KAHLIL GIBRAN - LỜI THIÊNG
B ản dịch của Trần Văn Điền. Nxb An Tiêm.
In lần thứ nhất (Tháng 5-1973).
ĐÔI LỜI VỀ TÁC GIẢ
KAHLIL GIBRAN sinh t ại Bsharre', xứ Li Băng năm 1883. Sáng tác của ông là một kết hợp tuyệt vời giữa nhạc và thơ, ca tụng những vẻ đẹp hữu hình cũng như vô hình. Mỗi câu nói là một lời thiêng. Mỗi đoạn văn là một thánh thư. Mỗi câu chuyện là một dụ ngô trình bày những chân lý cao siêu.

Không nh ững là một nhà thơ, Kahlil Gibran còn là một triết gia, một vị tiên tri, một nghệ sĩ. Thế giới Tây Phương xưng tụng ông la "Dante của thế kỷ XX". Thế giới Đông Phương tôn vinh ông là “Bậc thầy khả ái”. Ông là một trong những tác giả hiện nay (chú ý: sách này được xuất bản ở thập niên 80) được đọc và sùng bái nhất bởi cả hai nền văn hoá Đông cũng như Tây.

Ông m ất năm 1931 tại Nữu ước. Những tác phẩm chính của ông là: Nhà Tiên Tri (The Prophet), Tiếng Thầy (The Voice of the master), Đôi cánh gãy (The Broken wings), Tự truyện (a Selfportrat), Lời Thiêng (The spiritual sayings)…..
LỜI THIÊNG
Sẽ tới một kỷ nguyên khi con người không nhận họ với chúng ta, cũng như chúng ta không nhận họ với loài khỉ.
N ếu thưởng phạt là mục đích của tôn giáo, nếu ái quốc phụng sự cho tư lợi, và nếu giáo dục là phương tiện để tiến thân, thì tôi xin được làm một kẻ vô tín ngưỡng, một người vô tổ quốc, một đứa thất học ngu si.
Có những tâm hồn giống như bọt biển. Bạn chẳng vắt lấy được gì nơi chúng ngoài những thứ chúng đã hút được nơi bạn.
Nếu có hai người giống nhau, trái đất này không đủ chỗ dung nạp họ.
Kẻ giáng hoạ cho dân tộc là kẻ không bao giờ gieo một hạt giống, đặt một viên gạch, dệt một tấm áo, nhưng là kẻ chọn khoa chính trị làm nghề mình.
Người ta thường nói im lặng là ưng thuận, nhưng tôi cho bạn hay: im lặng là khước từ, là nổi loạn, là khinh khi.
Khi trang điểm, ta vô tình thú nhận vẻ xấu xí của mình.
Đ ây lịch sử con người: sinh phối tử, sinh phối tử, rồi sinh phố tử. Nhưng một người điên xuất hiện. Hắn có những tư tưởng kỳ quái. Hắn mơ về một thế giới khác có những con người văn minh hơn nhìn thấy qua giấc mơ của họ, những chuyện còn hơn là sinh ,phối, tử.
Hãy nghe người đàn bà khi nàng nhìn bạn! Đừng nghe người đàn bà khi nàng nói với bạn!
Có những kẻ tìm khoái lạc trong đau khổ; và có những người chỉ thanh tẩy mình được bằng đồ nhơ.
Đờ i hôn ta lên đôi má Từ sáng tới chiều, Đời cười ta xuẩn động Từ chiều tới sáng.

N ếu bạn muốn ngắm thung lũng, hãy trèo lên đỉnh núi; nếu bạn muốn ngắm đỉnh núi, hãy vươn lên mây trời, nhưng nếu bạn muốn tìm hiểu mây trời, hãy nhắm mắt lại và suy tư. Hãy cứu tôi khỏi miệng lưỡi nọc độc hay nói thật. Hãy cứu tôi khỏi người đức hạnh thiếu thiện ý; và hãy cứu tôi khỏi người tìm tự trọng bằng cách bôi xấu kẻ khác.
Lo sợ hình phạt địa ngục là chính địa ngục đấy, khao khát phần thưởng Thiên Đường là chính thiên đường vậy.
Chân lý là con đẻ của cảm hứng; phân tách, bàn luận đưa con người đi xa chân lý.
Chúng ta có thể thay đổi theo thời tiết nhưng thời tiết không thay đổi được chúng ta. Ta không được quên rằng còn có những con người ở hang. Hang đây là chính lòng ta vậy.
Đứ a trẻ vô thừa nhận là một hài nhi được thụ thai bằng tình yêu và niềm tin tưởng nhưng bị sinh ra trong âu lo và thù hận. Người mẹ bọc con bằng trái tim đang hấp hối, đặt con nơi cổng cô nhi viện, rồi bỏ đi, mặt cúi gầm, u hoài nằng chĩu đôi vai. Và để hoàn thành vở bi kịch, tôi và bạn đã phỉ báng bà: “Nhục nhã thay! Nhục nhã thay”.
Có những kẻ ngờ là tôi nháy họ khi tôi nhắm mắt lại để khỏi phải nhìn thấy họ.
Sống bằng tâm hồn là nô lệ, nếu tâm hồn chưa trở nên thành phần của thể xác.
Xin cho tôi xa kẻ nói câu:”Ta là ngọn đuốc soi đường cho dân chúng”, hãy để tôi tới gần người biết tìm đường đi dưới ánh sáng của dân chúng.
Tôi khám phá ra bí mật của đại dương khi suy niệm về một giọt sương mai.
Tôi tìm đâu ra một người sống bằng lý trí, không bị tập quán và bản năng chi phối?
Nếu bạn nghèo, xin đừng làm quen với những kẻ chỉ biết đo giá trị con người bằng tiền bạc!
Hai báu vật chính của đời là sắc đẹp và chân lý. Tôi đã tìm thấy sắc đẹp trong một trái tim đang yêu, và tôi đã tìm thấy chân lý trong một bàn tay lao động.
Tôi muốn làm kẻ mơ mộng giữa lũ nghèo hèn nhất ôm nhiều mộng mơ, hơn làm vua trong đám người không thiết mộng, cũng chẳng cầu mơ.
