boä ñöôïc nhieàu ngöôøi bieát tôùi ñeàu coù döïng böùc tranh naøy.

Ngöôøi Trung Hoa vôùi troø chôi côø Töôùng daày söùc soáng vaø mang roõ neùt phong caùch AÙ Ñoâng cuõng coù nhöõng taùc phaåm hoäi hoïa kieät xuaát veà côø. Neáu ôû caùc trieàu ñaïi vaên hoùa höng thònh xöa kia, ngöôøi ta ñöôïc chieâm ngöôõng nhöõng böùc tranh thaàn tieân chôi côø treân nuùi cao, beân baøn ñaù caïnh doøng suoái nöôùc roùc raùch chaûy hay döôùi boùng tuøng baùch nôi non xanh nöôùc bieác, thì ôû thôøi loaïn vaãn coù nhöõng böùc hoïa veõ nhöõng möu só, nhöõng danh töôùng ngoài tröôùc theá côø nhö ñang möu tính theá söï cuoác ñôøi. Ngaøy nay hoäi hoïa Trung Hoa khai thaùc côø ôû khía caïnh cuoäc soáng vaø soá phaän con ngöôøi bình thöôøng vôùi moät buùt phaùp ñieâu luyeän vaø tinh teá, mang daùng daáp cuûa tröôøng phaùi tröøu töôïng.

Duø cho nhöõng hoaï só coù bieát chôi côø hay khoâng, ñieàu ñoù khoâng quan troïng laém. Caùi quan troïng laø ôû taâm hoàn hoï ñaõ tìm thaáy veû ñeïp ñích thöïc cuûa côø vaø nhaän ra côø laø taám göông phaûn chieáu cuoäc ñôøi.

VAÊN  CHÖÔNG VÔÙI CÔØ

Caâu chuyeän naøy xaûy ra vaøo nhöõng naêm ñen toái  taïi moät nöôùc  vuøng Ban tích bò phaùt xít Ñöùc chieám ñoùng. Trong moät traïi taäp trung,  moät só quan Ñöùc quaûn lyù traïi raát thích chôi côø vaø luoân töï khoe mình laø ngöôøi cao côø, y thöôøng choïn trong ñaùm tuø nhaân nhöõng ngöôøi bieát ñaùnh côø ñeå tyû thí . Y luoân thaéng nhöõng con ngöôøi vöøa thieáu aên, vöøa bò ñaày ñoaï caû veà theå xaùc laãn tinh thaàn, khoâng muoán bò haønh haï theâm nöõa. Hueânh hoang, moät laàn y thaùch taát caû ñaùm tuø nhaân choïn ra moät ngöôøi gioûi nhaát ñeå y ñaùnh bieåu dieãn cho caû traïi xem.

Moät chuù beù 15 tuoåi gaày goø, coù caëp maét raát saùng, môùi bò baét vaøo traïi ít  laâu ñaõ ñöôïc choïn. Traän ñaáu dieãn ra trong hoaøn caûnh kyø laï. Chuù beù laø ñaïi dieän cho haøng nghìn tuø nhaân. Ñòch thuû cuûa chuù laø moät teân xaâm löôïc, saùt nhaân. Ñeán giöõa vaùn, côø theá caân baèng. Ngöôøi ta hieåu raèng söùc côø cuûa chuù thieáu nieân khoâng heà thua keùm teân ñao phuû. Ñoät nhieân vaùn côø ñöôïc taïm nghæ vaø cuoäc maëc caû cuûa keû ñang naém sinh meänh cuûa chuù baét ñaàu : Neáu chuù chòu thua vaùn côø, chuù seõ ñöôïc traû töï do. Neáu thaéng vaùn côø chuù seõ bò ñem ñi baén ngay laäp töùc.

Cuoäc ñaáu tieáp tuïc. Moãi nöôùc ñi cuûa chuù coù haøng nghìn caëp maét doõi theo, hoài hoäp lo laéng. Chuù seõ khuaát phuïc tröôùc teân ñao phuû, seõ nhaãn nhuïc chòu thua ñeå toân vinh taøi trí cuûa y? Ai cuõng bieát cuoäc soáng vaø töï do ñoái vôùi ngöôøi tuø thaät laø quyù giaù bieát bao !

Nhìn moãi nöôùc ñi cöông quyeát cuûa chaøng, teân só quan caøng theâm kinh ngaïc. Noãi sôï haõi bò maát maët tröôùc caû nghìn con ngöôøi ñang thaát theá kia khieán y caøng boäc loä yù ñoà man rôï cuûa mình. Y tieáp tuïc maëc caû : Neáu vaùn côø hoaø, chaøng seõ ñöôïc töï do . Nhöng khoâng, loøng caêm thuø vaø khinh bæ keû thuø khieán traùi tim chaøng thanh nieân boác löûa. Chaøng ñi nhöõng nöôùc saùt thuû gôùm gheâ khieán cho maët keû thuø khi thì xaùm laïi vì thaát theá, khi thì ñoû böøng vì töùc toái. Vaùn côø laø aùnh saùng vaø boùng toái, laø danh döï hay  nhuïc nhaõ, laø heøn haï hay cao thöôïng. Vaùn côø cuõng laø ranh giôùi giöõa söï soáng vaø caùi cheát.

Teân só quan ñaõ caûm thaáy haøng nghìn aùnh maét ngaám ngaàm nhìn y khinh bæ vaø nhìn chaøng trai treû ñaày khaâm phuïc. Y coá vuøng vaãy tröôùc  ñoøn taán coâng thaàn tình maø cuõng laø vuõ khí ñoäc nhaát coøn laïi cuûa ngöôøi tuø. Vua cuûa y coá söc troán khoûi nhöõng ñoøn chieáu saám seùt. Maët vaõ moà hoâi, y chìa tay ra coà caàu hoøa moät laàn nöõa. Nhöng chaøng trai ñaõ khoâng theøm nhìn veû maët thieåu naõo cuûa y, thaûn nhieân caàm quaân Xe ñi nöôùc cuoái cuøng,  ñaët ñuùng vaøo nôi caàn ñaët vaø nhìn thaúng vaøo maët keû thuø, noùi raønh roït vaø döùt khoaùt :"Chieáu heát !" ñuùng vaøo luùc teân ñao phuû ñieân cuoàng ruùt suùng ra khoûi bao. Haøng nghìn tuø nhaân vaây quanh xem vaùn côø ñaõ laäp töùc aøo leân. Suùng ñaõ noå, maùu ñaõ ñoå... Nhöng vaùn côø ñaõ trôû neân baát töû !

Nhöõng ngöôøi tuø ít laâu sau ñaõ vuøng leân phaù tan traïi taäp trung vaø cuøng vôùi nhaân loaïi yeâu töï do ñaõ tieâu dieät taän goác chuû nghóa phaùt xít daõ man. Taïi nôi xaûy ra traän ñaáu aáy, sau naøy, ngöôøi ta ñaõ döïng moät böùc töôïng ñaøi kyû nieäm  ngöôøi thieáu nieân - kyø thuû anh huøng.

Treân ñaây laø noäi dung cuoán tieåu thuyeát noåi tieáng "Vaùn côø khoâng hoaø" cuûa moät nhaø vaên Baéc AÂu, döïa theo moät caâu chuyeän hoaøn toaøn coù thaät. (Tieåu thuyeát naøy ñaõ ñöôïc dòch ra tieáng Vieät Nam, xuaát baûn vaøo khoaûng naêm 1990 - Nhaø xuaát baûn Ñaø Naüng).

Côø laø moät ñeà taøi khoâng bao giôø caïn cuûa caùc nhaø vaên nhaø thô.

Töø thôøi Trung coå vaø Phuïc höng, nhöõng baûn tröôøng ca veà côø ñaõ xuaát hieän. Trong nhöõng theá kyû tieáp theo, nhöõng truyeän ngaén, nhöõng tieåu thuyeát, nhöõng vôû kòch, nhöõng baøi thô... laáy côø laøm ñeà taøi laàn löôït ra ñôøi, tính tôùi nay coù tôùi haøng traêm quyeån...

Trong luùc caùc nhaø vaät lyù vaø y sinh ñi saâu tìm hieåu nhöõng theá giôùi voâ cuøng beù nhoû cuûa nhöõng teá baøo, cuûa phaân töû , nguyeân töû. Trong luùc caùc nhaø thieân vaên nghieân cöùu nhöõng ngoâi sao, nhöõng thieân haø voâ cuøng khoång loà treân vuõ truï meânh moâng... thì caùc nhaø vaên, nhaø thô thì ñi saâu khaùm phaù theá giôùi tinh thaàn, theá giôùi tình caûm saâu laéng cuûa con ngöôøi, tìm ñeán baûn chaát cuûa noù. Bieát bao baäc ñeá vöông ñaõ bò vaên chöông loät heát aùo muõ caân ñai beà ngoaøi ñeå hieän nguyeân hình laø nhöõng keû ñaày daõ taâm taøn baïo. Vaên chöông ñaõ chæ ñöôøng cho bieát bao ngöôøi töø trong toái taêm tìm thaáy aùnh saùng vaø nieàm vui... Söï ñoàng caûm giöõa vaên chöông vaø côø laø ñieàu deã hieåu, bôûi cuoäc chieán treân baøn côø , soá phaän moãi quaân côø sao maø gioáng cuoäc ñôøi. Vaø neáu noù nhö cuoäc ñôøi thì taát yeáu noù seõ ñöôïc phaûn aùnh vaøo vaên chöông. Moãi moät danh kyø hay moät ngöôøi chôi côø taøi ba cuõng thöôøng coù cuoäc ñôøi ñaày bieán coá, neáu keå ra aét seõ laø nhöõng thieân tieåu thuyeát khaù ly kyø.

Coù neân keå ra ñaây nhöõng teân tuoåi baát dieät cuûa nhöõng con ngöôøi taïo döïng neân neàn vaên chöong theá giôùi , nhöõng con ngöôøi ñaõ caàm buùt vieát neân nhöõng tieåu thuyeát, nhöõng vôû kòch, nhöõng baøi thô... baát huû cho nhaân loaïi vaø cuõng chính laø nhöõng con ngöôøi raát ham meâ troø chôi naøy, coi ñoù laø moät thuù vui, moät söï say söa cuûa cuoäc ñôøi : Shakespeare, Volter, Dideroi, Russeau, Chervantes, Dante, Puskin, Dicken, Gôt, Becton Brech, Heminway, Xvai... Ta haõy laéng nghe Lev Tolstoi :"Toâi khoâng theå soáng maø thieáu côø. Toâi yeâu thích côø vì ñoù laø caùch thö giaõn, nghæ ngôi tuyeät vôøi. Noù baét buoäc trí oùc phaûi laøm vieäc, nhöng ñoù laø moät caùch laøm vieäc raát ñaëc saéc". Nhaø thô Nam Myõ Pablo Neâruda vieát :"Côø laø gì ? Ñoù laø moät trong nhöõng chieán thaéng cuûa con ngöôøi ñoái vôùi chính baûn thaân mình. Ñoái vôùi moät soá ngöôøi, côø laø aâm thanh, ñoái vôùi moät soá khaùc, ñoù laø hoäi hoïa. Coøn ñoái vôùi toâi, côø laø baøi thô, baøi thô ñaáu tranh, baøi thô cuûa trí tueä, cuûa yù chí"

CÔØ VÔÙI HOAØNG TOÄC VAØ CAÙC CHÍNH KHAÙCH

Ngöôøi ta vaãn noùi "Côø laø troø chôi cuûa Cung ñình" quaû laø khoâng sai. Cöù nhìn vaøo baøn côø maø xem : Ñaây laø Ñöùc Vua, kia laø Hoaøng Haäu, Cha coá  ôû ngay beân caïnh, daøn hai beân laø caùc kî só. Cung caám coù Thaønh bao boïc chung quanh vaø lính gaùc ñöùng ñaày canh giöõ phía tröôùc. Hình aûnh moät trieàu ñình hoaøn chænh nhö vaäy khieán cho caùc hoaøng toäc caûm thaáy töï haøo vôùi troø chôi quùy phaùi naøy, khieán troø chôi  gaàn nhö trôû thaønh baét buoäc vôùi nhöõng ai töï nhaän mình coù doøng maùu cuûa Hoaøng toäc. Ñieàu naøy ñöôïc hình thaønh khoâng phaûi sau ñoù maø laø ngay khi troø chôi ra ñôøi.

Ngöôøi ta keå laïi raèng khi Crixtoph Colomb coù döï ñònh ñi tìm moät mieàn ñaát môùi maø oâng döï ñoùan laø India thì trong tay oâng chaúng coù laáy moät ñoàng ngaân quyõ. Con ngöôøi thoâng minh naøy bieát ñöôïc raèng Vua cuûa mình luùc ñoù laø Ferdinand laø ngöôøi raát meâ côø, oâng beøn löïa dòp Ñöùc Vua ñang chôi côø , ñöùng beân caïnh kieân nhaãn ñôïi chôø.

Laàn ñoù nhaø Vua chôi vôùi moät tay côø coù haïng nhöng nhaø Vua ñi nhöõng nöôùc raát xuaát saéc, aùp ñaûo vaø cuoái cuøng, baèng caùch thí quaân ñaõ ñaùnh guïc ñoái phöông baèng moät ñoøn phoái hôïp taøi tình. Nhaèm luùc Vua ñang höùng chí cöôøi ha haû tröôùc thaéng lôïi cuûa mình, Colombo beøn maïnh daïn tieán tôùi tröôùc maët Vua quyø xuoáng taââu :"Thöa beä haï, ngaøi quaû laø moät nhaø khai saùng vó ñaïi trong côø, coøn thaàn, thaàn cuõng muoán noi theo göông beä haï, ñi khai phaù moät con ñöôøng thöông maïi môùi, nhaèm ñöa quoác gia cuûa beä haï trôû neân moät ñaát nöôùc huøng cöôøng. Xin beä haï chuaån taùu cho thaàn soá tieàn nhoû moïn naøy, nhö hy sinh moät con Toát ñeå giaønh moät thaéng lôïi lôùn tröôùc caùc cöôøng quoác laân bang". Vua Ferdinand xem qua baûn taáu, laáy laøm haøi loøng vaø chuaån chi ngay laäp töùc "soá tieàn nhoû moïn" khoång loà ñoù. Vaùn côø cuûa baäc vua chuùa ñaõ ñoùng goùp khoâng nhoû vaøo vieäc tìm ra caû moät chaâu luïc môùi !

Nhöng caùc baäc vöông giaû cuõng laém caùch chôi côø ñoäc ñaùo maø khoâng phaûi luùc naøo cuõng keát thuùc vaùn côø moät caùch eâm aû. Coù moät vaùn côø ñaõ laøm daáy leân söï xung ñoät giöõa nöôùùc Anh vaø nöôùc Phaùp : Hoài ñoù moät vò vöông cuûa Anh coù teân laø William the Conqueror khi chôi thua moät vaùn côø vôùi moät vò Hoaøng töû nuôùc Phaùp beøn ñoå quaïu, vôù luoân baøn côø phang luoân vaøo ñaàu Hoaøng töû Phaùp. Cuõng neân nhaéc theâm raèng sau ñoù khoâng laâu sau ñoù chính vua nöôùc Phaùp laø Louis VI laïi theâm moät laàn nöõa ñaùnh thaéng con cuûa William laø Henry.

Trong quyeån saùch cuûa mình coù nhan ñeà "Lòch söû caùc daân toäc noùi tieáng Anh", Winston Churchill ñaõ keå kaïi moät maåu chuyeän veà vò vua Canute, vò vua ñaàu tieân cuûa nöôùc Anh raèng trong moät vaùn côø vôùi moät tieåu vöông Ñan Maïch, Canute voäi vaõ ñi nhaàm moät nöôùc, khieán theá côø ñang coù öu theá trôû neân raát baát lôïi, beøn ñoøi hoaõn laïi, nhöng tieåu vöông Ñan Maïch khoâng chòu. Canute beøn haát ñoå baøn côø vaø chöa nguoâi côn giaän, hoâm sau beøn sai ngöôøi taâm phuùc laø  Ivor the White aùm haïi ñoái thuû cuûa mình.

Trong lòch söû cuõng ñaõ töøng ghi laïi teân tuoåi cuûa nhieàu vò Hoaøng ñeá duøng côø nhö moät phöông tieän ñeå naâng cao uy theá cuûa mình tröôùc baøn daân thieân haï vaø voâ phuùc cho keû taøi ba naøo daùm thi thoá taøi naêng thöïc söï cuûa mình maø queân maát caùi ñaàu cuûa mình coù theå lìa khoûi coå sau moät vaùn thaéng tröôùc "ñöông kim Hoaøng thöôïng". Nhöng cuõng ñaõ coù nhöõng con ngöôøi ñaõ daùm laøm chuyeän ñoù, duõng khí vaø nhaân caùch cuûa nhöõng con ngöôøi ñoù thaät lôùn lao vaø khoâng phaûi bao giôø hoï cuõng bò rôi ñaàu...

Nhöng trong  Hoaøng gia cuõng coù nhöõng ngöôøi raát ñöôøng hoaøng, coi côø laø moät troø chôi thuù vò vaø duøng noù ñeå giao haûo vôùi laân bang. Moät trong soá ñoù laø Nöõ Hoaøng Anh Victoria. Laø moät phuï nöõ thoâng minh, baø raát thích chôi côø nhöng khoâng phaûi ñeå tyû thí vôùi caùc ñaáng nam nhi tranh phaàn thaéng thua maø thöôøng chôi vôùi caùc Coâng nöông, Hoaøng haäu caùc nöôc khaùc (taát nhieân laø neáu hoï bieát chôi). Naêm 1837, Nöõ Hoaøng coù ñaùnh hai vaùn côø vôùi Hoaøng Haäu cuûa nöôùc Bæ laø Louise. Vaùn ñaàu tieân Hoaøng Haäu Victoria bò thua vì  khi baø ñang chôi thì vò Thuû töôùng vaøo xin yù kieán veà moät coâng vieäc. Nöõ hoaøng vaãn vui veû ñaùnh vaùn thöù hai, vaùn naøy baø thaéng laïi ñoái phöông. Traän ñaáu naøy ñöôïc ngöôøi ta ñaët cho caùi teân laø "Vaùn côø Töù Haäu".

Veà sau naøy neàn quaân chuû ñöôïc thay theá baèng caùc cheá ñoä taân tieán hôn thì caùc chính khaùch vaãn laø nhöõng ngöôøi say meâ troø chôi trí tueä naøy, aâu cuõng laø ñieàu deã hieåu. Ví duï caùc Toång thoáng Myõ nhö George Wasington, Thomas Jefferson (oâng naøy ñaëc bieät thích ñoäc quyeån "Luaän giaûi veà côø Vua" cuûa Philidor vaø nghieân cöùu raát kyõ taøn cuïc Xe Töôïng choáng Xe), Abraham Lincoln (oâng chôi côø raát gioûi, trong gia ñình vaøo nhöõng luùc raûnh hay chôi vôùi con trai mình).

Trong lòch söû caùc cuoäc caùch maïng, nhieàu nhaø caùch maïng vöøa say meâ côø vöøa duøng côø ñeå reøn taäp taøi  thao löôïc, chæ huy cuûa mình maø keå ra ñaây thì raát nhieàu.

Nhö vaäy côø khoâng chæ laø moät troø chôi maø noù coøn coù vai troø lòch söû cuûa mình theo doøng lòch söû cuûa nhaân loaïi. Ít nhaát noù cuõng chieám ñöôïc moät vò theá khaû kính trong thöôïng taàng kieán truùc cuûa xaõ hoäi. Nhöõng vaùn côø nhö theá coù theå ñöôïc ghi cheùp laïi hoaëc ñaõ thaát truyeàn, nhöng nhöõng huyeàn thoaïi veà chuùng thì coøn maõi bôûi vì qua ñoù ngöôøi ñôøi sau ruùt ra ñöôïc bieát bao ñieàu hay dôû cuõng nhö nhöõng minh chöùng cho nhöõng böôùc ngoaët trong söï ñi leân cuûa nhaân loaïi.

CÔØ VAØ TÌNH YEÂU

Trong côø chöùa ñöïng taát caû nhöõng tình caûm lôùn cuûa con ngöôøi : loøng say meâ theo ñuoåi muïc ñích, tính cao thöôïng, loøng quyeát taâm, taän tuïy vaø moät tình caûm khoâng theå thieáu ñöôïc trong ñôøi soáng loaøi ngöôøi : tình yeâu.

Nhö vaäy trong côø coù tình yeâu hay noùi caùch khaùc laø "tam giaùc tình yeâu : Anh, Em vaø Côø". Trong caùi tam giaùc ñoù seõ bao haøm taát caû : Haïnh phuùc, tai hoïa, bí maät... Chính vì vaäy khoâng phaûi ngaãu nhieân trong nhieàu theá kyû caùc taùc phaåm vaên hoïc, ngheä thuaät, hoäi hoïa ñaõ daønh khoâng ít trang ñeå noùi veà tình yeâu trong theá giôùi côø.

Ta haõy nhôù laïi trong thieân truyeän coå noåi tieáng AÛ Raäp "Nghìn leû moät ñeâm" coù moät caâu chuyeän keå veà moät chaøng trai taøi hoa con trai cuûa moät quoác vöông chôi côø vôùi moät coâ gaùi. Daùng kieàm dieãm vaø söï thuøy mò cuûa naøng ñaõ laøm chaøng say ñaém. Chaøng möôïn côø ñeå ñöôïc nhìn ngaém naøng, ñeå thaáy baøn tay cuûa naøng di chuyeån töøng quaân côø, thaáy aùnh maét long lanh nhö sao cuûa naøng vaø cöù nhö theá chaøng ñi quaân Maõ baèng nöôùc ñi cuûa Töôïng, coøn Töôïng laïi coù luùc ñi thaønh ñöôøng thaúng nhö Xe. Naøng phaûi nhieàu laàn nhaéc chaøng nhöng chaøng nhö khoâng coøn hoàn vía naøo nöõa vaø thua naøng daøi daøi. "OÂi chaøng, chaúng leõ chaøng khoâng bieát chôi côø sao !" naøng khoâng neùn noåi thoát leân. Chaøng traû lôøi :"Coù leõ treân ñôøi naøy khoâng coù ai chôi vôùi em maø khoâng thua !"

Trôû laïi vôùi vaên hoïc daân gian vaø vaên hoïc coù chöõ vieát thôøi Trung coå ngöôøi ta coù theå nhaän bieát raèng ôû caùc nöôùc chaâu AÂu, côø Vua ñöôïc tieáp nhaän khoâng chæ nhö bieåu töôïng chieán ñaáu maø coøn nhö söï phaûn aùnh cuoäc soáng trong nhieàu bieåu hieän cuûa noù, maø tröôùc heát laø tình yeâu. Taïi chaâu AÂu ñaõ xuaát hieän moät quaân côø cöïc maïnh (maø tröôùc ñoù Saturanga khoâng coù), coù theå noùi laø maïnh nhaát vaø ñöôïc toân vinh xöùng ñaùng : ñoù laø Hoaøng Haäu. Treân baøn côø giöõa ñaùm caän thaàn cuûa Vua goàm caùc Kî só, Cha coá (Bishop maø ta vaãn goïi laø Töôïng) vaø ba quaân noåi leân hình aûnh cuûa moät ngöôøi phuï nöõ ñoäc nhaát. Hoaøng Haäu vôùi tình yeâu voâ bôø ñoái vôùi ñöùc Vua, khieán naøng coù moät söùc maïnh voâ bieân baûo veä cho choàng mình, khoâng ngaïi cuøng choàng xoâng pha treân khaép moïi neûo cuûa chieán tröôøng vaø coù khoâng ít tröôøng hôïp vôùi söï hy sinh anh duõng cuûa mình naøng cöùu Vua thoaùt hieåm hoaëc ñem veà thaéng lôïi hoaøn toaøn cho ñöùc lang quaân.

Huyeàn thoaïi laõng maïn ôû theá kyû 13 veà moät chaøng hieäp só Phaùp laø Hoan de Bordo ñaõ ñoùng vai ngöôøi ôû ñeå xuaát hieän trong cung vua Ivorin vaø qua côø ñeå keå veà mình. Ñeå thöû thaùch chaøng hieäp só, nhaø vua ñaõ ñeà nghò :"Con gaùi ta chôi côø cuõng khoâng keùm chuùt naøo, ngöôi seõ chôi vôùi con ta theo ñieàu kieän :Neáu thua, ñaàu ngöôi seõ lìa khoûi coå, coøn neáu ngöôøi thaéng khoâng nhöõng ngöôi seõ trôû haønh choâng cuûa con gaùi ta maø coøn ñöôïc taëng vaøng baïc, chaâu baùu". Bordo chaáp nhaän. Coâng chuùa chôi xuaát saéc khieán nguy cô thua cuûa chaøng laø khoâng traùnh khoûi. Nhöng vì meâ veû ñeïp vaø taøi hoa cuûa chaøng neân coâng chuùa quyeát ñònh cöùu chaøng vaø nhaän phaàn thua veà mình. Chuyeän ñoù khoâng qua ñöôïc maét nhaø vua, khieán ngaøi noåi traän loâi ñình, chæ vaøo maët coâng chuùa theùt leân :"Mi thaät ñaùng nguyeàn ruûa, sao daùm löøa ta, mi ñaõ thaéng bao nhieâu keû coøn gheâ gôùm hôn haén, nay laïi chòu thua nhuïc nhaõ tröôùc moät teân gia noâ sao !" Thaáy ñöùc vua quaù giaän döõ, chaøng ñaønh phaûi töø choái tình yeâu cuûa naøng, chæ daùm nhaän moät ít leã vaät. Coâng chuùa quay veà cung, trong loøng voâ cuøng buoàn baõ, thaàm nghó :"OÂi, thaät laø moät traùi tim yeáu ñuoái vaø doái traù, mi thaät laø keû ñaùng nguyeàn ruûa ! Neáu ta bieát ngöôi laø ngöôøi nhö vaäy, ta seõ chôi thaéng ñeå cho ngöôi maát ñaàu !"

Naêm 1370, moät taùc giaû voâ danh ñaõ vieát baûn tröôøng ca "Côø vaø tình yeâu". Nhaân vaät chính cuûa tröôøng ca ñaõ ñi du lòch khaép theá giôùi, ñaõ gaëp ñuû maët caùc vò thaàn vaø ñaõ ñöôïc thaàn Veä Nöõ che chôû trong vöôøn tình yeâu, nôi chaøng ñaõ yeâu moät coâ gaùi tuyeät ñeïp vaø nhôø coù taøi chôi côø, chaøng ñaõ ñöôïc naøng yeâu laïi. Sau ñoù moät caän thaàn cuûa vua Karol ñaõ döïa theo baûn tröôøng ca naøy ñeå saùng taùc moät aùng vaên xuoâi coù cuøng teân. Saùch ñaõ ñöôïc nhaø baûo taøng Paris vaø Thö vieän quoác gia xuaát baûn raát trang troïng. Trong quyeån saùch naøy taùc giaû coi tình yeâu cuûa chaøng hieäp só nhö moät vaùn côø thaät söï. Moãi moät nöôùc ñi ñöôïc tieâu bieåu cho moät böôùc ngoaët trong tình yeâu coøn caùc quaân côø vaø caùc oâ treân baøn côø laø bieåu töôïng cho nhöõng phaåm chaát khaùc nhau cuûa con ngöôøi. Coù caùc oâ "Loøng nhaân töø", oâ "saéc ñeïp" "ngöôïng nguøng" "cao thöôïng""moäc maïc" "côûi môû" "lòch söï"... noù hoaøn toaøn phuø hôïp vôùi caùc quan nieäm ôû thôøi ñaïi phuïc höng, khi maø côø ñöôïc lónh hoäi nhö laø moät saùng taïo cuûa Chuùa trôøi, nhö laø trung taâm cuûa söï thoâng thaùi vaø cao thöôïng cuûa con ngöôøi.

Naêm 1763, nhaø thô Anh William Jonh ñaõ vieát baøi thô laõng maïn cuûa mình veà nöõ thaàn côø  Kaixa ñaõ moâ taû cuoäc gaëp gôõ cuûa nöõ thaán vôùi thaàn chieán tranh Mars vaø caû hai ngöôøi ñaõ cuøng nhau chôi nhöõng vaùn côø trong hoaø bình vaø haïnh phuùc. Coøn veà sau nhaø ñaïi vaên haøo Nga laø Lev Tolstoi vaø nhaø baùc hoïc hoaù hoïc Mendeleev ñaõ keå laïi raèng nhôø nhöõng vaùn côø ñaày thuù vò thôøi trai treû maø caùc oâng ñaõ tìn ñöôïc yù trung nhaân cuûa mình vaø sau ñoù ñaõ trôû thaønh vôï cuûa caùc oâng.

Ñaïi kieän töôùng côø noåi tieáng ngöôøi Ñöùc laø Tarras ñaõ vieát nhöõng doøng ñaày yù nghóa :"Côø gioáng nhö aâm nhaïc, nhö tình yeâu, coù theå laøm cho con ngöôøi haïnh phuùc hôn. Nhöõng ñaáu thuû côø, nhöõng nhaø söu taàm côø thaáy raát roõ nieàm vui  trong söï  keát hôïp nhöõng hieän töôïng tuyeät vôøi naøy vôùi  ñôøi soáng cuûa con ngöôøi, vaø nhö vaäy haïnh phuùc  nhö ñöôïc nhaân leân gaáp ñoâi"

***

Côø reøn luyeän cho trí oùc con ngöôøi theâm phaùt trieån, theâm linh hoaït vaø deûo dai. Noù giuùp cho con ngöôøi bieát tính toaùn hôïp lyù, loâgic, chính xaùc vaø döùt khoaùt, bieát tìm ra caùch giaûi quyeát hay nhaát trong soá raát nhieàu caùch giaûi quyeát khaùc nhau. Neáu baïn laø ngöôøi caàm quaân, baïn seõ phaûi taäp trung tö töôûng, ñoái vôùi nhöõng tình huoáng gay caán thì seõ phaûi taäp trung tö töôûng cao ñoä. Nhö vaäy baïn seõ coù moät thoùi quen quí trong ñôøi soáng cuûa mình.

Trong nhöõng luùc quaân cuûa baïn vaø quaân ñoái phöông caøi vaøo nhau ôû nhöõng theá phöùc taïp, roái ren, tính kieân nhaãn trong con ngöôøi baïn seõ ñöôïc thöôøng xuyeân boäc loä vaø trôû thaønh moät taøi saûn khoâng voâ ích chuùt naøo trong cuoäc ñôøi. Moät ñieàu ñaëc saéc nöõa khi ñaùnh côø, ngöôøi chôi côø taäp cho mình thoùi quen trung thöïc vaø coâng baèng, Ñeå chieán thaéng moät vaùn côø, baïn hieåu raát roõ caùi giaù cuûa söï noã löïc cuûa chính baûn thaân mình. Söï gian laän, thuû ñoaïn...töï nhieân gaây cho baïn söï baát bình vaø khinh bæ. Neáu baïn thi ñaáu chöa thaønh coâng, baïn seõ taäp chòu ñöïng, ñoù laø vì baïn coøn coù nhöõng ñieåm chöa hoaøn thieän,ñoù cuõng laø ñieàu bình thöôøng.Haõy nghe lôøi khuyeân cuûa Capablanca :”Phaàn lôùn caùc baïn chôi côø khoâng thích mình thua vaø cho raèng thua laø ñieàu ñaùng xaáu hoå. Ñoù laø moät quan nieäm sai laàm. Ai muoán töï hoaøn thieän mình caàn phaûi nhìn nhaän nhöõng vaùn thua laø nhöõng baøi hoïc ñeå ruùt kinh nghieäm, töø ñoù maø vöôn tôùi phía tröôùc”.

Coù moät maåu chuyeän nhoû nhö theá naøy.Trong moät traän ñaáu quoác teá, ñaïi kieän töôùng Nam Tö Matulovich gaëp ñaïi kieän töôùng Hungari Bilech. Vaùn côø ñang dieãn ra bình thöôøng. Ñeán löôït ñi cuûa mình, Matulovich ñaõ baét moät quaân cuûa ñoái phöông. Song nghó laò vieäc aên quaân seõ laøm cho theá côø cuûa mình baát lôïi, beøn ñeå quaân ñoù laïi vaø ñi moät nöôùc khaùc. Khoâng ai ôû ngoaøi cuoäc nhaän thaáy haønh ñoäng ñoù, coøn Bilech cuõng chæ khieáu naïi khi vaùn côø ñaõ keát thuùc. Taát caû caùc ñaáu thuû ñeàu baát bình vì haønh ñoäng ñoù.

- Luùc ñoù toâi ñaõ noùi :”Xin söûa laïi quaân” ñaáy chöù ! Matulovich choáng ñôõ moät caùch göôïng gaïo

Vieäc chöùng minh lôùi noùi ñoù coù hay khoâng laø vieäc teá nhò. Hoâm sau, Matulovich bò caûm laïnh, phaûi tôùi gaëp thaày thuoác :

- Anh ñau choã naøo ? - Thaày thuoác hoûi.

- ÔÛ coå hoïng.

Thaày thuoác nheách meùp cöôøi, noùi vôùi gioïng chaâm bieám:

- AØ, bôûi taïi caùi caâu hoâm qua anh chöa noùi ra cho neân noù coøn maéc trong coå hoïng ñaáy !

Ñaùng buoàn thay, ñaò kieän töôùng töø ñoù bò baïn beø laáy teân cuûa Matulovich ñöôïc ñaët cho haønh ñoäng töông töï laø ”hieän töôïng Matuloâvich”.

Ñeåï ñöôïc chieâm ngöôõng heát veû ñeïp cuûa nhöõng vaùn côø tuyeät dieäu neân beân caïnh giaûi nhaát, nhì giaønh cho caùc ñaáu thuû thaéng cuoäc, ngöôøi ta coøn ñaët giaûi thöôûng cho vaùn côø ñeïp nhaát, coù nöôùc ñi tuyeät vôøi nhaát.

Vaø ñaây laø moät caâu chuyeän hoaøn toaøn coù thaät ñaõ xaûy ra taïi Hungary vaøo naêm 1960.

Kieän töôùng côø Vua ngöôøi Hungari laø Ianos Phles maéc moät caên beänh hieåm ngheøo, khoâng theå chaïy chöõa khoûi ñöôïc. Anh caûm thaáy ñieàu ñoù, song baùc só vaãn bình thaûn chöõa chaïy nhö khoâng coù chuyeän gì xaûy ra. Moät hoâm, anh quyeát ñònh hoûi thaúng baùc só:

- Thöa baùc só, xin haõy noùi thaät vôùi toâi, beänh tình cuûa toâi seõ ra sao?

Baùc só an uûi ñeå anh yeân loøng. Nhöng Phles moät möïc yeâu caàu vaø cho bieát anh coøn coù nhöõng vieäc caàn laøm cho kòp neáu beänh khoâng chöõa ñöôïc. Baùc só heát söùc phaân vaân.

Vaøi hoâm sau,bieát khoâng theå giaáu ñöôïc oâng buoäc phaûi noùi thaät vôùi ngöôøi beänh. Phles bình thaûn hoûi baùc só :

- Toâi coøn ñöôïc ba thaùng nöõa khoâng ?

- Coù leõ vaäy - baùc só buoàn baõ traû lôøi. - mong anh haõy tha loãi cho toâi:

- Khoâng sao caû, toâi phaûi caûm ôn baùc só môùi phaûi.

Duøng nhöõng thaùng cuoái cuøng coøn laïi cuûa ñôøi mình, Ianos Phles quyeát ñònh seõ chöùng minh khaû naêng cuûa con ngöôøi trong lónh vöïc côø Vua. Anh haï quyeát taâm seõ phaù kyû luïc töø tröôùc tôùi nay veà chôi côø töôûng (chôi khoâng nhìn baøn côø).

Ngaøy 16 thaùng 10 naêm 1960, taïi thuû ñoâ Budapest, kieän töôùng hai möôi baûy tuoåi naøy ñaõ chôi côø töôûng cuøng moät luùc vôùi 52 ngöôøi treân 52 baøn côø. Traän ñaáu keùo daøi trong möôøi boán giôø lieàn.Môùi ñöôïc boán giôø ñaàu thì ngöôøi thoâng baùo cuûa hai beân ñaõ ngaát xæu vì quùa caêng thaúng. Phaûi thay ngöôøi thoâng baùo khaùc. Coøn Ianos vaãn naèm treân giöôøng, giöõ nguyeân veïn trong trí nhôù haøng nghìn nöôùc ñi bieán ñoäng cuûa haøng nghìn quaân côø trong cuøng moät luùc, bình tónh ñoïc töøng nöôùc ñoái ñaùp chính xaùc cho töøng ñoái thuû ôû moãi baøn côø, taïo ra nhieàu theá traän ngoaïn muïc, tieán coâng döùt ñieåm vaø phoøng thuû kieân cöôøng. Ianos haàu nhö khoâng ñeå yù tôùi thôøi gian troâi qua. Anh ñaùnh raát haøo höùng töø ñaàu chí cuoái. Keát quûa traän ñaáu phi thöøông naøy thaät khoâng ngôø : Ianos thaéng 31 vaùn, hoøa 18 vaùn vaø chæ thua coù 3 vaùn.

Tình yeâu ñoái vôùi côø laø nhö theá ñaáy !

Vaø roài ñieàu kyø laï nhaát ñaõ xaûy ra : Sau traän côø gaàn nhö hoaøn toaøn kieät söùc, caùc baùc só theo doõi beänh tình cuûa Phles ngaïc nhieân vì beänh anh khoâng naëng theâm maø coù phaàn thuyeân giaûm. Phles ngaøy caøng hy voïng vaøo soá meänh cuûa mình, tin raèng töû thaàn khoâng nôõ baét mình ñi. Quaû nhieân moät ngaøy kia anh ñaõ rôøi beänh vieän veà laïi vôùi cuoäc ñôøi, vôùi baøn côø yeâu quùy cuûa mình. Maõi 23 naêm sau anh môùi qua ñôøi vì tai naïn oâ toâ baát ngôø ôû London.

***

Moãi moät moân theå thao ñeàu coù tính caùch ñaëc saéc vaø haáp daãn rieâng cuûa noù. Haún caùc baïn ñaõ coù dòp xem cuoäc thi tröôït baêng ngheä thuaät. Trong tieáng nhaïc eâm aùi hoaëc soâi noåi, töôi vui, nhöõng chaøng trai, nhöõng coâ gaùi treû trung, traøn ñaày söùc thanh xuaân trong nhöõng boä quaàn aùo maøu saéc loäng laãy muùa löôïn treân saân baêng traéng phau, khi uyeån chuyeån uoán mình saùt ñaát, khi tung mình quay loän treân khoâng maáy voøng roài nheï nhaøng rôi xuoáng. Muõi giaøy tröôït veõ leân maët baêng voâ soá ñöôøng cong huyeàn aûo. Sau moãi ñoäng taùc nhaøo loän hoaëc nhaûy quay voøng kyø dieäu, tieáng voã tay laïi vang doäi khaép khaùn ñaøi. Nhöõng coâ beù, caäu beù löôùt nheï nhaøng ra saân, mang nhöõng boù hoa töôi thaém boïc trong giaáy boùng kính laáp laùnh taëng caùc anh,caùc chò ngheä só.

Boùng ñaù, moân theå thao soâi ñoäng cuûa haønh tinh. Caùc saân vaän ñoäng chöùa töø haøng nghìn cho tôùi möùc kyû luïc nhö saân Maracana (Braxin) vôùi 220.000 (!) choã ngoài ñeàu chaät ních trong nhöõng traän ñaáu quoác teá. Nhöõng ñôït taán coâng aøo aït, duõng maõnh cuûa caàu thuû hai ñoäi, nhöõng ñöôøng boùng laét leùo, thoâng minh ñöôïc keát thuùc baèng nhöõng cuù saám seùt hoaëc nhöõng quûa ñaùnh ñaàu chôùp nhoaùng tung löôùi ñoái phöông. Haøng chuïc ngaøn ngöôøi ñöùng caû daäy reo hoø, thoåi keøn, phaát côø. Ngöôøi ta say söa, sung söôùng, xuùc ñoäng vôùi moân theå thao maø mình ñam meâ.

Baây giôø môøi caùc baïn ñeán xem moät traän ñaáu côø.

Quang caûnh traän ñaáu côø dieãn ra khaùc haún. Treân saân khaáu haàu nhö khoâng coù baøi trí gì ngoaøi bieåu töôïng cuûa traän ñaáu

Chính giöõa saân khaáu ñaët moät chieác baøn nhoû vöøa ñuû ñeå moät baøn côø, ba chieác gheá, hai chieác cho hai ñaáu thuû vaø moät chieác cho troïng taøi. Treân baøn, caém hai laù côø nhoû, quoác kyø cuûa nöôùc ñaáu thuû mang quoác tòch vaø ñoàng hoà ño thôøi gian. Teân cuûa hai ñaáu thuû ñöôïc gaén ôû meùp baøn quay veà phía khaùn giaû. Toaøn boä chæ coù vaäy. Coù theâm chaêng nöõa laø treân saân khaáu roäng raõi vaø saùng suûa aáy coù moät hoaëc hai baûng côø lôùn duøng ñeå thuyeát minh töøng nöôùc ñi cuûa vaùn côø.

Ñeán giôø thi ñaáu,hai ñaáu thuû böôùc ra saân khaáu, baét tay nhau vaø ngoài vaøo gheá.

Khoâng coù aâm nhaïc.

Khoâng coù maøu saéc loäng laãy.

Khoâng coù tieáng hoø reo naùo nhieät.