Người ta nói đến nạn dịch bằng một giọng run sợ, nhưng người ta nhắc đến những tên phá hoại như A-lịch-sơn, Nã-phá luân bằng niềm kính phục.
Thấy họ ăn uống, tôi biết họ là hạng người nào.
Tôi phải nói sao về kẻ tát tôi khi tôi hôn mặt nó, và kẻ hôn chân tôi lúc tôi tát nó?
Nặng nhọc thay cuộc sống của kẻ đòi hỏi tình yêu, nhưng chỉ nhận được dục vọng.
Lý chứng của tôi thuyết phục kẻ ngu dốt, lý chứng của người khôn thông thuyết phục tôi. Nhưng với đứa lý luận ngang bướng, tôi không thuyết phục nổi nó, nó cũng không thuyết phục nổi tôi.
Tình cảm là trái tim đương độ thanh xuân, tư tưởng là trái tim đúng kỳ sung mãn, hùng biện là trái tim đến thời già cỗi.
Điều một người tiết lộ khác với điều họ che đậy, như mưa rơi trên đồng nội khác với mây vờn trên đỉnh núi.
Đau khổ đi theo tình yêu, phát minh và trách nhiệm là thứ đau khổ đem lại thích thú.
Làm sao nghe nổi tiếng véo von nơi đồng nội, khi hai ta còn vang dội tiếng náo động chốn phồn hoa?
K ẻ dùng lời tán tụng hoa mỹ che đậy ẩn ý, có khác chi người đàn bà lấy phấn son che lấp tuổi già?
Tôi lang thang trên miền đất hoang vu thì bị bắt làm nô lệ. Sau đó tôi được thả để trở thành một thường dân, một thương gia, một học giả, một mục sư, một vương quân, một bạo chúa. Bị truất phế, tôi trở thành một kẻ gây rối, một đứa du đãng, một thằng bịp bợm, một tay giang hồ, rồi một tên nô lệ lạc lõng giữa cõi hoang vu của hồn tôi.
Bướm vẫn nhởn nhơ trên đồng nội, sương còn long lanh trên ngọn cỏ, khi Kim Tự Tháp Ai Cập đã san bằng và toà nhà chọc trời Nữu ước không còn nữa.
Cây viết là vương trượng, nhưng hiếm thay số Hoàng đế trong đám văn nhân.
Linh hồn là ngọn lửa thiêu đốt thân xác thành tro than.
Tình cảm héo úa là lúc siêu thăng miền trí tuệ.
Tôi sẽ quẳng đồ châu báu cho bầy heo tranh ăn để chúng nuốt không trôi mà chết vì bội thực.
Nếu hiện hữu không hơn phi hữu thì đã chẳng có hữu thể.
Miệng ngậm đồ nhơ mà ca hát sao được?
Con người của bạn mang hai bản ngã: một bản ngã tưởng mình hiểu mình và một bản ngã tưởng người khác hiểu mình.
Khoa học và tôn giáo hoàn toàn hoà hợp. Nhưng khoa học và đức tin hoàn toàn xung khắc.
Muốn hiểu tâm hồn một người, đừng nhìn vào những điều hắn đạt được, hãy xét đến những điều hắn muốn làm.
Buôn bán là cướp giật nếu không phải là một cuộc trả giá.
Chúng ta đều là chiến sỹ trên bãi chiến cuộc đời. Nhưng có kẻ chỉ huy, người tuân lệnh.
Khi tôi suy ni ệm về Đức Ky Tô, hai hình ảnh luôn luôn xuất hiện: hoặc là một hài nhi từ trong máng cỏ ngước nhìn khuôn mặt thánh mẫu Maria lần đầu tiên; hoặc là một thanh niên từ trên cây thập giá cúi nhìn khuôn mặt thánh mẫu Maria lần cuối cùng.
Tôi sẽ trở thành một nhà hiền triết khi biết được lý do sự ngu xuẩn của tôi.
Cuộc sống nặng nhọc thay cho kẻ muốn chết nhưng phải sống mãi cho những mình yêu!
Ai nhìn những hình ảnh nhỏ và gần, khó thấy những hình ảnh lớn và xa.
Tôi ngượng ngùng trước những lời tán tụng, nhưng người tán tụng cứ bô bô khiến tôi trơ trẽn trước toàn thể thế giới.
Ai trong chúng ta lắng nghe nhạc ru của dòng suối đang khi giông bão gào thét?
Có người nghe bằng tai, có người nghe bằng bao tử, có người nghe bằng túi đựng, và có những người chằng nghe gì cả.
Bức tường ngăn cách người khôn với kẻ ngu, còn mong manh hơn tơ nhện.
B ản chất của mọi vật hữu hình cũng như vô hình là linh thiêng. Đi vào thành phố vô hình, thể xác tôi bị vây lút bởi tâm linh tôi. Ai đòi phân cách thể xác với tinh thần hoặc tinh thần với thể xác, kẻ ấy đưa lòng mình xa rời chân lý. Hoa và Hương cùng là một. Người đui mù là kẻ chối bỏ màu sắc và hình ảnh của hoa khi quả quyết hoa chỉ là hương lan toả trong cõi thinh không. Họ cũng giống như ngững kẻ thiếu khứu giác chỉ thấy muôn hoa là hình thể, là màu sắc vắng hương thơm.

M ọi vật trong vũ trụ hiện hữu nơi bạn. Mọi vật nơi bạn hiện hữu trong vũ trụ. Bạn không ngừng tiếp xúc với những vật gần nhất. Hơn nữa, khoảng cách không đủ rộng để phân rẽ bạn khỏi những vật xa xôi. Từ vật thấp nhất đến vật cao nhất, từ vật nhỏ nhất đến vật lớn nhất, hết thảy đều bằng nhau trong con người bạn. Một nguyên tử bao hàm tất cả yết tố của trái đất. Một giọt nước chưa đứa đựng tất cả bí mật của đại dương. Mỗi vận chuyển của tâm linh cuốn theo tất cả vận chuyển của mọi luật sống.
Người cao thượng nhất là kẻ đỏ mặt khi được ta ca tụng và lặng thinh khi bị ta bôi xấu.
Nghèo đói nhất là một chứng bệnh qua mau. Giàu sang là một cơn đau kéo dài.