Hoäi tröôøng caû ngaøn ngöôøi yeân laëng nhö tôø. Treân saân khaáu khoâng phaûi laø moät vôû dieãn. ÔÛ ñaây chæ coù hai ngöôøi ngoài yeân laëng ñoái dieän nhau, khoâng noùi khoâng raèng, nhieàu luùc troâng gioáng nhö hai pho töôïng, laâu laâu môùi thaáy moät trong hai ngöôøi laáy tay nheï nhaøng nhaác moät quaân côø roài baám ñoàng hoà. AÁy theá maø haøng nghìn ngöôøi ngoài vaãn hoài hoäp vaø naùo nöùc nhìn vaøo hoï, say söa theo doõi nöôùc ñi treân baûng thuyeát minh. Nhöïng ngöôøi ngoài xa thì naâng oáng nhoøm leân nhìn cho roõ. Caùc phoùng vieân nhieáp aûnh ñi ñi, laïi laïi, thænh thoaûng laïi ñöa maùy leân baám. Camera truyeàn hình heát quay veà phía saân khaáu laïi quay veà phía khaùn giaû. Taïi trung taâm baùo chí ñaët beân caïnh hoäi tröôøng, caùc phoùng vieân tuïm naêm tuïm ba baøn taùn, bình luaän (gioáng nhö töôøng thuaät boùng ñaù). ÔÛ ñoù thaät taát baät, oàn aøo :”Aloâ! Lon ñaâu ? Tokyo ñaâu? Nöôùc ñi môùi nhaát laø... Ñoù laø moät nöôùc ñi raát... Theo yù kieán cuûa caùc nhaø bình luaän thì...Cho xin Bueânoât Airet! Thöa caùc baïn thính giaû, ñoái thuû phaûi suy nghó sau nöôùc ñi taùo baïo naøy tôùi 40 phuùt... ñuùng laø nhö vaäy... ñang chieáu... vaâng... vaâng...”. Caùc phoùng vieân truyeàn aûnh, goïi ñieän thoaïi tôùi taáp veà nöôùc, baùo nhöõng tin soát deûo nhaát.

Coøn trong hoäi tröôøng vaãn im aéng, nhöng taát caû nhö bò moät ma löïc cuoán huùt. Ngöôøi ta seø seï ruùt trong tuùi aùo ra mhöõng baøn côø tí xíu ñaët leân ñuøi, leân thaønh gheá, xeáp quaân vaø khoaùi traù ngaãm nghó töøng böôùc ñi. Hoï caûm thaáy mình coù dieãm phuùc thaät söï vì bieát raèng beân ngoaøi hoäi tröôøng coøn coù nhieàu ngöôøi khoâng mua ñöôïc veù. Coù luùc caû hoäi tröôøng boãng oà leân khe kheõ, nhöõng tieáng khen coá neùn :”Tuyeät vôøi!” khi ñaáu thuû tìm ra nhöõng nöôùc ñi xuaát saéc. Coù luùc ngöôøi ta nín thôû, hoài hoäp tröôùc moät theá côø cheânh veânh ôû thôøi ñieåm quyeát ñònh.

Vaùn ñaáu taïm hoaõn, buoåi ñaáu keát thuùc, ngöôøi xem aøo leân saân khaáu, ñöùng vaây quanh baûng thuyeát minh. Trong gian phoøng, khaép caùc haønh lang ñaày tieáng noùi cöôøi, tranh luaän. Ngöôøi ta say söa, ngöôøi ta cheùp mieäng tieác reû, ngöôøi ta traàm troà, ngöôøi ta phaân tích suy ñoaùn caùc nöôùc ñi seõ ñöôïc tieáp tuïc vaøo ngaøy hoâm sau...

Ñoù laø nhöõng ngaøy hoäi côø thaät söï. Caùc buoåi phaùt thanh, truyeàn hình ñöa tin vaø bình luaän töøng giôø. haøng trieäu ngöôøi treân khaép Traùi ñaát theo doõi say meâ traän ñaáu nhôø caùc laøn soùng ñieän thu vaø phaùt töø caùc veä tinh bay lô löûng treân trôøi cao...

CÔØ SEÕ BÖÔÙC LEÂN VUÕ ÑAØI OLYMPIC ?

Phong traøo Olympic theá giôùi, noùi khoâng ngoa, lôùn maïnh töøng naêm moät. Ñaïi hoäi Olympic kyø sau bao giôø cuõng lôùn hôn kyø tröôùc caû veà quy moâ, moân thi ñaáu vaø soá thaønh vieân tham gia. Ngöôøi ta phaûi chia nhöõng cuoäc thi taøi Olimpic thaønh hai kyø : Theá vaän Olympic muøa heø vaø theá vaän Olympic muøa ñoâng. Trong quaù trình ñoù, coù nhöõng moân theå thao bò loaïi boû nhö ñaáu boø toùt, coù moân ñang thaûo luaän giöõ laïi hay khoâng nhö moân quyeàn anh ñaãm maùu... Cuõng coù nhöõng moân theå thao môùi ñöôïc ñöa vaøo.

Nhöng tin töùc gaây xoân xao nhieàu nhaát trong thôøi gian gaàn ñaây laø vieäc oâng Joan Antonio Samaranch, chuû tòch UÛy ban Olimpic quoác teá chính thöùc thay maët uûy ban ñöùng ra baûo trôï cho giaûi Voâ ñòch theá giôùi côø Vua döï ñònh tieán haønh vaøo cuoái naêm nay. Ñích thaân oâng gôûi giaáy môøi tôùi nhöõng kyø thuû haøng ñaàu theá giôùi  vaø cho möôïn luoân truï sôû cuûa UÛy ban Olympic ñeå toå chöùc traän chung keát cuûa cuoäc côø. Thaät laø moät vieäc laøm hieám coù , ñieàu maø caùc vò tieàn nhieäm cuûa oâng xöa nay chöa bao giôø nghó  tôùi chöù ñöøng noùi laø coù moät haønh ñoäng nhoû nhaát naøo töông töï. Nhöõng cöû chæ cuûa oâng döôøng nhö baùo tröôùc moät vieäc : UÛy ban Olympic quoác teá seõ keát naïp phong traøo côø Vua theá giôùi laøm thaønh vieân cuûa mình, nhö theá moãi kyø Theá Vaän hoäi, haøng traêm vaø cuõng coù theå laø haøng nghìn ñaáu thuû côø seõ tôùi thi ñaáu, tranh nhöõng boä huy chöông gioáng nhö baát kyø moân theå thao naøo trong ngaøy hoäi Olympic.

Coù leõ do uy tín cuûa oâng Samaranch quaù lôùn neân nhöõng vieäc laøm cuûa oâng khoâng gaây moät söï huyeân naùo naøo trong phong traøo Olympic. Bôûi xeùt cho cuøng thì vôùi vieäc laøm naøy oâng khoâng chæ laät ra moät chöông hoaøn toaøn môùi trong lòch söû Olimpic maø coøn thay ñoåi caên baûn veà maët nhaän thöùc veà moân theå thao thoâng thaùi naøy. Khaåu hieäu cuûa phong traøo Olimpic laø "nhanh hôn, cao hôn, xa hôn" hoaøn toaøn töôïng tröng cho nhöõng cuoäc ñua taøi theå löïc : chaïy, nhaûy, neùm, ñaåy,... vôùi toác ñoä, ñoä cao, ñoä xa vaø vôùi cô baép ñöôïc vaän haønh vôùi khaû naêng toái ña. Taát caû ñaàu ñöôïc dieãn ra trong tö theá ñoäng, di chuyeån, bieán ñoäng cuûa cô theå. Khi moân côø coù maët taïi ñaáu tröôøng noù seõ taïo ra moät söï baát thöôøng : hoaøn toaøn tónh laëng, cuoäc ñaáu chæ dieãn ra beân trong, vaâng, beân trong saâu thaúm cuûa trí oùc nhöng laø moät cuoäc ñaáu voâ cuøng quyeát lieät, cuõng soâi ñoäng, cuõng caêng thaúng, cuõng coù nieàm vui, noãi buoàn cuûa ngöôøi chieán thaéng vaø keû thua cuoäc. Taát nhieân  coøn phaûi coù yù kieán thaûo luaän cuûa caùc thaønh vieân khaùc trong UÛy ban Olympic vaø seõ coù moät cuoäc bieåu quyeát chung.

Vì sao oâng Samaranch môû ñöôøng cho côø ñeán vôùi Olympic ?

Thöù nhaát, chuùng ta ñang böôùc sang thieân nieân kyû thöù ba, thieân nieân kyû cuûa lao ñoäng trí tueä, vì vaäy moãi moät con ngöôøi sinh ra ñeàu phaûi yù thöùc ñöôïc vieäc trang bò  cho mình coù moät trí tueä khoeû khoaén, minh maãn, deûo dai , caân baèng ñeå laøm vieäc trong moät moâi tröôøng môùi. Con ngöôøi seõ ngoài sau tay laùi cuûa nhöõng chieác oâ toâ taân tieán, seõ laøm vieäc vôùi nhöõng computer ña chöùc naêng, seõ töøng giaây töøng phuùt tieáp nhaän doøng thaùc thoâng tin khoång loà, nhöõng soá lieäu daøy ñaëc, nhöõng baûn thieát keá taàng taàng lôùp lôùp, nhöõng coâng trình nghieân cöùu tröøu töôïng, trong theá giôùi cuûa soá hoaù, maõ hoùa, cuûa nhöõng phöông tieän thoâng tin lieân laïc taân kyø...  moãi moät nuùt baám cuûa maùy moùc thaät nheï nhaøng, haàu nhö khoâng toán söùc löïc nhöng laïi caàn raát nhieáu kieán thöùc vaø söï caân nhaéc kyõ caøng. Ngöôùi ta seõ ñi du lòch cuøng vôùi nhöõng camera, seõ noùi chuyeän qua ñieän thoaïi di ñoäng coù maøn hình maøu keøm theo... Tröôùc ñaây, muoán laøm vieäc theå löïc toát con ngöôøi phaûi reøn luyeän cô baép. Ngaøy nay muoán laøm vieäc trí thöùc toát, chaéc chaén laø phaûi reøn luyeän trí löïc.

Thöù hai, ranh giôùi giöõa theå thao theå löïc vaø theå thao trí tueä ngaøy caøng bò xoaù nhoaø. Caùc löïc só, caùc caàu thuû, caùc Vaän ñoäng vieân ñieàn kinh, theå duïc khoâng chæ ñôn thuaàn reøn luyeän veà cô baép. Moãi moät traän ñaáu ôû ñænh cao ñeàu ñoøi hoûi moät heä thaàn kinh baèng theùp môùi chòu noåi nhöõng aùp löïc taâm lyù raát lôùn coäng vôùi söï tænh taùo, khoân ngoan. Haõy xem nhöõng traän boùng ñaù ngaøy nay, yù thöùc veà chieán löôïc chieán thuaät phaûi thaám saâu vaøo maùu thòt cuûa töøng caàu thuû. Hoï phaûi bieát laøm gì, laøm vaøo luùc naøo vaø laøm vôùi ai moät caùch thoâng minh nhaát treân saân coû. Nhöõng caàu thuû gioûi, coù trí tueä  nhö vaäy ñöôïc khaùn giaû nhaän dieän ra raát nhanh. Haõy nhìn xem Pele, Beckenbauer. Platini... nhöõng teân tuoåi lôùn coøn maõi vôùi thôøi gian. Coøn vôùi caùc vaän ñoäng vieân côø  trong nhöõng traän ñoï trí caêng thaúng hoï phaûi coù moät theå löïc hoaøn haûo, nhö vaäy hoï phaûi taäp luyeän khoâng khaùc gì moät vaän ñoäng vieân : chaïy, bôi, chôi boùng... nhö nhöõng löïc só.

Thöù ba :  quan nieäm veà côø ñaõ thay ñoåi : Neáu nhö tröôùc kia ngöôøi ta xeáp côø cuøng vaøo nhoùm vôùi caùc loaïi baøi hay nhoùm caùc troø chôi treân baøn,  döôùi chieáu nhö poker , maït chöôïc, toå toâm... thaäm chí vôùi  yù nghó  "côø gian, baïc laän" thì ngaøy nay côø ñaõ ñöôïc taùch rieâng ra. Thaät tình maø noùi thì do "tính lòch söû", tröôùc ñaây coù nhöõng ngöôøi (khoâng phaûi ít) chôi côø gioûi ñaõ coi côø laø moät phöông tieän haønh ngheà ñeå kieám soáng , nhöõng vaùn ñaáu thaät söï thì  ít maø caùc maùnh khoeù thuû ñoaïn thì nhieàu, nhaát  laø nhöõng tay côø giang hoà laõo luyeän tuï taäp ñöôïc nhöõng ñaùm ñeä töû ñeå laøm coø moài. Trong moät thôøi gian daøi, côø khoâng ñöôïc chaáp nhaän laø moät moân theå thao. Nhieàu nöôùc chaâu AÂu, chaâu Myõ coi ñoù laø moät troø chôi ñôn thuaàn vaø nhö ôû baát cöù troø chôi naøo ngöôøi ta cuõng muoán tìm ra ngöôøi gioûi nhaát ñeå toân vinh, theá thoâi. Nhöng neáu ai ñoù ñaët vaán ñeà côø laø theå thao ñeå ñöa vaøo heä thoáng thi ñaáu Olimpic thì seõ nhaän ñöôïc ngay thaùi ñoä phuû nhaän quyeát lieät.

Nhöng sau gaàn 100 naêm, nhaát  laø trong 50 naêm trôû laïi ñaây, khi maø nhieàu quoác gia ñaõ laáy côø laøm moân theå thao muõi nhoïn ñeå phaùt trieån daân trí, khi maø caùc nhaø khoa hoïc, nhaø taâm lyù, nhaø sö phaïm ñaõ nghieân cöùu kyõ caøng, qua thöïc nghieäm khoa hoïc ñaõ nhaän thaáy vai troø to lôùn cuûa boä moân côø vaø coi ñoù laø moät trong nhöõng phöông tieän ñeå ñaøo taïo nhaân taøi . Caùc lieân ñoaøn côø quoác gia ñöôïc thaønh laäp,ñöa côø vaøo caùc cuoäc tranh taøi chính thöùc. Lieân ñoaøn côø theá giôùi FIDE môû roäng caùc hoaït ñoäng thi ñaáu lôùn treân khaép theá giôùi vôùi heä thoáng caùc giaûi voâ cuøng phong phuù. Thaønh tích vaø hình aûnh caùc Vaän ñoäng vieân côø ngaøy caøng trôû neân haáp daãn vôùi caùc giôùi theå thao, lôïi ích cuûa côø ñoái vôùi con ngöôøi ñaõ quaù roõ raøng. Taát caû nhöõng ñieàu ñoù khieán ngöôøi ta thay ñoåi thaùi ñoä.

Joan Samaranch, hôn ai heát, ñöùng treân ñænh cao vôøi vôïi cuûa phong traøo Olimpic quoác teá, ñaõ sôùm nhaän ra . Vaø cuõng chính oâng laø ngöôøi ñi nöôùc côø ñoät phaù taùo baïo ñaàu tieân ñeå noái keát vaø hoøa hôïp giöõa theå thao theå löïc vaø trí tueä.

ÖU THEÁ CON NGÖÔØI

Ngöôøi ta ñaõ nhaän ra roõ raøng  raèng trong côø Vua hieän ñaïi chính con ngöôøi (kyø thuû) ngaøy caøng trôû thaønh trung taâm  thu huùt  söï chuù yù.  Roài ngöôøi ta phaùt hieän ra raèng : nhöõng öu theá troäi baät trong tính caùch cuûa con ngöôøi thöôøng gaén lieàn vôùi  nhöõng chieán thaéng vang doäi treân baøn côø.  Neáu tröôùc ñaây,  ngöôøi ta chuû yeáu thu thaäp caùc vaùn côø cuûa caùc ñoái thuû ñeå nghieân cöùu, phaân tích, tìm ra ñieåm maïnh, ñieåm yeáu trong töøng vaùn ñaùnh töø ñoù ñònh ra chieán löôïc chieán thuaät thích hôïp cho mình hay Vaän ñoäng vieân cuûa mình. Ngaøy nay coâng vieäc ñoù môû roäng hôn raát  nhieàu sang lónh vöïc con ngöôøi.

Thi ñaáu côø ôû nhöõng giaûi lôùn, moät traän thua naëng neà coù theå gaây ra haäu quaû khoâng löôøng tröôùc ñöôïc: Naêm 1971 Ñaïi kieän töôùng Ñan Maïch Bent Larsen thua Bobby Fischer ôû traän baùn keát  vôùi tyû soá tuyeät ñoái 0 - 6, sau ñoù oâng thay ñoåi hoaøn toaøn. Maëc duø vaãn laø Ñaïi kieän töôùng nhöng oâng chæ coøn laø caùi boùng cuûa mình, töø ñoù cho tôùi nay oâng khoâng ñaït theâm ñöôïc moät thaønh tích ñaùng keå naøo nöõa! Trong lòch söû côø Vua , sau nhöõng traän thua bi ñaùt coù nhöõng kyø thuû ñaõ coù nhöõng phaûn öùng khoâng kìm cheá noåi : caàm quaân côø  lieäng ñi, ñaäp baøn côø, heùt leân vì ñau khoå, thaäm chí coù moät ñaáu thuû noåi tieáng ñaõ "teø" caû ra quaàn.

Ñaùnh côø  laø moät traän ñaáu trí gay go vaø caêng thaúng, côø gaây höùng thuù lôùi ñoàng thôøi noù cuõng gaây thaát voïng. Côø taùc ñoäng vaøo taâm thöùc con ngöôøi vaø ñöôïc bieåu hieän ra baèng tình caûm, haønh ñoängù.

Trong côø Vua ñaúng caáp cao, vaùn côø ñöôïc chieán thaéng hai laàn : tröôùc tieân laø chieán thaéng baèng taâm lyù sau ñoù môùi laø treân baøn côø. Nhöõng "taân binh", ôû nhöõng traän lôùn ñaàu tieân trong ñôøi mình thöôøng bò thua oan uoång khoâng phaûi do söùc côø maø chuû yeáu do non nôùt veà taâm lyù thi ñaáu hoaëc ñöôïc noùi moät caùch noâm na laø "thieáu kinh nghieäm traän maïc". Khi ñaõ trôû thaønh "cöïu chieán binh" taâm lyù hoï oån ñònh hôn, hoï daàn daø vöôn tôùi  ñænh cao vaø chính ôû ñoù hoï phaûi hoïc hoûi nhieàu veà maët naøy. Caùc huaán luyeän vieân khoâng chæ taïo nieàm tin thaéng lôïi cho Vaän ñoäng vieân cuûa mình maø coøn phaûi chuaån bò toát taâm lyù ñeå khoâng bò choaùng khi gaëp nhöõng thaát baïi baát ngôø.

Thoâng thöôøng söï laïc quan thaùi quaù hay ñaùnh giaù chuû quan veà ñoái thuû nhieàu khi daãn ñeán söï tuyeät voïng thaäm chí suy suïp neáu bò ñaùnh baïi. Ngay caû caùc nhaø voâ ñòch theá giôùi khoâng phaûi luùc naøo cuõng giöõ ñöôïc mình.

Trong traän ñaáu phuïc thuø vôùi Karpov taïi Sevilla (Taây Ban Nha), sau vaùn 23 Kasparov ñaõ bò daãn 11 - 12, cho neân soá phaän phuï thuoäc hoaøn toaøn vaøo vaùn 24, vaùn cuoái cuøng vaø chæ coù moät con ñöôøng duy nhaát : phaûi thaéng, coøn neáu hoaø hay thua ñeàu maát traéng cuoäc côø. Kasparov chôi vaùn naøy ñaày quyeát taâm vaø chieán thaéng ñaõ ñeán vôùi anh nhöng khoâng chæ do moät mình anh ñem laïi. Kasparov keå laïi :"Khi vaùn ñaáu ñöôïc hoaõn laïi toâi hôn moät Toát vaø ñoâi chuùt öu hôn veà theá traän, nhöng chieán thaéng chöa coù gì baûo ñaûm. Toâi ñaùnh giaù cô may cuûa hai beân laø 50/50. Nhöng ngaøy hoâm sau khi leân saân khaáu, toâi nhìn vaøo maét Karpov va hieåu ngay raèng anh ta khoâng coøn hy voïng cöùu vaõn vaùn côø. AÙnh maét Karpov cho toâi bieát anh ta ñaõ ñaùnh maát nieàm tin vaø toâi coù caûm giaùc naêng löôïng cuûa anh ta truyeàn sang toâi. Toâ chôi thaéng vaùn naøy, giöõ vöõng danh hieäu cuûa mình"

Trong nhöõng böôùc ngoaët quyeát ñònh cuûa moãi vaùn côø thì õ caâu thaønh ngöõ "con ruoài ñoã naëng ñoøn caân" hình nhö bao giôø cuõng ñuùng. Roõ raøng söï vöõng vaøng veà taâm lyù coù troïng löôïng khoâng nhoû cuûa noù.

Emanuel Laxker toû ra laø moät baäc thaày khi oâng noùi :"Vaùn côø laø moät cuoäc ñaáu vôùi söï tham gia cuûa nhöõng yeáu toá khaùc nhau nhaát, bôûi vaäy nhöõng hieåu bieát veà maët maïnh, maët yeáu cuûa caùc ñoái thuû laø heát söùc quan troïng"

Theo Mikhail Tal thì khi quyeát ñònh nöôùc ñi treân baøn côø, treân 80% tröôøng hôïp oâng xuaát phaùt töø söï phaân tích cuï theå tình huoáng vaø 20% tröôøng hôïp oâng xuaát phaùt töø söï löu yù tôùi nhöõng ñaëc ñieåm caù nhaân cuûa ñoái thuû.

Nghieân cöùu kyõ löôõng phong caùch cuûa caùc nhaø chôi côø, coù theå thu nhaän ñöôïc khaù chính xaùc löôïng thoâng tin veà taâm traïng cuûa hoï. Chaúng haïn hai tay baét cheùo tröôùc ngöïc ñoù laø luùc Petrosian ñang raát töï tin vaø bình tónh. ÔÛ Tan vaø Larsen khi maët taùi ñi chöùng toû söï cöông quyeát, taäp trung yù chí. Botvinik vaøo thôøi ñieåm caêng thaúng nhaát thöôøng maân meâ nuùt thaét cravat, coøn Aliokhin trong taâm traïng töông ñöông thì laïi ñi quanh baøn.

Coù ngöôøi hoûi :"Khi chôi côø maø quan saùt kyõ ñoái thuû cuûa mình lieäu coù baát lòch söï khoâng?" Theå thöùc thi ñaáu khoâng ñeà caäp gì ñeán "chuyeån ñoäng cuûa ñoâi maét", vaø nhieäu kyø thuû ñaõ söû duïng ñoâi maét ñeå thu nhaän thoâng tin töø ñoái thuû cuûa mình. Taát nhieân ôû ñaây phaûi baùc boû nhöõng lôøi ñoàn ñaïi hoang ñöôøng veà vieäc moät ñoái thuû naøy thoâi mieân ñeå chieán thaéng ñoái thuû kia, ñoù chaúng qua laø caùch baøo chöõa cho thaát baïi cuûa mình. Nhöng vaán ñeà taùc ñoäng taâm lyù laø coù thaät vaø taát yeáu.

Cuõng chính laø do aán töôïng taâm lyù neân giöõa caùc baäc ñaïi danh kyø coù nhöõng caëp raát kî nhau. Chaúng haïn nhö kyø thuû noåi tieáng F. Marsal ñaùnh baïi caùc ñaïi cao thuû ñöông thôøi khoâng maáy khoù khaên, nhöng heã gaëp Capablanca laø luoân luoân thua, coøn Larsen thì chaúng bao giôø thaéng noåi Spassky...

Chaúng phaûi ngöôøi ta ngaøy caøng thích thuù ñoïc nhöõng baøi phoûng vaán caùc  ñaáu thuû cöï phaùch, caùc nhaø Voâ ñòch theá giôùi. Ngöôøi ta tìm hieåu sôû thích, caù tính, caùc moái quan heä giöõa caùc kyø thuû trong  laøng côø. Töø ñoù ngöôøi ta coù theå phoûng ñoaùn nhöõng thaéng lôïi hay thaát baïi cuûa töøng kyø thuû.

Giöõa naêm nay, haõng maùy tính IBM ñaõ giaùng cho nhaø Voâ ñòch theá giôùi  Gary Kasparov moät ñoøn chí töû khi taïo ra chieác maùy  Deep - Blue ñôøi môùi. Khi ñoï trí vôùi maùy, nhaø voâ ñòch chaúng heà sôï toác ñoä tính toaùn haøng tyû pheùp tính trong moät giaây cuûa noù (nhöõng traän ñaáu tröôùc ñoù  maùy luoân phaûi ñaàu haøng nhaø voâ ñòch), nhöng Kasparov  ñaõ  kinh hoaøng  khi caûm nhaän roõ reät nhöõng yeáu toá raát "con ngöôøi" laàn ñaàu tieân xuaát hieän ôû maùy.  Chính caùi yeáu toá  ñoät  nhieân  hieän ra ôû coã maùy maø tröôùc kia chæ ñöôïc coi laø voâ tri voâ giaùc  laø nguyeân nhaân chính daãn tôùi nhöõng vaùn thua thaûm haïi cuûa nhaø voâ ñòch maø cho ñeán nay chöa lyù  giaûi ñöôïc heát. Taát nhieân IBM  im hôi laëng tieáng, khoâng heà höùa heïn moät cöoäc chôi tieáp theo bôûi hoï bieát nhaø voâ ñòch ñang noùng loøng phuïc thuø vôùi moät söùc maïnh tieàm aån ñang doàn neùn. Coù leõ hoï seõ chôø cho ñeán khi nhaø voâ ñòch caûm thaáy naûn loøng, khoâng coøn höùng thuù gì  vôùi moät traän ñaàu môùi, hoï seõ tung ra moät loaïi maùy môùi hôn vaø thaùch ñoá ñoái thuû truyeàn kieáp cuûa mình. Caùc nhaø cheá taïo coâng ngheä môùi quaû thaät ñaõ toû ra cöïc kyø khoân ngoan khi löu yù ñuùng möùc tôùi yeáu toá con ngöôøi trong moân theå thao naøy.

Trong thôøi gian gaàn ñaây, khoâng chæ coù caùc nhaø baùo, caùc nhaø taâm lyù maø caû caùc ñaáu thuû côø vua ñaõ ñaêng haøng xeâri caùc baøi veà nhöõng yeáu toá ña daïng trong côø vaø moät keát luaän chung ñaõ ñöôïc ñöa ra  "Chæ coù tính ñeán yeáu toá con ngöôøi môùi cho pheùp chuùng ta tieán leân phía tröôùc". Trong nhöõng baøi bình chuù, thuyeát minh caùc vaùn côø ngöôøi ta khoâng chæ noùi veà phaàn kyõ thuaät maø coøn chuù yù vaøo caùc vaán ñeà taâm lyù, caù tính, sôû tröôøng, traïng thaùi caù nhaân taïi thôøi ñieåm ñoù  cuûa moãi ñaáu thuû. Ñaïi kieän töôùng Vladimir Kramnik laø moät thí duï ñieån hình,  chaøng trai 22 tuoåi  luoân ñaït ñöôïc traïng thaùi thaêng baèng vaø haøi hoaø beân trong, phong thaùi thi ñaáu ung dung, töï tin, khoâng  bò choaùng ngôïp tröôùc baát cöù moät ñoái thuû teân tuoåi naøo,caùch soáng voâ tö vaø thaân thieän vôùi moïingöôøi chung quanh....  nhöõng yeáu toá con ngöôøi naøy coäng vôùi taøi naêng ñaõ giuùp anh vöôn leân ñænh cao moät caùch khoâng ngôø, khieán chính anh cuõng ngaïc nhieân. Cuøng trang löùa, cuøng nhöõng tính caùch nhö anh coøn coù  Viwasnathan Anand, Vaselin Topalov, Taï Quaân, Judit Polgar, Etienne Bacrot...

Ñieåm qua nhöõng teân tuoåi treân ñaây ngöôøi ta coøn nhaän ra yeáu toá con ngöôøi coøn do kieán thöùc,  trình ñoä hoïc vaán quyeát ñònh. Nhöõng nhaø chôi côø  ôû ñænh cao ngaøy nay thöôøng bieát naøy ñeàu bieát khaù thoâng thaïo vaøi ba ngoaïi ngöõ. Taïi caùc giaûi ñaáu hoï coù theå cuøng phaân tích ruùt kinh nghieäm vôùi caùc ñoái thuû cuûa mình ngay sau khi vaùn côø keát thuùc hay baøn kieán nghò vôùi Ban toå chöùc nhöõng gì mình caàn, hôn theá nöõa hoï coù theå ñoïc khoâng maáy khoù khaên nhöõng taøi lieäu, saùch, taïp chí chuyeân moân... Caùc kyø thuû ngaøy caøng coù hoïc vaán vaø am töôøng veà vaên hoùa, ngheä thuaät.  Nhöõng baøi traû lôøi phoûng vaán cuûa hoï cho thaáy hoï coù nhöõng nhaän xeùt,  phaân tích, keát luaän caùc vaán ñeà caû veà côø laãn nhöõng vaán ñeà khaùc ñeàu saâu saéc, tinh teá  vaø ngheä thuaät, ñoâi luùc khaù dí doûm. Nhöõng thoâng ñieäp hoï göûi tôùi cho ñoäc giaû ñeàu coù giaù trò cao vaø khaù boå ích.

Vieäc naøy coù theå thaáy roõ nhaát qua nhöõng traän tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi. Nhöõng keát quaû cho thaáy nhöõng con ngöôøi coù tính caùch maïnh meõ, ñoäc ñaùo, coù sïinh löïc doài daøo, coù khaû naêng thích öùng vôùi nhöõng bieán ñoåi baát ngôø nhaát seõ giaønh ñöôïc chieán thaéng.  Trong soá hoï khoâng ít ngöôøi ñaõ töï mình môû ra nhöõng con ñöôøng môùi ñeå daãn ñeán nhöõng ñænh cao môùi röïc rôõ trong moân côø. Ñieàu truøng hôïp laø nhöõng con ngöôøi naøy khoâng chæ ñeå laïi daáu aán veà maët con ngöôøi maø coøn ñeå laïi cho kho taøng côø theá giôùi nhöõng vaùn côø tuyeät vôøi, voâ giaù, nhöõng boå sung lyù thuyeát ñaày saùng taïo vaø ñoäc ñaùo. Nhö vaäy,  tính caùch, phaåm chaát con ngöôøi goùp phaàn quyeát ñònh vaøo ñænh cao saùng taïi theå thao cuûa hoï.

Cuõng töø nhöõng vaùn côø coøn coù theå khaùm phaù ra tieàm naêng khaùc  trong moät con ngöôøi .Sau ñaây laø moät ví duï: Cöïu Voâ ñòch theá giôùi Mikhail Tan  naèm taïi beänh vieän do vieän só Visnepsky laõnh ñaïo. Baùc só y khoa treû tuoåi Sodorov laø vaän ñoäng vieân côø caáp 1 ñeán thaêm vaø ñeà nghò ñöôïc chôi côø vôùi Tan. Trong xeâri nhöõng vaùn ñaáu aáy Sodorov ñaõ thaéng ñöôïc Tan 2, 3 vaùn. Tieâng ñoàn lan khaép beänh vieän. Vieän só  nghe ñöôïc, ngaïc nhieân thoát leân :"Thaät vaäy ö, xöa nay toâi chöa bao giôø coi anh ta laø ngöôøi coù taøi. Nhöng sau traän ñaáu naøy, toâi phaûi xem xeùt laïi caùch nhìn cuûa toâi". Sau ñoù ngöôøi ta hoûi Tan veà ñoái thuû côø cuûa mình. Tan  traû lôøi  :"Sodorov  laø moät con ngöôøi thaät söï coù  taøi !". Quaû nhieân sau naøy Sodorov  ñaõ trôû thaønh moät nhaø baùc hoïc noåi tieáng theá giôùi veà teá baøo sinh hoïc, taùc giaû cuûa nhieàu coâng trình nghieân cöùu raát coù giaù trò.

Caâu hoûi ñaët ra laø : Baèng caùch naøo Tan chôi vôùi ngöôøi  khoâng quen bieát chæ vaøi traän laïi coù theå döï baùo chính xaùc nhö vaäy. ÔÛ ñaây ta haõy nhôù laïi lôøi noùi noåi tieáng cuûa kieän töôùng Pilsbery :"Côø Vua, hôn caû moät troø chôi ñôn giaûn. Noù ño söùc maïnh trí tueä, noù vöôït ra khoûi giôùi haïn giaûi trí tieâu khieån". Khi baïn thaáy con mình chôi côø gioûi, nghóa laø noù coøn coù nhöõng khaû naêng khaùc . Haõy taïo ñieàu kieän cho noù boäc loä vaø naûy nôû.

Chôi côø laø moät quaù trình tieán hoùa cuûa trí tueä. Tieán hoaù veà tö duy cuûa ñaáu thuû côø Vua trong quaù trình baét ñaàu hoïc daàn daø  hoaøn thieän taøi ngheä,  seõ tieán tôùi möùc keát hôïp  tö duy  logic vaø linh caûm nhaèm xaây döïng caùc chieán löôïc chôi . ÔÛ caùc ñaáu thuû côø Vua cao caáp (kieän töôùng vaø caùc ñaïi kieän töôùng) coøn töï mình phaùt hieän ra nhöõng chieán löôïc ñoäc ñaùo rieâng ñeå thöïc hieän yù ñònh cuûa mình. Luùc naøy thì daâu aán cuûa töøng kyø thuû, töùc laø phong caùch vaø hình aûnh cuûa con ngöôøi ñoù, ñeå laïi raát roõ raøng trong nhöõng vaùn côø xuaát saéc cuûa mình.

Sau ñaây xin giôùi thieäu vôùi baïn ñoïc moät soá quoác gia coù truyeàn thoáng veà côø hoaëc ñang coù nhöõng tieán boä vöôït baäc trong moân theåthao naøy.

NÖÔÙC NGA - CÖÔØNG QUOÁC CÔØ VUA

Noùi veà côø Vua maø khoâng nhaéc ñeán nöôùc Nga laø moät thieáu soùt  lôùn. Trong taát caû caùc moân theå thao cuûa ñaát nöôùc naøy côø Vua xeáp haøng ñaàu. Côø ñöùng treân caû hockey, tröôït baêng ngheä thuaät, bôi loäi,  ... duø nhöõng moân naøy  ñaõ ñem veà cho nöôùc Nga khoâng bieát bao nhieâu huy chöông vaøng. Taát caû chæ bôûi moät nguyeân nhaân ñôn giaûn :  Trong suoát nöûa theá kyû qua ngöôøi Nga haàu nhö ñaõ laøm chuû kyø ñaøi theá giôùi ôû caùc ñaúng caáp cao nhaát. Caùc chöùc Voâ ñòch theá giôùi nam vaø Voâ ñòch theá giôùi nöõ haàu nhö thuoäc veà hoï. Ñaát nöôùc naøy ñaõ sinh ra caùc nhaø Voâ ñòch theá giôùi : Botvinik, Smyslov, Spassky, Karpov, Kasparov vaø haøng traêm Ñai kieän töôùng taøi ba loãi laïc khaùc.

Haàu heát caùc huy chöông vaøng ñoàng ñoäi taïi Olimpic côø trong 50 naêm (Keå töø naêm 1952, caû nam laãn nöõ) cuõng ñeàu loït  vaøo tay hoï ! Trong nhöõng naêm 1970 vaø 1984 ñaát nöôùc naøy ñaõ daùm chaáp caû theá giôùi ñaùnh côø vôùi hoï vaø caû hai laàn ñoäi tuyeån theá giôùi ñeàu thua. Taát caû nhöõng thaønh tích ñoù quaû coù moät khoâng hai trong lòch söû  theå thao theá giôùi . Vinh quang naøy, noùi cho ñuùng, laø thuoäc veà ñaát nöôùc Lieân Xoâ, maø Nga ngaøy nay ñöôïc keá thöøa. Bôûi trong soá nhöõng nhaø Voâ ñòch theá giôùi noùi treân coù Tan laø ngöôøi Latvia vaø Petrosian laø ngöôøi Armenia coøn ñöông kim voâ ñòch Kasparov hieän nay voán laø ngöôøi goác Adecbaijan. Trong caùc nhaø nöõ Voâ ñòch theá giôùi thì coù 2 ngöôøi Gruzia laø Nona Gaprindasvili vaø Maia Triburdanide. Ñoäi côø nöõ huøng maïnh cuõng goàm phaàn lôùn laø caùc kyø thuû Gruzia.

Tuy nhieân khi cuøng soáng chung trong Lieân bang xoâ vieát thì chính Nga laø nôi coù tröôøng phaùi côø maïnh nhaát vaø phöông phaùp ñaøo taïo tuyeät vôøi nhaát, khieán cho khoâng ít chuyeân gia nöôùc ngoaøi ñaõ phaûi thoát leân ñaày kinh ngaïc :"Hoï raát coù theå bieán moät chuù löøa ngoác ngeách thaønh moät kieän töôùng côø Vua !".  Vì vaäy caùc nöôùc naèm trong Lieân bang phaàn lôùn ñeàu göûi nhöõng taøi naêng cuûa mình sang caùc tröôøng côø lôùn cuûa Nga nhö tröôøng Botvinik, tröôøng Smyslov... hoïc taäp. Ñoäi nguõ Huaán luyeän vieân côø Vua taøi ba cuûa nöôùc Nga raát ñoâng ñaûo. Teân tuoåi cuûa Furman, Kotov, Dorfman, Levenfis...  luoân ñöôïc caùc quoác gia khaùc kính neå.

Baïn ñaõ ñeán Nga chöa ? Ñeán nöôùc Nga, baïn seõ khoâng khoûi ngaïc nhieân thaáy ngöôøi Nga chôi côø ôû khaép moïi nôi : Trong coâng vieân coù raát nhieàu ngöôøi ngoài chôi côø, caû treû em, cuï giaø, phuï nöõ... Vaøo nhöõng giaûi lôùn nhö giaûi Voâ ñòch theá giôùi, caùc giaùo sö ñaïi hoïc tranh thuû nhöõng phuùt  giaûi lao giöõa baøi giaûng baøy baøn côø theo doõi cuoäc côø, bình luaän soâi noåi. Sinh vieân ngay trong giôø hoïc cuõng leùn loâi baøn côø ra nghieàn ngaãm. Caùc giaûi côø ngöôøi mua veù vaøo xem coøn ñoâng hôn xem ca nhaïc, nhieàu baùo tranh thuû ñaêng caùc tin côø môùi nhaát ñeå baùn ñöôïc nhanh , ngoaøi cöûa nhaø thi ñaáu thöôøng xuyeân coù nhöõng ngöôøi  phoâtoâ caùc vaùn côø baùn laïi ... Treân caùc chuyeán taøu hoûa coù saün baøn côø ñeå baïn möôïn chôi vaø khoâng ít ngöôøi coù baøn côø mini boû trong tuùi aùo. Caùc Caâu laïc boä côø ôû Nga nhieàu voâ keå, ñeán möùc khoâng theå thoáng keâ chính xaùc ñöôïc : Moãi moät nhaø maùy, xí nghieäp, moãi moät tröôøng, töø tieåu hoïc  ñeán ñaïi hoïc, moãi moät cô quan, moãi moät ngaønh, moät giôùi... ñeàu coù Caâu laïc boä côø rieâng. Caùc traän ñaáu côø ôû nöôùc Nga ñöôïc toå chöùc suoát naêm. Tröôùc ñaây coù caùc giaûi voâ ñòch toaøn Lieân bang, giaûi Spartakiad laø lôùn nhaát, vôùi thieáu nhi coù giaûi "Quaân Xe traéng" noåi tieáng. Ñaëc bieät ôû Nga coù nhieàu baûo taøng veà côø. Ngaønh saûn xuaát caùc thieát bò côø : Baøn côø, quaân côø, ñoàng hoà côø, giaûi thöôûng côø... khaù phaùt ñaït.

Saùch veà côø ôû Nga coù theå noùi laø voâ cuøng phong phuù , raát saâu veà chuyeân moân. Khoâng keå caùc nhaø Voâ ñòch theá giôùi vieát saùch maø hoï coù haún moät ñoäi nguõ caùc chuyeân gia cao caáp veà lónh vöïc naøy, ñoù laø caùc tieán só, caùc nhaø nghieân cöùu lòch söû côø, caùc nhaø baùch khoa toaøn thö veà côø nhö : Isac Linder, Rosan, Ghit, Taimanov, Xuetin, Avecbat...  Chaúng theá maø caùc nhaø voâ ñòch, caùc ñaïi kieän töôùng nöôùc ngoaøi muoán hoaøn thieän veà lyù thuyeát côø, muoán vöôn leân ñænh cao ñeàu gaéng söùc hoïc tieáng Nga ñeå nghieân cöùu nguyeân baûn caùc taøi lieäu côø cuûa ñaát nöôùc naøy, maø Fischer laø moät ñieån hình. Treân chöông trình tivi nöôùc Nga khoâng theå thieáu muïc daïy vaø hoïc côø Vua ñoàng thôøi coù nhöõng sinh hoaït khaùc chuyeân veà côø do nhöõng chuyeân gia haøng ñaàu trong laøng côø ñaûm traùch nhö  Mikhail Tan, Petrosian, Nana Alexandra...

Ngöôïc veà quaù khöù xa xoâi, khi chöa coù Lieân Xoâ thì nöôùc Nga cuõng ñaõ laø moät cöôøng quoác côø Vua ôû chaâu AÂu vôùi caùc teân tuoåi ñöôïc theá giôùi coâng nhaän nhö : Petrov, Ianovsky, Ianis, Tarras, Alapin... Trong soá hoï phaûi keå ñeán ñaïi danh kyø Mikhail Trigorin, ngöôøi ñaõ lieân tuïc ñöôïc nhaø Voâ ñòch theá giôùi ñaàu tieân laø Wilhem Steinitz choïn laøm ngöôøi thaùch ñaáu vaø coù nhöõng laàn Vöông mieän ñaõ suyùt rôøi nöôùc Anh theo Trigorin veà nöôùc Nga. Trigorin khoâng chæ laø moät kyø thuû maø coøn laø nhaø khai saùng cho tröôøng phaùi côø Nga vôùi nhöõng lyù thuyeát môùi meû taân tieán.

Sau Trigorin laïi xuaát hieän moät ñaïi danh kyø khaùc laø Alexandr Aliokhin maø teân tuoåi cuûa oâng khoâng caàn phaûi nhaéc laïi ôû ñaây. OÂng laø nhaø Voâ ñòch theá giôùi ñaàu tieân ngöôøi Nga. Ngay nhaø nöõ Voâ ñòch theá giôùi ñaàu tieân laø Vera Mensich cuõng sinh ra taïi Moskva vaø hoïc côø taïi ñaây, maëc duø quoác tòch chính cuûa baø laø Sec... Saint Peterburg laø moät trung taâm côø lôùn cuûa theá giôùi ôû theá kyû tröôùc, nôi ñaây ñaõ toå chöùc nhöõng traän ñaáu lòch söû vôùi ñoâng ñuû caùc nhaø Voâ ñòch theá giôùi vaø caùc kieän töôùng baäc nhaát tôùi döï.