K ẻ nào thương hại người đàn bà là hạ nhục nàng. Kẻ nào gán cho người đàn bà những điều xấu xa của xã hội là áp chế nàng. Kẻ nào nghĩ người đàn bà tốt là vì mình, người đàn bà xấu là vì mình là mạo nhận trơ trẽn. Kẻ nào đón nhận người đàn bà như Thượng Đế đã tác thành là đối xử công bằng với nàng.
Thơ là một làn chớp loé. Nó chỉ còn là một bố cục suông khi có sự sắp xếp giữa các tiếng.
Tình yêu say đắm là một nỗi thèm khát không bao giờ nguôi.
Nếu bạn muốn hiểu người đàn bà hãy ngắm miệng nàng khi nàng cười; nhưng nếu bạn muốn hiểu người đàn ông, hãy quan sát cặp mắt trắng bợt của hắn lúc hắn nổi giận.
Có ng ười cho tôi một con chiên, tôi trả lại hắn một con lạc đà mẹ. Hắn cho tôi thêm hai con chiên, tôi trả lại hắn hai con lạc đà mẹ. Sau đó hắn đến thăm đàn chiên tôi và đếm được chín con lạc đà. Bây giờ hắn trả lại tôi chín con chiên.
Kẻ hữu dụng nhất trong đám quần chúng, ấy chính là kẻ sống xa quần chúng.
Nền thịnh vượng đạt được do hai công việc: khai thác đất đai và phân phối địa sản.
Ng ười tân canh nào cũng là một nhà cải cách. Nếu họ đúng, họ hướng đạo quần chúng đi đúng đường. Nếu họ sai, thuyết cuồng tín họ khơi dậy nơi quần chúng, càng khuyến khích quần chúng theo đúng đường mình đi.
Câu nói phải ăn sâu vào tập quán mới khỏi thành vô nghĩa.
Ai diện bộ đồ đẹp nhất ngày đưa đám tang hàng xóm, sẽ ăn mặc ránh rưới buổi hôn lễ con mình.
Nhân loại là thần tính bị phân chia ở bên ngoài, nhưng thống nhất ở bên trong. Đức tin là tri thức của tâm hồn ngoài vòng kiểm soát của lý chứng.
Đoạn văn đòi giải thích là một dấu hiệu yếu kém.
Lỗi lầm nặng nhất của ta là bận tâm đến những lỗi lầm của kẻ khác.
Người tự do là kẻ nhẫn nhục mang nặng gánh nô lệ.
Tại sao có những người múc nước biển của bạn rồi đi huênh hoang về dòng suối nhỏ của mình?
Lịch sử không lặp lại trừ phi trong tâm hồn những người không thuộc lịch sử.
Ta thương cho kẻ uốn lưỡi ca tụng trong khi giang tay van xin.
Hết thảy đều thực tế trước quyền lợi của mình, nhưng lý tưởng trước quyền lợi của kẻ khác.
Cưỡng bức là một tấm gương, kẻ nào soi lâu sẽ nhìn thấy nội tâm mình đang hăm hở tự sát.
Nghệ thuật vươn lên khi linh giác huyền bí của người nghệ sĩ và sự biểu lộ của thiên nhiên cùng hoà hợp đi tìm những hình thể mới.
H ọ bảo tôi:”Nếu gặp một người nô lệ đang ngủ, bạn đừng đánh thức nó dậy, nó đang mơ tự do đấy”. Tôi trả lời họ:” Nếu gặp một người nô lệ đang ngủ, bạn hãy đánh thức nó dậy và kể cho nó nghe về tự do đi”.
Điều khó khăn ta gặp khi đạt mục tiêu là chính con đường ngắn nhất dẫn tới mục tiêu vậy.
Sợ ma quỷ là một cách nghi ngờ Thượng Đế.
Chống báng là hình thức thấp nhất của trí tuệ.
Dịu hiền và từ tâm không phải là dấu hiệu yếu đuối hay thất vọng, nhưng là biểu tỏ sức mạnh và cương quyết.
Nghèo đói có thể che đậy kiêu hãnh; đau khổ do tai hoạ gây ra có thể núp sau mặt nạ trá hình.
Giáo dục không gieo hạt, nhưng vun bón cho hạt nảy mầm.
Bạn ăn uống thì hấp tấp mà đi đứng thì khoan thai. Vậy sao bạn không ăn bằng chân, để tay mà đi?
Nhiệt tâm là miệng núi lửa đốt cháy mọi nhánh cỏ do dự.
Máy xay gió có ngày ngừng chạy nhưng dòng sông vẫn cuộn cuộn đổ ra đại dương.
Cảm hứng là khi nhìn thấy một thành phần của cái toàn thể bằng thành phần của cái toàn thể sẵn có nơi mình.
Tôi trồng cây đau khổ trên cánh đồng nhẫn nhục để kết trái hạnh phúc.
Người mọi rợ đói khát hái trái từ trên cây mà ăn. Người nông dân đói khát ở xã hội văn minh mua trái cây từ kẻ bán, kẻ bán mua lại từ người mua, mua từ kẻ hái từ trên cây.
Hãy kiểm soát sổ sách ngày hôm qua của bạn, bạn sẽ cảm thấy mình còn mắc nợ nhân loại và cuộc đời.
Thu ỷ triều xuống
Tôi viết một câu thơ trên cát bằng tất cả tâm hồn
thuỷ triều lên
tôi trở lại ngâm nga
nhưng chỉ thấy
sự ngu xuẩn của mình in hình trên bãi vắng
Chân lý cần chứng minh mới chỉ đúng có một nửa.
M ột vị hiền sĩ gặp một nhà quyền quí ngây ngô. Họ bàn cãi với nhau về giáo dục và sản vật. Lúc giã từ, vị hiền sĩ chỉ thấy trong tay mình một nắm bùn nhơ, và nhà quyền quí còn lại trong lòng mình một chút sương mù.
Tiến bộ không phải là cải thiện điều đã làm, nhưng là đạt tới điều phải làm.
Phần đông chúng ta lấp lửng giữa hai thái độ: câm nín mà nổi loạn, ba hoa và luỵ phục.
Kẻ giàu đòi nhận họ với người sang; người sang muốn thông gia với đám giàu. Mỗi bên đều khinh nhau.
Thơ là bí mật của tâm hồn; tại sao ta phải bập bẹ thành lời.
Bản nhạc của đại dương ngừng trên bãi vắng hay trong tâm hồn đang lắng nghe??
Nghệ thuật là một bước từ chỗ biết đến chỗ không biết. Người cận thị chỉ nhìn thấy con đường mình đi và bức tường mình tựa.
Trong nhân loại có những kẻ sát nhân chưa làm đổ một giọt máu, có những tên trộm cướp chưa đụng tới sản vật của ai, có những người gian dối xưa nay vẫn nói thật.
Khi lâm nạn, bạn tìm thương cảm nơi láng giềng, bạn gởi họ một phần của lòng bạn. Là người tử tế, họ sẽ cám ơn bạn; là người trái tim khô lạnh, họ sẽ khinh bạn.
Ca sĩ không làm bạn hứng khởi nếu chính họ không hứng khởi khi ca.
Đoá hoa nở trên mây xanh sẽ không bao giờ héo úa. Ca khúc tuôn ra từ đôi môi các nàng trinh nữ lúc rạng đông sẽ không bao giờ lịm tắt.
Hồi xưa, những chính phủ dân cử là hậu quả của các cuộc cách mạng; ngày nay những chính phủ ấy là hậu quả của kinh tế.
Ái tình là hạnh phúc đang run rẩy.
Ni ềm đau của tình ái ca vang, nỗi buồn của tri thức lên tiếng, u hoài của khát vọng thì thầm, thống khổ của nghèo đói nức nở. Nhưng còn một nỗi sầu muộn sâu thắm hơn tình ái, cao vời hơn tri thức, bồng bột hơn khát vọng, đắng cay hơn hơn nghèo đói. Nó câm nín không thở than, đôi mắt long lanh như những vì sao.
Kẻ triết lý, giống như tấm gương phản chiếu những vật họ không thấy, giống như hang sâu trả lại âm vang giọng nói họ không nghe.
Thi sĩ là kẻ gây cho ta cảm giác khi đã đọc xong một bài thơ, là những vần thơ hay nhất của người vẫn chưa được sáng tác.
Ai trong nhân loại có thể lang thang giữa lòng đại dương như đi nhàn tản ngoài công viên??
Từ cõi u tối của đời tôi loé hiện một tia sáng soi đường tôi đi.
Kẻ tự tiết lộ với mình điều lương tâm đã cấm đoán là mắc tội. Kẻ tự khước từ mình điều lương tâm đã tiết lộ cũng là mắc tội.
Thơ là sự hiểu biết cái toàn thể; làm sao thông đạt cho kẻ chỉ hiểu có thành phần?
Thơ là ngọn lửa bùng cháy trong tim, hùng biện là những đợt tuyết rơi trên miền hoang lạnh. Lửa và tuyết có bao giờ hoà hợp?
Linh hồn ràng buộc với thể xác, cũng như thể xác ràng buộc với ngoại cảnh.
Nếu có đứa ngu xuẩn bảo bạn linh hồn tan biến theo thể xác, hãy trả lời hắn: cánh hoa tàn lụi nhưng hạt mầm sẽ vươn lên. Đó là luật của Tạo Hoá.
Lạ thay, đức hạnh nơi tôi chỉ tác hại cho tôi; trái lại, cái xấu trong tôi chưa bao giờ gây bất lợi cho tôi. Thế mà tôi cứ cuồng tín theo đức hạnh.
Người cao thượng là kẻ đã trải qua tất cả những thứ trên đời bằng một tâm hồn nổi loạn.
Tâm hồn lên cao đến tuyệt đỉnh khi tuân phục điều trí óc chống đối. Trí óc xuống tới mực thấp nhất khi chống đối điều tâm hồn tuân phục.
Kẻ thiếu thiện ý không bao giờ đạt mục tiêu.
Miệng lưỡi tôi luôn luôn nhầm lẫn vì tư tưởng tôi phát xuất từ thế giới trừu tượng, và lời nói tôi phát xuất từ thế giới tương quan.
Bí thu ật ca hát nằm trong giọng ca sĩ và sự rung động của trái tim người thưởng ngoạn. Hết thảy chúng ta đều ngưỡng mộ sức mạnh. Nhưng đa số cảm phục sức mạnh khi nó lỏng lẻo, mơ hồ. Chỉ còn thiểu số tôn trọng sức mạnh khi nó mặc hình thể rõ ràng và phụng sự những mục tiêu ý nghĩa.
Đừng mãn nguyện với sự ít ỏi. Ai đem đến mạch suối đời một hũ không, sẽ xách về hai hũ đầy.
Có hai d ạng thi nhân: hạng trí thức với cá tính thụ đắc và hạng được linh ứng trước khi cá tính thụ đắc thành hình. Nhưng sự khác biệt giữa trí tuệ và thi hứng giống như sự khác biệt giữa những móng nhọn cào xé da thịt, và đôi môi hôn chữa lành vết thương thể xác.
Nếu không vì mắt thấy và tai nghe, ánh sáng và âm thanh chỉ còn là loạn sắc ngoài không gian. Nếu không vì người bạn yêu, bạn chỉ còn là một hạt bụi bị cuốn hút tả tơi theo chiều gió.
Hãy gần quần chúng hơn để được gần Thượng Đế hơn.
Đứa tham ăn khuyên thằng bụng lép nhịn đói giọng say sưa.
Nhà độc tài đòi nho chua phải ép ra rượu ngọt.
Thượng Đế mở nhiều cửa vào toà nhà Chân lý để đón nhận những kẻ mang niềm tin đến gõ.
Ai nhìn ta qua đôi mắt Thượng Đế sẽ thấy chân tướng ta hiện nguyên hình.
Thượng Đế đã lắp cánh cho hồn bạn bay bổng vùng trời tự do và tin yêu. Đáng thương thay khi bạn dùng chính tay mình vặt cánh đi để hồn phải bò lê dưới đất như loài giun dế.
Thượng Đế đã đốt trong tim bạn ngọn đuốc soi nguồn Chân Thiện Mỹ. Dập tắt ngọn đuốc đó dưới tro tàn là mắc tội.