Ngaøy nay, khi Lieân Xoâ tan raõ, coù khoâng ít caùc kyø thuû taøi naêng ra nöôùc ngoaøi sinh soáng hay trôû veà Toå quoác goác gaùc cuûa mình, moät maët hoï taêng cöôøng söùc maïnh cho côø vua cuûa caùc daân toäc khaùc, nhöng maët khaùc ñoù cuõng laø nhöõng maát maùt khoâng nhoû cho nöôùc Nga. Nhöng côø Vua nöôùc Nga vaãn coù hai nhaø voâ ñòch lôùn nhaát theá giôùi laø Karpov vaø Kasparov vaø nhö caây ñaïi thuï coù goác reã baùm saâu vaøo loøng ñaát meï, duø coù maát ñi moät soá caønh laù nhöng nhöõng choài non vaãn ñaâm leân maïnh meõ :  moät lôùp kyø thuû treû ñaày taøi naêng ñaõ xuaát hieän : Kramnik, Svidler, Rublevsky, Bareev,... Cho neân ngaøy nay nhìn vaøo baûng xeáp haïng cuûa FIDE ngöôøi ta khoâng ngaïc nhieân chuùt naøo khi thaáy trong 10 teân tuoåi lôùn nhaát trong laøng côø theá giôùi vaãn coù tôùi 5 kyø thuû laø ngöôøi Nga.

ÔØCÔØ VUA TRUNG QUOÁC "TAÀM SÖ HOÏC ÑAÏO"

Cho maõi tôùi khoaûng naêm 1975, noùi ñuùng hôn laø töø naêm 1978 khi phong traøo caûi caùch môû cöûa môû maøn, ngöôøi Trung Hoa môùi baét ñaàu chôi côø Vua (maø cho ñeán nay hoï vaãn goïi laø "Côø quoác teá"). Khi côø Vua baét ñaàu du nhaäp vaøo Trung Quoác, soá ngöôøi bieát ñaùnh khoâng ñaùng keå, thì Hieäp hoäi côø Töôùng Trung Quoác ñaõ coù tôùi 100 trieäu hoäi vieân, coøn côø Vaây cuõng ñaõ coù ñöôïc khoaûng 10 trieäu ngöôøi chôi.

Nhöng vôùi oùc caàu thò, Trung Quoác ñaõ coù haún moät chieán löôïc taäp trung ñaàu tö nghieâm chænh cho moân theå thao trì tueä maø hoï ñaõ nhaän thaáy coù taùc duïng to lôùn cho theá heä treû  töông lai cuõng nhö  taêng cöôøng uy danh cuûa nöôùc mình treân tröôøng theå thao quoác teà.

Laàn ñaàu tieân côø Vua Trung Quoác xuaát hieän treân kyø ñaøi quoác teá laø ôû Olimpic côø theá giôùi taïi Buenos Aires (Achentina) naêm 1978 vôùi vaùn côø tröù danh cuûa Liu Wen Che, chæ vôùi 20 nöôùc ñi ñaõ chieáu heát kieän töôùng Haø Lan Donner. Ñeán naêm 1981 coù traän ñaáu ñoàng ñoäi Trung - Phaùp, moãi beân coù 7 ñaáu thuû, keát quaû Trung Quoác thaéng vôùi tyû soá chung cuoäc 47,5 -  43,5. Ñeán naêm 1984, töùc laø chöa ñaày 10 naêm sau khi quan taâm ñeán troø chôi naøy, ñoäi côø Trung quoác ñaõ xeáp thöù 5 taïi Olimpic côø toå chöùc taïi Salonique. Trung Quoác bieát mình ñi sau neân luoân höôùng taàm maét tôùi caùc chaâu luïc AÂu Myõ ñeå boå sung kieán thöùc cho mình.

Caû côø Töôùng, côø Vua ôû Trung quoác ngaøy nay cuøng soáng chung trong moät ngoâi nhaø 4 taàng döôùi söï baûo trôï cuûa moät Maïnh Thöôøng Quaân hoï Lyù 75 tuoåi, oâng naøy ñaõ chi ra tôùi 1 trieäu ñoâ la ñeå toå chöùc caùc traän ñaáu. Hieäp hoäi côø nöôùc naøy traân troïng vaø coù haún chính saùch khuyeán khích baûo trôï . Hoï ñaõ phong taëng nhöõng chöùc danh  cao caû , quyeàn lôïi... cho nhöõng ngöôøi haûo taâm , nhöõng ngöôøi naøyï ñöôïc giöõ nhöõng chöùc danh vinh döï ñoù suoát ñôøi. Ñoù haún laø moät phöông thöùc hôïp lyù , hôïp tình, ñöôøng hoaøng  khieán neàn côø Vua non treû cuûa ñaát nöôùc naøy coù cô hoäi phaùt trieån nhanh vaø vöõng chaéc ñeán möùc khoâng ngôø.

Ngaøy nay soá hoäi vieân Hieäp hoäi côø Vua Trung Hoa ñaõ leân tôùi 2 trieäu ngöôøi vaø con soá naøy moãi naêm  taêng leân raát nhanh choùng. Moät trong nhöõng nguyeân nhaân ñoù do chính thaønh tích cuûa caùc nöõ kyø thuû taïo laäp neân. Vaøo ñaàu nhöõng naêm 1980 laøng côø theá giôùi noàng nhieät chaøo ñoùn nöõ kyø thuû ñaàu tieân cuûa ñaát nöôùc  Trung Hoa laø Löu Só Lan  loït vaøo voøng 8 öùng cöû vieân gioûi nhaát tranh chöùc voâ dòch theá giôùi. Löu Só Lan laø baäc ñaøn chò ñaùng kính neå cuûa Taï Quaân, moät nöõ kyø thuû lôùp sau, coù taøi naêng phi thöôøng, tröôûng thaønh  töø moân côø Töôùng truyeàn thoáng.

Chính Taï Quaân ñaõ laøm raïng rôõ cho laøng côø Trung Hoa töø naêm 1991 khi chò böôùc leân buïc cao nhaát nhaän voøng nguyeät queá voâ ñòch theá giôùi sau khi ñaùnh baïi nöõ voâ ñòch löøng danh theá giôùi ngöôøi Gruzia Maia Triburdanitde trong traän côø lòch söû taïi Manila (Philippines). Ba naêm sau Taï Quaân laïi laøm theá giôùi côø Vua theâm söûng soát khi laàn thöù hai ñaùnh baïi moät ñaïi kieän töôùng Gruzia noâûi tieáng khaùc laø Nona Ioseliani baèng 6 ñieåm caùch bieät. Côø Vua Trung Hoa ñaõ böôùc leân ñaøi vinh quang. Trong 6 naêm giöõ chöùc voâ ñòch theá giôùi cuûa mình, Taï Quaân ñaõ laøm daáy leân moät phong traøo chôi côø Vua roäng lôùn chöa töøng thaáy treân khaép ñaát nöôùc. Treân neàn taûng aáy haøng loaït caùc taøi naêng treû ñöôïc phaùt hieän, boài döôõng vaø göûi ñi thi ñaáu ôû taát caû caùc chaâu luïc treân theá giôùi. Hoï tieáp thu tinh hoa côø cuûa caùc nöôùc coù neàn côø Vua noåi tieáng nhaát vaø söï thaønh ñaït cuûa hoï thaät ñaùng ngaïc nhieân. Lieân tieáp ôû nhieàu Olimpic côø Vua theá giôùi hoï ñaõ ñöôïc ñöùng vaøo nhoùm nhöõng ñoäi maïnh nhaát nhö Nga, Myõ, Anh, Hungary, Gruzia,... Soá kieän töôùng vaø ñaïi kieän töôùng moãi naêm ñöôïc FIDE phong caøng theâm nhieàu.

Sau ñaây laø moät  minh chöùng cho tinh thaàn "taàm sö hoïc ñaïo" cuûa hoï : Chuyeán thaêm Trung Quoác thaùng 9 naêm 1997 cuûa Anatoli Karpov, nhaø Voâ ñòch theá giôùi FIDE. Lôøi môøi ñöôïc gôûi tôùi oâng töø moät naêm tröôùc ñaây vôùi muïc ñích ñeå caùc taøi naêng treû cuûa Trung Quoác coù dòp thöû söùc vôùi moät trong nhöõng ñaïi cao thuû baäc nhaát cuûa theá giôùi. Moät söï ñoùn tieáp long troïng daønh cho oâng : Kïyø sö 46 tuoåi naøy ñöôïc ñoùn taïi nhaø khaùch danh döï vôùi thaûm ñoû traûi roäng, ñöôïc phoù thuû töôùng Trung Quoác tieáp, ñaøi, baùo, tivi ñöôïc huy ñoäng ñaày ñuû phuïc vuï chuyeán ñi thaêm naøy, ñieàu maø ôû phöông Taây oâng chöa bao giôø coù ñöôïc. Hieäp hoäi côø Trung Quoác ñaõ tìm ñöôïc moät nhaø taøi trôï xöùng ñaùng cho nhöõng traän thi ñaáu cuûa oâng : Coâng ty cheá taïo caùc thieát bò vi tính noåi tieáng theá giôùi Hewlett-Packard. Haøng trieäu aùp phích, tôø giôùi thieäu chöông trình ñaõ ñöôïc treo, daùn, phaân phaùt khaép Baéc Kinh. Chuyeán ñi coù thôøi gian bieåu chaët cheõ ñeán töøng giôø moät :

Ngaøy thöù Tö (27 - 8) Karpov ñaùnh traän ñoàng loaït ñaàu tieân vôùi ñoäi tuyeån nöõ Olimpic Trung Quoác (khoâng coù Taï Quaân tham gia), hai giôø cuoái cuûa traän ñaáu ñaõ ñöôïc töôøng thuaät vaø bình luaän tröïc tieáp treân truyeàn hình laøm thoaû maõn haøng chuïc trieäu kyø thuû treân ñaát nöôùc meânh moâng naøy. Karpov ñaõ thaéng vôùi tyû soá 5 - 1 (Thaéng 4, hoaø 2 khoâng thua vaùn naøo). Tuy laø tyû soá quaù cheânh leäch nhöng noù khoâng phaûn aùnh ñaày ñuû dieãn bieán khaù quyeát lieät giöõa caùc coâ gaùi vaø nhaø voâ ñòch.

Ngaøy thöù Naêm vaø thöù Saùu Karpov cuøng vôï ñi thaêm coâng vieân Baéc Haûi, Caám Thaønh,...  vaø nhöõng kyø quan khaùc ôû Thuû Ñoâ Baéc Kinh.

Toái thöù Baûy dieãn ra traän ñaáu keùo daøi 6 tieáng ñoàng hoà giöõa nhaø voâ ñòch vaø 20 kieän töôùng nam ñuû löùa tuoåi töø caùc tænh veà. Karpov ñaõ laïi moät laàn nöõa giaønh phaàn thaéng chung cuoäc sau moät traän quaàn thaûo bôû hôi tai giöõa hai beân. Nhöng ñoù khoâng phaûi laø traän thaéng tuyeät ñoái vì coù hai kyø thuû Trung Quoác ñaõ thaéng nhaø voâ ñòch vaø 9 ngöôøi ñaõ caàm cöï ñöôïc ñeå thuû hoaø. Ngöôøi Trung Hoa toû ra raát khaâm phuïc Karpov khi hoï taän maét chöùng kieán oáng ñaõ doàn heát söùc thi ñaáu, ñeán noãi khoâng heà uoáng moät hôùp möôùc hay aên moät chuùt gì maëc daàu ñoà aên vaø thöùc uoáng ñöôïc ñeå saün beân caïnh. Khi cuoäc côø keát thuùc thì ñoàng hoà ñaõ ñieåm 3 giôø saùng. Hoâm sau, Chuû nhaät, oâng du ngoaïn  Vaïn lyù tröôøng thaønh noåi tieáng.

Ngaøy thöù Hai, traän ñaáu cuoái cuøng cuûa nhaø voâ ñòch ñöôïc haùo höùc chôø ñôïi. Ñoái thuû cuûa oâng laø 6 kyø thuû côø Vua treû maïnh nhaát Trung Quoác. Moãi baøn côø ñeàu ñaët ñoàng hoà tính giôø. Traän ñaáu ñöôïc truyeàn hình tröïc tieáp khaép Trung Hoa, haøng trieäu ngöôøi xem ñaõ taän maét chöùng kieán söï quyeát lieät khoâng ngôø cuûa noù. Caùc tay côø treû ñaõ taän duïng dòp may hieám hoi coù moät khoâng hai naøy vì  hoï bieát  haøng traêm ngöôøi khoâng coù may maén nhö hoï ñang döùng chaät tröôùc cuûa nhaø thi ñaáu theo doõi giaùn tieáp cuoäc côø. Hoï ñaõ chôi heát söùc mình, ñi nhieàu nöôùc xuaát saéc khieán nhaø voâ ñòch phaûi maát raát nhieàu thôøi gian suy nghó tìm keá saùch öùng phoù. Keát cuïc chính caùc kyø thuû treû ñaõ chieám öu theá vaø thaéng nhaø voâ ñòch vôùi tyû soá 3,5 - 2,5 (hai ngöôøi thaéng, ba ngöôøi hoaø vaø moät ngöôøi thua).

Ngöôøi Trung Hoa voâ cuøng vui söôùng thaáy lôùp treû cuûa mình ñaày trieån voïng. Hoï baøy toû loøng bieát ôn nhaø voâ ñòch vì chuyeán thaêm ñaõ giuùp hoï laøm moät cuoäc kieåm tra chuyeân moân vaø toång duyeät löïc löôïng kyø thuû nöôùc mình. Trong moät taâm traïng thoaû maõn, oâng Phoù thuû töôùng Trung Quoác ñaõ chính thöùc môøi nhaø voâ ñòch sang thaêm Trung Quoác moät laàn nöõa. Theo chöông trình, laàn sau Anatoli Karpov seõ khoâng chæ thi ñaáu ôû Baéc Kinh maø coøn seõ thi ñaáu ôû nhöõng tænh khaùc cuûa Trung Quoác, goùp phaàn ñöa moân côø  ôû Trung quoác leân moät ñænh cao môùi.

Roõ raøng vôùi phöông saùch  toân sö troïng ñaïo, chieâu hieàn ñaõi só ñoái vôùi trong nöôùc cuõng nhö nöôùc ngoaøi, Trung Quoác  khoâng chæ giaønh ñöôïc chöùc Quaùn quaân nöõ theá giôùi maø coøn coù quyeàn mô ñeán moät ngaøy naøo ñoù, moät chaøng trai treû cuûa ñaát nöôùc mình seõ ñaêng quang ngoâi vò cao nhaát trong laøng côø

CÔØ VUA TAÂY BAN NHA – KHOÂNG CHÆ LAØ

NHÖÕNG TRAÄN ÑAÁU

Taây Ban Nha  laø  chieác noâi cuûa côø Vua chaâu AÂu. Caùch ñaây hôn 700 naêm nhöõng quaân côø Saturanga ñaàu tieân vöôït qua nhöõng eo bieån noái lieàn AÂu AÙ ñeán Taây Ban Nha. Töø ñoù tôùi nay xöù naøy luoân laø moät trung taâm côø Vua cuûa chaâu AÂu, maëc duø hoï khoâng coù nhieàu nhöõng teân tuoåi kieät xuaát. Vaán ñeà ôû choã hoï quan nieäm côø laø gì...

Ñeán baây giôø caùc nhaø söû hoïc vaãn coøn chöa tìm ñöôïc caâu traû lôøi thaät chính xaùc laø côø du nhaäp vaøo ñaát nöôùc naøy baèng con ñöôøng naøo : qua chieán traän hay qua ñöôøng buoân baùn. Coøn nhôù trong lòch söû ñaõ coù nhöõng laàn ngöôøi AÛ Raäp ñaõ ñem quaân sang ñoå boä ñöôïc leân vaø chieám cöù ñaát Taây Ban Nha. Caùc töôùng lónh vaø caû quaân só AÛ Raäp deàu laø nhöõng ngöôøi ham thích chôi côø bôûi hoï coù raát nhieàu thôi gian vaø caû noãi buoàn xa queâ. Chính hoï ñaõ truyeàn laïi troø chôi quyù baùu naøy cho ngöôøi Taây Ban Nha. Nhöng laïi cuõng neân nhôù raèng vì nhöõng nhu caàu thöông maïi vôùi theá giôùi roäng lôùn coøn chöa bieát ñeán maø Crixtofor Colombo ñaõ vöôït truøng döông ñeå tìm ra chaâu Myõ, theá thì cuõng khoâng coù lyù gì maø khoâng nghó raèng chính con ñöôøng thöông maïi töø laâu tröôùc ñoù ñaõ ñöa côø vaøo ñaát nöôùc naøy.

Tröôùc chuyeán ñi cuûa Colombo vaøi theá kyû, moät vò Vua Taây Ban Nha noåi tieáng laø Alfonso Sabia ñöôïc meänh danh laø "vò quoác vöông thoâng thaùi" coù vieát moät quyeån saùch, trong ñoù phaàn vieát veà côø chieám moät vò trí trung taâm. Vaøo naêm 1492 moät nhaø chôi côø Taây Ban Nha löøng danh coù teân laø Ramires de Luxena ñaõ caûi caùch nöôùc nhaäp thaønh töø 2 nöôùc phöùc taïp trôû thaønh moät nöôùc duy nhaát ñôn giaûn nhö baây giôø.

Luxena chæ laø ngöôøi môû ñaàu bôûi vì sau oâng, côø Vua phaùt trieån raát maïnh meõ taïi Taây Ban Nha vaø nhieàu ngöôøi nöõa ñaõ tham gia hoaøn chænh noù, sao cho troø chôi mang maøu saéc ngheä thuaät hôn, vaên hoùa hôn vaø phoå caäp hôn. Nhöõng coâng trình caûi caùch cuûa hoï ñaõ cöùu soáng côø Vua cho tôùi ngaøy nay, bôûi vì troø chôi Saturanga ôû AÁn Ñoä vaø AÛ Raäp do khoâng bieát laøm ñieàu ñoù neân ñaõ bò taøn luïi vaø rôi vaøo queân laõng. Vaø ngaøy nay, tröôùc maét chuùng ta, nhöõng ngöôøi AÛ Raäp, Trung AÙ vaø caû AÁn Ñoä nöõa ñeàu chôi côø Vua ñöôïc caûi caùch bôûi nhöõng ngöôøi Taây Ban Nha.

Daân chuùng ôû nhieàu ñòa phöông cuûa Taân Ban Nha laáy côø laøm ngaøy leã hoäi cuûa mình. Côø ñöôïc chôi ôû Madrid, ôû caùc laøng queâ, ôû xöù Catolon vaø nhaát laø ôû quaàn ñaûo Canari. Caùc kyø thuû Italia ngaøy xöa ñaõ töøng caïnh tranh ngang haøng vôùi caùc kyø thuû Taây Ban Nha thì ngaøy nay hoï gaàn nhö vaéng boùng treân kyø ñaøi quoác teá. trong luùc ñoù côø Vua Taây Ban Nha vaãn tieáp tuïc ñöôïc truyeàn thoáng cuûa mình vaø haàu nhö khoâng naêm naøo laø khoâng coù haøng loaït giaûi ñaáu gaây tieáng vang lôùn treân tröôøng quoác teá.

ÔÛ quaàn ñaûo Canari caùch ñaây 25 - 30 naêm coù moät nhoùm nhöõng ngöôøi thoâng thaùi ñöùng ra toå chöùc caùc giaûi ñaáu ôû ñòa phöông nhaèn truyeàn baù roäng raõi moân côø. Ngaøy nay nhöõng ngöôøi aáy ñeàu trôû thaønh nhöõng nhaø laõnh ñaïo chính quyeàn, nhöõng nhaø taøi chính lôùn cuûa ñòa phöông. Keát quaû laø côø Vua coù uy tín lôùn ôû vuøng naøy. Ñieàu naøy giaûi thích vì sao cuoái naêm 1996 taïi ñaûo Las-Palmas cuûa quaàn ñaûo naøy ñaõ toå chöùc thaønh coâng giaûi côø noåi tieáng Las-Palmas vaø cuõng chính vaøo naêm ñoù, treân hoøn ñaûo naøy dieãn ra moät giaûi côø khoång loà coù tôùi 3280 baøn côø, nghóa laø coù 6540 ngöôøi ngoài chôi. Ñaây laø moät kyû luïc vó ñaïi ñaõ ñöôïc ghi vaøo cuoán saùch Guinnes côø Vua theá giôùi.

Coù moät ñieàu thuù vò laø haàu heát treû em ôû ñaây ñeàu bieát chôi côø vaø khoâng chæ laø ñôn thuaàn ñaåy caùc quaân côø treân baøn maø laø chôi ñuû moät vaùn baøi baûn vôùi khai cuoäc, trung cuoäc vaø taøn cuoäc. Coøn caùc vò chöùc saéc ôû vuøng naøy thì khoûi phaûi noùi. OÂng chuû tòch hoäi ñoàng ñòa phöông laø moät tay côø ñaùng neå, caùc ñaïi bieåu vaø caû oâng thò tröôûng cuõng vaäy, bôûi ngöôøi daân caàn nhöõng nhaø thoâng thaùi, nhöõng ngöôøi bieát tính ñöôøng ñi nöôùc böôùc cuûa thôøi cuoäc, bieát khoân ngoan vaø nhaãn naïi trong nhöõng tình huoáng khoù khaên vaø phaûi suy tính, döï ñoaùn ñöôïc nhöõng gì seõ xaûy ra tieáp theo trong cuoäc soáng muoân vaøn phöùc taïp khoâng khaùc naøo nhöõng dieãn bieán treân baøn côø.

Côø khoâng phaûi laø caùi gì chung chung maø phaûi baét ñaàu töø nhöõng con ngöôøi cuï theå. Moät con ngöôøi nhö theá laø Hoxe Luis Veit. OÂng laø  huaán luyeän vieân tröôøng ñaïi hoïc Toång hôïp Xantiago de Compostel, ñoäi oâng ñaõ ñoaït cuùp baïc giaûi quaùn quaân sinh vieân Taây Ban Nha naêm vöøa qua, chæ chòu thua coù ñoäi Ñaïi hoïc Toång hôïp Taây Ban Nha coù moät ñieåm. Vaøo moät naêm tröôùc ñaây oâng ñaõ ñöùng ra toå chöùc taïi Xantiago Compostel 4 giaûi ñaáu lieân tuïc hoaøn toaøn khoâng phaûi ñeå tranh huy chöông hay tieàn thöôûng maø hoaøn toaøn vì söï phaùt trieån cuûa côø. Sau moät xeâ ri giaûi nhö vaäy, duø oâng laø moät ngöôøi ñaøn oâng raát khoeû maïnh, oâng cuõng ñaõ phaûi naèm lieät giöôøng tôùi hôn möôøi hoâm. Nhôø nhöõng coá gaéng xuaát saéc cuûa oâng maø côø Vua cho treû em caøng phaùt trieån maïnh meõ. OÂng heát loøng giuùp caùc chaùu vaø töï mình tham gia vaøo ñoaøn côø cuûa thieáu nieân Taây Ban Nha tham gia giaûi thieàu nieân theá giôùi toå chöùc taïi Brazin.

Veà Luis Rentero thì chuùng ta ñaõ ñöôïc bieát qua giaûi Linares noåi tieáng ôû caùc chöông tröôùc.

Moät ngöôøi khaùc cuõng raát ñöôïc bieát ñeán ñoù laø Hoakin Eneso, ngöôøi ñöùng ra toå chöùc giaûi Dos- Hermanas khaù noåi tieáng hoaëc nhö Hoan Kazans ñaõ ñöùng ra toå chöùc traän ñaáu Lieân khu vöïc vaøo naêm 1970 ñaùng ghi nhôù, chính naêm ñoù Bobby Fischer ñaõ giaønh ñöôïc thaéng lôïi röïc rôõ. Giôø ñaây tuy ñaõ cao tuoåi nhöng tình yeâu ñoái vôùi côø cuûa Kazans vaãn noàng chaùy nhö xöa. Vöøa qua treân ñaûo Menork ñaõ dieãn ra giaûi Voâ ñòch theá giôùi cho thieáu nieân, nhi ñoàng töø 10 ñeán 16 tuoåi vaø oâng ñaõ coù coâng lao lôùn trong giaûi naøy.

Toaøn boä neàn giaùo duïc cuûa ñòa phöông ñang ñi leân moät caùch roõ raøng, höôùng ñeán söï phaùt trieån trí tueä toaøn dieän cho theá heä thieáu nieân maø vai troø khoâng nhoû laø töø côø Vua. Ngaøy moàng 8 thaùng 3 naêm 1995, UÛy ban giaùo duïc cuûa Thöôïng nghò vieän ñaõ chính thöùc thoâng qua quyeát ñònh veà vieäc giaûng daïy moân côø Vua trong tröôøng phoå thoâng nhö moät moân hoïc töï choïn.

Ngaân saùch haøng naêm cuûa Lieân ñoaøn côø Vua Taây Ban Nha laø 450.000USD, tuy soá tieàn laø khoång loà nhöng ngöôøi ta ñang tính tôùi vieäc phaûi chi theâm. Naêm qua coù moät cuoäc hoäi thaûo quoác teá lôùn "Côø vaø söï phaùt trieån trí tueä" dieãn ra treân ñaát nöôùc naøy vôùi moät loaït tham luaän cuûa caùc tieán só, nhaø sö phaïm, nhaø baùo, caùc kyø thuû nhö "Kinh nghieäm theá giôùi veà vieäc ñöa côø Vua vaøo heä thoáng giaùo duïc", "Côø Vua vaø söï phaùt trieån trí tueä cuûa treû em 5, 6 tuoåi" "Tröôøng phaùi côø Vua töøng vuøng"... vaø gaàn ñaây Boä theå thao Taây Ban Nha ñaõ caáp kinh phí cho caùc kyø thuû nghieäp dö trong caùc tröôøng coù ELO toái thieåu ñi thi ñaáu.

Caùc kyø thuû Taây Ban Nha khoâng maøng nhieàu tôùi nhöõng vinh hoa, khoâng coù nhieàu kyø thuû chuyeân nghieäp maëc duø ñaát nöôùc hoï laø ñaát nöôùc cuûa côø , chæ bôûi trong yù thöùc cuûa hoï luoân coi côø tröôùc tieân laø moät moân theå thao ñeïp, bieåu hieän söï coù vaên hoùa vaø vaên minh cuûa con ngöôøi.

HUNGARY - ÑAÁT NÖÔÙC CÔØ VUA

Naêm 1990 Hungari cöû tôùi Ñaïi hoäi Olimpic ñoäi côø Vua 4 nöõ goàm 4 kyø thuû. Ñoù laø 3 chò em Polgar vaø coâ beù Madl. Coâ beù nhaát laø Judit Polgar môùi 13 tuoåi.

Töø khi coù Olimpic côø nöõ (naêm 1957) ñoäi nöõ Lieân Xoâ laøm chuû tuyeät ñoái kyø ñaøi. Nhöng laàn naøy hoï ñaõ  phaûi cay ñaéng ñaàu haøng  4 nöõ thaàn ñoàng Hungari . Caùc ñoái thuû cuûa hoï vui möøng ñeán rôi nöôùc maét  ñöa chieác cuùp vaøng röïc rôõ mang teân Vera Mensich veà queâ höông mình. Saùu naêm sau, nöõ danh kyø Szusa Polgar laïi mang tieáp chieác muõ mieän Hoaøng haäu côø veà cho Toå quoác. Moät nöûa vinh quang theá giôùi côø ñaõ thuoäc veà ñaát nöôøc Hungari.

Nhöõng chieán thaéng laøm ngaïc nhieân theá giôùi nhöng hoaøn toaøn khoâng khoù hieåu bôûi noù xuaát  hieän ôû moät ñaát nöôùc maø côø Vua ñaõ  trôû thaønh moân theå thao truyeàn thoáng vôùi nhöõng teân tuoåi keá tieáp nhau:

Jojev Sen (1805-1857) laø kyø thuû Hungari töø naêm 1851 ñöôïc môøi tham döï traän ñaáu noåi tieáng toå chöùc taïi London, ñöôïc ghi vaøo lòch söû nhö traän ñaáu quoác teá lôùn nhaát thôøi baáy giôø.

Teân tuoåi cuûa Johan Leventan (1810 - 1876) coøn noåi baät hôn nöõa khoâng chæ  nhôø taøi ngheä maø coøn laø baïn côø cuûa Morphy vó ñaïi vaø Anderson nhaø voâ ñòch chaâu AÂu.

Ngöôøi ta vaãn coøn nhôù tôùi Ignat Kolis, nhaø chôi côø taøi hoa trong traän ñaáu ôû Paris naêm 1867 ñaõ ñaùnh thaéng caû Steinitz. Ngoaøi ra coøn coù nhöõng teân tuoåi khaùc khieán laøng côø Hungari phaûi töï haøo : Rudolf Haruzek (1873-1900), Diula Breier (1893-1921), Leopold Trebich (1842-1906)...

Nhöng noåi baät trong soá caùc baäc tieàn boái phaûi keå tôùi nhaø chôi côø kieät xuaát Gheza Maroxi (1870 - 1951). Daáu aán cuûa oâng ñeå laïi ñaõ aûnh höôûng saâu saéc vaø toaøn dieän leân söï phaùt trieån côø Vua cuûa ñaát nöôùc. Naêm 1895, theo lôøi môøi cuûa Emanuel Laxker, oâng ñeán Anh ñeå tham gia giaûi quoác teá ñaàu tieân, oâng giaønh luoân giaûi nhaát vaø ñöôïc laøng côø theá giôùi coâng nhaän. Danh thuû noåi tieáng Tarras ñaõ taëng oâng cuoán saùch cuûa mình "300 vaùn côø" vaø môøi oâng tham gia giaûi quoác teá ôû Nuremberg ngay sau ñoù.

Taïi giaûi ñaáu naøy moät laàn nöõa oâng laïi gaây aán töôïng maïnh cho moïi ngöôøi baèng vò trí thöù 2 chæ xeáp sau baäc thaày sieâu phaøm Laxker. Vaøo naêm 1899 taïi giaûi London oâng laïi ñoaït giaûi nhì. Böôùc sang theá kyû 20 taøi naêng cuûa oâng caøng nôû roä, nhaát laø giai ñoaïn töø 1900 ñeán 1908 taïi caùc giaûi quoác teá Paris, Miukhen, Monte-Karlo, Barmen, Ostende, Karlspad... oâng ñaõ 5 laàn giaønh giaûi nhaát, 3 laàn giaûi nhì. Trong 189 vaùn chôi oâng chæ thua 17 vaùn.

Töø nhöõng thaønh tích naøy khieán caùc nhaø chôi côø ñöông thôøi ñaùnh giaù oâng xöùng ñaùng ñöôïc trôû thaønh ngöôøi thaùch ñaáu vôùi Laxker. Giöõa Maroxi vaø Laxker ñaõ coù cuoäc hoäi ñaøm. Taát nhieân laø nhöõng ñieàu kieän traän ñaáu do nhaø voâ ñòch ñaët ra. Traän ñaáu ñöôïc döï kieán tieán haønh theo kieåu du lòch töø Peterburg cho tôùi Sant-Franxisco. Cô may hieám hoi ñeå Maroxi coù theå ñoaït ñöôïc vöông mieän ñaõ tôùi nhöng oâng khoâng theå thöïc hieän ñöôïc vì khoâng theå naøo kieám ra noåi soá tieàn caàn thieát.

Giaûi Kalovy-Vary (1923) oâng chia xeû vò trí  1-3 vôùi Alokhin vaø Bogoliubov, caùc traän ñaáu ôû New York (1924), Kalovy-Vary(1929), Xan-Remo (1930) oâng ñeàu ñaït thaønh tích cao. Cho tôùi naêm 1936, ôû tuoåi 66 oâng vaãn ñaùnh thaéng Stanberg,  Bogoliubov vaø Keres.

OÂng coøn laø thaày daïy cuûa nhieàu danh kyø, trong ñoù phaûi keå ñeán 2 nhaø voâ ñòch theá giôùi laø Vera Mensich vaø Max Euwe. Vera Mensich heát söùc kính troïng vaø bieát ôn oâng, ngöôøi ñaõ taän taâm daïy doã cho moät  phuï nöõ ñeå ñaït ñöôïc nhöõng thaønh tích phi thöôøng trong moân theå thao trí tueä voán ñöôïc coi laø ñaëc quyeàn cuûa nam giôùi. Coøn Euwe thì coi oâng nhö cha cuûa mình. Khaâm phuïc taøi naêng vaø ñeå ñöôïc theo thaày, Euwe ñaõ hoïc tieáng Hungari. Maroxi ñaõ phoø taù cho Euwe chieán thaéng Aliokhin naêm 1935. Sau khi Maroxi qua ñôøi Euwe vaãn giöõ moái quan heä maät thieát vôùi caùc con cuûa thaày mình.

Taïi Olimpic côø Vua ñaàu tieân vaø laàn thöù 2 vaøo caùc naêm 1927,1928 ñoäi nam Hungari ñoaït chöùc voâ ñòch.

Ngaøy nay Hungari coù nhöõng teân tuoåi nhö Laslo Sabo, 3 laàn loït vaøo voøng öùng cöû vieân chöùc Voâ ñòch theá giôùi, laø huaán luyeän vieân cuûa Szusa Polgar, Andras Adorian öùng cöû vieân trong nhöõng naêm1979-1987, laø Laios Portis, öùng cöû vieân töø 1965-1988, tham gia taát caû caùc Olimpic tö 1962 ñeán nay, laø Pal Benco trôï lyù cho Fischer giaønh chöùc Voâ ñòch theá giôùi  naêm 1972, laø Zontan Ripli laø öùng cöû vieân naêm 1984 vaø haøng loaït caùc teân tuoåi khaùc nhö Laslo Barsai, Dejo Forintos ,Gedeon Barsa, Dontan Almas, Iliko Madl, vaø 3 chò em nhaø Polgar maø noåi baät nhaát laø coâ em uùt Judit Polgar , coâ gaùi  ñang laøm neân nhöõng chuyeän phi thöôøng...

Arpat Elo (1903-1992) nhaø vaät lyù Hungari soáng ôû Myõ ñaõ phaùt kieán ra phöông phaùp tuyeät vôøi tính heä soá ñaùnh giaù söùc côø cuûa kyø thuû. Nhôø noù  vieäc phaân loaïi, phong caáp cho caùc kyø thuû trôû neân khoa hoïc vaø deã daøng hônraát nhieàu. OÂng goïi laø Rating nhöng laøng côø goïi noù laø heä soá ELO ñeå ghi nhôù teân ngöôøi phaùt minh.

Côø Vua luoân ñôm hoa keát traùi treân ñaát nöôùc thanh xuaân töôi ñeïp naøy. Ñaát nöôùc luoân dang roäng voøng tay chaøo ñoùn nhöõng ngöôøi baïn gaàn xa, theo tieáng goïi cuûa thaàn côø, ñeán ñaáy ñeå hoïc taäp vaø reøn luyeän taøi  naêng.

THÔØI KYØØ NHOÄN NHÒP CÔØ VUA ÔÛ MYÕ

Tröôùc ñaây möôi naêm ngöôøi Myõ khoâng bieát boùng ñaù laø gì, theá maø baây giôø hoï ñaõ ba laàn coù maët taïi World Cup. Ñieåm xuaát phaùt cuûa hoï laø söï xuaát hieän cuûa caùc  caàu thuû baäc nhaát theá giôùi taïi Myõ nhö Pele, Beckenbauer... nhöõng sieâu caàu thuû ñaõ chôi trong caùc caâu laïc boä cuûa Myõ ñoàng thôøi laøm luoân huaán luyeän vieân. Côø Vua ôû Myõ thì khoâng ñeán noãi xuaát phaùt töø con soá khoâng.

Caùch ñaây khoaûng 150 naêm, taïi bang Orlean, Hoa Ky, ñaõ xuaát hieän ngoâi sao côø Vua choùi loïi Paul Porphy laøm lu môø taát caû caùc ngoâi sao chaâu AÂu baèng nhöõng traän thaéng aùp ñaûo. Sau ñoù khoûng 100 naêm ôû Myõ laïi ñoät nhieân xuaát hieän moät danh kyø coù teân laø Robert Fischer, ñaùnh baïi taát caû caùc danh thuû cuûa AÂu Myõ, ñoaït chöùc voâ ñòch theá giôùi moät caùch ñaày thuyeát phuïc. Nhöng tính caùch cuûa hai ngöôøi Myõ naøy cuõng thaät laï luøng gioáng nhau : Caû hai ñeàu töø bieät  (noùi ñuùng hôn laø vónh bieät) laøng côø trong ñoä sung söùc nhaát, hoaøn toaøn lui vaøo boùng toái, khieán  laøng côø Myõ bò haãng huït trong moät thôøi gian daøi.

Nöôùc Myõ voán laø moät cöôøng quoác theå thao coù leõ ñaõ phaûi suy nghó raát nhieàu veà vaán ñeà naøy vaø ngaøy nay hoï caûm thaáy "khoâng thaày ñoá maày laøm neân", khoâng nhaát thieát phaûi chôø ñôïi trong nöôùc töï naûy sinh ra moät kyø thuû taøi naêng kieät xuaát maø phaûi mau choùng laøm theo kieåu boùng ñaù : môøi ngay thaày gioûi veà ñaøo taïo.

Hoaøn caûnh baây giôø ñoái vôùi hoï thuaän lôi hôn bao giôø heát. Cöôøng quoác baäc nhaát theá giôùi veà côø Vua laø Lieân Xoâ ñaõ tan raõ. Haøng traêm kyø thuû coù ñaúng caáp cao cuûa nöôùc naøy saün saøng ra ñi kieám moät ñôøi soáng deã chòu hôn vaø ñieàu kieän tieán thuû toát hôn. Caùc nöôùc Ñoâng AÂu cuõng khoâng coøn khaét khe, caám ñoaùn vôùi chuyeän xuaát ngoaïi cuûa caùc Ñaïi kieän töôùng, vaø theá laø coâng chuyeän baét ñaàu...

Nöõ Voâ ñòch theá giôùi Zsusa Polgar gaàn ñaây ñaõ cuøng choàng rôøi Hungary sang Hoa Kyø. Taïi ñaây tieáng taêm cuûa coâ ñöôïc kheách tröông leân gaáp boäi vaø nhöõng tröôøng côø mang teân nhaø nöõ voâ ñòch ñaõ môû cöûa ñoùn caùc hoïc troø. Ngöôøi Myõ ñeán hoïc khaù ñoâng, trong soá ñoù phaàn lôùn laø caùc em nhoû. Zsusa hoaït ñoäng raát tích cöïc, ngoaøi giôø daïy coâ coøn tham gia raát nhieàu hoaït ñoäng tuyeân truyeàn cho moân côø, tham döï nhöõng buoåi ñaùnh ñoàng loaït vôùi nhieàu kyø thuû vaø tôùi döï, phaùt bieåu, giao löu vôùi khaùn giaû taïi caùc  leã khai maïc nhöõng cuoäc trieån laõm vaø caùc giaûi côø.

Vua côø Gary Kasparov cuõng ñöôïc ñoùn chaøo vôùi thònh tình roõ reät cuûa nöôùc chuû nhaø. Naêm 1995 khi traän voâ ñòch theá giôùi giöõa anh vaø Anand gaëp truïc traëc veà khaâu toå chöùc taïi Ñöùc, nhöõng nhaø taøi trôï Myõ lieàn ñöùng ra bao saân traän ñaáu. Nhaø voâ ñòch cuøng ngöôøi thaùch ñaáu cuûa mình ñaõ tôùi ngoâi nhaø cao taàng nhaát nöôùc Myõ taïi New York ñaùnh moät traän vang doäi. Keát quaû cuûa traän ñaáu naøy khieán caùc giôùi doanh nghieäp cuûa Myõ laäp töùc löu taâm. Ñöùng ñaàu trong caùc doanh nghieäp khoâng ai khaùc ngoaøi caùc coâng ty maùy tính Myõ lôùn nhaát theá giôùi : Intel vaø IBM. Kasparov ñöôïc môøi ñoï trí vôùi nhöõng maùy tính thoâng minh nhaát cuûa hoï. Vaø khoûi phaûi noùi, nhöõng traän ñaáu nhö theá haáp daãn nöôùc Myõ ñeán möùc naøo. Nhöõng chöông trình côø sieâu haïng chôi treân maùy tính mau choùng ñöôïc tung ra thò tröôøng. Nhöõng maùy chôi côø goïn nheï hôn ñöôïc caùc em hoïc sinh boû theo caëp saùch tôùi tröôøng hoïc  vaø nhöõng traän ñaáu côø ôû Myõ daøy ñaëc hôn.

Nöôùc Myõ cuõng khoâng boû qua cöïu Voâ ñòch theá giôùi, nay laø voâ ñòch cuûa FIDE Anatoly Karpov. Taïp chí côø noåi tieáng cuûa Myõ Chess Life ñaõ daønh haún cho Karpov moät muïc rieâng coù teân laø "GrandMaster Musing". ÔÛ ñoù oâng  ñeàu ñaën bình luaän nhöõng vaùn côù noåi tieáng, nhaän ñònh veà nhöõng giaûi ñaáu quoác teá...Vaøo thaùng Tö naêm nay, khi Karpov sang Myõ, oâng ñaõ ñöôïc Thöôïng nghò só Myõ Robert Kenedy tieáp, hai beân ñaõ thoaû thuaän ñöôïc hôïp ñoàng theo ñoù Karpov seõ phuï traùch giaûng daïy côø cho sinh vieân vaø hoïc sinh Myõ treân maïng Internet daønh rieâng cho côø "chess.net" vaø traû lôøi nhöõng caâu hoûi cuûa baïn ñoïc theo hoäp thö ñieän töû rieâng. Nöôùc Myõ cuõng nhö moät soá nöôùc khaùc ñaõ quyeát taâm ñöa côø vaøo trong chöông trình giaùo duïc nhaø tröôøng.

Nhöng coâng vieäc khoâng chæ döøng laïi ôû möùc ñoù. Nhöõng ñoøi hoûi cuûa nhöõng ngöôøi chôi côø ôû Myõ ngaøy caøng cao. Vaøo thaùng 11 vöøa qua Karpov cho coâng boá nhöõng keá hoaïch môùi, theo ñoù vaøo thaùng 2 naêm 1998 oâng seõ tham gia vaøo moät traän ñaáu ñoàng ñoäi ôû Myõ coù teân laø World Wide Web Chess Superstore ôû vò trí baøn 1. Ñaïi kieän töôùng phuï taù cho oâng, Ron Henley, ñaáu ôû baøn 2 vaø ngöôøi phuï traùch  muïc côø SmartChess Online, nöõ kieän töôùng Irina Krush seõ chôi ôû baøn 3, coøn moät ngöôøi nöõa ôû baøn 4 seõ ñöôïc xaùc ñònh sau. Ñoäi naøy seõ thi ñaáu vôùi caùc ñoäi ôû Myõ. Nhöõng ñoäi naøo giaønh chieán thaéng seõ coù nhöõng giaûi thöôûng haáp daãn cuøng vôùi nhöõng löu nieäm rieâng cuûa nhaø voâ ñòch göûi taëng. Nhöõng traän ñaáu ñoàng ñoäi nhö theá seõ coù moät caùi teân chung "Kho taøng côø daønh cho Theá kyû 21"

Trong thôøi ñieåm hieän taïi Karpov coøn coù moät keá hoaïch khaùc : OÂng seõ cho quay 3 cuoän baêng Video coù teân "Karpov On Fischer" trong ñoù seõ phaân tích, bình chuù, ñaùnh giaù haàu heát caùc vaùn côø cuûa nhaø Voâ ñòch theá giôùi Myõ Robert Fischer. Phaàn 1 seõ coù töïa ñeà "Nhöõng vaùn côø choïn loïc cuûa Fischer", phaàn 2 laø "Traän Fischer - Spassky naêm 1972" vaø phaàn thöù 3  "Lòch söû ñöôïc laëp laïi 1992". Chaéc chaén nhöõng cuoán baêng naøy seõ gaây höùng thuù lôùn khoâng chæ cho nhöõng kyø thuû beân kia ñaïi döông maø coøn cho nhöõng ngöôøi chôi côø treân khaép theá giôùi.

Theá laø laøng côø nöôùc Myõ ñaõ tìm caùch "thaâu toùm" caû 3 nhaø voâ ñòch theá giôùi hieän nay veà vôùi mình, hay noùi ñuùng hôn laø tranh thuû ngay thôøi cô röôùc hoï veà laøm thaày cho mình, cho con em mình, maëc daàu nöôùc hoï khoâng phaûi laø khoâng coù nhöõng teân tuoåi nhö Resevski, Phain, Cavalech, Seirawan, Benjamin.... Ngöôøi Myõ hy voïng raèng troø chôi naøy seõ laøm cho theá heä treû cuûa hoï thoâng minh, naêng ñoäng hôn, ñoàng thôøi goùp phaàn ñaåy luøi nhöõng  taùc haïi cuûa baïo löïc, ma tuyù... maø hoï ñang phaûi baän taâm ñoái phoù.

Vöøa qua, trong giaûi Voâ ñòch côø Vua treû theá giôùi ôû löùa tuoåi 20, moät kyø thuû treû nöôùùc Myõ laø Shaked ñaõ giaønh ñöôïc chöùc voâ ñòch. Ñoù phaûi chaêng laø moät tín hieäu môùi cho laøng côø xöù naøy, bôûi thoâng thöôøng nhöõng tay côø taøi naêng nhö theá coøn tieán raát  xa nhö tröôøng hôïp Bent Larsen, Boris Spassky, Viswanathan Anand, Anatoly Karpov, Gary Kasparov... sau khi giaødh ñöôïc danh hieäu voâ ñòch treû thöôøng tieán tôùi danh hieäu Voâ ñòch theá giôùi hay nhöõng öùng cöû vieân saùng giaù cuûa tít hieäu naøy.

Muoán ñaït ñöôïc thaønh tích cao trong baát kyø moân theå thao naøy phaûi coù caû moät chieán löôïc ñaàu tö vaø thu huùt nhaân taøi, roäng môû voøng tay. Ngay caû caùc nöôùc giaøu cuõng khoâng chæ yû vaøo ñoàng tieàn cuûa mình, maø "muoán aên phaûi laên vaøo beáp", huoáng hoà nhöõng nöôùc coøn ñang môùi phaùt trieån thì haún phaûi tìm ra  chính saùch chieâu hieàn ñaõi só  thaät söï, kinh teá coøn khieâm toán thì ñaéc nhaân taâm aét phaûi ñaët leân haøng ñaàu.NHÖ BAÛN THAÂN CUOÄC ÑÔØI

CÔØ NHÖ BAÛN THAÂN CUOÄC ÑÔØI

CAÛ CUOÄC ÑÔØI ÑI TÌM LÒCH SÖÛ

Coù nhöõng ñaáu thuû noåi tieáng, coù nhöõng nhaø voâ ñòch theá giôùi, coù nhöõng nhaø côø theá löøng danh, coù nhöõng ngöôøi thaày loãi laïc, coù nhöõng nhöõng Maïnh Thöôøng Quaân haøo phoùng, ... nhöng nhö theá cuõng chöa phaûi laø taát caû dieän maïo cuûa côø. Côø ñoøi hoûi phaûi coù nhöõng con ngöôøi khaùc nöõa, nhöõng coâng vieäc khaùc nöõa. Taát caû taäp hôïp laïi môùi taïo döïng neân laâu ñaøi côø huy hoaøng nhö ngaøy nay. Moät con ngöôøi maø theá giôùi côø vöøa toå chöùc troïng theå leã kyû nieäm 100 naêm ngaøy maát cuûa oâng : Antonius Van de Linde (1833 - 1897), ngöôøi Ñöùc, nhaø nghieân cöùu lòch söû côø Vua noåi tieáng theá giôùi.

Van de Linde ngay töø nhoû ñaõ yeâu thích côø vaø cuõng ngay töø thuôû thieáu nieân ñaõ coù yù nghó coáng hieán cuoäc ñôøi mình cho vieäc nghieân cöùu lòch söû cuûa côø . Thôøi treû oâng nghieân cöùu thaàn hoïc vaø trieát hoïc ôû tröôøng Toång hôïp Leidensky. Naêm 1862 oâng baûo veä luaän aùn tieán só trieát hoïc Spinoza ôû Gentingen. trong thôøi gian naøy oâng cho xuaát baûn taùc phaåm vieát veà oâng toå ngheà in, ngöôøi Ñöùc Johan Gutenberg. Nhöng lòch söû côø Vua môùi laø nhöõng taùc phaåm chính cuûa oâng.

Naêm 1865 oâng cho ra ñôøi moät taäp saùch caùc vaùn côø cuûa nhaø chôi côø löøng danh theá kyû tröôùc Joankino Greco keøm theo caùc lôøi bình chuù.. Nhöõng taùc phaåm lôùn sau ñoù laø keát quaû cuûa suoát 20 naêm beàn bæ ñoïc vaø nghieân cöùu kho saùch khoång loà ôû thö vieän hoaøng gia lôùn nhaát nöôùc Ñöùc ôû Visbaden. Naêm1874 hai quyeån saùch coù teân "Lòch söû vaø vaên hoùa côø Vua" vaø "Côø Vua theá kyû 16" cuûa oâng ñöôïc xuaát baûn. Chuùng nhö hai coät moác lôùn veà lòch söû troø chôi vaø moân theå thao ñaëc saéc naøy. Sau ñoù 7 naêm (1881), nhöõng quyeån saùch khaùc cuûa oâng ñöôïc tieáp tuïc xuaát baûn "Nhöõng ñoaûn khuùc veà nguoàn goác lòch söû sô khai cuûa côø Vua" vaø "Thieân nieân kyû ñaàu tieân cuûa vaên hoùa côø Vua (850 - 1880)". Nhöõng taäp saùch chuyeân khaûo naøy ñöôïc in baèng tieáng Ñöùc taïi Berlin.

Sau khi ñoïc, nghieân cöùu moät soá taøi lieäu rôøi raïc tröôùc ñoù vaø tìm hieåu kyõ caøng nguoài goác cuûa moân côø, Van de Linde vieát :"ÔÛ nhöõng taøi lieäu ñoù, kieán thöùc thieáu thoán raát nhieàu, phaàn lôùn laø nhöõng caâu chuyeän töôûng töôïng. Lòch söû laâu ñôøi cuûa côø Vua phaàn nhieàu döïa vaøo chuyeän thaàn thoaïi,  huyeàn thoaïi, raát xa vôøi vôùi  thöïc teá veà söï ra ñôøi cuûa troø chôi naøy, veà con ñöôøng daãn côø Vua ñeán vôùi caùc daân toäc phöông Ñoâng vaø phöông Taây, veà nhöõng giai ñoaïn phaùt trieån ñaàu tieân". Cô sôû cho nhöõng kieán thöùc naøy trong caùc taùc phaåm cuûa nhöõng nhaø söû hoïc côø Vua Anh nhö Thomas Gaida (1694), William John (1796) Duncan Forbs (1860) cuõng raát haïn cheá. Van de Linde ñaõ daønh troïn cuoäc ñôøi mình, ñi tìm nguoàn goác ñích thöïc cuûa côø vaø laø ngöôøiø  chuyeân nghieäp nghieân cöùu moät caùch khoa hoïc veà lòch söû côø Vua.

Con ñöôøng ñaày raãy gian nan nhöng oâng töï ñaët ra nhieäm vuï cho mình laø tìm toøi vaø phaùt hieän chính xaùc nguoàn goác ñaàu tieân cuûa côø Vua coå AÁn Ñoä, Ba Tö vaø AÛ Raäp phöông Ñoâng, veà tieåu söû caùc kieän töôùng côø ôû chaâu AÂu trong thôøi kyø Phuïc höng. Taát caû ñeàu phaûi moø maãm töøng böôùc trong khoaûng thôøi gian daøi ñaõ luøi vaøo dó vaõng, chen laãn bieát bao söï kieän lòch söû phuùc taïp. Khoâng gian quaù roäng vaø ngoân ngöõ caùc daân toäc quaù khaùc bieät nhau, thaäm chí ngoân ngöõ cuûa moät daân toâc töø nhöõng vaên baûn vieát treân ñaù ñaàu tieân ñeán vaên baûn hieän ñaïi cuûa hoï cuõng ñaõ thay ñoåi nhieàu.

Nhôø nhieät tình chaùy boûng oâng ñaõ loâi keùo ñöôïc söï tham gia cuûa nhöõng nhöõng ñaáu thuû côø, cuûa nhöõng nhaø chuyeân söu taàm vaên hoùa coå, caùc chuyeân gia trieát hoïc phöông Ñoâng maø trong soá hoï phaûi keå tôùi nhaø hoïc giaû chuyeân veà chöõ Phaïn Anbrexter, hoïc giaû tieáng AÛ raäp Iokhan Hindermeister.

OÂng coøn coù quan heä vôùi ngöôøi phieân dòch cuûa söù quaùn Ñöùc taïi Constantinov Sreder ñöôïc meänh danh laø moät "truï coät" veà vaên hoùa côø Vua AÛ raäp. OÂng coù quan heä thaân thieát vôùi Boä tröôûng giaùo duïc Thoå Nhó Kyø , qua söï giuùp ñôõ cuûa oâng naøy ñeå vaøo ñöôïc caùc thö vieän xem caùc baûn goác lôùn nhaát ôû caùc nhaø thôø ñaïo Hoài, nhöõng baûn thaûo vieát tay cöïc kyø quyù giaù cuøng nhöõng ñoaïn trích caùc quy taéc chôi côø cuûa Al Atli, At Xuly, Al Khakima.

Trong caùc taùc phaåm cuûa mình oâng ñaõ cho ñaêng taát caû caùc vaùn côø, phaân tích caùc lyù thuyeát cuûa caùc kieän töôùng Taây Ban Nha vaø Italia thôøi phuïc höng nhö Luxena, Lopes, Polerio, Greco, Xanvio... OÂng ñaõ ñöa vaøo caùc coâng trình nghieân cöùu moät khoái löôïng ñaùng keå caùc taøi lieäu goác cuûa AÁn Ñoä, Ba Tö, AÛ Raäp, Taây Ban Nha, Italia... Ñoù chính laø moät trong nhöõng ñoùng goùp lôùn lao cuûa Van de Linde khoâng chæ veà côø maø coøn cho khoa hoïc lòch söû noùi chung.

Tröôùc nhöõng söï kieän vaø taøi lieäu cöïc kyø phong phuù söu taàm ñöôïc, nhö moät nhaø baùc hoïc, oâng baéy ñaàu nghieân cöùu chuùng vaø ñöa ra quan ñieåm cuûa mình veà moät loaït vaán ñeà cuûa lòch söû côø Vua qua nhieàu theá kyû. Tröôùc heát oâng coá gaéng tìm hieåu bí maät cuûa söï xuaát hieän côø Vua. OÂng chæ ra  tính phi thöïc teá vaø hoang ñöôøng trong yù kieán cuûa Duncan Forbs cho raèng côø Vua ñöôïc saùng taïo töø maáy nghìn naêm tröôùc coâng nguyeân. OÂng ñaõ tìm ra töø khi naøo xuaát hieän Saturanga vaø töø ñoù ñi ñeán keát luaän raèng troø chôi naøy ñaõ xuaát hieän taïi AÁn Ñoä vaøo theá kyû thöù 6 sau coâng nguyeân.

Moät vaán ñeà nöõa ñöôïc Linde ñaëc bieät chuù yù laø thôøi gian vaø ñòa ñieåm xuaát hieän nhöõng quy taéc chôi môùi cuûa côø vua chaâu AÂu. OÂng gaén söï phaùt trieån cuûa côø vua vôùi söï tieán boä cuûa toaøn boä vaên hoùa theá giôùi. OÂng cho raèng theo quy luaät lòch söû vaøo theá kyû 15 vaø 16 ñaõ xuaát hieän nhöõng quy taéc chôi môùi laøm cho côø vua trôû neân naêng ñoäng moät caùch baát ngôø, ñaùp öùng ñuùng tinh thaàn cuûa thôøi ñaïi. Ñoù laø moät giai ñoaïn chuyeån tieáp, töø naêm 1480 ñeán 1570 (töø Luxena ñeán Lopes), Linde vieát :"Treân cô sôû caùc taøi lieäu goác toâi ñi ñeán khaúng ñònh raèng chaâu AÂu vaøo nhöõng theá kyû tröôùc vaãn coøn chôi côø kieåu cuõ, töùc laø troø chôi Saturanga. Nhöõng quy taéc môùi chæ ñöôïc baét ñaàu töø theá kyû 16. Sau ñoù khi coù theâm nhöõng phaùt minh ra vieäc in saùch baùo, tìm ra chaâu Myõ, caûi caùch nhaø thôø thì troø chôi naøy ñaõ ñöôïc ñònh hình vaø nhöõng quy taéc khoâng coøn ñöôïc thay ñoåi theâm nöõa".

Taát caû nhöõng nhaø söû hoïc côø Vua cuoái theá kyû 19 vaø ñaàu theá kyû 20 ñeàu coâng nhaän Van de Linde, trong soá hoï coù kieän töôùng côø ngöôøi Ñöùc ñoàng thôøi laø nhaø lyù luaän vaø söû hoïc veà côø Fon de Laza (1818 - 1899) ñaõ ghi nhaän vai troø noåi baät cuûa Linde trong vieäc xaây döïng cô sôû lòch söû vöõng chaéc töø caùc taøi lieäu goác. Moät nhaø lòch söû Anh noåi tieáng Haron Merray (1868 - 1955) ñaõ baøy toû loøng bieát ôn vôùi Linde khi söû duïng nhöõng taøi lieäu cuûa oâng vaøo caùc  coâng trình nghieân cöùu cuûa mình. Trong moät baøi pheâ bình daøi ñaêng treân taïp chí "Tö lieäu côø Vua" ôû Peterburg, nhaø söû hoïc veà côø Mikhail Goniaev nhaän xeùt :"Coâng lao vó ñaïi nhaát cuûa Van de Linde chính laø ôû choã oâng laø ngöôøi ñaàu tieân pheâ phaùn caùc taùc phaåm noåi tieáng vaø ñaõ taïo neân moät thôøi kyø môùi cuûa vaên hoùa côø ".

Vôùi kho taøi lieäu ñoà soä cuûa Linde. Goniaev phaùt hieän ra raèng nhöõng ngöôøi AÛ Raäp chôi côø raát gioûi, coù lyù thuyeát côø haún hoi, nhöng nhöõng lyù thuyeát ñoù ñaõ khoâng ñeán ñöôïc chaâu AÂu. Nhöõng bí maät cuøng nhöõng tinh hoa  cuûa côø ôû vuøng ñaát naøy ñaõ bò thaát laïc vaø mai moät.

Cho ñeán taän ngaøy nay, caùc taùc phaåm cuûa Linde vaãn coøn mang tính thôøi ñaïi . Qua nhöõng trang saùch cuûa oâng,  ngöôøi ta nhö chìm ñaém vaøo troø chôi coå kính Saturanga AÁn Ñoä coå, ngheä thuaät chôi côø cao cöôøng vaø huyeàn aûo cuûa tröôøng phaùi Al Atli cuûa AÛ Raäp hay nhöõng cuoäc ñaáu suùng döõ doäi cuûa nhöõng ngöôøi Italia laõng maïn thôøi Phuïc höng ! Saùch cuûa Linder ñöôïc taùi baûn vaøo nöûa sau cuûa theá kyû 20 vaãn laø söï haáp daãn lôùn.

Phöông phaùp nghieân cöùu cuûa oâng khoâng taùch rôøi giöõa côø Vua vôùi lòch söû caùc lónh vöïc vaên hoùa khaùc vaãn laø phöông phaùp ñuùng ñaén nhaát maø caùc nhaø nghieân cöùu ngaøy nay vaãn aùp duïng. Vieäc môùi ñaây ôû Myõ cho in laïi taùc phaåm cuûa oâng "Thieân nieân kyû ñaàu tieân cuûa vaên hoùa côø Vua (850-1850)" laø moät minh chöùng cho thaáy tính hieän ñaïi raát lôùn cuûa taùc phaåm naøy.

Veà lòch söû cuûa caùc quaân côø qua caùc thôøi kyø lòch söû ñaõ ñöôïc Linde khôûi xöôùng  ñaõ ñöôïc giôùi thieäu roäng raõi vôùi caùc nhaø xuaát baûn lôùn nhaát ôû Anh, nga, Ñöùc, Italia, Phaùp, Myõ... Trong nghieân cöùu veà côø Vua coøn coù söï ñoùng goùp khoâng nhoû cuûa caùc nhaø baûo taøng lôùn, ôû ñoù caùc quaân côø cuûa caùc luïc ñòa thuoäc caùc thôøi ñaïi khaùc nhau trôû thaønh moät phaàn taøi saûn quoác gia vaø haøng traêm nhaø söu taàm ñaõ coù ñöôïc nhöõng boä söu taäp quaân côø coù giaù trò ngheä thuaät vaø lòch söû vaên hoùa voâ cuøng quyù giaù. Caùch ñaây 14 naêm hoï ñaõ taäp hôïp nhau laïi  trong Hoäi nhöõng ngöôøi söu taàm côø. Toå chöùc naøy thöôøng xuyeân toå chöùc caùc cuoä gaëp maët vaø hoäi nghò quoác teá treân cô sôû hôïp taùc chaët cheõ vôùi caùc vieän baûo taøng vaø môøi nhieàu nhaø söû hoïc côø Vua noåi tieáng vaøo quyõ ñaïo hoaït ñoäng cuûa mình. Nhôø ñoù ngöôøi ta coù dòp thaûo luaän veà caùc taøi lieäu coå vieát baèng tieáng Phaïn, caùc keát quaû cuûa nhöõng cuoäc khai quaät môùi ôû Trung AÙ, Kusan, xuaát hieän nhöõng quaân côø coå vaøo theá kyû VII, VIII ôû Xamacan, Uran... ñaõ gaây aán töôïng maïnh cho caùc nhaø nghieân cöùu.

Ngoaøi ra coøn coù nhöõng sö kieän ñaùng möøng khaùc : Laàn ñaàu tieân moät nhoùm ñoàng nghieäp AÁn Ñoä do tieán só Pandurang Pkhat ñöùng ñaàu ñaõ tôùi döï hoäi nghò vaø cho coâng boá nhöõng nghieân cöùu môùi veà nguoàn goác côø Vua treân queâ höông oâng. Moät söï kieän cuõng ñaùng löu yù laø tham luaän cuûa haøng loaït nhaø baùc hoïc Ñöùc toû ra raát quan taâm ñeán caùc lónh vöïc khaùc nhau cuûa lòch söû côø Vua...

Nhaø Trung Quoác hoïc Peter Banasak treân cô sôû caùc tö lieäu goác thôøi Trung coå ruùt ra keát luaän raèng côø Töôùng ra ñôøi taïi Trung Quoác khoâng sôm hôn theá kyû VIII. Coøn giaùo sö Henmut Frukt minh chöùng cho giaû thuyeát côø Vua ñöôïc truyeàn baù tôùi caùc nöôùc Xcandinavô khoâng chæ töø phöông Nam töø caùc nöôùc Ñòa Trung Haûi maø caû töø phöông Ñoâng qua  ñöôøng bieån Ban tích.

Taïi hoäi nghò veà lòch söû côø vaø kyû nieäm 100 naêm ngaøy maát cuûa Van de Linde ôû Visbaden khoâng chæ coù nhöõng buoåi leã troïng theå maø coøn coù tôùi 5 cuoäc trieån laõm veà côø. Moät trong caùc trieån laõm naøy laø raát lôùn, goàm 11 phoøng daønh cho vaên hoùa lòch söû côø Vua. Ba trieån laõm daønh ñeå tröng baøy côø AÁn Ñoä coå, quaân côø AÛ raäp Islam vaø caùc loaïi quaân côø khaùc.

Noùi veà Van de Linde cuõng nhö noùi veà haøng traêm nhaø nghieân cöùu lòch söû  côø khaùc ñaõ hieán daâng toaøn boä cuoäc ñôøi  mình cuõng laø noùi tôùi moät boä moân vaên hoaù  ngheä thuaät ñaõ ñöôïc nhaân loaïi coâng nhaän. Noù ngang taàm vôùi vaên hoïc, thô ca. aâm nhaïc, hoäi hoïa,  nhöõng hoaït ñoäng vaên hoùa cao caáp, vaên minh nhaát cuûa nhaân loaïi ñöôïc oâng cha ta ôû phöông Ñoâng toång keát moät caùc khaùi quaùt vaø haøm suùc ôû 4 chöõ ngaén goïn "Caàm, Kyø, Thi, Hoaï" ñeå chæ 4 thuù chôi thanh tao treân.

Taïi thuû ñoâ Viene cuûa nöôùc coäng hoøa AÙo - Queâ höông cuûa nhaø voâ ñòch theá giôùi Steinitz vaø nhieàu ngoâi sao saùng trong laøng côø theá giôùi  nhö Selecter, Spilman, Berger, Kmos, Marco, Kraysik...-  ñaõ toå chöùc moät cuoäc treån laõm quoác teá lôùn veà côø. Ñaây laø moät saùng kieán nhaèm phoå caäp hoùa moân theå thao-troø chôi naøy treân phaïm vi toaøn theá giôùi. Vì vaäy trieån laõm coù teân vöøa thô moäng vöøa dí doûm : BAØI CA TRÍ TUEÄ HAY THEÁ GIÔÙI TREÂN 64 OÂ CÔØ.

Trong caùc gian trieån laõm ñöôïc tröng baøy caùc taùc phaån vieát veà côø cuûa caùc thôøi ñaïi ñöôïc ñöa ñeán töø nhieàu nôi. Caùc loaïi baøn côø vaø quaân côø coå xöa cuõng nhö hieän ñaïi, nhöõng boä côø quyù hieám, tinh xaûo do caùc ngheä nhaân saùng taïo, nhöõng taám aûnh chuïp, nhöõng böùc tranh veõ veà côø coøn giöõ ñöôïc töø caùc theå kyû tröôùc. Ngöôøi xem coøn ñöôïc thöôûng thöùc caùc vaùn côø noåi tieáng töø ñaàu theá kyû coù thuyeát minh vaø bình chuù.

Trieån laõm ñaõ thu huùt  khaù ñoâng khaùch ñeán xem. Trong ngaøy hoäi khai maïc trieån laõm, Nöõ hoaøng côø Vua theá giôùi Szusa Polgar ñaõ leân saân khaáu noùi chuyeän thaân maät vôùi khaùn giaû vaø ngay sau ñoù moät traän ñaáu ñoàng thôøi giöõa chò vaø 25 kyø thuû ñöôïc tieán haønh trong hoäi tröôøng cuûa khu trieån laõm.

Tieáp theo laø cuoäc hoäi thaûo mang teân "Töø Philidor ñeán Nimzovik vaø söï tieáp noái" keùo daøi trong 2 ngaøy do trung taâm vaên hoùa quoác teá chuû trì. Taïi ñaây caùc nhaø vieát lòch söû veà côø Vua coù dòp gaëp gôõ, thoâng tin vaø trao ñoåi vôùi nhau qua nhöõng baùo caùo môùi nhaát veà lòch söû treân 1500 naêm cuûa troø chôi thoâng thaùi naøy. Tröôùc tieân laø baûn baùo caùo chuyeân ñeà cuûa kieän töôùng quoác teá R. Kalvo ngöôøi Taây Ban Nha "Nguoàn goác cuûa côø Vua vaø söï lieân quan tôùi boä töù kyø aûo", sau ñoù moät hoïc giaû Anh teân laø G. William thoâng baùo vôùi hoäi thaûo nhöõng hoaït ñoäng long troïng kyû nieäm 200 naêm ngaøy maát cuûa Philido taïi Anh.

Moät nhaø söû hoïc Anh khaùc laø K.Wald baùo caùo nhöõng khaùm phaù môùi ñaùng ngaïc nhieân veà tieåu söû cuûa nhaø chôi côø kieät xuaát ngöôøi Anh Staunton. Nhaø læch söû côø noåi tieáng ngöôøi Nga ñaõ trình baøy tieáp chuyeân ñeà "Philidor vaø caùc baäc ñaïi kyø sö Nga", coøn ñaïi kieän töôùng Avecbach ñaõ ñöa vaøo hoäi thaûo nhöõng caên cöù thöïc tieãn chöùng minh cho luaän ñieåm "Côø Vua laø bieåu töôïng cuûa thôøi ñaïi". Giaùo sö vaät lyù xuaát saéc ngöôøi Ñöùc cuõng ñaõ ñoïc moät baøi giaûng heát söùc lyù thuù vôùi chuû ñeà "Côø Vua vaø vaät lyù hoïc hieän ñaïi".

Trieån laõm ñaõ raát thaønh coâng bôûi ngöôøi xem ñaõ ñoàng tình vôùi yù nghóa saâu xa cuûa noù :"Côø Vua cuøng con ngöôøi böôùc vaøo theá kyû 21, theá kyû cuûa trí tueä vaø vaên minh".

***

ÔÛ nhieàu nöôùc ngöôøi ta ñaõ ñöa moân côø vaøo chöông trình hoïc taäp cuûa hoïc sinh ôû caùc lôùp nhoû. Nhaø sö phaïm loãi laïc Xoâ Vieát Xukhomlinxki ñaõ vieát trong moät quyeån saùch ”Traùi tim toâi hieán daâng cho treû” nhöõng doøng nhö sau :”Khoâng söû duïng côø thì khoâng theå tieán haønh vieäc giaùo duïc toaøn dieän caùc khaû naêng veà trí tueä vaø trí nhôù cho caùc em ñöôïc. Vieäc chôi côø phaûi ñöôïc ñöa vaøo trong sinh hoaït cuûa tröôøng caáp I nhö moät trong caùc yeáu toá giaùo duïc vaên hoùa, trí löïc. Vaán ñeà chính laø ôû choã phaûi ñöa ñöôïc moân theå thao naøy vaøo caùc lôùp nhoû vì ôû caùc lôùp ñoù vieäc giaùo duïc trí löïc cho caùc em chieám moät vò trí noåi baät”

Ngaøy nay, beân caïnh vieäc ñaûm baûo dinh döôõng, reøn luyeän theå löïc cho caùc em nhoû ñöôïc maïnh khoûe, ngöôøi ta coøn baøn nhieàu ñeán vaán ñeàreøn luyeän sao cho caùc em coù ñöôïc trí tueä minh maãn, bieát suy nghó ngaøy moät theâm saâu saéc vaø saùng taïo. Ñeå cho caùc em coù moät boä oùc khoûe maïnh, moät trí nhôù toát, coù ñöùc tính trung thöïc vaø loøng kieân trì, chính côø vua laø moät troø chôi (vaâng, doái vôùi caùc em ñoù laø moät troø chôi chöù khoâng phaûi laø giôø hoïc!) ñaùp öùng ñöôïc nhöõng yeâu caàu ñoù.

Anatoli Karpov vaø Gari Kasparov ñeàu taäp ñaùnh côø töø luùc boán, naêm tuoåi, ñeàu laø hoïc sinh gioûi. Khi toát nghieäp phoå thoâng, caùc anh ñeàu ñöôïc taëng thöôûng huy chöông vaøng.

Sau quaù trình thí nghieäm vieäc ñöa côø vaøo nhaø tröôøng ôû moät soá nöôùc, caùc nhaø giaùo duïc, sö phaïm, taâm lyù cuõng nhö caùc chuyeân vieân cuûa UNESCO (Toå chöùc vaên hoùa, giaùo duïc, xaõ hoäi cuûa Lieân hôïp quoác) ñaõ ngaïc nhieân tröôùc nhöõng keát quaû böôùc ñaàu raát ñaùng möøng. ÔÛ caùc em chôi côø, tính caùch phaùt trieån vöõng vaøng hôn, tieáp thu baøi vôû nhanh choùng vaø saùng taïo hôn, trí nhôù ñöôïc reøn luyeän toát hôn, caùch suy nghó uyeån chuyeån vaø tinh teá hôn. Nhöõng em beù deã bò kích ñoäng, khng taäp trung ñöôïc tö töôûng trôû neân ñieàm tónh vaø chaêm chuù hôn.

Ngay ôû nöôùc ta, nhöõng em chôi côø phaàn ñoâng ñeàu hoïc gioûi, chaêm ngoan vaø traùnnh ñöôïc caùc thoùi hö taät xaáu ngoaøi xaõ hoäi.

Côø laø moân theå thao duy nhaát coù theå chôi ôû töøng caù nhaân, chôi ôû cöï ly ngaén hoaëc cöï ly daøi. haøng trieäu ngöôøi coù theå söû duïng ñuû moïi phöông tieän ñeå thi ñaáu : böu ñieän, ñieän tín, ñieän thoaïi, voâ tuyeán ñieän, teâlex, truyeàn hình, qua maïng internet...

Ngaøy nay nhieàu quoác gia ñaõ nhaän roõ lôïi ích cuûa côø , ñang ra söùc vun xôùi, phaùt trieån phong traøo, boài döôõng taøi naêng vaø môû roäng quan heä quoác teá trong lónh vöïc naøy. Nöôùc ta chaéc haún seõ ñi theo con ñöôøng ñoù. Thaät laø yù nghóa khi nhaéc laïi ñaây lôøi cuûa oâng Pierre de Cubertin, ngöôøi saùng laäp ra phong traøo Olympic theá giôùi :” Muoán cho 100 ngöôøi taäp theå duïc phaûi coù 50 ngöôøi taäp theå thao. Muoán cho 50 ngöôøi taäp theå thao phaûi coù 5 ngöôøi ñaït thaønh tích kieät xuaát”.

Nguoàn goác veû vang vaø söùc soáng maõnh lieät cuûa côø qua haøng ngaøn naêm khieán nhöõng ngöôøi chôi côø theâm vöõng tin, töï haøo, traân troïng vôùi  moân theå thao maø mình yeâu thích, ngaøy caøng tìm thaáy nhöõng yù nghóa saâu xa, ñích thöïc, nhaân baûn, vaên minh vaø cao thöôïng cuûa noù.

CAÙC NÖÕ HOAØNG

Coù leõ ngay töø buoåi sô khai cuûa troø chôi thoâng thaùi naøy nöõ giôùi cuõng ñaõ coù maët. Tieác raèng coå söû bò thaát laïc quaù nhieàu , khoâng deã chöùng minh chöùng minh cho ñieàu naøy, song moät phaàn ít oûi coøn laïi cuõng cho ta thaáy boùng daùng phuï nöõ ôû ñaây khaù roõ.

Theo bieân nieân söû coå ñaïi cuûa quoác vöông Mieán Ñieän coøn ñöôïc ghi cheùp laïi, vua Merat cuûa xöù naøy leân ngoâi trò vì naêm 1247 laø ngöôøi raát ham thích chôi côø. Ngaøi chôi côø vôùi caùc quaàn thaàn vaø thöôøng thaéng hoï. Thænh thoaûng ngaøi chôi côø vôùi hoaøng haäu. Coù hoâm ñaáng quaân vöông taøi ba naøy bò hoaøng haäu ñaùnh cho thua ba vaùn lieàn, tröôùc nhöõng nöôùc ñi taøi tình cuûa vôï, ngaøi khaâm phuïc thoát leân : “Ngöôøi caàm quyeàn tröôïng ñieàu haønh ñaïi söï quoác gia chính laø naøng môùi phaûi”.

Moät ñaïi kieän töôùng côø Vua ngöôøi Myõ laø oâng Uyliam Lombardi voán laø moät linh muïc. Trong khi ngieân cöùu lòch söû veà toân giaùo ñaõ raát ngaïc nhieân phaùt hieän ra raèng nöõ tu só ngöôøi Taây Ban Nha  TereZa de Xepeda (1515 - 1582, sau ñoù ñöôïc lieät vaøo haøng Thaùnh nöõ ) laø moät nöõ kyø thuû kieät xuaát, baø töøng ñoï taøi vaø thaéng oanh lieät caùc vò nam tu só khaùc trong nhöõng cuoäc ñoï trí ñöôïc toå chöùc thöôøng xuyeân giöõa caùc tu vieän.

Trong nhöõng böùc tranh coå mieâu taû nhöõng traän ñaùnh côø coøn giöõ ñöôïc ñeán nay cho thaáy trong caùc tranh naøy ñeàu coù hình caùc coâng nöông trong hoaøng toäc ngoài chôi côø vôùi caùc ñaáng vöông toân, coâng töû. Trong caùc caâu chuyeän coå, nhöõng baûn tröôøng ca cuõng coù nhöõng ñoaïn noùi veà nhöõng  nöõ nhi anh kieät, taøi saéc veïn toaøn thöôøng nhaéc tôùi taøi naêng chôi côø cuûa caùc naøng, moät minh chöùng cho trí tueä tuyeät vôùi cuûa phaùi nöõ.

Moät caâu chuyeän vui keå laïi raèng chæ moät vaùn thaéng cuûa moät phuï nöõ ñaõ laøm thay ñoåi haún trang phuïc cuûa nam giôùi. Soá laø giöõa caùc tröôøng ñaïi hoïc nöôùc Anh töø naêm 1873 thöôøng xuyeân toå chöùc caùc cuoäc tranh giaûi haøng naêm. Laàn ñoù tröôøng ñaïi hoïc Oxpho gaëp tröôøng Kembrit. Caùc kieän töôùng Oxpho quaù maïnh, trong 8 vaùn ñaàu hoï ñaõ haï Kembrit baèng tyû soá tuyeät ñoái 7 - 0, coøn laïi 1 vaùn cuoái cuøng. Caùc nam kyø thuû Oxpho cöôøi oà leân khi thaáy ñaáu thuû cuoái cuøng cuûa Kembrit laø moät nöõ sinh vieân. Hoï tin chaéc  Kembrit laõnh ñuû 0 - 8 vaø laøm troø cöôøi cho thieân haï. Keát quaû thaät baát ngôø, coâ nöõ sinh vieân chôi raát hay, haï ñoái thuû nam moät caùch deã daøng ñem laïi moät baøn thaéng danh döï cho Kembrit. Taát nhieân ñoù chæ laø moät söï an uûi muoän maøng. Nhöng ñieàu ñaùng noùi laø töø ñoù trôû ñi boä trang phuïc ñuoâi toâm ñaày veû beä veä trong caùc cuoäc ñaáu daønh cho nam giôùi ñaõ ñöôïc thay theá baèng chieác quaàn gin bình daân vaø moãi khi moät nöõ sinh vieân ngoài vaøo baøn thi ñaáu laø caùc chaøng trai laïi chaêm chuù theo doõi vôùi thaùi ñoä lo laéng deø chöøng.

Nhìn chung trong lòch söø, nhöõng nhaân vaät phuï nöõ kieät xuaát khoâng phaûi laø nhieàu. Hoï nhö nhöõng ngoâi sao baêng vuït loùe saùng trong baàu trôøi ñeâm cuûa haøng ngaøn leà thoùi taäp tuïc coå huû vaø phaûi haøng traêm naêm môùi xuaát hieän nhöõng nhaân vaät nöõ kieät xuaát. Chæ trong theá kyû 20 naøy, khi maø lao ñoäng trí tueä ngaøy caøng chieám vò trí then choát trong tieán trình ñi leân cuûa loaøi ngöôøi, khi maø neàn daân chuû kieán laäp ngaøy caøng roäng raõi treân khaép ñòa caàu, söï bình ñaúng nam nöõ lan toûa roäng raõi thì nhöõng taøi naêng nöõ giôùi môùi xuaát hieän thöïc söï ñoâng ñaûo. Côø Vua cuûa nöõ cuõng vaäy.

Moät trong soá nhöõng ngöôøi phuï nöõ ñaàu tieân tin raèng côø Vua khoâng xa laï ñoái vôùi “phaùi yeáu” laø Eâlidabet Phut, moät coâ gaùi soáng taïi thaønh phoá Niu Ooc (Myõ). Ngay töø naêm 1894 coâ ñaõ taäp trung caùc baïn gaùi cuøng chí höôùng vôùi mình ñeå thaønh laäp moät caâu laïc boä côø Vua ñaàu tieân daønh cho phuï nöõ. Chæ ít naêm sau, naêm 1906, ñaïi hoäi côø Vua nöõ ôû Myõ ñöôïc tieán haønh.

ÔÛ coäng hoøa lieân bang Ñöùc cuõng ñaõ coù caùc caâu lac boä côø Vua nöõ töông töï nhöng muoän hôn ôû Myõ. Ví duï caâu laïc boä côø Vua nöõ ôû Munich ñöôïc khai tröông naêm 1928 coøn ôû Ñiuxendooc ñöôïc thaønh laäp naêm 1955. ÔÛ caùc caâu laïc boä ñeàu coù bieån ghi “Nam giôùi mieãn vaøo!”. AÂu cuõng la caùch ñeå giuùp chò em khoâng bò quaáy raày ñeå ngaøy moät tieán thuû trong noâm theå thao coøn môùi meû ñoái vôùi hoï.

Theo nhö lòch söû côø Vua coøn ghi nhaän thì cuoäc thi ñaáu côø Vua nöõ ñaàu tieân ñaõ ñöôïc toå chöùc taïi Luaân Ñoân vaøo naêm 1897, coù 20 nöõ ñaáu thuû cuûa 9 nöôùc (Anh, Ñöùc, Myõ, Phaùp...) veà tham döï. Theå thöùc thi ñaáu hoài ñoù cuõng khaù caêng thaúng : moãi ngaøy phaûi thi ñaáu hai vaùn maø khoâng coù ngaøy nghæ. Moãi ñaáu thuû phaûi ñaùnh caû thaûy 19 vaùn lieân tuïc trong 10 ngaøy. Ngöôøi ñoaït ñöôïc giaûi nhaát laø nöõ kyø thuû ngöôøi Anh Mery Retgiô. Baèng taøi naêng vaø söùc khoûe beàn bæ chò ñaõ thaéng veû vang 18 vaùn vaø chæ chòu thua 1 vaùn duy nhaát, moät keát quaû maø coù leõ cho tôùi ngaøy nay chöa moät ñaáu thuû quoác teá naøo vöôn tôùi ñöôïc.

Töø laâu phuï nöõ cuõng ñaõ tham gia vaøo vieäc saùng taïo ra caùc vaùn côø theá voán xöa nay ñöôïc maëc nhieân coi laø lónh vöïc cuûa phaùi nam. Cuï theå laø vaøo naêm 1873 taïp chí “Hoïa baùo quoác teá” laàn ñaàu tieân ñaõ cho ñaêng moät baøn côø theá do nöõ ñaáu thuû Sundina Tonxtaia saùng taïo.

Nhöng ñöôïc bieát ñeán nhieàu nhaát trong lónh vöïc côø theá laø moät phuï nöõ ngöodi Anh teân laø Edet Berñô (1859 - 1924). Rieâng baø ñaõ taïo ñöôïc treân 2000 baøi côø theá, trong ñoù coù nhieàu baøi ñöôïc taëng giaûi thöôûng. Con gaùi cuûa baø laø Lilian cuõng raát say meâ côø Vua, ngay luùc 11 tuoåi coâ beù ñaõ töï ñaët ra ñöôùc baøi côø theá ñaàu tieân cuûa mình.

NÖÕ HOAØNG ÑAÀU TIEÂN :

VERA PHÔRANXEPNA MENSICH

Böôùc sang theá kyû 20, côø vua nöõ ñaõ coù nhöõng thay ñoåi thöïc söï . Noåi baät  leân trong soá nhöõng nöõ kyø thuû nöõ laø teân tuoåi cuûa Veâra Phranxepna Mensich, ngöôøi phuï nöõ ñaõ giaønh caû cuoäc ñôøi ñeïp ñeõ cuûa mình cho moân theå thao t4rí tueä naøy. Veâra khoâng chæ vöôït leân caùc nöõ kyø thuû maø coøn laø ngöôøi ñaõ chöùng minh ñöôïc taøi ngheä cuûa mình tröôùc caùc baäc cao thuû nam giôùi.