H ắn là thằng phản bội dùng Phúc âm doạ tống tiền….là kẻ giả đạo đức lấy thánh giá làm gươm đao…..là loài sói dữ đội lốt chiên lành…là đứa tham ăn tôn thờ bàn tiệc hơn bàn thánh…là tên đói khát bạc vàng chạy theo đồng tiền lăn lóc khắp miền xa..là thằng bịp bợm những mẹ goá con côi. Hắn là một con quái vật, mỏ diều hâu, vuốt hùm, răng sói, nanh rắn độc.
Trên con đường truy tầm chân lý, tôi sẽ đi tới bất cứ chỗ nào định mệnh và sứ mệnh dẫn tôi đi.
Chân lý là ý chí và là mục tiêu của Thượng đế nơi con người.
Tôi đã chẳng trải qua những đói khát, những nhục nhã khổ đau vì chân lý Thượng đế đã khơi dậy trong tim tôi?
Ng ười thiếu phụ xứ LyBăng là một dòng suối vọt lên từ lòng đất chảy qua miền thung lũng quanh co. Không tìm được lối thoát ra đại dương, dòng suối bạc trở thành mặt hồ lấp lánh ngày đêm soi bóng trăng sao.
Sói ăn thịt chiên trong bóng đêm đen, nhưng những vết máu đỏ còn kia sẽ tố cáo sói dưới ánh mặt trời vàng.

B ước chân thời gian trải qua các thời đại dẫm nát công trình loài người, nhưng không xoá mất những giấc mơ, không làm suy yếu những khả năng sáng tạo. Mơ ước và sáng tạo của loài người vẫn còn vì chúng là thành phần của Tinh Thần Vĩnh Cữu, mặc dù khi ẩn khi hiện như mặt trời chạy trốn bóng đêm, như mặt trăng tạm lắnh ánh bình minh.
Khi tởm gớm những điều mình không hiểu, họ giống những người bị cảm sốt. Cao lương mỹ vị mấy họ thấy cũng nhạt phèo.
S ự ngược đãi không làm người công chính đau khổ; sự đàn áp cũng không tiêu diệt kẻ theo đường chân lý. Socrates mỉm cười khi đưa chén thuốc độc lên môi. Stenphen hớn hở lúc bị ném đá. Điều nguy hại thực sự là lương tâm ta đau nhói khi bị chống đối, và hấp hối khi bị phản bội.
Có những người thô lỗ nhưng vẫn còn hơn một số kẻ bặt thiệp.
NGHỆ THUẬT CÁC DÂN TỘC.
Ngh ệ thuật dân Ai-Cập ở sự huyền bí
Nghệ thuật dân Chaldea ở sự tính toán
Nghệ thuật dân Hy Lạp ở sự cân đối
Nghệ thuật dân La Mã ở dư âm
Nghệ thuật dân Trung Hoa ở nghi thức
Nghệ thuật dân Ấn Độ ở sự cân nhắc giữa điều thiện và điều ác Nghệ thuật dân Do Thái ở nghĩa mạt vận
Nghệ thuật dân Ả Rập ở sự hồi tưởng và phóng đại Nghệ thuật dân Ba Tư ở sự khó tánh
Nghệ thuật dân Pháp ở sự tế nhị
Nghệ thuật dân Anh ở sự phân tách và tự cao
Nghệ thuật dân Tây Ban Nha ở sự cuồng tín
Nghệ thuật dân Ý ở vẻ đẹp
Nghệ thuật dân Đức ở tham vọng
Nghệ thuật dân Nga ở u buồn.
Năng khiếu không phải là chọn đúng nhưng là nhận thức được nơi sự vật mối thuần nhất tự nhiên giữa phẩm và lượng
Lịch sử mỗi người ghi trên trán họ, nhưng trong ngôn ngữ, chỉ có ai được mặc khải mới đọc ra.
Có những người không muốn công khai tạ ơn tôi để tỏ lòng biết ơn, nhưng công khai nhận mình hiểu biết tài năng tôi để chính mình được người ta ngưỡng mộ.
Tôi biết thân phụ hắn. Làm sao bạn lại mong tôi đừng quen hắn?
Hãy cho tôi coi mặt thân mẫu bạn, tôi sẽ nói bạn là hạng người nào.
Tự do của kẻ huênh hoang chỉ là một thứ nô lệ.
Người da đen bảo người da trắng:”Nếu mày ngăm ngăm tao sẽ nương tay”.
Nhiều người giá cả sự vật thì thông suốt, mà giá trị mỗi vật vẫn không hay.
Tôi phải nó sao về kẻ vay mượn tiền tôi, mua gươm giáo chống lại tôi.
Thực chất của âm nhạc là dư âm còn vang vọng bên tai, sau khi giọng ca đã chìm lặng và đàn địch đã im lìm.
Người chết run sợ trước gió mưa nhưng người sống xông pha ngoài mưa gió.
Những kẻ run sợ trứơc giông bão cuộc đời, coi như đang sống. Nhưng thực sự họ đã chết ngay từ lúc khai sinh. Họ nằm đó không ai chôn cất, mùi hôi thúi xông lên ngập trời.
Tình yêu như sự chết, biến đổi mọi vật.
Ph ương pháp hồi sinh một ngôn ngữ nằm trong trái tim, trên đôi môi và giữa các ngón tay thi nhân. Thi nhân là kẻ trung gian giữa sức sáng tạo và quần chúng. Người là sợi dây chuyền tin của thế giới tinh thần xuống cho thế giới khảo cứu. Thi nhân là mẹ đẻ của ngôn ngữ. Người đi đâu, ngôn ngữ theo đó. Khi thi nhân tắt thở, ngôn ngữ nằm khóc lẻ loi bên mộ người, đợi cho thi nhân khác đến đỡ dậy và dẫn đi.
Man rợ thay thứ tình yêu chỉ trồng một nhánh hoa rồi nhổ cả cánh đồng, khiến chúng ta hồi sinh một ngày rồi ngất lịm cả trăm năm!
Xấu xa thay thứ tình cảm đặt một viên đá ở bên này toà kiến trúc rồi phá đổ bức tường ở bên kia.
Chúng ta ngốn ngấu khúc bánh mì của từ thiện vì đói bụng. Bánh đó khiến chúng ta hồi sinh để rồi quay lại đâm họng chúng ta.