Veâra sinh taïi Matxcôva vaøo ngaøy moàng 6 thaùng 2  naêm 1906. Cha cuûa Veâra laø ngöôøi Tieäp Khaéc cho neân sau naøy duø baø soáng ôû ñaâu , nhöõng ngöôøi Tieäp Khaéc  vaãn coi baø laø ngöôøi ñoàng höông cuûa mình vaø trong quoác tòch cuûa  nöõ ñaáu thuû naøy cuõng ghi roõ : ngöôøi Tieäp Khaéc. Tuy vaäy töø thuôû loït loøng  cho ñeán naêm 15 tuoåi baø soáng cuøng gia ñình ôû Matxcôva. Taïi ñaây coâ beù 9 tuoåi Veâra ñöôïc cha mình daïy  ñi nhöõng nöôùc côø ñaàu tieân . Coù leõ chôi côø hôïp vôùi  naêng khieáu cuûa mình neân coâ beù  ngay töø ñaàu ñaõ toû ra raát ham thích . Sau naøy em cuûa Veâra laø Onga cuõng chôi côø gioûi vaø ñaõ töøng laø ñoái thuû cuûa chò mình trong nhöõng traän ñaáu giaønh chöùc voâ ñòch theá giôùi.

Naêm 1921 Veâra cuøng gia ñình sang soáng ôû Anh laø queâ ngoaïi taïi thaønh phoá Haxting, moät thaønh phoá voán noåi tieáng laø trung taâm côø vua töø theá kyû tröôùc.(1) Thaønh phoá naøy lôùn giaùp bieån Maêngsô,caùch Luaân Ñoân khoaûng traêm caây soá. Thaät may maén cho Vera trong thaønh phoá  coù moät tröôøng daïy côø daønh rieâng cho nöõ. Vera ghi teân ngay vaøo tröôøng. Coâ thöôøng xuyeân taäp luyeän vaø thi ñaáu ôû ñaây. Chính töø ñoù  ñaõ  môû ra con ñöôøng daãn daét baø tôùi  caùc traän ñaáu vang doäi vôùi caùc kieän töôùng.

Vôùi tính caùch ñieàm ñaïm, hieàn hoøa coäng vôùi loøng say meâ vaø khaùt khao hieåu bieát chæ sau vaøi naêm Vera ñaõ nöùc danh thaønh phoá laø moät coâ gaùi taøi hoa trong ñaùm nöõ sinh cuûa tröôøng , caùc tay côø nam giôùi trong thaønh phoá ñeán nhaø coâ thaêm chôi hoaëc  ñaùnh côø ñeàu toû ra vì neå..

Luùc ñoù Vera 17 tuoåi. Vaø chæ theâm 4 naêm nöõa thoâi coâ gaùi 21 tuoåi xuaát hieän taïi Luaân Ñoân nhö moät ngoâi sao choùi loïi: giaønh chöùc voâ ñòch theá giôùi veà côø vua daønh cho nöõ. Voøng hoa chieán thaéng ñaõ ñöôïc trao cho “Nöõ hoaøng” khi coâ coøn laø moät thieáu nöõ treû trung.

Ñoù laø vaøo naêm 1927, döôùi söï baûo trôï cuûa FIDE , giaûi voâ ñòch nöõ theá giôùi veà côø vua ñöôïc toå chöùc taïi thuû ñoâ Luaân ñoân nhaân dòp ñaïi hoäi FIDE laàn thöù 4. Caû thaûy coù 12 nöõ ñaáu thuû ñöôïc tuyeån choïn trong soá caùc ñaáu thuû xuaát saéc tham döï. Söùc côø cuûa Vera toû ra maïnh hôn haún 11 nöõ ñaáu thuû kia vaø vöôït qua hoï moät caùch deã daøng. Ngöôøi ta coù theå toø moø muoán bieát ai chôi côø maïnh hôn Mensich hay caùc nöõ voâ ñòch theá giôùi hieän nay ? Quûa laø khoù coù caâu traû lôøi. Bôûi vì moãi moät ngöôøi nhö vaäy laø ñænh cao cuûa thôøi ñaïi mình. Coù theå naøo so saùnh moät nhaø voâ ñòch cuûa chuùng ta hieän nay vôùi moät nhaø voâ ñòch cuûa theá kyû 22 trong töông lai. Aliokhin vaãn laø Aliokhin vó ñaïi cuûa moïi thôøi ñaïi, Mensich vaãn laø Mensich vó ñaïi cuûa moïi theá kyû. Neân nhôù raèng Aliokhin vaø Mensich coù moät vai troø lôùn lao trong söï nghieäp phaùt trieån cho boä moân côø treân phaïm vi  quoác teá. Nhöõng teân tuoåi ñoù laø baát töû.

Vera Mensich cuõng nhö Morphi Aliokhin, Capablanca, Lexker, Staynich...hoï ñeàu khoâng coù heä soá ELO (heä soá tính ra baèng ñieåm ñeå bieåu hieän keát quûa chôi côø cuûa moãi ñaáu thuû duøng ñeå phaân loaïi vaø phong caáp cho caùc ñaáu thuû côø) bôûi vì heä soá naøy maõi ñeán naêm 1970 môùi ñöôïc ñem ra aùp duïng. Hoï cuõng khoâng ñöôïc phong laø ñaïi kieän töôùng bôûi vì maõi ñeán naêm 1950 FIDE môùi ñaët ra danh hieäu naøy maø ñoái vôùi nöõ thì coøn muoän hôn nöõa. Nhöng ñieàu ñoù chaúng coù yù nghóa gì lôùn laém ñoái vôùi hoï. Bôûi vì hoï laø nhöõng truï coät chính, laø neàn moùng cho ngoâi nhaø côø vua naêm naøy qua thaùng khaùc khoâng ngöøng vöôn leân choïc trôøi.

Ngöôøi ta cuõng coù theå muoán bieát laø thôøi kyø naêm 1927-1939 ñeå trôû thaønh nöõ voâ ñòch theá giôùi thì coù khoù hôn so vôùi ngaøy nay khoâng. Taát nhieân baây giôø muoán trôû thaønh moät nhaø nöõ voâ ñòch thì phaûi qua moät chaëng ñöôøng khoâng ngaén chuùt naøo, ñoù thöïc söï laø moät cuoäc chaïy ñua nhieàu giai ñoaïn, gaëp khaù nhieàu ñoái thuû kieät xuaát, phaûi thaéng taát caû môùi loït noåi ñöôïc vaøo traän chung keát.

Coøn vaøo naêm 1927 soá nöõ vaän ñoäng vieân côø thaät ít oûi. Luùc traän ñaáu dieãn ra, maëc duø ñaõ ñöôïc FIDE baûo trôï song ít ñöôïc moïi ngöôøi chuù yù tôùi. Caùc traän ñaáu hoài ñoù khoâng phaûi dieïãn ra trong moät hoäi tröôøng lôùn roäng hay moät saân khaáu loäng laãy nhö ngaøy nay maø thöôøng sau caùnh cöûa ñoùng kín cuûa moät caên phoøng nhoû heïp. Neáu luùc ñoù coù ñöôïc chöøng möôi khaùn giaû tôùi xem thì ñaõ ñöôïc coi laø ñoâng ñuùc laém roài.

Söùc côø cuûa Vera khaù maïnh. Trong suoát 10 naêm sau ñoù tôùi 6 laàn Vera  giaùp traän vôùi caùc nöõ ñaáu thuû thaùch thöùc ngoâi baùu cuûa mình (Haêmbua 1930, Praha 1931, Phoânkxton 1933, Vasara 1935, Xtockhom 1937, Buenot Airet 1939) . Baø ñaõ thaéng caùc nöõ ñoái thuû khoâng maáy khoù khaên. Chöa ai trong soá hoï coù ñöôïc moät tyû soá hoøa giaèng co vôùi Vera. Coù leõ ñoái thuû nghieâm chænh nhaát  cuûa Vera vaøo thôøi kyø  1937 - 1939 laø nöõ kyø thuû ngöôøi Ñöùc  Xonhia Graph song ôû traän naêm 1937 Vera thaéng Graph 3-1 (vaø 1 vaùn hoøa), coøn traän naêm 1939 Vera thaéng 9-1 (vaø 5 vaùn hoøa) : trong taát caû caùc cuoäc baûo veä ngoâi Hoaøng Haäu baø thaéng 78 vaùn, hoøa 4 vaø chæ ñeå thua 1 vaùn.

Aliokhin luùc ñoù ñaõ noùi veà Vera Mensich nhö sau :

“Vera Mensich coù ñöôïc bieät taøi lôùn lao trong moân côø vua. Qua lao ñoäng vaø taäp luyeän, baø töø moät kieän töôùng trung bình seõ tröôûng thaønh moät baäc  vaø trôû thaønh moät kieän töôùng quoác teá haïng nhaát”. Quaû vaäy, trong caùc giaûi coù ñuû maët caùc anh taøi sieâu haïng cuûa laøng côø quoác teá tham döï, baø ñaõ ñaït ñöôïc nhöõng thaønh tích veû vang sau ñaây :

Giaûi quoác teá Ramxgay(1929)  baø xeáp thöù nhì ( chæ sau Capablanca, ñoàng ñieåm vôùi Rubinxtanh).

Giaûi Luaân ñoân (1932) : xeáp thöù hai.

Giaûi Moâribore (1934) : xeáp thöù ba.

Giaûi Iarnuet (1935) :     xeáp thöù ba.

Ñieàu ñoù cuõng giaûi thích vì sao baø khoâng coi troïng laém danh hieäu Nöõ hoaøng cuûa mình. Hình nhö ñoái vôùi baø caùi quan troïng nhaát khoâng phaûi laø danh hieäu naøy hay danh hieäu kia. Hoài ñoù cuõng khoâng coù nhöõng giaûi thöôûng coù tieàn baïc. Ñieàu ñaùng noùi vaø ñaùng khaâm phuïc  nhaát ôû baø chính laø ôû choã : baø ñaõ maïnh daïn tham gia caùc cuoäc thi ñaáu quoác teá cuûa nam giôùi, keå caû nhöõng cuoäc thi ñaáu lôùn nhaát thôøi baáy giôø maø ña soá laø coù söï hieän dieän cuûa caùc nhaø voâ ñòch theá giôùi. Neân nhôù raèng vôùi taäp tuïc vaø thaønh kieán thôøi baáy giôø ñoái vôùi phuï nöõ ,ñieàu baø laøm khoâng phaûi deã daøng maø ñoøi hoûi moät loøng can ñaûm vaø loøng töï haøo saâu saéc veà ñòa vò phuï nöõ cuûa mình thì môùi daùm daán böôùc treân con ñöôøng ñôn ñoâïc ñoù.

Hoài ñoù chöa coù quyeàn bình ñaúng giöõa nam vaø nöõ, chöa coù caùc ñaïi hoäi Opimpic côø coù phuï nöõ tham gia. Vera khoâng heà coù huaán luyeän vieân hay moät ngöôøi phuï taù. Vera ñi thi ñaáu chæ coù moät mình, ñôn thöông ñoäc maõ. Nhöõng traän ñaáu caêng thaúng meät moûi, nhöõng tình huoáng gay caán tuyeät voïng vaø caû nhöõng nieàm vui cuõng khoâng coù ngöôøi caûm thoâng hay chia seû. Trong caùc giaûi theá giôùi chæ duy nhaát baø laø phuï nöõ.

Haõy nhìn vaøo nhöõng con soá sau ñaây ñeå thaáy böôùc chaân baø ñaõ ñeå laïi treân bao neûo ñöôøng.Baø ñaõ thi ñaáu vôùi Aliokhin caû thaûy 8 laàn, vôùi Capablanca 9 laàn, moät laàn vôùi Laxker, 2 laàn vôùi  Botvinhich, 4 laàn vôùí Aâyvô (nhöõng ngöôøi treân ñaây ñeàu laø voâ ñòch theá giôùi), 2 laàn vôùi Keâret, 3 laàn vôùi Resepxki, 2 laàn vôùi Naidorf, 3 laàn vôùi Vitmar, 5 laàn vôùi Tactacove........ hoï ñeàu laø nhöõng ñaïi kieän töôùng baäc nhaát thôøi baáy giôø.

Thôøi baáy giôø thaáy coù moät phuï nöõ coøn treû tôùi tham gia thi ñaáu, khoâng ít caùc ñaáng maøy raâu nhìn Vera baèng con maét chaâm bieám keøm theo  moät nuï cöôøi gieãu côït. Song Vera vôùi veû ñieàm ñaïm ,thanh lòch, vôùi tính caùch thoâng minh vaø töï tin khoâng bao giôø  ñeå yù ñeán nhöõng nuï cöôøi ñoù. Ñoái vôùi baø ñieàu quan troïng laø ñöôïc tham gia, ñöôïc thi ñaáu vaø ñöôïc hoïc taäp.

Traän ñaáu ôû Calovi Vari laø moät ñieån hình. Ñaây gaàn nhö laø moät cuoäc thöû nghieäm nghieâm ngaët ñoái vôùi baø ngay sau khi baø daønh ñöôïc danh hieäu voâ ñòch theá giôùi. Vôùùi caùc teân tuoåi löøng danh thôøi baáy giôø : Capablanca, Nimsovich, Rubinxtanh, Spinman, Bogoluibop, Ayvô, Marotxi... cuoäc thi taøi ôû ñaây ñöôïc meänh danh laø cuoäc ñaáu maïnh nhaát thôøi baáy giôø. Baø laø ngöôøi phuï nöõ duy nhaát giöõa 21 nam giôùi. Chieác giaáy môøi cuûa ban toå chöùc göûi môøi baø tham döï laø moät ñaùnh giaù veà baø roõ raøng nhaát. Vieäc Mensich tôùi ñaây ñaõ daáy leân moät tình caûm töï haøo vaø yeâu meán voâ bôø cuûa ngöôøi ñoàng höông cuûa hoï. Ñoâng ñaûo ngöôøi haâm moä trong ñoù coù nhieàu ngöôøi phuï nöõ khoâng heà bieát côø vua laø gì ñaõ keùo tôùi ñeå chieâm ngöôõng ngöôøi phuï nöõ  theå hieän taøi naêng vaø loøng can ñaûm ñaõ quyeát taâm tranh ñaáu cho quyeàn bình ñaúng giöõa phuï nöõ vaø nam giôùi treân baøn côø.

Haõy nghe ñaïi kieän töôùng quoác teá  Flor keå laïi : “Baø laø vò khaùch ñöôïc mong ñôïi trong nhöõng cuoäc ñaáu quoác teá lôùn nhoû.  Nhöõng ngöôøi AÙo voán laø nhöõng ngöôøi haøi höôùc  hay ñuøa. Ví duï nhö kieän töôùng Kmoác ngay tröôùc traän ñaáu ñaõ haêm hôû tuyeân boá :”Neáu Mensich giaønh ñöôïc hôn 3 ñieåm thì toâi seõ  xin bieán thaønh moät vuõ nöõ ba leâ !”.  Ngay sau ñoù Mensich vôùi soá ñieåm giaønh ñöôïc ñaõ laøm cho Kmoác phaûi voø ñaàu böùt tai hoái haän vì lôøi tuyeân boá daïi doät cuûa mình. Roài moät daân cö khaùc cuûa thaønh Vieân laø Beách ke (Hieän nay oâng ñaõ 86 tuoåi vaø soáng ôû  Buenoát Ai ret) ñaõ bò Vera laøm cho nghieâng ngöûa bieán oâng thaønh troø cöôøi. Cuõng neân nhôù laø hoài ñoù khoâng khí cuûa cuoäc ñaáu thaät höõu nghò, trong moät baàu khoâng khí thaân aùi phaàn lôùn nhöõng ngöôøi tham gia cöù sau moãi voøng ñaáu laïi tuï taäp nhau ôû quaùn caø pheâ “ Xcetxen Narix”. Hoâm ñoù môùi ñaáu heát voøng ñaàu, giaùo sö Bechke ñöùng phaét leân vöøa cöôøi vöøa lôùn tieáng ñeà nghò: “ Thöa caùc ngaøi, toâi naûy ra moät saùng kieán thuù vò: chuùng ta thaønh laäp moät caâu laïc boä mang teân Vera Mensich. Ai bò thua côø Mensich thì seõ trôû thaønh hoäi vieân cuûa caâu laïc boä naøy. Coøn neáu ñaáu hoøa thì môùi chæ laø  hoäi vieân döï bò thoâi !”.

Vaø roài söï theå ñaõ xaûy ra ñuùng nhö caâu tuïc ngöõ “ gaäy oâng laïi ñaäp löng oâng” ñeán löôït Bechke gaëp Mensich ,taát nhieân laø trong boä oùc thoâng thaùi cuûa vò giaùo sö naøy chaúng bao giôø coù yù töôûng mình seõ bò thua Veâra, song than oâi quaân töôùng treân baøn côø cuûa ngaøi khoâng laøm sao choáng ñôõ noåi nhöõng ñoøn ñaùnh taøi tình cuûa Mensich,keát cuïc laø vua cuûa giaùo sö ñaõ bò Mensích toùm goïn. Toái hoâm ñoù  cuoäc hoïp maët  trôû neân cöïc kyø vui veû, huyeân naùo. Caùc tay côø höôùng veà giaùo sö Bechke cöôøi ha haû ñoàng thanh naâng coác :” Thöa giaùo sö Beâchke, chuùng toâi raát haân haïnh chuùc möøng ngaøi ñöôïc vinh döï trôû thaønh chuû tòch caâu laïc boä Mensich!”. Vaø roài theo thôøi gian ,caâu laïc boä naøy ñaõ coù theâm khoâng ít  thaønh vieân.

Trong nhöõng traän ñaáu vaøo naêm 1930 - 1931 thì AÂyvô (sau naøy laø voâ ñòch theá giôùi) ñaõ hai laàn bò Mensich cho ño vaùn vôùi tyû soá 2-1. Hoài ñoù ngöôøi ta thöôøng ñuøa raèng Mensich ñaõ caâu ñöôïc “chuù caù böï AÂyvô”.

OÂng vaø Mensich ñaõ coù dòp gaëp nhau 4 vaùn. Laàn ñaàu tieân hoï gaëp nhau vaøo naêm 1929 taïi Calovivary. Laàn ñaàu tieân tham gia moät cuoäc ñaáu lôùn, coøn bôõ ngôõ neân baø thua AÂyvô.

Tuy nhieân chæ moät naêm sau, vaøo muøa ñoâng naêm 1930 - 1931 hai ngöôøi laïi ngoài ñoái dieän vôùi nhau tröôùc baøn côø trong moät giaûi quoác teá ñöôïc toå chöùc taïi Haxting, queâ höông baø : Neân nhôù AÂyvô luùc naøy ñang ôû vaøo thôøi kyø thònh vöôïng. Trong giaûi naøy oâng ñaõ giaønh ñöôïc 7 trong soá 9 ñieåm coù theå giaønh ñöôïc giaûi nhaát, vöôït Capablanca nöõa ñieåm vaø Xuntan Khan moät ñieåm. Song chính taïi thôøi ñieåm naøy, thaéng lôïi cuûa oâng chöa ñöôïc troïn veïn vì bò thua Vera Mensich. Ñoù laø moät vaùn ñaáu haáp daãn, AÂyvô caàm quaân traéng nhöng Vera ñaõ toû ra cao côø hôn. Vôùi khai cuoäc Gambit Haäu sau 33 nöôùc ñi moãi beân coøn 5 toát vaø moät töôïng. Tuy nhieân beân traéng coù moät caëp toát choàng. Lôïi duïng tình theá ñoù cuûa ñoái phöông, nöôùc 46 Vera ñaåy toát b6 raát saùng taïo ñaët AÂyvô vaøo tình theá nan giaûi. Aâyvô hoaûng hoát tìm caùch choáng ñôõ vaø heát söùc khoâng ñeå thua, nhaát laø thua moät phuï nöõ, trong luùc oâng treân ñaø thaéng nhö cheû tre. Trong taâm traïng quaù gaéng söùc nhö vaäy ñeán nöôùc 51 oâng ñi moät nöôùc yeáu vaø theá laø ñuû ñeå Vera doàn quaân taán coâng lieân tieáp, doàn AÂyvô vaøo chaân töôøng. Vò tieán só naøy vaãn chöa chòu boû cuoäc, gaéng göôïng chieán ñaáu theâm ñeán chuïc nöôùc nöõa, song tình theá ñaõ quaù tuyeät voïng, taát caû ngöôøi xem ñeàu laéc ñaàu, oâng ñaønh buoâng côø ñaàu haøng vaø töø giôø phuùt aáy oâng maëc nhieân trôû thaønh thaønh vieân chính thöùc cuûa “Caâu laïc boä Vera”.

Sau ñoù moät naêm cuõng taïi Haxting, hai ngöôøi laïi ñoái dieän vôùi nhau tröôùc baøn côø 64 oâ vuoâng, AÂyvô chuaån bò heát söùc kyõ caøng vì oâng coi ñaây laø traän phuïc thuø ñeå khoâi phuïc laïi danh döï cuûa mình, quyeát khoâng ñeå moät sai soùt nhoû ñeå haï baèng ñöôïc Vera. Giaûi naøy keát thuùc vôùi giaûi nhaát thuoäc veà Xalo Phlor coøn AÂyvô thì ñöùng vò trí thöù 3. Nhöng khoâng phaûi vì theá maø oâng qua maët ñöôïc Vera Mensich duø baø chæ xeáp ôû vò trí thöù 5. Vaùn ñoù Mensich caàm quaân traéng, chôi phoøng thuû Xlavô. Nöôùc thöù 18 laø moät nöôùc ñi raát xuaát saéc cuûa baø : ñöa töôïng tôùi e3 giaønh ñöôïc theá chuû ñoäng. Töø ñoù theá côø cuûa baø cöù laán daàn. AÂyvô voø ñaàu böùt tai, nhöng thôøi gian caøng troâi qua theá côø cuûa oâng caøng laâm vaøo theá baát lôïi. Sau 56 nöôùc ñi thì tieán só AÂyvô phaûi boù giaùp quy haøng laàn thöù hai. Tin thaát traän bay veà Haø Lan queâ höông oâng vaø loït vaøo tai...vôï oâng. Laàn tröôùc oâng thua coøn coù theå cho ñoù laø moät söï ruûi ro baát ngôø, nhöng laàn naøy laïi thua coâ gaùi treû aáy moät caùch deã daøng nhö vaäy, haún laø coù ñieàu gì khoâng oån ñaây ! Caàm loøng khoâng ñaäu, baø vôï AÂyvô laäp töùc ñaùp maùy bay qua eo bieån Maêngsô tôùi thaúng Haxting ñeå xem chuyeän gì ñaõ xaûy ra. Nhöng khi tôùi nôi, taän maét ñöôïc nhìn thaáy ngöôøi phuï nöõ maäp maïp vôùi khuoân maët ñieàm tónh, thanh tuø, caëp maét ñaêm chieâu kieân nghò tröôùc ñöùc oâng choàng cao gaày khaúng khiu cuûa mình thì baø hieåu ra ngay raèng giöõa hoï chaúng coù moái quan heä naøo caû vaø tin raèng loãi thua laø do trình ñoä cuûa ñöùc oâng choàng mình maø thoâi.

Thôøi aáy ngöôøi ta thöôøng noùi vui raèng : Ñaïi kieän töôùng Aâyvô laø “khaùch haøng” ngon laønh nhaát cuûa Mensich hay noùi caùch khaùc laø Mensich ñaõ caâu ñöôïc “chuù caù böï Aâyvô”.

Cuõng taïi traän ñaáu naøy caâu laïc boä cuûa baø laïi coù theâm hai thaønh vieân môùi : Xuntan Khan vaø Misen.

Vaøo naêm 1934 hoï hoøa nhau ôû vaùn ñaáu thöù 4. Nhö vaäy trong caùc cuoäc ñaáu chính thöùc, Vera mensich  ñaõ thaéng Aâyvô vôùi tyû soá 2 - 1 (vaø hoøa 1) maëc duø baûn thaân Aâyvô  ñaõ ñaït ñöôïc hai laàn voâ ñòch ôû 4 giaûi noùi treân.

Veâra taâm söï “ Tröôùc ñaây toâi chôi côø chæ laø ñeå giaûi trí, sau ñoù toâi chôi côø ñeå hoïc hoûi, coøn baây giôø toâi chôi côø ñeå saùng taïo”.

Sau ñoù chieán tranh theá giôùi thöù 2 noå ra, caùc giaûi ñaàu khoâng ñöôïc toå chöùc . Vaøo naêm 1942, Vera ñaõ thaùch ñaáu vôùi  ñaïi kieän töôùng quoác teá Midet trong 10 vaùn, keát quûa Mensich ñaõ thaéng Midet vôùi moät tyû soá aùp ñaûo 4-1 (vaø 5 vaùn hoøa). Ñaây coù leõ laø traän ñaáu cuoái cuøng  cuûa Vera mensich.

Trong thôøi gian chieán tranh baø rôøi Haxting veà ôû taïi Luaân ñoân. Nhöõng naêm thaùng aùc lieät daàn daàn troâi qua, khi maø chieán tranh gaàn tôùi ngaøy keát thuùc thì ngaøy 27 thaùng 6 naêm 1944 trong moät ñôït taán coâng cuûa maùy bay Ñöùc vaøo thaønh phoá Luaân ñoân. Nhöõng traùi bom cuûa boïn phaùt xít ñaõ  gieát haïi Vera Mensich moät caùch bi thaûm. Baø cheát sôùm, cheát sôùm bieát bao, môùi ôû tuoåi 38, khi söùc löïc ñang traøn ñaày,taøi naêng ñang nôû roä. Roài cuõng chaúng bao laâu sau, thaùng 3 naêm 1946 Aliokhin cuõng qua ñôøi. Trong lòch söû voâ ñòch côø vua  chæ coù Mensich vaø Aliokhin laø nhöõng ngöôøi baát khaû chieán thaéng cho tôùi khi hoï qua ñôøi.

Mensich coù loái chôi chieán löôïc vöõng vaøng, daãn daét  vaùn côø moät caùch thoâng minh, raát ít khi maïo hieåm vaø khoâng ñi nhöõng nöôùc khoâng coù caên cöù. Mensich naém ñöôïc  khoâng keùm hieåu bieát veà lyù thuyeát. Tuy nhieân so vôùi trình ñoä côø caùch ñaây nöûa theá kyû thì caùc nöõ ñaáu thuû ngaøy nay ñaõ tieán hôn.

Ñeå ghi nhôù nhöõng thaønh tích vaø coâng lao cuøa baø ñaõ ñoùng goùp cho moân côø vua nöõ, Lieân ñoaøn côø vua quoác teá ñaõ ñaët cuùp vaøng mang teân Veâra Mensich, phaàn thöôûng cao  quyù nhaát cho ñoäi nöõ voâ ñòch theá giôùi theá vaän hoäi OÂlimpic veà côø vua ñöôïc toå chöùc hai naêm moät laàn. Vaø ñieàu ñaùng noùi theâm laø chieác cuùp vaøng mang teân ngöôøi phuï nöõ taøi ba vaø can ñaûm naøy luoân luoân ñöôïc caùc nöõ ñaáu thuû Lieân Xoâ mang veà ñaët taïi Maùtxcôva, nôi baø ñaõ sinh ra.

LUTMILA VLAÑIMIROPNA RUÑENCOÂ

Vaøo ñaàu theá kyû naøy, Mikhain Ivanovích Trigorin, nhaø chôi côø ngöôøi Nga kieät xuaát ñaõ töøng vieát moät caùch cay ñaéng : “Ngöôøi ta khoâng heà bieát ñeán caùc ñaáu thuû ngöôøi Nga !” Neáu coøn soáng ñöôïc ñeán ngaøy nay haún oâng seõ kinh ngaïc vaø töï haøo bieát bao, nhöõng ngöôøi con gaùi Xoâ Vieát khoâng nhöõng ñaõ xoùa boû noãi nieàm cay ñaéng cuûa oâng maø coøn mang vinh quang veà cho Toå quoác mình . Tuy gaàn 40 naêm qua voøng nguyeät queá Nöõ hoaøng côø vua ñöôïc caùc ñaáu thuû Lieân xoâ lieân tieáp chuyeàn tay cho nhau giöõ. Ngöôøi ñaàu tieân trong soá ñoù laø Lumila Ruñencoâ.

Sau khi Veâra Mensich qua ñôøi vaø chieán tranh keát thuùc, cuùp voâ ñòch côø vua theá giôùi cho nam giôùi ñöôïc tieáp tuïc vaøo naêm 1948. Coøn voøng ñaáu ñeå tìm ngöôøi keá vò vua bò chöõng laïi ñeán gaàn 4 naêm sau, cuoái cuøng vaøo thaùng 12 naêm 1949 thì cuoäc ñaáu mong ñôïi töø laâu ñöôïc toå chöùc. Cuoäc ñaáu naøy taäp hôïp ñöôïc nhöõng ñaáu thuû maïnh nhaát theá giôùi luùc baáy giôø nhö : Valentina Beâloâva, EÂlidaveta Böcoâva,OÂnga Rupsoâva, Lutmina Ruñencoâ, Fanni Hemxke... Thoaït ñaàu ôû voøng töù keát Lumila chöa ñöôïc caùc chuyeân gia ñaùnh giaù laø maïnh nhaát vaø cuõng coøn ít ngöôøi cho baø laø ngöôøi coù trieån voïng ban ñaàu. Lumila ñaõ chôi raát maïnh, bình tónh, hieåu bieát theá côø khaù saâu song laïi coù nhöôïc ñieåm laø raát deã ñeå cho ñoái phöông hôn quaân. Ñoái phöông cuûa baø ñaõ bieát khai thaùc söï hôn quaân naøy khaù trieät ñeå ñeå ñöa theá côø veà daïng caâng baèng roài môùi chuyeån sang lôïi theá cho hoï. Hoài ñoù baø mang soá 13, moät con soá maø ngöôøi vaãn cho laøhay gaëp ruûi ro vaø coù leõ thaät vaäy vì vaøo cuoäc gaëp vôùi Rupsoâva baø ñaõ chòu thua vaùn ñaàu. Vaùn tieáp theo baø ñaùnh vôùi nöõ ñaáu thuû ngöôøi Haø lan laø Fanni Hemxke. Ñaây laø vaùn ñaàu khaù kyø laï vaø caêng thaúng. Nöõ ñaáu thuû Haø lan töøng böôùc laøm chuû tình theá vaø hôn quaân. Nhieàu khaùn giaû cho raèng theá côø cuûa Lumila khoâng coøn maáy hi voïng song Lutmila vaãn chaêm chuù, kieân trì. Khoâng phaûi chæ coù  nhöõng nöôùc ñi chính xaùc  cuûa quaân côø treân baøn maø coøn phaûi coù möu meïo cuûa con ngöôøi . Baø nhaän thaáy ñoái thuû cuûa mình  toû ra phaân vaân beøn ñi moät nöôùc  coù veû voâ thöôûng voâ phaït. Luùc naøy chæ caàn coù theá  baø daàn daø laät ngöôïc tình theá . Cuoái cuøng baø  ñaõ giaønh ñöôïc  vaùn thaéng  töø choã khoâng ngôø. Boán tuaàn thi ñaáu caêng thaúng vaø  soâi noåi. Caùc nöõ ñaáu thuû  ñaõ boäc loä heát taøi naêng vaø caù tính cuûa mình. Möôøi vaùn thaéng, naêm vaùn hoøa vaø chæ duy nhaát moät vaùn thua  luùc môùi nhaäp cuoäc  ñaõ ñem laïi cho Lutmila 11,5 ñieåm (sau 13 voøng thi ñaáu) vaø chieám giaûi nhaát. Vaø nhö vaäy Lutmila Ruñencoâ ñaõ böôùc vaøo lòch söû côø quoác teá. Baø laø ngöôøi thöù hai sau Vera Mensích ñoaït chöùc nöõ voâ ñòch theá giôùi vaø môû ñöôøng ñaàu tieân cho tröôøng phaùi côø nöõ Lieân Xoâ ñöôïc noái tieáp sau naøy baèng Elidaveta Böcoâva, Onga Rupsoâva, Nona Gaprinlasvili, Maia chiburñanhitde.

Coù ñieàu ñaùng noùi laø ñoái vôùi Lutmila moân theå thao ñaàu tieân maø baø tham gia khoâng phaûi laø côø vua. Naêm 1925 coâ sinh vieân treû tuoåi Lutmila  ñöôïc baïn beø cuøng tröôøng khaâm phuïc vì  ñaõ ñoaït chöùc voâ ñòch bôi loäi ôû OÂñetxa. Coâ tung hoaønh thoaûi maùi trong soùng nöôùc treân tröôøng ñua xanh. Coøn côø vua ö ....ñoù laø moân theå thao hoïc theâm ôû thaày giaùo cuûa mình laø Xecgaây Boânñarin. Voán theå chaát khoûe maïnh, ñaàu oùc minh maãn coâ nöõ sinh Lutmila ñaõ tieáp thu moân côø moät caùch deã daøng  vaø nhanh choùng. Nhöõng nöôùc ñi ñoäc ñaùo cuûa coâ  laøm thaày giaùo raát thuù vò, song caû thaày laãn troø  ñeàu khoâng ai nghó raèng Lutmila seõ tieán xa trong moân theå thao  trí tueä naøy ñeán nhö  vaäy (veà sau Xecgaây Bonñarin trôû thaønh nhaø vaên). Luùc aáy chæ laø moät khoâng khí vui veû , hoøa thuaän. thoûa maùi bao quanh nhaø nöõ voâ ñòch bôi loäi maø thoâi.

Naêm 1926 taïi Matxcôva, Lutmila tôùi caâu laïc boä côø vaø ôû ñaây baø thöû vaän may cuûa mình moät caùch tình côø . Nhöõng vaùn côû  ñaùnh khaù ñoäc ñaùo vaø can ñaûm cuûa baø laøm huaán luyeän vieân Pheâño Phogheâleâvich chuù yù vaø khoâng khoù khaên chuùt naøo ñöa baø vaøo tham gia giaûi baùo “Söï thaät Komxoâmoân”. Taïi ñaây laàn ñaàu tieân baø gaëp Bruket, Morasepxkaia, Truñoâva vaø Rupsoâva nhöõng nöõ ñaáu thuû töông lai treû trung  vaø ñaày taøi naêng vaø ñaõ trôû thaønh nhöõng ngöôøi baïn thaân thieát  vôùi nhau trong nhieàu naêm sau. Giaûi baùo “Söï thaät Komxoâmoân ” maø Lutmila ñaït ñieåm cao nhaát ñaõ mang laïi cho baø nieàm say meâ vaø vöõng tin ôû mình. Hai naêm sau ñoù Lutmila laïi coù trong danh saùch  12 nöõ ñaáu thuû tham gia giaûi voâ ñòch Lieân xoâ (1928) song laàn ñoù chieác cuùp voâ ñòch ñöôïc trao cho Rupsoâva.

Taøi naêng cuûa Lutmola baét ñaàu nôû roä coù leõ töø khi baø chuyeån ñeán ôû thaønh phoá treân bôø soâng Neâva. Thaønh phoá  Leâningrat coù bieát bao coâng trình vaên hoùa ngheä thuaät, kieán truùc coå xöa, vôùi doøng soâng eâm ñeàm hai bôø laùt ñaù hoa cöông vaø nhöõng truï ñeøn coå kính, caûnh ñeïp haøi hoøa nhö thaám saâu vaøo loøng baø  vaø baø ñaõ trôû thaønh moät ngöôøi Leâningrat thöïc thuï . Vaø chính taïi ñaây baø ñaõ laøm neân nhöõng thaéng lôïi röïc rôõ. Sau ba naêm xeáp thöù hai töø naêm 1932 baø ñaõ trôû thaønh voâ ñòch thaønh phoá vaø ñaõ baûo veä ñöôïc danh hieäu naøy lieân tuïc trong 9 laàn cho ñeán ngaøy noå ra chieán tranh. Ñoù laø moät kyû luïc  chöa ai ñaït ñöôïc luùc baáy giôø. Thaät vaäy chæ caàn löu yù Leâningrat tröôùc ñoù khoâng laâu chính laø Peâtecbua, kinh ñoâ cuûa nöôùc Nga vaø nôi coù truyeàn thoáng noåi tieáng veà côø vaø trình ñoä côø cuûa nam vaø nöõ ôû ñaây ñöôïc ñaùnh giaù laø cao nhaát trong caû nöôùc.

Lutmila luoân nhìn thaáy ñöôïc nhöõng  ñieàu môùi meû trong moân theå thao haáp daãn naøy, baø theo ñeàu ñaën caùc baøi giaûng veà lyù thuyeát côø vaø naêm 1935, khi ñaõ ñaït lieân tieáp danh hieäu  voâ ñòch thaønh phoá baø ñaõ taâm söï :” Chæ ñeán baây giôø toâi môùi hieåu ra raèng tröôùc ñaây toâi khoâng bieát tí gì veà lyù thuyeát côø.” Lutmila laøm vieäc khaù nhieàu, baø thöôøng xuyeân ñoïc , phaân tích theå nghieäm  ñeå khaùm phaù nhöõng bí aån veà côø . Lutmila luoân töï haøo vaø xuùc ñoäng nhôù laïi cuoäc gaëp gôõ vôùi Vera Mensich, nhôù maõi lôøi noùi aân caàn khích leä  cuûa Veâra: “Em cöù  maïnh daïn tieáp tuïc chôi ñi, em raát coù taøi !”.

Song cuoäc ñôøi Lutmila khoâng chæ ñôn thuaàn laø moät nöõ kyø thuû. Chieán tranh aäp tôùi. Thaønh Leâningrat bò boïn phaùt xít vaây haõm ngaøy ñeâm. Bom ñaïn keû thuø. Ñoùi vaø reùt. Ñang phuï traùch boä phaän lao ñoäng vaø tieàn löông cuûa nhaø maùy Lutmila ñöôïc phaân coâng ñöa haøng traêm chaùu nhoû, con cuûa coâng nhaân nhaø maùy  tôùi vuøng Batxkini. Ngaøy nay taøu hoûa töø Leâningrat tôùi Boâloâgu chæ maát coù 4 giôø song luùc baáy giôø muoán vöôït qua quaõng ñöôøng 300 km aáy phaûi ñi maát 6 ngaøy 6 ñeâm. Cuoäc haønh trình vôùi  haøng traêm chaùu nhoû vöôït voøng vaây keû thuø thaät laø vöôït quùa söùc moät ngöôøi phuï nöõ. Chæ  rieâng vieäc ñöa caùc chaùu töø haøg traêm  nôi rôøi gia ñình ñeå taäp trung laïi ñöa leân taøu ñaõ laø moät  vieäc raát vaát vaû, sau ñoù laø aên uoáng, saên soùc caùc chaùu oám ñau, baûo veä an toaøn suoát doïc ñöôøng cho caùc chaùu. Bao gian nguy vaát vaû khoù khaên ñeå ñöa caùc chaùu tôùi nôi . Theá roài laïi lo saép xeáp nôi aên choán ôû, may maëc cho caùc chaùu. Vaø baø sung söôùng bieát bao khi nhìn thaáy nhöõng khuoân maët haïnh phuùc  cuûa caùc chaùu khi gaëp laïi cha meï mình. Coøn cha meï caùc chaùu ñaõ nhìn nhaän baø vôùi taám loøng bieát ôn. Ñoù quûa laø moät chieán coâng, chieán coâng cuûa tình yeâu vaø loøng nhaân haäu. Baø ñöôïc nhaø nöôùc taëng huaân chöông veà chieán coâng ñoù. Taám huy chöông cuõng nhö nhöõng chieác cuùp theå thao noùi veà moät con ngöôøi, moät con ngöôøi vì moïi ngöôøi maø soáng. Tuy thôøi gian chieán tranh gian khoå Lutmila vaãn khoâng queân côø. Baø tham gia vaøo cuoäc ñaáu vôùi nam giôùi ôû Baxkini vaø ñöôïc xeáp thöù 6, vì duy nhaát baø laø nöõ neân ñieàu ñoù ñöôïc xem nhö moät söï kieän.

Ñaát nöôùc trôû laïi hoøa bình , Lutmila trôû veà coâng vieäc chuyeân moân vaø tieáp tuïc chôi say meâ moân theå thao trí tueä naøy. Trong nhöõng cuoäc  thi ñaáu lôùn toå chöùc  vaøo naêm 1946 baø ñaõ thaéng caû hai vaùn trong baûng hai cuûa nöõ. Trong traän ñaáu quoác teá qua Radio giöõa Lieân Xoâ vaø Anh. Ñoù laø con ñöôøng daãn baø ñeán chieán thaéng veû vang giaønh chöùc voâ ñòch nöõ theá giôùi vaøo ñaàu naêm 1950.

Sau khi ñoaït ñöôïc ngoâi nöõ hoaøng côø, Lutmila tieáp tuïc giaønh nhieàu thaéng lôïi khaùc ôû caùc cuoäc ñaáu trong nöôùc. Vôùi Lutmila , ngöôøi ta coi nhö ngöôøi môû ñaàu chaëng ñaàu tieân cuûa cuoäc ñua tieáp söùc maø sau ñoù seõ laø Elidaveta Böcoâva, Onga Rupsova, Nona Gaprinñasvili, Maia Chiburñanhitde.

Giôø ñaây duø tuoåi ngaøy caøng cao song khoâng bao giôø Lutmila giaûm suùt loøng yeâu côø. Ñaõ nöûa theá kyû keå töø buoåi ñaàu tieân tham gia ñaáu côø, cuoäc ñôøi baø hieán daâng cho moân côø vua. Trong nhöõng naêm ñoù baø chôi bao nhieâu vaùn, ñieàu ñoù khoâng ai ñeám heát. Bieát bao nhieâu khai cuoäc phöùc taïp, nhöõng theá côø hieåm hoùc vaø thoâng minh, nhöõng ñoøn phoái hôïp taøi tình... vaø qua baøn côø laø baø coøn ghi nhôù ñöôïc bao nhieâu khuoân maët beø baïn cuõng laø ñoái thuû cuûa mình. Nieàm haïnh phuùc trong phuùt giaây thaéng lôïi vaø ñaéng cay sau thaát baïi.