Gào thét than van chỉ hợp với những kẻ đứng trước ngai đời rồi ra đi không để lại cho đời một giọt mồ hôi trên trán, hoặc một giọt máu trong tim.
Thợ gốm lấy đất sét nhồi thành bình hũ, nhưng lấy sỏi cát nắn nót được chi?
Tinh th ần Tây phương là bạn nếu ta chấp nhận nó, nhưng là thù nếu ta để nó chiếm hữu; là bạn nếu ta mở tâm hồn đón nhận nó, là thù nếu ta nhường lại tâm hồn ta cho nó, là bạn nếu ta biết lấy ở nó những gì thích hợp với ta, là thù nếu ta để nó sử dụng ta theo nhu cầu của nó.
Nhánh cây đòi giả dạng sống trong bóng râm, sẽ héo úa khi bị nhổ lên cấy lại ngoài trời nắng.
Ta còn miệt mài xem xét chiếc vỏ sò như nó từ lòng đại dương sinh động dạt lên bãi thời gian.
Giáo dục tâm hồn khai triển từng bước một: từ thực nghiệm khoa học đến lý thuyết trí tuệ, đến linh giác, và sau cùng đến Thượng Đế.
Thượng Đế đã đặt vào hồn mỗi người vị sứ đồ hướng dẫn đường đi. Sự sống nằm ngay trong ta mà nhiều kẻ ngu xuẩn cứ loay hoay tìm kiếm ở bên ngoài.
Không khi nào tôi nghi ngờ một sự thật đòi lời giải thích, trừ khi tôi thấy mình phải phân tích lời giải thích đó.
Kẻ chống đối được nói tới nhiều hơn kẻ tuân phục.
Hãy phân biệt hai tặng phẩm: tặng phẩm nhục mạ ta, và tặng phẩm kính yêu ta.
Tôi không ân th ưởng Kẻ tán tụng tôi
Hắn phàn nàn than thở, Tôi âm thầm chịu đựng, Để người ta cười hắn.
Nhà văn lấy tài liệu ở sách vở, giống như người mượn tiền để cho kẻ khác vay.
Tin tưởng và hành động khác nhau. Có người giọng nói như sóng biển, nhưng sống đời hạn hẹp giống ao tù. Có kẻ cất đầu cao hơn ngọn núi khi hồn họ còn dò dẫm dưới đáy sâu.
Thượng đế lấy thân xác ta làm đền thánh. Thân xác ấy phải cường tráng và trong sạch xứng đáng với thần tính ngự trị bên trong.
Kinh nghiệm là bài ca của lòng thành dâng lên ngai Chúa, ngay cả lúc quyện theo tiếng nỉ non của ngàn vạn linh hồn.
Thờ tự không đòi nơi vắng vẻ và tịch liêu.
Vinh d ự của loài chim là thứ vinh dự loài người không được hưởng. Loài người bị trói buộc bởi luật lệ và truyền thống do chính mình tạo ra. Nhưng loài chim sống theo luật tự nhiên của Tạo hoá, đấng làm cho trái đất xoay quanh mặt trời.
Vì sinh ra trong hãi sợ rồi sống đời hèn nhát, con người núp dưới hố vực khi thấy giông bão ào ào kéo tới.
Có những bí ẩn trong tâm hồn không giả thuyết nào vén mở nổi, và không suy đoán nào tiết lộ được.
Lạ thay những kẻ tôn thờ mình! Họ đâu biết mình đang tôn thờ xác chết.
S ự tin tưởng và ngờ vực nơi người, liên quan mật thiết đến sự tin tưởng và ngờ vực nơi mình. Chúng ta đòi tự do ngôn luận và tự do báo chí, mặc dù chúng ta chẳng có gì đáng nói, cũng chẳng có gì đáng tin.

B ạn ca tụng với tôi đường lối trung dung như một nghệ thuật sống, tôi xin trả lời:”Có ai muốn âm ấm, chẳng nóng cũng chẳng lạnh? Có ai muốn lấp lửng giữa sự sống và cái chết? Có ai muốn làm chất thạch cao sền sệt, chẳng đặc cũng chẳng lỏng?”
Sức mạnh và lòng bao dung là bạn nhau.
Không có tiện nghi nào trong cuộc sống văn minh hôm nay lại không gây nhiều bất tiện.
Khi tôi vi ết trước cửa nhà: “Xin để truyền thống ở ngoài Rồi hãy vào!”
Không một ai dám
Đến thăm hoặc gõ cửa nhà tôi.
Người sùng đạo thật không theo tôn giáo, và kẻ theo tôn giáo lại không sùng đạo.
Người đáng ca tụng nhất, chính là kẻ bị quần chúng đối xử bất công bằng cách không ca tụng.
Tôi học được tính liều do thói ươn hèn của dân tôi.
Ngay cả luật đời cũng phải tuân theo luật sống.
Viên đá kiên cố nhất cho một toà kiến trúc là viên đá đặt thấp nhất dưới chân nền.
Xây dưỡng trí viện cho người tỉnh thay vì cho kẻ điên không tiết kiệm hơn sao?
Việc làm của triết học là tìm ra con đường ngắn nhất giữa hai điểm.
Con người chỉ biết khám phá. Hắn không khi nào phát minh được và sẽ chẳng bao giờ phát minh.
Nghèo đói núp sau tư tưởng trước khi ra đầu hàng túi tham.
Tình yêu vơi đầy là hình ảnh thuỷ triều lên xuống.
Đấng quân vương trên các bậc quân vương là kẻ đạt được lòng tin yêu của đám nghèo hèn.
Ánh sáng nh ững vì sao đã tắt hàng kỷ nguyên vẫn còn soi chiếu chúng ta. Những vĩ nhân đã khuất hàng thế kỷ vẫn còn le lói hào quang trước mắt chúng ta.
Có những kẻ băn khoăn không dám đụng tới sản vật bạn, nhưng ngang nhiên xen vào tư tưởng bạn.
Nỗi buồn tiếc của chúng ta đối với người quá cố có thể là một thứ đố kỵ.
Khi phát minh ra máy móc, con người điều khiển máy móc; sau đó máy móc khởi sự chi phối con người, rồi con người trở thành nô lệ cho chính nô lệ của mình.
Ước vọng và thèm khát là hai mối bận tâm của cuộc sống. Dù muốn dù không, chúng ta cũng phải thực hiện cho kỳ được hai mối bận tâm đó.
Ai có thể sống biệt lập với nỗi ưu tư và cô đơn của mình mà không đau khổ trong tâm hồn?
Văn minh khởi sự lúc con người mới biết đào xới và gieo hạt.
Tôn giáo khởi sự lúc con người nhìn thấy mặt trời chiếu xuống hạt giống họ vừa gieo.
Nghệ thuật khởi sự lúc con người hát bài tạ ơn tôn vinh mặt trời. Triết lý khởi sự lúc con người ăn thổ sản và mắc ách.
Giá trị con người căn cứ vào ít điều họ sáng tạo, không căn cứ vào nhiều sản vật họ tích luỹ.
Không có sự trù phú chân thực ngoài nhu cầu của con người.
Người lạc quan ngắm bông hồng mà quên mất gai nhọn, kẻ bi quan chỉ thấy gai nhọn mà quên mất bông hồng.
CHÍN ĐIỂU KHỔ
Khổ cho dân tộc xa lìa tôn giáo củng cố niềm tin, bỏ con đường làng, đại lộ phố xá nghênh ngang, bỏ nguồn khôn sáng học khoa tranh luận.
Khổ cho dân tộc không dệt áo may quần , không cấy cày gặt hái, không trồng nho ép rượu.
Khổ cho dân tộc coi dáng hào nhoáng của kẻ chiến thắng là tuyệt đích, thấy vẻ xấu xa của người chinh phục là đẹp sang.
Khổ cho dân tộc coi bài trừ bất công khi mơ ngủ, nhưng chịu thua điều ác lúc thức tỉnh.
Khổ cho dân tộc đợi ngày tang lễ mới than van, đứng trước nấm mồ mới thương tiếc và lúc lưỡi gươm kề cổ mới nổi loạn.
Khổ cho dân tộc lấy chính trị làm xảo kế , lấy triết học làm khoa lừa bịp, lấy kỹ nghệ làm giai đoạn vá víu.
Khổ cho dân tộc nay hoan hô mai đả đảo, hết kẻ chiến thắng này đến người chinh phục khác.
Khổ cho dân tộc mỗi bộ lạc là một sứ quân.
Dân tộc nào cũng chịu trách nhiệm về mỗi hành vi cá nhân mình.
Giờ biệt ly là lúc tình yêu dò tới đáy sâu.
Ti ếng nói không phải tải môi lưỡi trên đôi cánh nên mới nhẹ nhàng vươn toả tận trời cao. Giống như chim phượng hoàng không cần chở theo tổ ấm nên mới một mình thanh thản lướt cánh giữa mênh mông.
Đức tin nhận ra chân lý sớm hơn kinh nghiệm.
Lời hoa mỹ là lưỡi uốn rót nhạc vào tai. Thuật hùng biện là nhịp cầu nối con tim với linh hốn.
Đức hạnh của một số người giầu là một thứ luân lý dạy ta khinh chê của cải.
Họ nói:”Ai hiểu mình là hiểu được mọi người”. Nhưng tôi nói:”Ai yêu mọi người thì hiểu được đôi chút về mình”.
Tâm hồn khí khái vươn toả trong chốn hiu quạnh, nơi tâm hồn bạc nhược bị héo úa.
Ai không bi ết tính tình Socrates, thường bị Alexander lôi cuốn. Ai không hiểu Virgil, thường ca ngợi Coesar. Ai không thấy đạt tư tưởng Laplace, thường xưng tụng Napoleon. Riêng tôi lúc nào cũng nhận thấy một thoáng nô lệ trong tâm hồn những người tán tụng Alexander, Coesar, hoặc Napoleon.
Kẻ cần thúc đẩy mới bắt tay vào một hành vi cao cả, sẽ không bao giờ hoàn thành đuợc hành vi cao cả đó.
Đức trinh khiết của thân xác có thể là sự biển lận của tinh thần. Tôi chưa gặp được một người kênh kiệu nào thâm tâm không xao xuyến.
Chúng ta sợ chết; tuy nhiên chúng ta ao ước tìm về giấc ngủ và mộng mơ.
Can đảm là giác quan thứ sáu tìm ra con đường ngắn nhất dẫn đến thành công.
Những điều kềm toả và cấm đoán của tôn giáo còn nguy hại hơn tình trạng náo loạn vô trật tự.
Màng lưới pháp luật chỉ bủa vây được những con tép nhỏ.
QUÊ HƯƠNG BẠN VÀ QUÊ HƯƠNG TÔI
Quê h ương bạn là của bạn, quê hương tôi là của tôi.
Quê hương bạn là quê hương chính trị, cùng những vấn đề rắc rối nhiêu khê.
Quê hương tôi là quê hương thiên nhiên với tất cả vẻ đẹp xinh.
Quê hương bạn là quê hương của kế hoạch và xung đột.
Quê hương tôi là quê hương của mộng mơ và hy vọng.
Bạn hãy mãn nguyện với quê hương bạn, như tôi bằng lòng với quê hương tự do tôi mơ ước. Quê hương bạn là nút dây chính trị rối như tơ vò mà thời gian đang ra công tháo gỡ. Quê hương tôi là núi đồi hùng vĩ vươn tận mây xanh.
Quê hương bạn là vấn đề quốc tế còn dang dở.
Quê hương tôi là dòng suối róc rách, là tiếng chuông giáo đường văng vẳng dưới lòng thung lũng êm mơ.
Quê hương bạn là mối tranh chấp giữa hai kẻ địch từ Tây qua và từ Nam tới.
Quê hương tôi là một lời kinh nguyện mọc cánh bay từ rạng đông lúc đoàn mục tử dắt chiên ra đồng, tới hoàng hôn khi đám nông phu từ vườn ruộng trở về.
Quê hương bạn là sự kiểm tra của muôn vàn dân số.
Quê hương tôi là ngọn núi uy nghi toạ lạc giữa biển cả và đồng bằng như một thi nhân trầm ngâm giữa hai bờ vĩnh cửu.
Quê hương bạn là mưu mô của loài cáo khi gặp linh cẩu, là xảo kế của linh cẩu lúc đụng đầu với sói lang.