Ngaøy nay tuï taäp quanh baø laø caùc ñaáu thuû nöõ treû tuoåi, hoï tranh luaän, hoï thöû nghieäm nhöõng saùng taïo cuûa mình  vaø hoï chôø ñôïi moät caùch tin caäy nhöõng lôøi chæ daãn, nhöõng lôøi khuyeân baûo cuûa baø. Hoï tìm thaáy ôû baø moät ngöôøi thaày, moät ngöôøi baïn yeâu côø, yeâu saùch vôû vaø ngheä thuaät. Trong caên phoøng cuûa baø ñaët chieác cuùp lôùn  voâ ñòch theá giôùi maø baø ñöôïc taëng hôn 30 naêm veà tröôùc cuøng vôùi danh hieäu ñaïi kieän töôùng  quoác teá. Haõy nghe baø taâm söï trong moät cuoäc phoûng vaán gaàn ñaây  :” Thaäm chí cho ñeán tuoåi naøy toâi khoâng theå soáng thieáu côø. Neáu ñöôïc choïn laïi töø ñaàu  coäc ñôøi, toâi choïn laïi con ñöôøng ñaõ ñi qua maëc duø khoâng phaûi luùc naøo cuõng chæ coù sung söôùng ”.

EùLIDAVETA BÖCOÂVA

Coù leõ moät ñaëc ñieåm cuûa caùc ñaáu thuû côø vua  nam cuõng nhö nöõ  Lieân xoâ laø hoï sôùm töï laäp  cuoäc ñôøi mình vaø tröôùc khi böôùc leân ñænh cao thaéng lôïi cuûa moân theå thao naøy  laø hoï ñaõ xaùc laäp ñöôïc moät ngheà nghieäp vöõng vaøng  nhôø söï hoïc taäp vaø lao ñoäng haêng say vaø nghieâm tuùc. ÔÛ moãi moät ngöôøi coâng vieäc keát hôïp haøi hoøa vôùi theå thao. Theå thao giuùp con ngöôøi thoâng minh vaø kheùo leùo  hôn trong lao ñoäng vaø lao ñoäng queân mình giuùp cho caùc vaän ñoäng vieân hình thaønh nhöõng phaåm chaát cao quùi cuûa vaän ñoäng vieân. Ñoù coù leõ laø ñieàu khaùc bieät caên baûn vôùi loái theå thao thöông maïi, theå thao chæ vì ñoàng tieàn nhö ôû Myõ vaø phöông Taây.

Thöïc tình maø noùi, ngay baûn thaân Elidaveta Böcoâva cuõng thuù nhaän laø chính baø cuõng khoâng ngôø raèng mình seõ trôû thaønh nhaø nöõ voâ ñòch theá giôùi  thöù ba veà côø vua. Baø sinh ra vaø lôùn leân ôû noâng thoân, taïi laøng Voâgoâliuboáp thuoäc Vlañimirsin. Hoài nhoû baø chæ coù theå  töï haøo vì queâ mình coù moät thaùnh ñöôøng laëng leõ Poâkroâva ôû Nerli, ñoù laø moät thaùnh ñöôøng coù kieán truùc raát ñeïp vaø ñoäc ñaùo, haøng naêm coù nhieàu khaùch du lòch ñeán thaêm. Baø theo hoïc ôû tröôøng laøng ñeán lôùp 4 vaø vì tröôøng laøng  cuõng chæ daïy ñeán lôùp 4 neân gia ñình cho coâ beù Liza (teân goïi Elizaveta) teân thuû ñoâ Matxcôva hoïc cuøng vôùi anh ruoät laø Vaxilia ñeå môû mang theâm kieán thöùc. Quaû vaäy, Matxcôva  môû ra tröôùc maét  Liza moät  chaân trôøi môùi vaø taïi ñaây coâ vöøa haêng say hoïc haønh  vöøa soáng soâi noåi heát mình : coâ tham gia ñua ngöïa , thích ñaùnh quaàn vôït, chöa heát, coâ coøn luyeän taäp ñeå tham gia caùc cuoäc ñua xe ñaïp ñeå roài say meâ vôùi moân theå thao môùi maø caùc coâ gaùi chæ nghe ñeán cuõng ñuû khaâm phuïc : ñua moâ toâ. Caùc moân theå thao ñoøi hoûi moät söùc khoûe phi thöôøng, loøng can ñaûm vaø thaùo vaùt khoâng keùm gì nam giôùi chaúng leõ laïi daãn coâ ñeán vôùi moân côø vua , moät moân theå thao thuaàn tuùy lí trí vaø laëng leõ, coù leõ ngay nhöõng ngöôøi giaøu oùc töôûng töôïng thôøi ñoù cuõng khoù maø ngôø tôùi. Con ñöôøng cuûa Liza thaät laø theânh thang. Coâ hoïc moät leøo heát trung hoïc roài vaøo tröôøng trung caáp kinh teá keá hoaïch vaø tieáp tuïc hoïc ñaïi hoïc kinh teá quoác daân . Coâ tham gia chôi côø ôû tröôøng trung hoïc cuõng chæ laø ham thích sô sô vaäy thoâi vaû laïi cuõng khoâng coù thì giôø ñeå ñi saâu tìm hieåu veà lyù thuyeát, vaû laïi trong ñaùm con trai chæ duy nhaát coâ laø con gaùi chôi côø neân coâ cuõng khoâng nghó tôùi vieäc tranh taøi.

Coù leõ tieåu söû veà côø  cuûa Böcoâva baét ñaàu vaøo naêm 1935. Naêm ñoù ôû Matxcôva coù cuoäc ñaáu côø quoác teá lôùn . Caùc ñaáu thuû coù tieáng treân theá giôùi teà töïu veà thi ñaáu taïi thuû ñoâ Lieân Xoâ. Söï kieän ñoù coù söùc haáp daãn vôùi nhöõng ngöôøi yeâu côø  Xoâ vieát, nhaát laø vôùi lôùp treû. Caùc nhaø chôi côø treû Lieân xoâ  tham gia ñaõ vöôït qua kyø thi ñoù moät caùch veû vang. Vaø sau cuoäc ñaáu laø moät phong traøo chôi côø soâi noåi haáp daãn khaù nhieàu coâ gaùi vì tröôùc maét hoï coù moät taám göông soáng laø nöõ voâ ñòch ñaàu tieân theá giôùi : Veâra Mensich cuõng veà Matxcôva thi ñaáu. Moät trong caùc coâ gaùi ñoù laø Böcoâva, coâ chaêm chæ ñeán tröôøng côø daønh cho phuï nöõ, ngöôïng nguøng thuù nhaän :” Töø giôø toâi ñaõ nhìn côø baèng ñoâi maét khaùc. Nhaø tröôøng ñaõ daïy toâi raát nhieàu !”.

Hai naêm sau Böcoâva ñaõ giaønh ñöôïc vò trí thöù ba trong traän chung keát nöõ cuûa thuû ñoâ Matxcôva. Baùo chí luùc ñoù ñaõ vieát veà coâ :” Moät nöõ ñaáu thuû côø treû ñaày taøi naêng ñoàng thôøi laø moät coâ gaùi hoaït ñoäng xaõ hoäi tích cöïc”.

Töø naêm 1938 ñeán naêm 1941 coâ giöõ vöõng danh hieäu voâ ñòch nöõ cuûa thuû ñoâ.

Chieán tranh lan roäng, Böcoâva vaãn tieáp tuïc laøm vieäc trong ngaønh coâng nghieäp nhöng coâng vieäc thöù hai cuûa baø cuõng khoâng keùm phaàn baän roän: caùc chieán só bò thöông ñang chôø baø ôû quaân y vieän, ñeå giaûm bôùt noãi ñau ñôùn cuûa hoï cuõng nhö duøng thôøi gian ñieàu trò vaøo moân theå thao thuaän tieän nhaát baø ñaõ höôùng daãn hoï chôi côø. Ñeán nay Böcoâva vaãn coøn giöõ ñöôïc nhöõng böùc thö cuûa caùc só quan vaø nhöõng ngöôøi lính vieát vaén taét vaø caûm ñoäng :” Chieán só vaø só quan ñôn vò 500H xin toû loøng bieát ôn E.I. Böcoâ va ñaõ khoâng quaûn thôøi gian ñeán höôùng daãn chuùng toâi chôi côø, toå chöùc nhöõng traän ñaáu raát coù giaù trò. Ñaõ 203 laàn ñeán Quaân y vieän vaø daønh cho chuùng toâi 800 giôø. Voâ cuøng caûm ôn !”

Naêm 1948 Böcoâva daønh ñöôïc chöùc voâ ñòch nöõ toaøn Lieân Xoâ. Coøn ñaàu naêm 1950 khi Ruñencoâ daønh ñöôïc chöùc voâ ñòch theá giôùi thì Böcoâva cuõng ñaït ñöôïc soá ñieåm khaù cao chæ keùm nhaø voâ ñòch nöûa ñieåm.

Song phaûi ñeán naêm 1952 thì taøi naêng veà côø cuûa Böcoâva môùi boäc loä hoaøn toaøn vaø noåi baät. Trong voøng ñaáu loaïi ñeå choïn ñaáu thuû cuûa nhaø voâ ñòch baø ñaõ nhanh choùng laàn löôït haï caùc ñoái thuû cuûa mình. Traän tranh giaûi voâ ñòch theá giôùi cuûa nöõ toå chöùc vaøo naêm 1953 thaät laø hoài hoäp. Baùo chí phoûng ñoaùn khaù nhieàu. Phong caùch cuûa Böcoâva ñöôïc moïi ngöôøi ñaùnh giaù cao : traïng thaùi taâm lyù raát toát, khoâng khi naøo phaân vaân hay giao ñoäng tröôùc caùc theá côø hieåm hoùc. Böcoâva thöôøng keát thuùc giai ñoaïn khai cuoäc nhanh choùng ñeå böôùc vaøo trung cuoäc, ôû giai ñoaïn naøy baø cuõng coá theá traän raát vöõng chaéc, vaø noùi chung veà giai ñoaïn trung cuoäc baø noåi baät trong soá caùc ñaáu thuû. Noåi baät nöõa ôû baø laø ñaáu thoaûi maùi, raát ung dung vaø nhieàu ngöôøi nhaän xeùt hình nhö baø luùc naøo cuõng vui veû. Ngay nhöõng vaùn thaäm chí khoâng coøn hy voïng nöõa baø vaãn taän duïng nhöõng khaû naêng nhoû nhaát ñeå gaây cho ñoái phöông nhöõng tình huoáng phöùc taïp, baét ñoái phöông phaûi naùt oùc suy nghó vaø toán theâm nhieàu thì giôø. Nhöõng luùc ñoù baø hay nhìn ñoái phöông moät caùch ñoä löôïng vaø mæm cöôøi. Nhieàu vaùn nhö vaäy ñaõ keát thuùc hoøa, vaäy laø baø ñöôïc theâm nöûa ñieåm.

Traän ñaáu naêm 1953 vôùi Ruñencoâ ñaõ ñem veà cho Böcoâva ngoâi nöõ hoaøng thöù 3 trong lòch söû côø vua nöõ theá giôùi. Ñoù laø ñænh cao choùi loïi trong cuoäc ñôøi baø. Ngöôøi ta noùi raèng chieán thaéng ñöôïc Ruñencoâ vôùi tæ soá 8 - 6 ñoái vôùi Böcoâva quaû laø moät chieán coâng.

Naêm 1956 ñoät nhieân noåi leân Rupsoâva vaø baø ñaõ phaûi nhöôøng voøng nguyeät queá nöõ hoaøng song sau ñoù hai naêm gaëp laïi Rupsoâva baø ñaõ thaéng vôùi tæ soá aùp ñaûo 8,5 - 5,5 giaønh laïi chöùc voâ ñòch theá giôùi roài ba naêm sau ñeå baûo veä chöùc voâ ñòch cuûa mình baø ñaõ thaéng oanh lieät Kina Dvoârökina vôùi moät tæ soá ítr ai ngôø 8,5 - 4,5 vaø giöõ vöõng danh hieäu nöõ hoaøng côø ñuùng 9 naêm cho ñeán naêm 1962.

Böcoâva ñöôïc nhieàu ngöôøi ngöôõng moä khoâng phaûi chæ trong maø coøn ôû ngoaøi nöôùc. Baø cuøng caùc nöõ ñoàng höông cuûa mình trong ñoäi côø nöõ Lieân Xoâ gaëp vaø ñaáu vôùi caùc nöõ ñaáu thuû Anh, Tieäp Khaéc, Nam Tö, CHDC Ñöùc. Taïi Haø Lan baø ñaõ ñaáu moät traän xuaát saéc tröôùc nöõ ñaáu thuû coù teân tuoåi theá giôùi Milunca Ladareâvích trong traän ñaáu taïi Axtecñam vaøo naêm 1960. Veà Milunca baø coù dòp gaëp laïi vaøo naêm 1964 ñeå choï ngöôøi tranh chöùc voâ ñòch. Traän ñaáu voâ cuøng caêng thaúng vaø keùo daøi tôùi 86 nöôùc ñi. Traän ñaáu giaèng co. Theá coù lôïi cho moãi beân ñöôïc luaân chuyeàn cho nhau. Böcoâva ra quaân vaø daønh ñöôïc theá chuû ñoäng baét ñöôïc theâm hai quaân toát song sau ñoù theá côø gaàn nhö ñaûo ngöôïc, ñoái phöông tuy maát quan nhöng ôû theá chieáu heát vua. Trong luùc nguy nan nhö vaäy Böcoâva chaäm chaïp töøng böôùc, töøng böôùc moät heát söùc kieân trì vaø khoân kheùo traùnh cho vaùn côø keát thuùc sôùm, coá söùc keùo daøi nöôùc ñi vaø daãn daét vaùn côø ñeán hoøa gaây söûng soát cho nhieàu ngöôøi.

Yeâu ñôøi, soâi noåi coäng vôùi trí thoâng minh vaø loøng can ñaûm, Böcoâva luùc naøo cuõng thu huùt quanh mình ñoâng ñaûo baïn beø. Baø ñi raát nhieàu nôi ñeå phoå caäp, huaán luyeän côø cho lôùp treû            . Nhöõng ngöôøi yeâu thích moân theå thao naøy thöôøng xuyeân ñöôïc gaëp baø treân maøn aûnh nhoû, baø phuï traùch chöông trình “Tröôøng hoïc côø Vua” cuûa voâ tuyeán truyeàn hình Lieân Xoâ. Haøng naêm caùc baïn yeâu thích côø göûi veà ñòa chæ cuûa baø khoaûng 50.000 böùc thö. Saùch cuõnh nhö nhöõng baøi baùo veà côø cuûa baø thöôøng ñöôïc coâng chuùng tìm ñoïc.

Cuõng nhôø baøn tay toå chöùc cuûa baø, coâng nhaân cuûa haõng oâ toâ Rônoâ nöôùc Phaùp raát vui thích ñöôïc ñaáu côø vôùi coâng nhaân nhaø maùy cheá taïo oâ toâ DIN cuûa Lieân Xoâ vì baø coøn laø hoäi vieân cuûa hoäi höõu nghò Xoâ-Phaùp.

ONGA RUPSOÂVA

Baø Onga Rupsoâva ñaõ giaø laém roài. Thôøi gian troâi nhanh bieát bao . Maùi toùc baø ñaõ baïc phô. Nhöng kiaø, baø vaãn ñang ngoài tröôùc baøn côø, nhöõng quaân côø laïi theo baøn tay giaø nua cuûa baø di ñoäng. Caû moät theá traän ñang daøn ra maø baø laø ngöôøi chæ huy. Baø ñaõ töøng laø ngöôøi chæ huy haøng nghìn theá traän nhö vaäy trong hôn nöûa theá kyû. Caû moät cuoäc ñôøi coáng hieán troïn veïn cho moät moân theå thao. Vaøo dòp baø 75 tuoåi. taïp chí côø “64” ñaõ ñaêng chaân dung baø keøm theo lôøi ñeà taëng :”Nhaân dòp Onga Nicolaiepna Rupsova, cöïu nöõ voâ côø theá giôùi troøn 75 tuoåi, baïn ñoïc vaø ban bieân taäp taïp chí chuùng toâi xin chuùc möøng baø, nöõ kyø thuû xoâ vieát löøng laãy, moät ngöôøi saùng laäp phong traøo côø vua nöõ. Chuùc baø luoân luoân maïnh khoeû, moïi söï toát ñeïp.”

Teân tuoåi cuûa Onga böøng saùng vaø ñöôïc bieát ñeán töø naêm 1928 khi baø giaønh thaéng lôïi, ñoaït cuùp voâ ñòch nöõ toaøn Lieân Xoâ. Keå töø ñoù trôû ñi, caùc cuoäc ñaáu lôùn haàu nhö khoâng khi naøo vaéng maët baø. Naêm 1949 baø cuøng caùc nöõ ñaáu thuû maïnh nhaát theá giôùi tham gia traän chung keát giaønh chöùc voâ ñòch theá giôùi. Trong traän ñaáu naøy suyùt nöõa baø ñaõ laøm neân chuyeän : giaønh ñöôïc soá ñieåm raát cao chæ keùm nhaø nöõ voâ ñòch coù nöûa ñieåm ! Tuy nhieân baø ñaõ giaønh ñöôïc troïn veïn loøng kính troïng cuûa giôùi haâm moä.

Thôì kyø huy hoaøng nhaát cuûa baø laø vaøo naêm 1955-1956. Sau khi thaéng taát caû caùc ñoái thuû ôû voøng chung keát baø böôùc vaøo traän tranh ngoâi Nöõ hoaøng vôùi ñöông kim voâ ñòch luùc baáy giôø laø EÂlizaveta Böcoâva. Phöông chaâm trong traän ñaáu quan troïng baäc nhaát naøy cuûa baø thaät heát söùc ñôn giaûn vaø roõ raøng : Taán coâng vaø chæ coù taán coâng. Vöøa taùo baïo, vöøa saùng suoát moãi moät vaùn baø ñeàu tìm caùch ñöa ñoái phöông vaøo theá bò ñoäng, phaûi choâng ñôõ. Ñoù laø vieäc khoâng maáy deã daøng nhaát laø tröôùc moät Böcoâva kieân cöôøng. Nhöng cuoái cuøng baø ñaõ thaønh coâng.Elizaveta Böcoâva ñaõ phaûi chòu thua vaø trao laïi cho baø voøng hoa chieán thaéng. Baø ñaõ trôû thaønh nhaø nöõ voâ ñòch theá giôùi thöù tö.

Onga daønh cho côø moät tình yeâu say ñaém. Trong ngoâi nhaø ñôn sô cuûa baø khoâng coù caùc loaïi ñoà goã moát, khoâng coù nhöõng ñoà vaät quyù giaù song laïi coù la lieät nhöõng chieác cuùp, nhöõng phaàn thöôûng cuûa bieát bao nhieâu traän thi ñaáu, moät tuû saùch khoång loà goâm caùc loaïi saùch veà ngheä thuaät vaø taát nhieân laø veà côø. Coâ con gaùi uùt cuûa baø, coâ beù Leâna ngaøy naøo coøn ngoài loït thoûm trong loøng meï baây giôø ñaõ laø ñaïi kieän töôùng quoác teá côø Vua. Choàng baø, oâng Abram Boârixoâvich Poâliac trong nhieàu naêm laø huaán luyeän vieân cuûa baø. Gia ñình baø laø moät toå aán haïnh phuùc vaø moïi ngöôøi ñeàu yeâu meán moân theå thao ñaày haáp daãn vaø ngheä thuaät naøy.

***

Naèm beân bôø Haéc Haûi laø moät xöù sôû töôi ñeïp vôùi bieån khôi meânh moâng ñaày aùnh saùng maët trôøi , ñoù laø nöôùc coäng hoøa Grudia.  Grudia coøn coù nhöõng vöôøn nho, ruoäng nho baït ngaøn. Nho cuûa Grudia ngon noåi tieáng caû trong nöôùc laãn nöôùc ngoaøi, nhaát laø röôïu nho, ñeán möùc chuøm nho Grudia ñaõ coù moät choã ñöùng danh döï treân quoác huy cuûa nöôùc coäng hoøa. Ngöôøi Grudia phoùng khoaùng, duõng caûm vaø nhaân haäu. Neáu baïn tôùi thuû ñoâ Tbilixi, baïn seõ phaûi söõng sôø tröôùc nhöõng kieán truùc coå ñaïi cuõng nhö hieän ñaïi. Moät trong nhöõng toøa nhaø ñöôïc bieát ñeán nhieàu nhaát laø cung côø vua cuûa nöôùc coäng hoøa.

Nhöng tröôùc heát xin keå cho caùc baïn nghe caâu chuyeän veà ba coâ gaùi Grudia. Ñoù laø Noâna, Nana, vaø Maia. Theá giôùi côø vua goïi hoï laø ba Hoaøng haäu. Ñuùng ra thì chæ coù hai ngöôøi thöïc söï laø Hoaøng haäu, song veà taøi naêng thieân phuù thì caû ba ñeàu xöùng ñaùng laø Hoaøng haäu.

Thaät laï luøng xöù sôû Grudia ñaõ sinh ra nhöõng  nöõ voâ ñònh côø Vua maïnh nhaát theá giôùi trong hôn 30 naêm . Töï nhieân hình thaønh moät tröôøng phaùi côø ñöôïc goïi laø tröôøng phaùi Grudia. Ñaïi kieän töôùng quoác teá Phlor ñaõ vieát:”Neáu theá giôùi thaønh laäp moät ñoäi tuyeån nöõ ñeå ñaáu vôùi ñoäi tuyeån nöõ cuûa Lieân xoâ thì Lieân xoâ chæ caàn cöû ra ñoäi tuyeån cuûa nöôùc coäng hoøa Grudia cuõng ñuû ñeå daønh thaéng lôïi chaéc chaéc roài!” tröôøng phaùi côø naøy ngaøy caøng coù theâm nhieàu teân tuoåi môùi. Cuõng khoù maø giaûi thích: vì sao trong moät nöôùc coäng hoøa chæ coù 5 trieäu daân laïi coù ñöôïc nhöõng ñaáu thuû maïnh nhö vaäy. Coù leõ khoâng phaûi tình côø maø ôû Grudia töø thôøi coå ñeán nay coù phong tuïc taëng cho coâ daâu khi veà nhaø choàng ngoaøi caùc cuûa hoài moân khaùc bao giôø cuõng keøm theo moät baøn côø. Baét ñaàu töø naêm 62 tröôøng phaùi côø nöõ ñaõ  giaønh thaéng lôïi haàu nhö tuyeät ñoái treân kyø ñaøi quoác teá vôùi chöùc voâ ñònh theá giôùi veà caù nhaân cuõng nhö ñoàng ñoäi. Trong nhieàu naêm, nhöõng traän ñaáu ñeå giaønh ngoâi Nöõ hoaøng hoaøn toaøn mang tính chaát gia ñình Grudia.

Nona Gaprindasvili-coâ gaùi ñaàu tieân maø toâi seõ keå vôùi caùc baïn, töø  naêm 12 tuoåi ñaõ tham gia nhöõng cuoäc thi ñaáu chính thöùc cuûa nöôùc coäng hoøa vaø chæ sau ñoù ba naêm thì coâ gaùi 15 tuoåi aáy ñaõ gaây söûng soát  : trong traän ñaáu giaønh chöùc voâ ñòch nöõ Grudia coâ ñaõ ñaït soá ñieåm  15,5 trong soá 16 ñieåm coù theå, nghóa laø coâ ñaùnh thaéng 15 vaùn vaø chæ duy nhaát moät vaùn hoøa, coøn khoâng thua vaùn naøo giaønh chöùc voâ ñòch .Naêm sau môùi 16 tuoåi Nona ñaõ tham gia vaøo traän ñaáu tranh giaûi voâ ñòch  toaøn lieân bang. Phong caùch chôi côø cuûa coâ laøm cho nhieàu chuyeân gia phaûi thích thuù : Coâ coù phong caùch chôi  maïnh meõ vaø saâu saéc nhö caùc ñaáu thuû nam giôùi taøi ba. Nona taâm söï “ Khi ñöôïc moïi ngöôøi cho bieát toâi chôi côø coù phong caùch nam giôùi, vôùi taát caû loøng yeâu meán cuûa giôùi mình, toâi raát töï haøo vôùi ñaëc tính ñoù”.

Song phaûi ñeán naêm 1962 coâ môùi thöïc söï trôû thaønh nhaø caùch taân lôùn nhaát trong moân côø Vua cuûa nöõ. Ngöôøi ta noùi raèng Veâra Mensich  laø ngöôøi môû ñöôøng  cho phuï nöõ böôùc leân ñaøi danh döï trong laøng côø, Ruñencoâ,Böcoâva vaø Rupsoâva laø nhöõng ngöôøi phuïc höng  vaø mang laïi söùc soáng cho côø vua cuûa phuï nöõ baèng caùch chôi coù baøi baûn lyù thuyeát ñaày ñuû. Nhöng phaûi ñeán Nona Gaprinñavili thì môùi thöïc söï laøm moät cuoäc caùch maïng moät böôùc nhaûy voït veà chaát  trong côø. Nona ñaõ chaám döùt caùch ra quaân leà meà, theo khuoân maãu vaø caùch chôi “chôø thôøi” nghóa laø taän duïng nhöõng sô hôû cuûa ñoái phöông hoaëc keùo daøi vaùn ñaáu ñeå cöùu vaõn tình theá. Nona vôùi söï am hieåu saâu saéc veà lyù thuyeát ñaõ thöïc hieän loái chôi chôùp nhoaùng, taùo baïo vaø heát söùc möu meïo. Nona Gaprinñavili ñaõ chieán thaéng nöõ voâ ñòch theá giôùi luùc baáy giôø laø Böcoâva taïi Matxcôva naêm 1962 vôùi tyû soá gaây chaán ñoäng vang doäi  trong dö luaän : 9/2 trong ñoù Nona thaéng 7 vaùn, boán vaùn hoøa, khoâng moät vaùn thua, thaät laø ñieàu khoù töôûng töôïng ñoái vôùi giaûi voâ ñòch theá giôùi.

Coù dòp caùc baïn seõ ñöôïc ñoïc quyeån saùch do Nona vieát “Toâi thích maïo hieåm” ñoù laø moät quyeån saùch raát hay, phong phuù vaø thaät boå ích khoâng chæ ñoái vôùi caùc baïn nöõ vaø caû ñoái vôùi nam giôùi. Thaät vaäy, ñòch thuû cuûa Nona baây giôø ñaâu phaûi chæ laø phaùi nöõ. Tuy suoát 16 naêm, xin nhaéc laïi laø 16 naêm lieân tuïc, giöõ danh hieäu nöõ hoaøng côø Vua  Nona ñaõ laàn löôït ñaáu vôùi caùc nam kyø thuû vaø ñaõ khoâng ít laàn chieán thaéng  caùc ñaáu thuû nam giôùi löøng danh, caùc ñaïi kieän töôùng quoác teá. Caâu laïc boä “Nona Gaprinñasvili”  ngaøy caøng ñoâng ñaûo caùc thaønh vieân. Caùc tay côø cöï phaùch cuûa nam giôùi ï cuõng “vôõ ñaàu” tröôùc nhöõng nöôùc ñi taùo baïo vaø maïo hieåm kyø laï,  möu meïo taøi tình vaø nhöõng “caùi baãy” cheát ngöôøi. Nona khoâng nhöõng ñöôïc phong danh hieäu ñaïi kieän töôùng quoác teá  cuûa nöõ maø naêm 1978 chò  coøn laø ngöôøi ñaàu tieân ñöôïc phong danh hieäu ñaïi kieän töôùng quoác teá côø Vua cuûa nam giôùi , laø ngöôøi ñaàu tieân ñöôïc nhaän giaûi thöôûng Oxcar veà côø. Vaø coù leõ cuõng neân noùi trong boä söu taäp veà thaønh tích theå thao cuûa mình chöa vaéng haïng cuùp naøo hay giaûi naøo maø chò chöa coù : töø voâ ñòch nöôùc coäng hoøa, voâ ñòch Lieân xoâ voâ ñòch theá giôùi, voâ ñòch Olimpic giaûi ñoàng ñoäi, caùc giaûi nöõ theá giôùi, caùc traän ñaáu höõu nghò, ñöùng ñaàu baûng heä soá ELOÂ.

Cuõng töø khi Nona giaønh ñöôïc giaûi voâ ñòch theá giôùi, chò ñaõ trôû thaønh thuû lónh cuûa phong traøo côø môùi cuûa caû nöôùc maø nhaát laø ôû Grudia. Khoâng theå keå heát teân caùc coâ gaùi taøi naêng ôû Grudia say meâ moân côø ñaõ ñaït nhöõng thaønh tích lôùn nhôø aûnh höôûng vaø söï giuùp ñôõ cuûa Nona.

Noåi baät nhaát cuøng thôøi vôùi Nona vaø laø ngöôøi ñoàng höông cuûa chò  Nana Alexanñra .Ngöôøi ta goïi ñoù laø moät caëp côø nöõ meâ hoàn. Nana vaøo naêm 17 tuoåi ñaõ ñoaït chöùc voâ ñòch nöõ toaøn Lieân Xoâ. Taøi naêng cuûa hoï xaáp xæ nhö nhau ñeán noãi nhaø bình luaän côø noåi tieáng Lieân Xoâ laø Roâsan ñaõ cho bieát caùc coâ gaùi chôi côø  ôû Grudia raát khoù khaên khi xaùc ñònh mình seõ trôû thaønh Nona hay Nana. Neáu Nona 5 laàn giöõ vöõng danh hieäu voâ ñòch theá giôùi cuûa mình thì cuõng nhieàu laàn Nana laøm cho Nona phaûi kính neå,  coù luùc ngoâi Nöõ hoaøng töôûng nhö ñaõ loït vaøo tay Nana  neáu Nona khoâng vaän duïng toaøn boä “pheùp maøu” cuûa mình coäng theâm phaàn may maén.  Haàu nhö nhöõng naêm thaùng ñoù  hoï luoân luoân coù maët beân nhau trong ñoäi tuyeån côø nöõ Lieân xoâ tham gia caùc ñaïi hoäi Olimpic quoác teá veà côø vaø cuøng nhau  mang chieác Cuùp voâ ñòch ñoàng ñoäi nöõ mang teân Vera Mensich veà cho Toå Quoác mình ...Hoï ñaõ cuøng nhau môû ra thôøi kyø vaøng son côø Vua cuûa phaùi nöõ. Trình ñoä am hieåu veà chieán löôïc chieán thuaät trong côø cuûa hoï ñaõ phaùt trieån ñeán ñænh cao. Nhieàu vaùn côø hoï ñaõ saùng taïo ra caùc nöôùc ñi môùi laï vaø ñöôïc tuyeån vaøo nhöõng vaùn côø hay trong caùc saùch giaùo khoa veà côø. Hoï ñaõ goùp phaàn ñöa trình ñoä côø cuûa nöõ giôùi leân gaàn  vôùi trình ñoä côø cuûa nam giôùi, ñieàu maø xöa nay phuï nöõ tröôùc ñaây khoâng laøm noåi . Thaäm chí teân tuoåi cuûa hoï coøn ñöôïc ñaët cho moät soá loaïi myõ phaåm: moät nhaø maùy saûn xuaát nöôùc hoa  cho xuaát xöôûng loaïi nöôùc hoa mang teân Nona.

Xin môøi caùc baïn haõy nghe Gapinñasvili taâm söï ñoâi ñieàu qua  baøi traû lôøi phoûng vaán cuûa chò

- Trong moân côø Vua, ñieàu gì laøm cho chò  ñaùnh giaù cao hôn caû ?

-  Ñoù laø moät moân chôi heát söùc phöùc taïp. Toâi raát yeâu thích vì noù khoâng bao giôø laëp laïi,  caùc tình theá luoân luoân thay ñoåi treân baøn côø, nghóa laø vì tính chaát voâ taän cuûa noù .

- Ai laø ngöôøi maø chò toân suøng nhaát ?

- Taát caû caùc nhaø voâ ñòch theá giôùi. Moãi moät ngöôøi trong soá hoï ñeàu coù coáng hieán cuûa mình cho ngheä thuaät côø. Hoài coøn treû ngöôøi maø toâi suøng baùi nhaát laø Mikhain Tan . OÂng ñaõ thaät söï bieán côø thaønh moät moân theå thao.

- Chò daønh bao nhieâu thôøi gian ñeå chôi côø ? Vaø nhöõng vieäc gì döùt chò ra khoûi thôøi gian chôi côø ?

- Bao nhieâu thôøi gian nhö ?  Ñieàu ñoù coøn tuøy hoaøn caûnh ... Coøn nhöõng gì  chieám thôøi gian chôi côø cuûa toâi : ñoù laø nhöõng baän roän gia ñình vaø nhöõng coâng taùc xaõ hoäi

- Vì sao cho ñeán nay phuï nöõ thöôøng chôi côø vaãn keùm hôn nam giôùi. Chò coù theå hi voïng raèng trong töông lai coù theå ñaït ñöôïc söï bình ñaúng trong lónh vöïc naøy khoâng?

- Toâi cho raèng vieäc ñaët ra caâu hoûi naøy laø khoâng caàn thieát. Trong caùc cuoäc tranh taøi veà côø nam giôùi coù nhöõng öu vieät cuûa hoï. Cuoäc soáng cuûa phuï nöõ vaø nam giôùi khoâng bao giôø dieãn ra ôû trong nhöõng ñieàu kieän gioáng nhau. Nhöõng cuoäc ñaáu côø ñeàu laø nhöõng traän ñoï taøi nhieàu luùc caêng thaúng quaù möùc,  maø nam giôùi laïi coù ñöôïc söï cöùng raén hôn. Song nhöõng nöõ ñaáu thuû côø haøng ñaàu coù theå ñoï taøi moät caùch caân baèng vôùi nam giôùi. Theo kinh nghieäm cuûa  toâi thì thaønh tích cao seõ ñeán khi baïn coù  theå chaát vaø traïng thaùi tinh thaàn tuyeät haûo nhaát. Coøn noùi veà söï hoaøn toaøn bình ñaúng thì toâi cho ñieàu naøy khoâng hieän thöïc.

- Theo yù chò ñieàu gì caàn thieát ñeå thuùc ñaåy söï tieán boä  cuûa moân côø Vua cuûa nöõ?

- Caàn coù ñöôïc nhöõng traän ñaáu maïnh hôn nöõa. Hieän nay nhöõng traän ñaáu nhö vaäy coøn quaù ít. Neân tuyeân truyeàn roäng hôn veà moân côø naøy ñoái vôùi nöõ.

Ngöôøi ta keå nhieàu maåu chuyeän veà Nona, trong ñoù coù thaùi ñoä  luoân luoân thöøa nhaän  nhöõng phaåm chaát öu vieät cuûa caùc ñoái thuû  cuûa mình vaø chaân thaønh chia vui vôùi caùc ñaáu thuû lôùp treû.

Naêm 1978 taïi Pixunña moät khu nghæ maùt xinh ñeïp naèm treân bôø Haéc haûi traän ñaáu daønh danh hieäu voâ ñòch nöõ côø vua keùo daøi suoát moät thaùng röôõi, cuoäc ñaáu thaät gay go .Ñeán vaùn thöù 15 ngöôøi ta thaáy Nona Gaprinñavili ñöùng daäy mæm cöôøi baét chaët tay vaø sau ñoù thaân thieát oâm hoân Maia Chiburñanhitde ngöôøi töø nay seõ keá vò mình.

Maia laø ai ? Bao nhieâu tuoåi ? ngöôøi ôû ñaâu vaø söï nghieäp côø cuûa coâ ra sao?

Song tröôùc tieân toâi muoán töôøng thuaät ñoâi lôøi veà  traän ñaùnh lòch söû  chuyeån tieáp voøng nguyeät queá  vinh quang noùi treân.

Tröôùc khi traän ñaáu baét ñaàu nhöõng ngöôøi haâm moä cuõng nhö caùc chuyeân gia côø Vua  ñaõ tranh luaän khaù soâi noåi song noùi toùm laïi ngöôøi ta cho raèng caû hai ñeàu  coù khaû naêng giaønh thaéng lôïi. Löu yù tôùi ñieàu naøy moät chuùt bôûi vì ñeå ñöôïc ñaáu vaø laïi coù khaû naêng ñeå thaéng tröôùc moät thaàn töôïng  veà côø nhö Nona  thì ngöôøi tranh giaûi phaûi laø ngöôøi nhö theá naøo ?

Ba vaùn ñaàu tieân hoøa caû ba. Traän theá dieãn ra töông ñoái hoøa dòu. Maia ñang laøm quen vôùi ñænh cao Nona coøn Nona cuõng chöa noùng voäi. Theo theå thöùc ñaáu thì coøn tôùi 13 vaùn nöõa ... Vaùn thöù tö môû ñaàu cuõng chöa coù gì gay caán song ñeán giöõa vaùn ñoät nhieân Nona thí moät quaân Maia hieåu ngay raèng Nöõ hoaøng baét ñaàu thöïc hieän sôû tröôøng cuûa mình vaø Maia chaáp nhaän nöôùc ñaáu vì roõ raøng muoán lieàu lónh thì phaûi suy nghó caân nhaéc heát söùc kó caøng,maát nhieàu thôøi gian, luùc ñoù öu theá thôøi gian thuoäc veà Maia. Nona laïi ñi moät nöôùc maïo hieåm thöù hai ñoåi xe laáy maõ vaø theá côø trôû neân heát söùc roái ren phöùc taïp, lieäu Maia coù nhaän thaáy vaø  thoaùt khoûi tình theá naøy khoâng ?  Taäp trung heát söùc vaøo baøn côø  suy nghó vaø Maia ñaõ tìm ra nöôùc ñi traû lôøi chính xaùc. Nona tieáp tuïc ñöa theá côø  phöùc taïp hôn song thôøi gian ñaõ khoâng cho pheùp, chieác kim baùo heát giôø ñaõ rôi xuoáng vaø theá laø tuy vaùn côø chöa keát thuùc Nona ñaõ thua vaùn ñaàu tieân.

Ñeán vaùn thöù 5 ñaõ keùo daøi ñuû 40 nöôùc theo thôøi gian qui ñònh vaø vaùn côø hoaõn ñeán hoâm sau. Veà nhaø phaân tích Nona raát khaâm phuïc nhöõng nöôùc  ñi xuaát saéc cuûa Maia vaø thaáy roõ theá côø ñaõ coù lôïi roõ reät cho Maia, chæ coù nhöõng nöôùc ñi laàm laãn môùi caân baèng laïi tình theá, maø nhöõng nöôùc ñi laàm laãn  ôû Maia chaéc haún khoâng theå coù ñöôïc.Hoâm sau Nona coâng nhaän thua khoâng chôø ñaáu tieáp roài xin hoaõn ñaáu (theo qui ñònh trong quaù trình thi ñaáu coù theå xin hoaõn 3 laàn) coù leõ ñeå nghieân cöùu kyõ ñòch thuû cuûa mình hôn.Maia daãn tröôùc 2 - 0.

Quaû nhieân ba vaùn tieáp theo Nona thaéng 1 vaùn vaø hoøa hai vaùn nhö theá laø chæ caàn thaéng theâm vaùn thöù 9 laø seõ coù tyû soá hoøa. Song Nona laïi thaát voïng vì ôû vaùn naøy Maia ñaùnh troäi haún, coâ boäc loä ñöôïc haøng loaït öu ñieåm noåi baät cuûa mình vaø khi vaùn naøy keát thuùc Maia laïi hôn Nona hai ñieåm. Söï kieân cöôøng vaø bình tónh ñaõ ñem laïi lôïi theá  sau khi hoøa  vaùn thöù möôøi, Nona ñaõ thaéng vaùn thöù 11, ñoù laø moät vaùn ñaùnh khaù ñeïp.Nona quyeát taâm thaéng vaùn thöù 12. chò caàm quaân Traéng, nhöõng quaân côø maø chò trieån khai nhanh choùng, vaø daàn daàn laán saân ñoái phöông. Baèng moät nöôùc ñi taøi gioûi chò ñaõ baét goïn ñöôïc cuûa Maia moät quaân toát. Vaùn ñaáu ñeán ñaây ñöôïc hoaõn ñeán ngaøy hoâm sau. Böôùc vaøo vaùn ñaáu tieáp tuïc chò laïi baét theâm moät quaân toát nöõa  cuûa ñoái phöông  moät caùch deã daøng. Theá roài vaùn côø laïi ñöôïc hoaõn laïi. Nhö vaäy theá thua cuûa Maia ñaõ quaù roõ vaø Nona seõ giöõ hoøa vaø chæ caàn caùc vaùn coøn laïi ñeàu hoøa laø chò seõ tieáp tuïc giöõ chöùc voâ ñòch (theo ñieàu leä khi hai beân ñaáu xong 16 vaùn ñieåm ngang nhau thì nöõ voâ ñòch ñöôïc giöõ nguyeân chöùc cuûa mình). Song  Nona heát söùc söûng soát tröôùc khaû naêng cöùu vaõn tình theá cuûa Maia,  moät ñaáu thuû môùi 17 tuoåi,   keùm chò tôùi 20 tuoåi ñôøi.  Maia  ñaõ tìm ra phöông saùch khoâng ai nghó tôùi: ñoù laø nöôùc chieáu “coø cöa” nhôø nöôùc chieáu naøy coâ ñaõ laøm tieâu tan chieán thaéng cuûa ñoái phöôngø . Nhö vaäy Maia tieáp tuïc hôn Nona 1 ñieåm. Tröôùc maët coùn coù 4 vaùn nöõa , phaán khôûi vaø töï tin, Maia  thaéng luoân vaùn thöù 13, vaùn thöù 14 hoøa.Tyû soá luùc naøy laø 8-6. Vaùn thöù 15 Maia chæ caàn nöûa ñieåm nöõa laø seõ keát thuùc thaéng lôïi vaø Maia ñaõ  thöïc hieän ñuùng nhö mong muoán cuûa mình. Nöõ hoaøng côø vua nöõ môùi 17 tuoåi ñôøi ñaõ “leân ngoâi “ nhö vaäy ñaáy ! Luùc ñoù coâ laø sinh vieân naêm thöù 4 tröôøng ñaïi hoïc  döôïc khoa.

Caùc baïn ñang nghe toâi keå veà coâ gaùi Grudia thöù 3, vaâng Maia Chiburñanhide laø ngöôøi Grudia laø thaønh vieân cuûa cung côø vua Tbilixi ñaõ coù moät naêng khieáu kyø laï veà moân côø Vua . Hình nhö coâ coù nhaïy caûm ñaëc bieät vôùi moân theå thao trí tueä naøy, trong moät thôøi gian raát ngaén coâ naém luaät leä cuûa troø chôi vaø chæ vaøi thaùng sau laø coù theå tranh taøi vôùi ngöôøi lôùn. Naêm 1970 môùi 11 tuoåi em gaùi Maia beù nhoû ñaõ daønh danh hieäu voâ ñòch côø vua nöõ cuûa nöôùc coäng hoøa. Naêm 1972 Maia ñaït danh hieäu kieän töôùng quoác teá  sau moät loaït thaéng lôïi lôùn trong caùc traän ñaáu cuûa thieáu nieân. Ñeán naêm 16 tuoåi coâ ñoaït cuùp voâ ñòch nöõ toaøn Lieân Xoâ vaø ñöôïc phong danh hieäu ñaïi kieän töôùng quoác teá. Coâ tieán böôùc trong laøng côø  moät caùch nhanh choùng, gaàn nhö bay, noåi danh laø moät thaàn ñoàng. Quaû thaät nhö vaäy, chæ moät naêm sau thì traän ñaáu ôû Pixunña treân bôø Haéc Haûi dieãn ra nhö toâi ñaõ keå cho caùc baïn.

Beân caïnh Maia coøn coù Nana Alexanñria, nhö toâi ñaõ keå, trong suoát thôøi gian Nona ñoaït chöùc voâ ñòch thì Nana laø ñoái thuû soá 1 cuûa chò baây giôø ñeán khi Maia ñoaït giaûi thì cuõng chính Nana laø ngoâi ñeå Maia thöû thaùch söùc maïnh vaø taøi ngheä cuûa mình. Naêm 1881 leõ ra Nana ñaõ laøm neân chuyeän , trong traän tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi vôùi Maia sau 16 vaùn qui ñònh thì tyû soá  caân baèng 8-8 song do ñieàu leä giaûi qui ñònh vôùi tröôøng hôïp baèng ñieåm nhau  nhaø voâ ñòch ñöôïc giöõ nguyeân danh hieäu cuûa mình neân Maria laïi giöõ tieáp voøng nguyeät queá 3 naêm nöõa vaø trong suoát caùc naêm 1975, 1978, 1981 danh hieäu voâ ñòch theá giôùi thöïc teá laø cuoäc tranh taøi giöõa 3 coâ gaùi Grudia : Nona, Nana vaø Maia.

Ngaøy 10 - 9 - 1984 taïi thaønh phoá  Vongagraùt ñaõ khai maïc traän chung keát côø vua nöõ theá giôùi. Traän ñaáu keùo daøi trong 40 ngaøy. Ñoái thuû cuûa Maia laàn naøy laø Irina Leâvitina 30 tuoåi ngöôøi thaønh Leâningraùt. Ñeà ñöôïc  vaøo traän chung keát naøy Irina ñaõ laàn löôït ñaùnh thaéng Nona Gaprinñavili vôùi tyû soá 6 - 4 ( tyû soá qui ñònh ôû voøng ñaáu loaïi), roài thaéng Nana vôùi tyû soá 9/8 roài cuoái cuøng thaéng Liñia Xemenova ngöôøi Kieùp vôùi tyû soá 7-5 tröôùc khi gaëp Maia.

Trong 10 vaùn ñaàu caû hai ñeàu ôû traïng thaùi caân söùc caân taøi. Hai ñaáu thuû baùm nhau töøng nöûa ñieåm roài töøng ñieåm moät. Vaøo vaùn ñaàu Irina ñaùnh thaéng song Maia ñaõ kòp gôû hoøa. Tyû soá laàn löôït töø 1-1 ñeán 2-2; 2,5 - 2,5, 3-3 roài 3,5-3,5. Ñeán vaùn thöù 8 moät laàn nöõa Irina laïi vöôït leân moät ñieåm daãn 4,5 - 3,5. Ñeán löôït Maia baùm ñuoåi gôõ hoøa 4,5 - 4,5. Laàn ñaàu tieân ôû vaùn thöù 10 Maia thaéng vaø troäi hôn Irina moät ñieåm, vaùn tieáp theo hoøa. Soá phaän traän ñaáu ñaõ ñöôïc quyeát ñònh ôû vaùn 12 vaø 13 khi Mai a thaéng lieân tieáp vaø tyû soá cuoái cuøng laø 8-5. Nhö vaäy Maia ñaõ moät laàn nöõa  giöõ vöõng danh hieäu cuûa mình .

Töø ngaøy 2 ñeán 27 thaùng 9 naêm 1986 taïi cung vaên hoùa nhaân daân taïi Xoâphia thuû ñoâ Bungari dieãn ra leã khai maïc  traän tranh chöùc nöõ hoaøng  côø Vua theá giôùi  giöõa  Triburdannhitde vaø nöõ kì thuû thaùch ñaáu laø  Elena Akhômöloâpxcaia (ngöôøi Nga) theo qui öôùc 8 vaùn ñaàu taïi Xoâphia, 8 vaùn sau seõ ñaáu taïi Brome (Moät thaønh phoá Grudia)

Sau 8 vaùn  Maia ñaõ daãn tröôùc 6 - 2,  sau ñoù traän ñaáu ñöôïc chuyeån veà  Boâroâmi, taïi ñaây Akmilopxcaia thaéng vaùn thöù 9 vaø hoøa lieân tieáp 5 vaùn . Roõ raøng  Axmölopxcaia chôi toát hôn haún song ñieàu ñoù cuõng khoâng ñem laïi  ích gì cho chò, vì chính 5 vaùn hoøa ñoù  ñaõ taïo cho Maia ñuû 8,5 ñieåm ñeå giöõ vöõng ngoâi voâ ñòch cuûa mình. Tyû soá cuoái cuøng laø 8,5 - 5,5. Ñoù laø laàn thöù 4 Maia ñoaït danh hieäu voâ ñòch theá giôùi.

Thaùng 10 naêm 1988 laïi moät laàn nöõa Maia ñaáu traän ñeå baûo veä ngoâi vöông haäu cuûa mình. Laàn naøy ñoái thuû cuûa Maia laø ngöôøi ñoàng höông Grudia Nana Ioxeliani laàn naøy hoï gaëp nhau taïi Telavip thuû ñoâ Ixrael. Trong 6 vaùn ñaàu tyû soá hoøa 3- 3 vaùn thöù 7 Maia vöôït leân tröôùc baèng 1 vaùn thì tyû soá laø 4 - 3, vaùn thöù 8 vaø 9, 10 hoøa. Vaùn 11 Ioxeloari thua, boû khoaûng caùch laø 2 ñieåm. Vaùn 12, 13, 14 hoøa nhö vaäy ñeán ñaây Maia ñaõ ñuû 8 ñieåm ñeå giöõ vöõng danh hieäu voâ ñòch cuûa mình. Tuy vaäy traän ñaáu vaãn tieáp tuïc vaùn 15 I Ioxeliani thaéng, tyû soá 8 - 7 vaø vaùn cuoái cuøng hai beân hoøa. Tyû soá cuoái cuøng laø  8,5 - 7,5 nghieâng veà Maia. Nhö vaäy laàn thöù 5  lieân tieáp Maia giöõ vöõng danh hieäu voâ ñòch theá giôùi cuûa mình, tröôùc ñoù coù 3 laàn ñaáu vôùi caùc ñoàng höông cuûa mình : Nona Gaprindavili, Nana Alexxandria vaø Nana Ioxeliani.

Öu ñieåm noåi baät  ôû Maia Chiburñanhitde laø khaû naêng taäp trung cao ñoä coäng vôùi trí nhôù kyø laï, coâ coù theå thuaät laïi nguyeân xi töøng böôùc ñi cuûa caùc vaùn côø noåi tieáng trong quaù khöù. Cuõng nhö Nona, Maia ñaõ coù traän ñaáu vôùi caùc ñaïi kieän côø xuaát saéc nam giôùi nhö Postich; Turmanop, Martinovich, Icaxen ... vaø giaønh ñöôïc nhöõng thaéng lôïi khaù noåi baät. Maia coøn muoán thöõ söùc mình vôùi ngoâi “Vua côø” cuûa nam giôùi. Ví duï trong traän ñaáu ôû Bomhia Luka coù  13 ñaïi kieän töôùng nam, moät mình Maia laø nöõ. Keát quaû cuoái cuøng cuûa traän ñaáu naøy ñöôïc xeáp nhö sau :

Triburñanhitde 8.5 ñieåm ñöùng ñaàu, huy chöông vaøng

Pharagoâ (Hungari) 8ñieåm

Velimiroâvich (Nam Tö) vaø Pxakhit (Lieân Xoâ) 7,5

Burich,Klarich, Curaixa (Nam Tö) vaø Short (Anh) 7

Ñimit (Nam Tö), Plaxket (Anh) 6

Sibarevich 5,5  Philipovich 5 , Gavrich 4,5 vaø Lekhxyuxki 4

Moät trong nhöõng quyeån saùch cuûa Maia coù teân laø “Ñaùnh côø ñoái khaùng vôùi nam giôùi”. Coù dòp  ñoïc , caùc baïn seõ ñöôïc laøm quen vôùi nhöõng vaùn côø xuaát saéc cuûa nhaø nöõ voâ ñòch vaø nhöõng yù kieán thuù vò cuûa chò veà söï nghieäp vaø cuoäc ñôøi.

Ñoái vôùi caùc baïn Vieät Nam, nhaát laø ñoái vôùi caùc baïn  nam nöõ thanh nieân, Maia ñaõ trôû thaønh ngöôøi baïn thaân thieát. Ñaøu naêm 1983 Maia ñaõ tham gia cuoäc gaëp gôõ höõu nghò  thanh nieân vaø ñoaøn keát giöõa Vieät Nam vaø Lieân Xoâ toå chöùc taïi thaønh phoá Hoà  Chí Minh, chò vui söôùng gaëp caùc baïn Vieät Nam vaø noùi “ theá heä treû Vieät Nam ñeàu haêng say xaây döïng laïi ñaát nöôùc vaø cuoäc soáng môùi. Ñieàu ñoù toâi thaáy roõ qua nhöõng ngaøy hoäi, qua nhöõng cuoäc tieáp xuùc höõu nghò vôùi caùc  nam nöõ thanh nieân Vieät Nam. Chuùng toâi soâi noåi troø chuyeän vôùi nhau vaø nhaän thaáy tình höõu nghò  lôùn lao giöõa hai daân toäc ngaøy caøng phaùt trieån vaø thaém thieát.”

Maëc duø Maia laàn ñaàu tieân ñeán Vieät Nam song chò hieåu bieát khaù nhieàu veà ñaát nöôùc naøy. Chò ñaõ daønh moät chöông trình khaù roäng cuûa mình ñeå ñaøm luaän veà söï phaùt trieån ngheä thuaät côø Vua ôû Lieân Xoâ, veà kinh nghieäm chôi côø vaø toå chöùc nhöõng buoåi ñaáu ñoàng thôøi.

Khi sang Vieät Nam Maia khoâng ñöôïc khoûe laém, töø Matxcôva ñang muøa ñoâng giaù laïnh chò sang ta laø muøa naéng noùng, nhieàu hoâng nhieät ñoä tôùi 30 ñoä roài nhöõng buoåi daï hoäi, gaëp gôõ, tieáp khaùch aûnh höôûng nhieàu ñeán söùc khoûe cuûa chò song chò vaãn ñaùp öùng yeâu caàu cuûa nhieàu baïn treû yeâu côø Vieät Nam toå chöùc hai buoåi ñaáu ôû Haø Noäi vaø TP Hoà Chí Minh

Theá laø toâi ñaõ keå xong cho caùc baïn nghe veà caùc nhaø nöõ voâ ñòch côø vua theá giôùi trong ngoùt 60 naêm qua töø Mensich taøi hoa baát haïng, tôùi Ruñen coâ naêm nay ñaõ 81 tuoåi, töø ngöôøi phuï nöõ môû ñöôøng caûi caùch lôùn trong neàn côø Nona Gaprinñasvili ñeán nhaø voâ ñòch treû naêm nay môùi 23 tuoåi maø ñaõ 7 naêm giöõ vöõng danh hieäu nöõ hoaøng veà côø. Song beân caïnh hoï  coøn bieát bao teân tuoåi tieâu bieåu nöõa, khoâng theå khoâng keå theâm ra ñaây : ÔÛ Lieân Xoâ coøn coù Liñia Xemenova, Akhamöloâpxcaia, Akhasarunova, Nino Gurieli, Litrixkaia, Xkeâghina, Anñreepva, L.Xiphanxkaia, NRuseva. RBilunoâva,Levitina. Caùc ñaáu thuû nöôùc khaùc coù : Pia Kramling (Thuïy só) R.Pongar (Hunggari) A.Bruxtôman (Ba Lan). B.Hunñ (Taây Ñöùc), R Veresi Petronic (Hung ga ri)  Maix (anh) Voâkrauloâva (Taây Ñöùc)  Löu Só lan (Trung Quoác) R.Veroci, M.Ivanka, M.Poârupxki (Hung ga ri).

Thôøi gian cöù theá troâi qua, trong luùc danh hieäu cuûa Maia ñöôïc cuûng coá vöõng chaéc hôn bao giôø heát  thì nhöõng “ laøn soùng ngaàm” ngaøy caøng maïnh leân.  Nhöõng nöõ ñaáu thuû ít teân tuoåi vaø môùi meû ít ai ngôø tôùi haõy xuaát hieän treân kyø ñaøi ...

Vaøo naêm 1970, naêm maø Maia ñoaït danh hieäu  voâ ñòch côø vua nöõ cuûa nöôùc coäng hoøa Grudia, thì trong moät gia ñình coâng nhaân bình thöôøng ôû khu lao ñoäng thuoäc thuû ñoâ Baéc Kinh (Trung Quoác) coâ beù Taï Quaân môùi caát tieáng khoùc chaøo ñôøi. Taï Quaân sinh ngaøy 30 thaùng 10 naêm 1970. ÔÛ ñoù khoâng coù tröôøng phaùi côø naøo caû, haøng ngaøy cha meï coâ ñi laøm vieäc, coøn coâ caép saùcg tôùi tröôøng hoïc  cuøng vôùi baïn beø raát ñoãi bình thöôøng. Khi coâ leân 10 tuoåi Taï Quaân chöa bieát quaân côø Vua noù ra sao. Naøo ai töôûng töïng raèng chæ 10 naêm sau coâ seõ laø ngöôøi ñaïi dieän cho caû Chaâu AÙ laàn löôït ñaùnh baïi caùc ñaïi kieän töôùng maïnh nhaát theá giôùi cuûa AÂu Myõ vaø trong moät traän tranh huøng voâ cuøng xuaát saéc coâ ñaõ laät ñoå ngai vaøng thoáng trò suoát 45 naêm cuûa caùc nöõ kyø thuû Lieân Xoâ ñeå trôû thaønh nöõ hoaøng côø Vua theá giôùi.

Quaû thaät luùc leân 10 tuoåi Taï Quaân chöa bieát  chôi côø Vua  nhöng coâ ñaõ chôi côø Töôùng vaø ñaõ toõ ra laø moät tay côø töôùng nöõ kyû taøi. Naêm 1980 coâ ñoaït cöùc voâ ñòch côø Töôùng thieáu nhi cuûa thaønh phoá  Baéc Kinh. Boá meï coâ raát vui söôùng vaø ñoàng yù cho con mình vaøo hoïc tröôøng naêng khieáu theå thao, ôû boä moân côø. Töø ñoù coâ chuyeån sang chôi côø Vua. Ñoù cuõng laø thaäp kyû Trung Quoác baé ñaàu môû cöûa coù giao löu vaên hoùa, theå thao vôùi nöôùc ngoaøi. Moät soá caùc nöõ kyø thuû Trung Quoác böôùc vaøo ñaáu  tröôøng quoác teá  vaø coù ñöôïc nhöõng thaønh tích khaû quan nhö Löu Só Lan... Nhaø nöôùc  Trung Hoa  coá gaéng ñaøo taïo caùc nhaân taøi theå thao. Taï Quaân ñöôïc ñaëc bieät chuù yù. caùc huaán luyeän vieân giaøu kinh nghieäm vaø taøi gioûi huaán luyeän cho coâ. Coâ ñöôïc hoïc heát söùc cô baûn lyù thuyeát veà côø vaø nhaát laø vieäc phaân tích caùc vaùn côø cuûa caùc  ñaïi kyø thuû quoác teá. Veà khía caïnh naøy Taï Quaân toû roõ naêng khieáu baåm sinh cuûa mình. Sau 4 naêm hoïc taäp reøn luyeän vaø ñöôïc ñaøo taïo kyõ caøng, naêm 1984 Taï Quaân thi ñaáu thaønh coâng : Ñoaït danh hieäu voâ ñòch côø Vua treû toaøn Trung Quoác. Theâm 4 naêm nöõa, taïi giaûi côø Vua treû Chaâu AÙ, coâ laàn löôït haï caùc  nöõ kyû thuû vaø giaønh cuùp vaøng ñöôïc quyeàn döï giaûi côø Vua treû theá giôùi. Taïi ñaây Taï Quaân ñaõ  khieán cho caùc nöõ kyû thuû treû  löøng danh ôû caùc chaâu luïc khaùc nhau phaûi kính neå khi coâ ñoaït luoân huy chöông vaøng, d0öùng treân taát caû. Luùc naøy Taï Quaân 18 tuoåi. Böôùc chaân coâ baét ñaàu in daáu ôû caùc chaâu luïc khaùc. Ngöôøi ñoái dieän vôùi coâ tröôùc baøn côø khoâng chæ laø caùc nöõ ñaáu thuû treû maø coøn laø caùc  baäc ñaøn chò, caùc nöõ ñaïi kieän töôùng quoác teá cuûa caùc laøng côø Hunggari, Myõ, Nam tö, Rumani, Nga... Nhöõng traän thaéng ôû caùc giaûi naøy ñaõ naâng cao raát nhieàu vò trí cuûa Taï Quaân, coâ ñöôïc FIDE phong danh hieäu Ñaïi kieän töôùng quoác teá

Tröôùc söï tieán boä mau choùng cuûa coâ gaùi 20 tuoåi naøy Trung Quoác ñaõ cöû coâ laøm ñoäi tröôûng  ñoäi nöõ  Trung Quoác daãn ñoäi tham gia giaûi Olimpic quoác teá taïi Novisaid naêm 1990. Ñoäi côø nöõ Trung quoác ñöôïc xeáp thöù 3, ñaït huy chöông  ñoàng. Ñaây laø thaønh tích cao nhaát cuûa TQ taïi caùc Olimpic quoác teá.

Vaø ñaây, naêm 1991, naêm lòch söû ñoái vôùi Taï quaân ñaõ tôùi. Töø ñaàu ñeán giöõa naêm  laø caùc traän ñaáu kòch lieät ñeå choïn öùng cöû vieân chöùc voâ ñòch. Taï Quaân daàn daàn tieán leân  ñænh cao moät caùch vöõng chaéc. Traän cuoái gaëp Alisa Maric, moät nöõ ñaáu thuû  danh tieáng cuûa Nam Tö, Taï Quaân ñaõ thaéng vôùi tyû soá  4,5 - 2,5 vaø nghieãm nhieân trôû thaønh ngöôøi thaùch thöùc  chöùc voâ ñòch  theá giôùi maø  Maia Triburñanhide ñang giöõ

Thaùng 10 naêm 1991 traän ñaáu tranh chöùc  voâ ñòch côø Vua nöõ ñöôïc toå chöùc taïi  Manile (Philippin). Theo theå thöùc traän ñaáu seõ gaàn 16 vaùn. Ai giaønh ñöôïc  8,5 ñieåm tröôùc  thì ngöôùi ñoù thaéng cuoäc, Neáu tæ soá hoøa 8-8 thì ñöông kim voâ ñòch seõ ñöôïc giöõ nguyeân töôùc vò cuûa mình. Traän ñaáu dieãn ra voâ cuøng gay go - Trong 8 taùm ñaáu khoâng beân naøo chòu höôøng beân naøo. Maia 31 tuoåi vaø kinh nghieäm cuûa 20 naêm thi ñaáu treân kyø ñaøi quoác teá coøn Taï Quaân coù treû trung, sung söùc coäng vôùi taùc naêng ñang ñoä nôû roä. Tyû soá giöõa hoï  luoân caân baèng. Thöïc ra vieäc khoâng ñeå  Maia ñeø beïp mình ôû nhöõng vaùn ñaàu ñaõ laø moät thaéng lôïi lôùn cuûa Taï Quaân.

Moät ñieàu khaùc khieán caùc huaán luyeän vieân  Trung Quoác vaø taï Quaân khai thaùc trieät ñeå  trong caùc vaùn  ôû nöûa chaëng ñöôøng ñaàu Maia ñaõ coù moät loaït nhöõng nöôùc ñi sai laàm khoù hieåu  maø Taï Quaân chöa taän duïng, coù leõ coøn “ngôïp” tröôùc thaàn töôïng ñaøn chò ñaõ 13 naêm voâ ñòch theá giôùi. Taùm vaùn sau Taï Quaân hoaøn toaøn vöõng tin, coâ chôi troäi hôn haún. Tôùi vaùn thöù 12 thì coâ ñaõ böôùc leân tröôùc. tyû soá luùc naøy laø 6,5 - 5,5. Tin töùc baát lôïi  cho Maia bay veà Grudia, laäp töùc moät soá huaán luyeän vieân haøng ñaàu cuûa Grudia bay sang Philippin ñeå hoã trôï  cho maia mong cöùu vaõn tình theá, nhöng ñaõ quaù muoän. Trong 3 vaùn tieáp theo Taï Quaân ñaõ giaønh theâm 2 ñieåm. Tyû soá chung cuoäc laø 8,5 - 6,5. Ñoù laø vaùn cuoái cuøng vaùn thöù 15, ôû vaøo nöôùc thöù 62 Maia nhìn laïi laàn cuoái vaùn côø  roài ñöùng daäy, nöôùc maét löng troøng, baét tay chuùc möøng ñoái thuû  ñaøn em cuûa mình, ngheïn ngaøo thoát leân  nhöõng lôøi khaâm phuïc : “Toâi chòu thua  coâ ñaáy.  coâ Kaxparov aï !” Ñoù laø lôøi noùi cuoái cuøng chaám döùt söï thoáng trò  cuûa tröôøng phaùi côø Vua nöõ Grudia suoát  30 naêm hay noùi caùch khaùc laø suoát gaàn 45 naêm cuûa tröôøng phaùi côø  nöõ Lieân Xoâ treân kyû ñaøi quoác teá.

Veà phaàn mình Taï Quaân  cuõng khoâng caàm noåi nöôùc maét, nöôùc maét cuûa nieàm sung söôùng vaø haïnh phuùc lôùn lao tröôùc thaønh tích veû vang kyø dieäu maø chính coâ cuõng chöa theå  ngôø tôùi, chöa chuaån bò  saün saøng ñeå ñoùn nhaän noù. Taï Quaân leân ngoâi nöõ hoaøng vaøo ñuùng ngaøy sinh laàn thöù 21 cuûa mình. Vôùi voøng nguyeät queá  vnh quang vaø cuùp vaøng voâ ñòch coâ coøn nhaän ñöôïc  nhöõng boù hoa sinh nhaät traøn ñaày tình caûm thaân thieát laø toå quoác Trung Hoa sung söôùng vaø töï haøo veà coâ. caû chaâu AÙ cuõng töï haøo veà Taï Quaân, ngöôøi con gaùi  ñaàu tieân ñaõ laøm rung ñoäng thaønh töïu côø vua nöõ theá giôùi vôùi böôùc tieán nhaûy voït cuûa chaâu AÙ moân theå thao thoâng thaùi naøy. Ñeå so saùnh veà söï kieän laï naøy  ta thöû ñöa ra vaøi con soá : Naêm Taï Quaân ñoaït ngoâi  voâ ñòch , chæ tính rieâng ôû Lieân Xoâ soá hoäi vieân chôi côø leân tôùi con soá  haøng trieäu vaø soá nöõ Ñaïi kieän töôùng laø haøng traêm coøn ôû Trung Quoác vôùi con soá  daân gaàn 1 tyû ngöôøi, chæ coù 2 vaïn hoäi vieân chæ coù veûn veïn 7 ñaïi kieän töôùng (1 ñaïi kieän töôùng nam vaø 6 ñaïi kieän töôùng nöõ).Sau khi Taï Quaân thaéng traän, neàn côø Vua cuûa nöôùc Trung Hoa phaùt trieån voâ cuøng soâi ñoäng vaø maïnh meõ, ôû caùc tröôøng hoïc, moân côø ñaõ ñöôïc ñöa vaøo giaûng daïy, haøng loaït caùc taøi naêng treû trung xuaát hieän. Taï Quaân raát sung söôùng, coâ taâm söï :” Mai ñaây coù theå toäi khoâng coøn giöõ ñöôïc danh hieäu voâ ñòch theá giôùi, nhöng toâi hy voïng raèng ngöôøi keá vò toâi cuõng seõ laø moät coâ gaùi Trung Quoác”

Caùch ñaây 15 naêm,moät nhaø baùo quoác teá ñaõ laën loäi tìm tôùi moät ngoâi nhaø nhoû ôû Thuû ñoâ Buñapet (Hunggari) ñeå thaêm gia ñình oâng baø Laxloâ Polgar vaø Clara Polgar. Ngay luùc baáy giôø, nhöõng thaønh quaû ñaàu tieân veà côø Vua cuûa caùc coâ beù trong gia ñình naøy ñaõ gaây ñöôïc söï chuù yù.Nhaø baùo keå laïi trong thieân phoùng söï cuûa mình :”OÂng Laxloâ Polgar vaø baø Clara, boá meï cuûa caùc coâ gaùi nieàm nôû tieáp toâi.OÂng Laxloâ laø nhaø sö phaïm. Tröôùc kia hoï ôû moät tænh leû sau ñoù môùi dôøi veà soáng ôû Thuû ñoâ. Chính taïi ngoâi nhaø naøy 3 coâ con gaùi cuûa hoï ñaõ chaøo ñôøi. Vaø ñaây, tröôùc maët toâi laø 3 chò em: Susa Polgar, chò caû 10 tuoåi ; Sophia Polgar 5 tuoåi, coøn beù uùt Judit Polgar môùi coù 3 tuoåi. OÂng Laxloâ laø ngöôøi yeâu thích côø Vua, oâng tìm thaáy ôû moân theå thao naøy moät phöông tieän reøn luyeän trí tueä, naâng cao theå chaát thoâng minh voân coù ôû treû em. Nhöng hôn theá nöõa ,oâng coù caû moät quan ñieåm cuûa rieâng mình veà phöông dieän sö phaïm. OÂng noùi :”Trong moãi ñöùa treû ñeàu chöùa ñöïng maàm moáng cuûa moät thieân taøi. Ñöøng tìm ñaâu xa, chính laø nhöõng ñöùa treû bình thöôøng ngay tröôùc maét chuùng ta, trong ngay moãi gia ñình chuùng ta. Chæ caàn ta vun xôùi cho maàm moáng  aáy laø noù seõ phaùt trieån vaø seõ theå hieän ñöôïc taøi naêng cuûa mình. Caùc con chuùng toâi  cuõng laø nhöõng ñöùa treû bình thöôøng, khoâng coù gì ñaëc bieät hôn nhöõng ñöùa treû khaùc nhöng chuùng nhaát ñònh seõ theå hieän ñöôïc taøi naêng voán coù cuûa chuùng. Nhöõng ñöùa treû ñeán tuoåi ñi hoïc chuùng seõ tôùi tröôøng. ÔÛ tröôøng chuùng coù moâi tröôøng ñeå tieáp thu kieán thöùc vaø moâi tröôøng beø baïn. Nhöng cuõng khoâng nhaát thieát phaûi ñoàng loaït phaûi nhö theá. Neáu ôû ngay taïi nhaø chuùng ñöôïc daïy doã chu ñaùo , coù ñöôïc moät baàu khoâng khí beø baïn vaø gia ñình thaân thieän vaø thoaûi maùi thì khoâng haún laø phaûi thöôøng xuyeân tôùi tröôøng. Toâi vaø vôï toâi ñaûm nhaän vieäc daïy taát caû caùc kieán thöùc nhaø tröôøng cho caùc con mình. Cuoái hoïc kyø vaø cuoái naêm chuùng toâi cho chaùu tôùi tröôøng ñeå saùt haïch kieán thöùc vaø thi kieåm tra ñeå leân lôùp nhö nhöõng hoïc sinh khaùc. Caùc chaùu coù ñuû beø baïn ñeå chôi. Chuùng toâi chuù troïng cho caùc chaùu taäp theå duïc theå thao , chuùng cuõng seõ laøm quen vôùi aâm nhaïc vaø ngheä thuaät, nhöng tröôùc heát laø phaùt trieån oùc thoâng minh cuûa caùc chaùu baèng caùch chôi côø.”

Coâ beù Susa ñöôïc boá meï daïy côø töø luùc 4 tuoåi.OÂng bieát caùch daïy cho con gaùi mình, khieán cho Susa hoïc chôi côø raát thích thuù, coâ beù tieán boä khaù nhanh. Roài oâng ñöa  Susa tôùi tham gia thi ñaáu ôû giaûi côø daønh cho nhi ñoàng vaø coâ beù ñaõ ñaùnh thaéng. Töø ñoù taøi naêng côø cuûa Susa phaùt trieån maïnh meõ, teân tuoåi cuûa coâ beù trôû neân quen thuoäc ôû caùc giaûi lôùn trong nöôùc, ôû moät soá giaûi beù Susa ñaõ ñoaït giaûi nhaát.Môùi 10 tuoåi, laøng côø treû tuoåi ôû nöôùc ngoaøi ñaõ bieát tôùi coâ.Vaø toâi tôùi ñaây cuõng vì vaäy. Nhöng vôùi tö caùch moät nhaø baùo, toâi coøn muoán bieát veà phöông phaùp giaûng daïy, hoïc taäp, chaêm soùc vaø giaùo duïc con caùi cuûa gia ñình naøy.

Trong nhaø coù moät tuû saùch côø, caùc taïp chí côø, nhöõng baøn côø. Coù nhöõng ngaên tuû  ñöôïc chia nhaønh nhöõng ngaên nhoû, moãi ngaên laø nhöõng phieáu ghi nhöõng kieåu khai cuïc, nhöõng theá taøn cuïc, caùc vaùn côø choïn loïc cuûa caùc nhaø chôi côø noåi tieáng, nhöõng baøi ñoá côø...ñeå caùc con luyeän taäp.

Khoâng chæ coù Susa maø caû Xoâphia cuõng ham thích chôi côø, chæ coù beù Judit haõy coøn quaù beù chæ môùi bieát nhaän daïng quaân côø maø thoâi.

Chia tay gia ñình oâng baø Laxloâ Poâlgar  toâi chuùc hoï haïnh phuùc, öôùc  mong cho caùc coâ beù lôùn leân trong voøng tay thaân yeâu cuûa cha meï seõ thaønh ñaït trong cuoäc ñôøi.”

Möôøi laêm naêm troâi qua.Susa baây giôø 25 tuoåi, tieáng taêm cuûa chò löøng laãy trong laøng côø Vua quoác teá. Trong haøng chuïc naêm qua chò luoân xeáp trong soá 10 kyø thuû nöõ gioûi nhaát theá giôùi, ñaït raát nhieàu giaûi nhaát trong caùc cuoäc thi ñaáu quoác teá vaø hieän nay ñang vaøo traän chung keát ñeå tieán tôùi ñænh cao cuûa laøng côø Vua nöõ : tranh ngoâi nöõ hoaøng vôùi Taï Quaân, ñöông kim nöõ voâ ñòch theá giôùi. Susa raát yeâu thích theå thao, hoïc gioûi, noùi thoâng vieát thaïo 6 ngoaïi ngöõ : Anh, Ñöùc, Phaùp, Nga, Experanto,...Vaø theo tin môùi ñaây, naøng Susa Polgar ñaõ leân xe hoa.

Sophia Polgar cuõng ñaõ trôû thaønh moät ñaïi kieän töôùng quoác teá veà côø Vua nhö chò mình luùc  18 tuoåi. Thaønh tích cuûa coâ khoâng keùm chò laø bao nhieâu. Trong thöù baäc cuûa laøng côø nöõ coâ ñöôïc xeáp ôû vò trí thöù baûy hoaëc thöù 8. Trong ñoäi thuyeån nöõ côø Vua Hungari döï caùc ñaïi hoäi OÂlimpíc côø theá giôùi bao giôø cuõng coù teân Soâphia Polgar.

Nhöng neáu muoán noùi ñeán taøi naêng röïc rôõ nhaát trong côø Vua thì phaûi noùi ñeán “coâ  uùt”  maø naêm naøo” coøn beù tí teo môùi bieát nhaän daïng quaân côø”.Môùi 15 tuoåi coâ ñaõ ñaït danh hieäu Ñaïi kieän töôùng quoác teá cuûa nöõ, theâm vaøi naêm nöõa coâ ñaït luoân danh hieäu Ñai kieän töôùng quoác teá cuûa nam giôùi (ñieåm chuaån cuûa Ñai kieän töôùng nam cao hôn ñieåm chuaån cuûa ñaïi kieän töôùng nöõ khoaûng 200 ñieåm). Coâ thöôøng xuyeân thi ñaáu ôû caùc giaûi nam, caû trong nöôùc laãn quoác teá.Ñoù laø moät hieän töôïng ñaëc bieät. Coâ thi ñaáu raát thaønh coâng.Haøng loaït caùc ñaïi kieän töôùng nam ñaõ phaûi chòu thua coâ.Judit Polgar luoân ñöôïc môøi tham gia giaûi caùc ñaáu thuû sieâu haïng theá giôùi, moãi naêm toå chöùc moät laàn ôû thaønh phoá Linares (Taây Ban Nha).Taïi ñaây chæ coù 14 baäc cao thuû  coù heä soá ELO cao nhaát theá giôùi môùi ñöôïc môøi. Judit Polgar laø moät ngoaïi leä. Coâ ñaõ ñaøng hoaøng ngoài thi ñaáu vôùi caùc danh kyø noåi tieáng nhaát, trong ñoù coù caùc nhaø voâ ñòch theá giôùi nhö A.Cacpoâp, G.Caxparoâp.Taát nhieân laø ñoái côùi caùc nhaø voâ ñòch theá giôùi naøy coâ chöa thaéng noåi hoï. Nhöng neân nhôù raèng coâ naêm nay môùi 18 tuoåi. Ngöôøi ta tieân ñoaùn raèng trong voøng naêm naêm nöõa, coâ raát coù theå seõ laø ngöôøi ngoài ñoái dieän vôùi Caxparoâp ñeå tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi. Ngay töø luùc nhoû, khi coâ tham döï caùc giaûi nam, nhieàu ngöôøi cho ñoù laø chuyeän baát bình thöôøng. Chính boá coâ, oâng Laxloâ ñaõ traû lôøi :” Trong nhaø tröôøng khoâng coù   moân vaät lyù hay toaùn hoïc daønh cho nam hoïc sinh  vaø moân vaät lyù hay toaùn hoïc daønh cho nöõ sinh. Vaäy thì tai sao trong côø Vua laïi phaûi chia ra nhö vaäy ? Côø Vua laø moân theå thao trí tueä , cho neân con gaùi cuõng phaûi ñöôïc coi  nhö con trai.Toâi tin raèng Judit seõ ñaùnh côø ngang haøng vôùi caùc kyø thuû nam giôùi gioûi”

Trong  naêm qua, Judit ñaõ ñaùnh thaéng cöïu voâ ñòch theá giôùi Xpatxki vaø saép tôùi, theo nhieàu nguoàn tin, coâ seõ thaùch ñaáu vôùi A.Karpoâp.

Gia ñình Polgar, thöôøng ñöôïc goïi vui laø “Taäp ñoaøn Polgar”, giôø daây ñaõ quaù thaønh ñaït. Caùc coâ con gaùi ñeàu maïnh khoeû, gioûi giang, coù thu nhaäp raát cao, ñöôïc moïi ngöôøi kính trong. Coâng lao daïy doã, chaêm soùc  taän tình ,vöôït qua bao khoù khaên cuûa cha meï caùc coâ (nhieàu luùc hai oâng baø ñaõ phaûi baùn heát ñoà ñaïc trong nhaø ñeå lo aên maëc vaø ñi thi ñaáu cuûa caùc con, cuõng nhö coù luùc ngöôøi ta gaây khoù deã khoâng cho caùc coâ tham gia caùc traän ñaáu quoác teá ) cuøng vôùi phöông phaùp sö phaïm cuûa oâng baø Laxloâ Polgar ñaõ ñöôïc ñeàn ñaùp xöùng ñaùng.  Baèng taøi naêng , söï mieät maøi lao ñoäng,gian khoå reøn  luyeän , hoï ñaõ laøm raïng rôõ cho ñaát nöôùc, queâ höông.

Ngaøy 29 thaùng 1 naêm 1996,  moät moác ñaùng ghi nhôù nöõa trong söï nghieäp theå thao cuûa coâ: Polgar ñang ngoài ñoái dieän tröôùc Taï Quaân. Giöõa hai ngöôøi laø baøn côø 64 oâ vôùi 16 quaân traéng vaø 16 quaân ñen. Giôø cuûa cuoäc quyeát ñaáu chôø ñôïi hôn 3 naêm ñaõ ñieåm (leõ ra hoï phaûi gaëp nhau töø naêm 1993 nhöng do coù nhöõng söï loän xoän trong khaâu toå chöùc  cuõng nhö söï sa suùt veà taøi chính cuûa FIDE maø maõi sau khi FIDE baàu ñöôïc chuû tòch môùi traän ñaáu naøy môùi ñöôïc toå chöùc taïi thaønh phoá Jean cuûa Taây Ban Nha nhôø söï taøi trôï lôùn lao cuûa thaønh phoá.

Taï Quaân, nhö ta ñaõ bieát, sau khi haï  beä  nhaân vaät huyeàn thoaïi 5 laàn voâ ñòch theá giôùi Maia Triburñanhitde vaøo naêm 1991, ñoaït laáy vöông mieän Nöõ hoaøng, laïi tieáp tuïc thaéng nhö cheû tre Nona Ioxeliani vaøo naêm 1993, giöõ vöõng chöùc voâ ñòch cuûa mình cho ñeán nay. Vôùi chieán coâng ñoù, Taï Quaân ñöôïc coi laø nöõ kyø thuû maïnh nhaát haønh tinh. Coâ cuõng ñaõ tham gia moät soá traän vôùi caùc ñaïi kieän töôùng quoác teá nam giôùi vaø chieán thaéng hoï khoâng maáy khoù khaên. Neáu trong côø Vua, vieäc caàm quaân traéng hay quaân ñen ñoái vôùi caùc kyø thuû  laø moät yeáu toá quan troïng thì vôùi Taï Quaân ñieàu ñoù haàu nhö chaúng coù moät yù nghóa gì heát. Trong 13 traän ñaáu lôùn, coù tôùi 12 vaùn côø phaûi ñi quaân ñen ôû vaùn ñaàu, caû 12 vaùn naøy coâ ñeàu giaønh thaéng lôïi. Thaùi ñoä bình tónh cuûa coâ tröôùc nhöõng vaùn ñaáu gay caán, quyeát lieät khieán giôùi haâm moä côø  khaâm phuïc, coâ ñöôïc meänh danh laø nöõ kyø thuû  coù heä thaàn kinh theùp. Coâ tham döï moät soá haïn cheá caùc giaûi lôùn. Ñieàu ñoù khieán cho moãi khi coâ ra ñoøn laø caùc ñoái thuû cuûa mình ñeàu bò baát ngôø, maát nhieàu thì giôø hoaëc luùng tuùng khoù tìm ñöôïc  nöôùc ñoái phoù coù hieäu quaû.

Coøn Polgar trong naêm vöøa qua ñaõ vöôït qua ñöôïc taát caû caùc nöõ ñaáu thuû maïnh nhaát theá giôùi ñeå ñöôïc vaøo traän quyeát ñaáu thaùch thöùc ngai vaøng cuûa Taï Quaân.

Tröôùc traän ñaáu, Taï Quaân khoâng noùi gì nhieàu, coøn Polgar, khi ñöôïc phoûng vaán coâ traû lôøi: “Trong côø Vua ñaày baát ngôø nhö ñoái vôùi caùc moân theå thao khaùc, heä soá ELO cuûa toâi chæ cao hôn Taï Quaân chuùt ít, neân toâi khoâng nghó raèng seõ deã thaéng ñöôïc Taï Quaân trong 16 vaùn ñaáu giaønh chöùc voâ ñòch laàn naøy, toâi cho raèng ít nhaát  cuõng phaûi tôùi vaùn thöù 15 môùi coù theå phaân ñònh ñöôïc keû thaéng ngöôøi baïi”. Roõ raøng Polgar khoâng coù moät chuùt khinh nhôøn naøo ñoái vôùi taøi naêng kieät xuaát cuûa Taï Quaân.

Quaû nhieân vaøo vaùn thöù nhaát,Taï Quaân caàm quaân ñen ñaõ giaùng moät ñoøn phuû ñaàu choaùng vaùng cho keû thaùch ñaáu vôùi mình Vôùi 60 nöôùc ñi raát thoâng minh, giaønh thaéng lôïi, môû tyû soá . Quaû laø  thuù vò ñoái vôùi laøng côø vì cuõng ôû traän tranh chöùc voâ ñòch theá giôùi cuûa nam giôùi caùch ñaây khoâng laâu giöõa vua côø Kaxparop vaø Anand, chaúng ai daùm chôi duõng maõnh ngay töø khi nhaäp cuoäc nhö caùc coâ gaùi naøy maø phaûi hoaø nhau lieân tieáp suoát 8 vaùn ñaàu.

Cuõng phaûi noùi raèng ôû vaùn naøy, Taï Quaân ñaõ chôi laém nöôùc  hoùc hieåm khieán Polgar maát quaù nhieàu thôøi giôø ñeå tìm nöôùc choáng ñôõ, vaøo taøn cuïc coâ gaùi Hungari bò thieáu thôøi gian traàm troïng neân ñaùnh khoâng coøn maïch laïc nöõa, duø raèng luùc khai cuïc khoâng phaûi laø coâ khoâng chieám ñöôïc öu theá.

Vaùn thöù 2 vaø vaùn thöù 3 hoøa khaù nhanh, moät vaùn  hoøa ôû nöôùc thöù 17 vaø moät vaùn hoøa ôû nöôùc thöù 19. Hai vaùn hoøa quaû laø khoù hieåu. Vì sao Taï Quaân coù lôïi theá caàm quaân traéng khoâng gaéng ñaùnh daán leân ñeå ñoaït luoân hai ñieåm, ñieàu ñoù raát quan troïng  ñoái vôùi vieäc baûo veä chöùc voâ ñòch cuûa mình trong luùc Polgar coøn chöa heát côn soác sau khi thua ngay vaùn ñaàu. Coøn Polgar ôû vaùn thöù 3 maëc duø ñöôïc ñi tröôùc cuõng chöa toû roõ  loøng quyeát taâm gôõ hoøa, coâ ñaùnh khaù nhanh 19 nöôùc côø roài baát thaàn ñeà nghò hoøa duø luùc ñoù theá treân baøn côø môùi ôû möùc daøn binh. Hai vaùn naøy khieán khaùn giaû thaát voïng nhaát laø khi hoï ñaõ ñöôïc  chieâm ngöôõng vaùn ñaàu raát quyeát lieät vaø ngoaïn muïc.

Coù theå noùi vaùn thöù tö laø vaùn sô hôû khoâng ñaùng coù cuûa Taï Quaân. Hình nhö coâ toû ra hôi chuû quan. Neân nhôù raèng Polgar moãi naêm thi ñaáu maáy chuïc giaûi lôùn, kinh nghieäm vaø baûn lónh thi ñaáu vöõng vaøng nhaát laø coâ coù khaû naêng nhanh choùng nhaän ra nhöõng nöôùc ñi yeáu cuûa ñoái phöông. Söï chuû quan cuûa Taï Quaân ñaõ phaûi traû giaù: coâ thua vaùn naøy ôû nöôùc thöù 33, tyû soá luùc naøy ñaõ ñöôïc caân baèng 2-2 (moãi ngöôøi thaéng 1 vaùn vaø 2 vaùn hoøa).

ÔÛ vaùn thöù 5, Taï Quaân khoâng hieåu sao cô ñoäng quaân chaäm chaïp trong luùc Polgar tung heát löïc löoïng leân taán coâng khieán Taï Quaân hôi luùng tuùng. Taï Quaân chôi vaùn naøy theo kieåu phoøng thuû deø daët, traùi vôùi phong caùch voán coù cuûa mình, khieán Polgar laán tôùi nhanh choùng, ñöa caû Töoïng,Haäu, Xe leân taán coâng. Sau 20 nöôùc côø Taï Quaân caûm thaáy nguy hieåm lieàn daøn quaân coá thuû mong qua côn nguy bieán, song Polgar kieân quyeát taán coâng, choïc thuûng baèng ñöôïc tuyeán phoøng thuû cuûa ñoái phöông. Taï Quaân phaûi ñaàu haøng ôû nöôùc thöù 24.

Thaéng hai vaùn lieân, Polgar treân ñaø phaán chaán böôùc vaøo vaùn thöù 6. Vaùn côø naøy khaù hay, hai beân quaàn thaûo nhau trong 3 tieáng ñoàng hoà. Coù luùc Taï Quaân  toû ra aùp ñaûo hôn, song Polgar phoøng thuû  vöõng neân vaùn côø hoøa. Duø sao Taï Quaân coù phaàn thaønh coâng khi chaën laïi ñöoïc ñaø thaéng cuûa Polgar. Tyû soá laø 3,5 - 2,5.

Sang vaùn thöù 7, nhieàu nhaø bình luaän cho raèng Taï Quaân seõ laëp laïi theá caân baèng. Quaû thaät vaùn naøy Taï Quaân môû ñaàu raát hay, theá côø cuûa coâ coù veû  laán eùp Polgar. Polgar qua maáy vaùn tôùi luùc naøy chaéc coù söï chæ daãn cuûa caùc coá vaán hình nhö  ñaõ “baét vôû” ñöôïc caùch chôi cuûa Taï Quaân , moãi khi thaáy Taï Quaân ñieàu quaân taán coâng, coâ khoâng phaûn coâng laïi maø kieân nhaãn phoûng thuû, aùn binh baát ñoäng khieán ñoái phöông  phaûi tìm caùch ñeå tieáp tuïc coâng phaù. Cuõng nhö trong boùng ñaù, qui luaät “Taán coâng ñoái phöông maø khoâng ghi ñöôïc baøn aét coù luùc bò ñoái phöông phaûn ñoøn”. Polgar quan saùt kyõ nhöõng ñôït taán coâng vaø tinh teá phaùt hieän ra ngay nöôùc “quaù ñaø” cuûa Taï Quaân: ham ñaùnh thaéng ôû vaùn naøy, Taï Quaân ñaõ ñoåi Xe laáy Töôïng. Thaáy ñoái phöông maát Xe luùc ñoù Polgar môùi kheùo leùo daäp taét caùc hoûa ñieåm cuûa ñoái phöông vaø baét ñaàu ra tay, coâ tung toaøn boä löïc löôïng ñaùnh voã maët vaøo Vua ñen. Taï Quaân trôû tay khoâng kòp, sau 44 nöôùc ñi trong voøng 4 giôø 15 phuùt, Taï Quaân thua traéng vaùn côø naøy. Moät vaùn thua ñau ñôùn, moät vaùn thua chieán löôïc. Tröø vaùn ñaàu coøn töø vaùn thöù 4 ñeán vaùn thöù 7, chæ trong 4 vaùn Taï Quaân ñaõ thua Polgar tôùi 3 vaùn. Ñaây quaû laø ñieàu chöa töøng thaáy trong 1 traän ñaáu quan troïng nhö theá naøy .

Vaùn thöù 8 Taï Quaân vaãn laáy taán coâng laøm chính, môùi coù 10 nöôùc ñaàu quaân cuûa Taï Quaân ñaõ taäp trung ñaùnh vaøo caùnh Vua cuûa Polgar. Tôùi nöôùc thöù 20 thì ñoâi xe cuûa Taï Quaân khoâng coøn naèm ôû hai goùc nöõa maø ñöôïc tung leân phía tröôùc. Roõ raøng ñaây laø moät vaùn “ ñöôïc aên caû ngaõ veà khoâng”. Haøng phoøng thuû cuûa  Polgar ñaõ coù luùc laâm nguy vì aùp löïc quaù maïnh cuûa ñoái phöông, song Polgar chôi raát bình tónh vaø töï tin, coâ söû duïng linh hoaït caëp Maõ phoái hôïp cuøng caùc toát che chaén cho Vua cuûa mình. Taï Quaân suy nghó hoài laâu roài ñi nöôùc quyeát ñònh ñeå ñoät phaù: coâ thí Xe ôû g5 ñeå ñaäp tan haøng phoøng ngöï tröôùc maët Vua ñen. Nhöng ñeå maát Xe khoâng phaûi laø chuyeän chôi, gioáng nhö moät coã troïng phaùo  chuû löïc bò phaù bôûi söï hy sinh anh duõng cuûa moät chuù Toát. Traän ñaùnh coøn tieáp tuïc song theá côø cuûa Taï Quaân khoâng coøn maïnh vaø aøo aït nöõa. Luùc naøy Polgar beøn chænh ñoán laïi quaân maõ, taän duïng trieät ñeå vieäc maát Xe cuûa ñoái phöông ñeå töøng böôùc moät laán daàn  theá traän. Vaùn ñaáu keùo daøi suoát 6 giôø ñoàng hoà. Thaät laø moät vaùn ñaáu hieám coù. ÔÛ nhöõng nöôùc cuoái cuøng, Polgar vaây boïc vaø ñaùnh ñoøn quyeát ñònh. Ñeán nöôùc thöù 60 thì Taï Quaân khoâng chòu noåi ñaønh phaûi buoâng côø. Tyû soá laø 5,5-2,5. Hoï ñaõ ñi ñöôïc nöûa chaëng ñöôøng (Taï Quaân thaéng 1 vaùn, Polgar thaéng 4 vaùn vaø 4 vaùn hoøa).

Vaùn thöù 9 hai beân hoøa sau 37 nöôùc ñi, tyû soá ñoái vôùi Taï Quaân thaät baát lôïi 6 - 3.

Baây giôø muoán giöõ ñöôïc ngoâi Vöông Haäu cuûa mình, trong 7 vaùn coøn laïi Taï Quaân phaûi thaéng 3 vaø khoâng ñöôïc ñeå thua vaùn naøo. Tröôùc moät ñoái thuû nhö áSusa Polgar vieäc ñoù quaû laø khoâng deã daøng. Nhôù laïi caùch ñaây 3 naêm, hoài ñoù ai cuõng töôûng raèng hai nöõ kyø thuû , kyø taøi naøy ñaõ gaëp nhau. Hoài ñoù Susa Polgar cuõng ñaõ thaéng deã daøng caùc nöõ kyø thuû khaùc  trong traän ñaáu ôû Thöôïng Haûi, boû xa ngöôøi thöù nhì  tôùi 1,5 ñieåm. Vaøo traän chung keát Polgar gaëp Ioâxeliani, hoï hoøa nhau 4-4 neân phaûi ñaùnh tieáp caùc  vaùn nhanh ñeå phaân ñònh ai trôû thaønh ngöôøi thaùch ñaáu, hoï laïi hoøa tieáp. Cuoái cuøng ñaønh phaûi nhôø vaøo söï may ruûi laø boác thaêm vaø Polgar ñaõ khoâng gaëp may maén. Söï khoâng may ñoù khieán coâ phaûi phaán ñaáu theâm 3 naêm nöõa ñeå vaøo ñöôïc traän ñoï trí thöôïng ñænh hoâm nay.

Ñieàu ñoù coù nghóa  laø trong 3 naêm qua, muïc tieâu cuûa coâ chaéc chaén laø Taï Quaân. Laø moät gia ñình coù thieân taøi veà côø vaø coù caùch taäp luyeän khoa hoïc, baøi baûn chaéc chaén hoï ñaõ coù trong tay taát caû caùc vaùn côø Taï Quaân ñaõ töøng chôi ôû caùc giaûi. Tính caùch, chieán löôïc, chieán thuaät cuûa Taï Quaân ñaõ ñöôïc “taäp ñoaøn Polgar” söu taàm vaø moå xeû  kyõ caøng. Naêm vöøa qua coâ em uùt cuûa Susa laø Judit ñaõ töø choái lôøi môøi tham gia giaûi côø sieâu haïng ôû Linares ñeå thaùp tuøng chò mình trong traän chung keát vôùi Maia Triburñanhitde keát quaû laø  Polgar ñaõ ñaùnh baïi Maia, trôû thaønh ngöôøi thaùch ñaáu.

Veà phía caùc huaán luyeän vieân Trung Quoác  chaéc chaén hoï cuõng phaûi coù moät boä söu taäp ñaày ñuû veà Polgar. Ñoái vôùi Taï Quaân , haún coâ cuõng ñaõ boû ra khoâng ít thôøi gian ñeå ngieàn ngaãm nhöõng vaùn côø vaø phong caùch ñoái thuû töông lai.Ñang hoïc ôû Ñaïi hoïc Baéc Kinh, Taï Quaân ñaõ nghæ hoïc moät naêm ñeå chuaån bò cho traän ñaáu thöôïng ñænh naøy.

Theá thì giaûi thích nhö theá naøo veà söï sa suùt khoù hieåu ñoái vôùi Taï Quaân, khi suoát 8 vaùn vöøa qua coâ thua tôùi 4 vaùn khoâng theå naøo thaéng theâm ñöôïc moät vaùn, thaäm chí thuû hoøa ñöôïc cuõng laø chuyeän khaù vaát vaû. Seõ coøn nhieàu giaáy möïc ñeå baøn ñeán chuyeän naøy. Song ta haõy tieáp tuïc theo doõi caùc vaùn coøn laïi.

Vaùn thöù 10 laø vaùn côø phöùc taïp coù soá nöôùc ñi nhieàu nhaát trong caû traän ñaáu soâi ñoäng naøy. Taï Quaân caàm quaân traéng, chæ qua maáy nöôùc khai cuïc laø coâ ra ñoøn ngay.Taát caû nhöõng quaân cô ñoäng cuûa coâ tieáp tuïc nhaèm vaøo caùnh Vua cuûa ñoái phöông. Ñieøu naøy cuõng deã hieåu vì coâ khoâng coøn söï löïa choïn naøo khaùc. Tröôùc cuoäc taán coâng cuûa ñoái phöông, Polgar söû duïng moät ngheä thuaät phoøng thuû ñieâu luyeän tôùi möùc hoaøn haûo. Nhôø taâm lyù thi ñaáu heát söùc vöõng vaøng môùi giuùp cho Polgar truï ñöôïc tröôùc nhöõng ñoøn hieåm hoùc cuûa ñoái thuû. Ai cuõng bieát raèng tröôùc ñaây Maia Triburñanhitde moät nöõ kyø thuû baäc thaày ñaõ choáng ñôõ voâ cuøng vaát vaû tröôùc söùc coâng phaù cuûa Taï Quaân, coøn Ioxeliani thì ñaõ thua tôùi taû ngay töø moät loaït vaùn ñaáu tröôùc “baùt traän ñoà “ do Taï Quaân daøn ra ( Taï Quaân thaéng Ioxeliani vôùi tyû soá 8,5-2,5). Hình nhö chæ ñeán baây giôø Taï Quaân môùi gaëp ñöôïc moät ñoái thuû xöùng ñaùng. Nöõ ñoái thuû kyø taøi ngöôøi Hungari naøy nhö nhìn thaáu suoát toaøn boä yù ñoà chieán löôïc cuûa Taï Quaân vaø coù ñuû caùc keá saùch vaø söï khoân kheùo ñeå laàn löôït phaù thaønh coâng caùc “traän ñoà baùt quaùi” cuûa nhaø voâ ñòch. Coù nhöõng daáu hieäu cho thaáy Taï Quaân baét ñaàu toû ra meät moûi, nhaát laø khi söï coâng phaù cuûa coâ giaûm hieäu löïc thì xuaát hieän ngay nguy cô bò Polgar laán tôùi, laán tôùi chaäm chaïp nhöng raát cöông quyeát. Sau 65 nöôùc ñi quyeát lieät vaø soâi ñoäng töø ñaàu tôùi cuoái ngöôøi ta thaáy Taï Quaân ñöùng daäy chaáp nhaän thua vaùn côø. Ñoù laø vaùn ñaáu hao taâm toån löïc nhaát cuûa caû hai beân maø caùc nhaø chuyeân moân cho raèng noù coøn hay hôn nhieàu vaùn ñaáu cuûa caùc baäc cao thuû nam giôùi.

Vaùn thöù 11 hoøa sau 47 nöôùc ñi. Tyû soá laø 7,5-3,5. Ngöôøi ta khoâng coøn hy voïng gì ñoái vôùi Taï Quaân nöõa. Chæ moät vaùn thua nöõa thoâi laø danh hieäu Nöõ hoaøng trong suoát 6 naêm qua cuûa coâ seõ bò maát vaø bieát bao giôø coâ laïi coù theå giaønh laïi ñöôïc, nhaát laø trong moät thôøi kyø maø caùc thieân taøi côø vua nöõ xuaát  hieän nhö maêng moïc sau côn möa. Ñoù laø chöa keå tôùi Judit Polgar, coâ em uùt cuûa Susa, taøi naêng coøn vöôït troäi hôn chò, chöa tham gia vaøo caùc traän tranh vöông mieän cuûa phaùi nöõ.

Nhöng ñeán vaùn thöù 12 Taï Quaân ñaõ vuøng leân ñaùnh moät traän tuyeät ñeïp, coâ hoaøn toaøn laøm chuû theá traän buoäc Polgar phaûi qui haøng sau 45 nöôùc ñi trong voøng 3 giôø 42 phuùt. Tyû soá luùc naøy laø 7,5-4,5. Chieán thaéng naøy laïi thaép leân moät tia  hy voïng tuy raát mong manh. Neáu vaùn tieáp theo Taï Quaân thaéng thì chöa bieát chöøng theá côø coù theå ñaûo ngöôïc vaøo phuùt choùt. Ñieàu ñoù laøm ngöôøi ta lieân töôûng tôùi  traän côø lòch söû naêm 1985 giöõa Karpov vaø Kaxparov. Luùc baáy giôø Karpov ñaõ thaéng Kaxparov vôùi tyû soá tuyeät ñoái 5-0, chæ caàn moät vaùn thaéng duy nhaát nöõa laø anh giöõ vöõng chöùc voâ ñòch cuûa mình. Nhöng ñieàu ñoù khoâng bao giôø xaûy ra, bôûi vì sau ñoù Kaxparop thaéng laïi lieân tieáp 3 vaùn ñeå roài traän ñaáu  bò döøng laïi giöõa chöøng. Sau ñoù ôû traän tieáp theo, Kaxparov ñaõ thaéng Karpov, trôû thaønh nhaø voâ ñòch môùi.

Nhöng ñieàu thaàn kyø ñoù ñoái vôùi Taï Quaân ñaõ khoâng xaûy ra ôû vaùn thöù 13, Polgar ñaõ haï Taï Quaân nhanh choùng chæ vôùi 24 nöôùc  ñi  trong chöa ñaày 2 giôø ñoàng hoà. Sau caùi baét tay thaân höõu cuûa 2 baäc nöõ danh kyø keát thuùc traän ñaáu cuõng laø giaây phuùt xuaát hieän Taân Nöõ Hoaøng. Tyû soá chung cuoäc laø 8,5-4,5 nghieâng veà phía Susa Polgar. Vaø traän ñaáu chæ dieãn ra coù 13 trong 16 vaùn döï ñònh, ít hôn caû soá vaùn maø Polgar döï ñoaùn. Coâ nhaän ñuôïc moùn tieàn thöôûng laø 125.000 ñoâla (moät con soá khaù lôùn song coøn khieâm toán so vôùi con soá 1 trieäu ñoâla vôùi chöùc voâ ñòch cuûa Kaxparov), Taï Quaân nhaän ñöôïc 65.000 ñoâla.

Söï ñaêng quang cuûa Vöông Haäu môùi laø nieàm haïnh phuùc lôùn lao cuûa moät nöõ kyø thuû baét ñaàu ñi nhöõng nöôùc ñaàu tieân töø luùc 4 tuoåi. Hai möôi hai naêm heát loøng vì moân theå thao mình say meâ chieán thaéng hoâm nay quaû laø moät söï ñeàn buø voâ cuøng xöùng ñaùng.

Tạ Quân (cựu VĐTG nữ) đấu với máy tính

NHÖÕNG NHAØ CHÔI CÔØ COÙ TEÂN TUOÅI VAØ

NHÖÕNG NGÖÔØI COÙ COÂNG PHAÙT TRIEÅN CÔØ VUA

Adolf Albin (1848 - 1920), ngöôøi Rumani

Viswanathan Anand (1969), ngöôøi AÁn Ñoä

Yuri Avecbach (1922), ngöôøi Nga

David Bronstein (1924), ngöôøi Nga

Joe Benjamin (1964), ngöôøi Myõ

Alexandr Beliavski (1953), ngöôøi Nga

Efim Bogoliubov (1889 - 1952), ngöôøi Ñöùc

Phlorensio Compomanes (1927), ngöôøi Philipin

Alexandr Depasen (1780 - 1847), ngöôøi Phaùp

Mak Donen ((1798 - 1835), ngöôøi Irland

Arpat Elo (1903 - 1992), ngöôøi Hungari

William Evans (1790 - 1872), taùc giaû Gambit Evans

Xalo Flor (1908 - 1983), ngöôøi Nga goác Sec

Xemion Furman (1920 - 1978), ngöôøi Nga

Florin Gheorghiu (1944), ngöôøi Rumani

Svetoza Gligoric (1923), ngöôøi Nam Tö

Efim Gheler (1925), ngöôøi Nga

Boris Gulco (1947), ngöôøi Myõ goác Nga

Ernest Grunfen (1893 - 1962), ngöôøi AÙo

David Ianovski (1868 - 1927), ngöôøi Phaùp goác Nga

Karl Ianis (1813 - 1872), ngöôøi Nga

Kirsan Iliumjinov (1962), ngöôøi Nga

Vasili Ivanchuk (1969), ngöôøi Ukraina

Gata Kamsky (1974), ngöôøi Myõ goác Nga

Vladimir Kramnik (1975), ngöôøi Nga

Hans Kmoc (1894 - 1973), ngöôøi AÙo

Victor Korchnoi (1931), ngöôøi Thuïy Só goác Nga

Ignat Kolis (1837 - 1889), ngöôøi Hungari

Xuntan Khan (1905 - 1866), ngöôøi AÁn Ñoä

Raimon King (1948), ngöôøi Anh

Lionel Kizeriski (1806 - 1853) ngöôøi Extonia

Paul Keres (1916 - 1975) ngöôøi Extonia

Bent Larsen (1935), ngöôøi Ñan Maïch

Lui Charles Labuadon (1795 - 1840), ngöôøi Phaùp

Iohan Leventan (1810 - 1876), ngöôøi Hungari

Samuel Loid (1841 - 1911), ngöôøiMyõ

Andre Lilientan (1911), ngöôøi Hungari, goác Nga

Grigori Levenphis (1889 - 1961), ngöôøi Nga

Frenk Marsal (1877 - 1944), ngöôøi Myõ

Gheza Maroxi (1870 - 1951), ngöôøi Hungary

Jak Mizet (1865 - 1954), ngöôøi Ñöùc

Miguel Naidorf (1910 - 1997), ngöôøi Achentina

Gustav Neiman (1838 - 1881), ngöôøi Ñöùc

Aron Nimzovich (1886 - 1935), ngöôøi Nga

Fridric Olapson (1936), ngöôøi Iceland

Lui Paunsen (1838 - 1991), ngöôøi Ñöùc

Alexandr Petrov (1794 - 1867), ngöôøi Nga

Gari nelson Pinsbery (1872 - 1906)

Roiben Phain (1914 - 1993), ngöôøi Myõ

Laios Portis (1937), ngöôøi Hungari

Domeniko Ponsiani (1719 - 1796), ngöôøi Italia

Lev Pogugaevski (1934 - 1995), ngöôøi Nga

Samuel Resepski (1911 - 1992), ngöôøi Myõ

Akiba Rubinstein (1882 - 1961), ngöôøi Ba Lan

Rihard Reti (1889 - 1929), ngöôøi Sec

Zotan Ripli (1951), ngöôøi Hungari

Olech Romanisin (1952) ngöôøi Nga

Lazlo Sabo (1917), ngöôøi Hungari

Karl Slecter (1874 - 1918), ngöôøi AÙo

Nighel Short (1965), ngöôøi Anh

Ilia Sumov (1819 - 1881), ngöôøi Nga

Alexay Shirov (1972), ngöôøi Taây Ban Nha goác Lavia

Rudolf Spilman (1883 - 1942), ngöôøi AÙo

Govard Staunton (1810-1874), ngöôøi Anh

Johan Sukertort (1842 - 1888)

Mark Taimanov (1926), ngöôøi Nga

Dichbert Tarras (1862 - 1934), ngöôøi Nga

Xaveli Tartacover (1887 - 1956), ngöôøi Nga

Jean Timman , ngöôøi Haø Lan

Veselin Topalov (1975), ngöôøi Bungari

Anatoli Ufimsev (1914), ngöôøi Kazastan

Piotr Xent-Aman (1800 - 1872), ngöôøi Phaùp

Philip Xtamma, ngöôøi Phaùp

-------------------------------------------------------------------------------------------

CÁC NHÀ VÔ ĐỊCH CỜ VUA THẾ GIỚI

Không chính thức nhưng được công nhận rộng rãi như là nhà vô địch (thời kỳ trước khi có giải vô địch):

- Philidor

- Howard Staunton

- Adolf Anderssen

- Paul Morphy

Các nhà vô địch chính thức (của FIDE):

1.Wilhelm Steinitz                      (vô địch thế giới lần đầu tiên)

2.Emanuel Lasker

3.José Raúl Capablanca

4.Alexander Alekhine

5.Max Euwe

6.Mikhail Botvinnik

7.Vassily Smyslov

8.Mikhail Tal

9.Tigran Petrosian

10.Boris Spassky

11.Robert Fischer

12.Anatoly Karpov

13.Garry Kasparov

14.Vladimir Kramnik

Các nhà vô địch thế giới của PCA:

- Garry Kasparov

- Vladimir Kramnik

Các nhà vô địch thế giới của FIDE thời hậu-Kasparov:

15.Alexander Khalifman

16.Vishwanathan Anand

17.Ruslan Ponomariov

18.Rustam Kasimdzhanov

19.Veselin Topalov

20.Vladimir Kramnik

Năm 2006 FIDE đã tổ chức trận đấu thống nhất các danh hiệu vô địch cờ vua giữa vô địch cờ truyền thống Vladimir Kramnik và Veselin Topalov. Kết quả là Vladimir Kramnik đã chiến thắng bằng cờ nhanh sau khi hoà cờ chính thức 6-6 để giành ngôi vô địch thế giới thống nhất lần đầu tiên.

Sau 8 vòng đấu căng thẳng quyết liệt, vòng chung kết giải Vô địch thế giới cờ vua lần thứ 21 năm 2007 ở Mexico đã khép lại và một lần nữa V.Kramnik đã bảo vệ thành công chức vô địch của mình.

21. Vladimir Kramnik.

***

Top 100 Players October 2007

(Top 100 NAM ĐỨNG ĐẦU THẾ GIỚI TÍNH ĐẾN THÁNG 10/2007)

Rank               Name          Title            Country Rating GamesB-Year

Hạng               Tên             Danh hiệu   Quốcgia Elo  ván đấu Nămsinh

1       Anand, Viswanathan         g        IND    2801  21     1969

2       Ivanchuk, Vassily              g       UKR  2787  20     1969

3       Kramnik, Vladimir              g       RUS  2785  21     1975

4       Topalov, Veselin               g       BUL   2769  0       1975

5       Leko, Peter                       g      HUN   2755  21     1979

6       Morozevich, Alexander      g        RUS  2755  19     1977

7       Mamedyarov, Shakhriyar   g        AZE   2752  11     1985

8         Radjabov, Teimour            g                 AZE   2742  9       1987

9       Aronian, Levon                g        ARM  2741  14     1982

10     Shirov, Alexei                  g        ESP   2739  11     1972

11     Gelfand, Boris                 g        ISR    2736  21     1968

12     Svidler, Peter                  g        RUS  2732  25     1976

13     Adams, Michael               g        ENG  2729  16     1971

14     Alekseev, Evgeny            g        RUS  2716  17     1985

15     Grischuk, Alexander          g        RUS  2715  23     1983

16     Carlsen, Magnus             g        NOR  2714  25     1990

17     Kamsky, Gata                 g        USA   2714  9       1974

18     Akopian, Vladimir             g        ARM  2713  5       1971

19     Jakovenko, Dmitry           g        RUS  2710  23     1983

20     Polgar, Judit                    g        HUN   2708  9       1976

21     Ponomariov, Ruslan          g        UKR  2705  5       1983

22     Wang, Yue                      g        CHN  2703  27     1987

23     Bacrot, Etienne                g        FRA   2695  7       1983

24     Karjakin, Sergey              g        UKR  2694  11     1990

25     Bu, Xiangzhi                    g        CHN  2692  38     1985

26     Eljanov, Pavel                  g        UKR  2691  20     1983

27     Almasi, Zoltan                 g        HUN   2691  14     1976

28     Malakhov, Vladimir           g        RUS  2690  15     1980

29     Kasimdzhanov, Rustam     g        UZB   2690  14     1979

30     Dominguez Perez, Lenier   g        CUB  2683  11     1983

31     Van Wely, Loek               g        NED  2679  31     1972

32     Landa, Konstantin            g        RUS  2678  15     1972

33     Volokitin, Andrei               g        UKR  2678  5       1986

34     Milov, Vadim          g        SUI    2676  33     1972

35     Rublevsky, Sergei            g        RUS  2676  11     1974

36     Onischuk, Alexander         g        USA   2674  20     1975

37     Inarkiev, Ernesto             g        RUS  2674  15     1985

38     Zvjaginsev, Vadim            g        RUS  2674  8       1976

39     Sokolov, Ivan                   g        NED  2673  31     1968

40     Sargissian, Gabriel          g        ARM  2673  24     1983

41     Movsesian, Sergei           g        SVK   2670  20     1978

42     Cheparinov, Ivan              g        BUL   2670  17     1986

43     Karpov, Anatoly               g        RUS  2670  9       1951

44     Krasenkow, Michal          g        POL  2668  33     1963

45     Harikrishna, P.                 g        IND    2668  24     1986

46     Nisipeanu, Liviu-Dieter       g        ROU  2668  11     1976

47     Gashimov, Vugar             g        AZE   2663  23     1986

48     Tkachiev, Vladislav          g        FRA   2661  19     1973

49     Sasikiran, Krishnan          g        IND    2661  11     1981

50     Vallejo Pons, Francisco     g        ESP   2660  5       1982

51     Nikolic, Predrag               g        BIH    2657  18     1960

52     Bologan, Viktor                g        MDA  2657  4       1971

53     Lautier, Joel                    g        FRA   2657  4       1973

54     Navara, David                  g        CZE   2656  0       1985

55     Sutovsky, Emil                 g        ISR    2655  18     1977

56     Fressinet, Laurent            g        FRA   2654  26     1981

57     Bareev, Evgeny               g        RUS  2653  0       1966

58     Miroshnichenko, Evgenij    g        UKR  2651  40     1978

59     Short, Nigel D                  g        ENG  2649  27     1965

60     Georgiev, Kiril                 g        BUL   2649  21     1965

61     Nakamura, Hikaru            g        USA   2648  21     1987

62     Volkov, Sergey                g        RUS  2648  11     1974

63     Socko, Bartosz                g        POL  2646  34     1978

64     Tomashevsky, Evgeny      g        RUS  2646  19     1987

65     Moiseenko, Alexander       g        UKR  2646  18     1980

66     Afromeev, Vladimir          f         RUS  2646  12     1954

67     Beliavsky, Alexander G     g        SLO  2646  10     1953

68     Fedorchuk, Sergey A.       g        UKR  2645  59     1981

69     Predojevic, Borki             g        BIH    2645  18     1987

70     Motylev, Alexander          g        RUS  2645  14     1979

71     Zhang, Pengxiang            g        CHN  2644  38     1980

72     Jobava, Baadur               g        GEO  2644  24     1983

73     Roiz, Michael                   g        ISR    2644  20     1983

74     Tiviakov, Sergei               g        NED  2643  53     1973

75     Wang, Hao                      g        CHN  2643  47     1989

76     Khalifman, Alexander        g        RUS  2643  10     1966

77     Izoria, Zviad                    g        GEO  2643  9       1984

78     Ni, Hua                            g        CHN  2641  29     1983

79     Avrukh, Boris                   g        ISR    2641  15     1978

80     Baklan, Vladimir               g        UKR  2639  42     1978

81     Stellwagen, Daniel           g        NED  2639  19     1987

82     Smirin, Ilia                       g        ISR    2639  17     1968

83     Naiditsch, Arkadij             g        GER  2639  11     1985

84     Areshchenko, Alexander    g        UKR  2638  5       1986

85     Amonatov, Farrukh          g        TJK   2637  46     1978

86     Timofeev, Artyom            g        RUS  2637  10     1985

87     Smirnov, Pavel                g        RUS  2636  0       1982

88     Wojtaszek, Radoslaw       g        POL  2635  11     1987

89     Najer, Evgeniy                 g        RUS  2635  9       1977

90     Bauer, Christian               g        FRA   2634  30     1977

91     Vachier-Lagrave, Maxime  g        FRA   2634  24     1990

92     Sakaev, Konstantin          g        RUS  2634  0       1974

93     Zhang, Zhong                  g        SIN    2634  0       1978

94     Lputian, Smbat G            g        ARM  2633  0       1958

95     Ye, Jiangchuan                g        CHN  2632  0       1960

96     Istratescu, Andrei            g        ROU  2631  9       1975

97     Mchedlishvili, Mikheil         g        GEO  2631  9       1979

98     Kobalia, Mikhail               g        RUS  2631  4       1978

99     Miton, Kamil                    g        POL  2628  28     1984

100    Gurevich, Mikhail             g        TUR   2627  14     1959

101    Vladimirov, Evgeny          g        KAZ   2627  0       1957

Top 50 Women October 2007

(Top 50 NỮ ĐỨNG ĐẦU THẾ GIỚI TÍNH ĐẾN THÁNG 10/2007)

Rank               Name                          Title     Country           Rating Games            B-Year

1         Polgar, Judit                         g          HUN   2708  9         1976

2         Koneru, Humpy                    g          IND    2606  27       1987

3         Cramling, Pia            g          SWE  2531  20       1963

4         Zhu, Chen                             g          QAT   2531  9         1976

5         Zhao, Xue                             wg       CHN   2530  36       1985

6         Kosteniuk, Alexandra            g         RUS   2515  0         1984

7         Sebag, Marie                        m         FRA   2509  12       1986

8         Hou, Yifan                             wg       CHN   2502  19       1994

9         Chiburdanidze, Maia g         GEO  2500  10       1961

10       Kosintseva, Tatiana             m         RUS   2492  10       1986

11       Ushenina, Anna                    m         UKR   2486  19       1985

12       Harika, Dronavalli                 m         IND    2480  28       1991

13       Krush, Irina                           m         USA   2475  22       1983

14       Javakhishvili, Lela                m         GEO  2474  16       1984

15       Socko, Monika                     m         POL   2473  27       1978

16       Muzychuk, Anna                   wg       SLO   2469  19       1990

17       Kosintseva, Nadezhda         m        RUS   2469  10       1985

18       Hoang Thanh Trang             g          HUN   2466  0         1980

19       Cmilyte, Viktorija                  m         LTU    2464  10       1983

20       Vijayalakshmi,Subbaraman m          IND    2464  0         1979

21       Stefanova, Antoaneta           g         BUL    2463  29       1979

22       Pogonina, Natalija                wg       RUS   2462  27       1985

23       Galliamova, Alisa                 m         RUS   2460  9         1972

24       Lahno, Kateryna                   g          UKR   2459  9         1989

25       Danielian, Elina                    m         ARM   2458  18       1978

26       Zatonskih, Anna                   m         USA   2458  11       1978

27       Ruan, Lufei                                       CHN    2453  19       1987

28       Paehtz, Elisabeth                 m         GER   2452  18       1985

29       Zhukova, Natalia                   wg       UKR   2452  0         1979

30       Shen, Yang                           wg       CHN   2450  21       1989

31       Khurtsidze, Nino                   m         GEO  2450  0         1975

32       Kovalevskaya, Ekaterina      m         RUS   2448  19       1974

33       Dembo, Yelena                    m         GRE   2448  18       1983

34       Hunt, Harriet V                      m         ENG   2448  0         1978

35       Korbut, Ekaterina                 m         RUS   2443  10       1985

36       Gaponenko, Inna                 m         UKR   2440  55       1976

37       Skripchenko, Almira             m         FRA   2438  5         1976

38       Matveeva, Svetlana              m         RUS   2433  20       1969

39       Arakhamia-Grant, Ketevan   m         GEO  2432  26       1968

40       Bojkovic, Natasa                  wg       SRB   2428  17       1971

41       Peng, Zhaoqin                     g          NED   2419  10       1968

42       Li, Ruofan                             wg       SIN     2417  0         1978

43       Mohota, Nisha                      wg       IND    2416  57       1980

44       Dzagnidze, Nana                  m         GEO  2416  27       1987

45       Huang, Qian                         wm      CHN   2416  19       1986

46       Tania, Sachdev                    wg       IND    2413  43       1986

47       Moser, Eva                           m         AUT   2412  28       1982

48       Rajlich, Iweta                        m         POL   2411  17       1981

49       Ciuksyte, Dagne                  m         ENG   2411  11       1977

50       Wang, Pin                             wg       CHN   2410  0         1974

Country rank by average rating of top 10 players

(HẠNG QUỐC GIA CĂN CỨ VÀO ELO TRUNG BÌNH CỦA 10 KỲ THỦ)

Average                                  GMs    IMs      Total Titled

1          Russia                                     2727   174     443     1743

2          Ukraine                                   2677   64        171     354

3          Israel                                       2631   34        39        131

4          United States of America      2630   61        109     476

5          Armenia                                  2628   20        23        61

6          France                                                2625   30        76        268

7          Hungary                                  2621   40        102     357

8          China                                      2615   19        13        82

9          Poland                                                2611   25        85        267

10        Azerbaijan                              2609   16        13        50

11        Georgia                                  2608   22        31        94

12        Netherlands                            2605   22        60        237

13        Germany                                 2601   66        193     1020

14        India                                        2600   15        53        126

15        Bulgaria                                  2599   25        51        108

16        Spain                                      2588   30        81        346

17        Serbia                                     2587   46        92        477

18        England                                  2583   36        52        211

19        Czech Republic                     2572   23        61        197

20        Romania                                 2566   19        70        245

21        Croatia                                    2564   29        56        211

22        Belarus                                   2559   13        26        75

23        Cuba                                       2556   13        36        212

24        Sweden                                  2548   16        31        105

25        Greece                                   2545   10        20        81

26        Denmark                                 2533   8          31        82

27        Uzbekistan                              2532   9          9          30

28        Brazil                                       2526   7          25        101

29        Myanmar                                 2526   1          4          32

30        Switzerland                             2524   7          29        102

31        Slovenia                                  2523   8          24        92

32        Argentina                                2519   12        59        191

33        Slovakia                                  2518   9          19        70

34        Norway                                    2511   9          20        73

35        Iceland                                    2505   10        11        47

36        Philippines                              2504   5          26        43

37        Bosnia & Herzegovina           2499   5          20        71

38        Italy                                         2492   6          30        147

39        Austria                                     2488   5          37        161

40        Latvia                                      2487   8          7          40

41        Lithuania                                 2485   7          12        37

42        Moldova                                  2483   6          20        60

43        Canada                                   2477   6          22        107

44        Iran                                          2474   4          7          41

45        Vietnam                                  2473   5          3          54

46        Mexico                                    2470   4          26        94

47        Former YUG Rep of Macedonia       2467   8          10        43

48        Estonia                                   2466   4          11        34

49        Belgium                                  2465   4          15        63

50        Turkey                                     2465   2          13        43

51        Montenegro                            2459   6          9          46

52        Peru                                        2455   2          8          40

53        Indonesia                               2451   6          11        39

54        Australia                                  2448   2          18        75

55        Egypt                                      2445   2          22        34

56        Colombia                                2439   3          21        69

57        Finland                                    2435   5          18        81

58        Scotland                                 2431   5          8          29

59        Portugal                                  2427   3          11        32

60        Bangladesh                            2420   4          2          22

61        Singapore                               2414   4          9          44

62        Turkmenistan                         2403   3          5          34

63        Ireland                                     2392   1          6          20

64        Ecuador                                  2387   1          8          32

65        Venezuela                              2380   0          11        30

66        Albania                                    2349   1          5          11

67        Paraguay                                2340   1          3          15

68        New Zealand                          2337   0          6          25

69        Algeria                                                2334   0          11        22

70        Brunei Darussalam                2332   0          0          0

71        Uruguay                                  2330   1          3          11

72        Costa Rica                             2322   1          7          14

73        Malaysia                                  2319   0          3          16

74        Dominican Republic              2317   0          7          16

75        Luxembourg                           2315   1          2          12

76        United Arab Emirates            2308   1          4          26

77        Faroe Islands                         2308   0          3          5

78        Wales                                     2307   0          3          14

79        South Africa                           2299   0          6          21

80        Iraq                                         2292   0          4          25

81        Jordan                                     2285   0          0          10

82        Nicaragua                               2280   0          2          13

83        Japan                                      2274   0          1          6

84        Palestine                                2247   1          1          4

85        Thailand                                  2246   0          0          5

86        Lebanon                                 2242   0          1          9

87        Tajikistan                                2229   1          3          4

88        El Salvador                             2219   0          2          18

89        Puerto Rico                            2219   0          2          5

90        Nigeria                                    2216   0          3          5

91        Monaco                                   2206   1          0          5

92        Andorra                                   2205   1          0          4

93        Zimbabwe                              2194   0          3          6

94        Guatemala                              2182   0          1          12

95        Angola                                                2181   0          6          8

96        Barbados                                2180   0          1          5

97        Sri Lanka                                2178   0          0          6

98        Qatar                                       2172   2          3          7

99        Pakistan                                  2171   0          2          3

100     Jamaica                                  2165   0          0          3

101     Trinidad & Tobago                 2161   0          0          5

102     Hong Kong                             2145   0          0          8

103     Panama                                  2143   0          0          4

104     Uganda                                   2138   0          0          0

105     Nepal                                      2136   0          0          0

106     Liechtenstein                          2114   0          0          1

107     Malta                                       2103   0          0          4

108     Cyprus                                    2091   0          0          5

109     Namibia                                  2091   0          0          2

110     Papua New Guinea                2090   0          0          1

111     Jersey                                     2087   0          0          2

112     Haiti                                         2078   0          0          0

113     Botswana                                2077   0          0          4

114     San Marino                             2077   0          0          3

115     Surinam                                  2077   0          0          3

116     Kuwait                                     2073   0          0          0

117     Ethiopia                                  2072   0          0          1

118     Mauritius                                 2068   0          0          0

119     Somalia                                  2064   0          0          0

120     Mozambique                          2053   0          0          1

121     Bahrain                                   2035   0          0          5

122     Seychelles                             2031   0          0          0

123     Aruba                                      1988   0          0          0

124     Macau                                     1985   0          0          2

125     South Korea                           1970   1          0          3

126     Malawi                                     1966   0          0          0

127     Guernsey                                1965   0          0          3

128     British Virgin Islands              1960   0          0          1

129     Bermuda                                 1912   0          0          2

130     Fiji                                           1907   0          0          1

131     Palau                                       1869   0          0          0

132     US Virgin Islands                   1847   0          0          0

133     Bahamas                                1837   0          0          0

134     Chinese Taipei                       1817   0          0          0

135     Rwanda                                  1797   0          0          0

Hết