Quê hương tôi là đoàn thục nữ nhả múa dưới trăng thanh, là bầy trinh nữ ca hát giữa sân lúa và máy ép nho.
Quê hương bạn là ván cờ, một bên là tướng lãnh, một bên là giáo chủ.
Quê hương tôi là đền thánh, nơi linh hồn tôi mệt mỏi tìm đến nghỉ ngơi, xa tiếng ồn ào ngựa xe của nền văn minh cơ giới.
Quê hương bạn là hai bên, bên này nộp thuế, bên kia thu thuế.
Quê hương tôi ngả lưng gối đầu dưới bóng cây tùng bá, chiêm ngưỡng mặt trời và mơ về thượng đế trên cao.
Quê hương bạn là hải cảng, là trụ sở, là giao thương.
Quê hương tôi là một ý niệm xa xôi, một con tim bùng cháy, một lời nói thần thánh của trái đất thì thầm vào tai vũ trụ.
Quê hương bạn là nhân viên, thầy thợ, là giám đốc, chủ nhân.
Quê hương tôi là sức lớn mạnh của thanh niên, là lòng cương nghị của trưởng thành, là sự khôn ngoan của tuổi tác.
Quê hương bạn là đại diện, là uỷ ban.
Quê hương tôi là xum vầy quanh bếp lửa những đêm giông bão khi bống tối không che mờ lớp tuyết trong.
Quê hương bạn là bè đảng, là phe phái.
Quê hương tôi là đoàn thanh niên vượt suối băng ngàn.
Quê hương bạn là diễn văn, là thuyết trình, là tranh luận.
Quê hương tôi là giọng hót hoạ mi, là khóm lá xào xạc bên rừng, là tiếng sáo mục tử văng vẳng núi đồi.
Quê hương bạn là che đậy, là vay mướn, là lường gạt.
Quê hương tôi là chân lý đơn thuần lồ lộ.
Quê hương bạn là luật lệ, là tài liệu, là hồ sơ chính trị.
Quê hương tôi tiếp xúc với những bí nhiệm của cuộc đời qua tri thức siêu linh. Quê hương tôi là khát vọng đạt tới tận cõi vô hình như trong một giấc mơ.
Quê hương bạn là cụ già vuốt râu nhăn mặt ngẫm tới bản thân.
Quê hương tôi là thân trai sừng sững tháp cao, nụ cười như bình minh, nghĩ tới mình và kẻ khác. Quê hương bạn vừa muốn ly khai vừa muốn liên minh làm một với Syria.
Quê hương tôi không sát nhập, không ly khai, không thêm không bớt.
Quê hương bạn là của bạn, quê hương tôi là của tôi.
Quê hương bạn có những người con. Quê hương tôi có những người con.
Những người con của quê hương bạn là những ai? Chân tướng của họ tôi xin miêu tả như sau: Họ là những người con, hồn sinh nơi bệnh viện Tây phương, lòng đầy tham vọng mà đóng vai hào phóng.
Họ là đầu cành mảnh khảnh, ngày đêm ngả nghiêng muôn hướng, mà chẳng biết mình nghiêng ngả.
Họ là con thuyền không buồm, không lái dạt trôi trên sóng nước. Chủ nghĩa hoài nghi là thuyền trưởng. Bến đậu là hang lũ yêu tinh. Thủ đô nào ở Châu âu mà chẳng phải là hang lũ yêu tinh? Những người con này của quê hương bạn, với nhau thì hung mạnh, lợi khẩu, nhưng với người Châu âu thì hèn yếu, lặng câm.
Họ là những nhà cải cách tự do và hăng say, nhưng chỉ có mặt báo và trên sân khấu. Họ hô to khẩu hiệu:” Đả đảo quân thù!” trong khi quân thù còn núp trong bản thân họ. Họ ca hát rồi thổi kèn khi đưa đám, nhưng rách rưới, khóc than ngày hôn lễ.
Họ chỉ biết tới đói khát khi túi rỗng. Gặp kẻ biết đói khát của thiêng liêng, họ tránh xa, giọng riễu cợt:” Hắn là bóng ma đi trong thế giới yêu tinh”.
Họ là những tên nô lệ mang xiềng xích mới thay bóng loáng nên tưởng mình tự do. Đó là những người con của quê hương bạn. Tìm đâu ra lấy một người con cương nghị như khối đá quê hương, cao thượng như đồi núi quê hương, ngọt ngào như trinh khiết như dòng suối quê hương, trong lành tươi mát như ngọn gió quê hương?
Tìm đâu ra lấy một người con dám nhận sự sống mình là giọt máu chảy trong huyết quản quê hương, là giọt lệ đọng trên mi mắt quê hương, là nụ cười đậu trên đôi môi quê hương?? Đó là những người con của quê hương bạn. Những người con to lớn trước mắt bạn, nhưng trước mắt tôi thì nhỏ bé biết bao!
Bây giờ tôi xin trình diện những người con của quê hương tôi:
Họ là những nông dân cày sâu cuốc bẫm ngoài ruộng vườn, cho hạt nảy mầm, cho lúa lên bong. Họ là những đoàn mục tử dắt chiên bên sườn đồi, tăng gia sản xuất, lấy thịt ta ăn, lấy len ta mặc. Họ là những công nhân hái nho ép rượu.
Những người cha hái dâu nuôi tằm, những người mẹ kéo tơ dệt vải.
Những người chồng gặt hái, những người vợ gánh gồng.
Họ là những thợ nề, thợ gốm, những kẻ làm việc bên khung cửi, những toán đúc chuông cạnh giáo đường.
Họ là những thi nhân, ca sĩ gởi hồn mình vào những vần thơ mầu nhiệm.
Họ là những kẻ ra đi hai bàn tay trắng đến xứ lạ quê người, mang theo bầu nhiệt huyết, quyết trở về, hai bàn tay gặt hái thành công, đầu hiên ngang đeo vòng hoa chiến thắng. Những con người biết thích nghi với hoàn cảnh mới, được kính trọng ở mỗi bước chân đi. Đây là những con người của quê hương tôi, những bó đuốc thắp sáng muôn đời, những hạt muối không bao giờ hư thối.
Họ bước đi với bàn chân vững mạnh về phía chân, thiện, mỹ
Một trăm năm nữa kể từ hôm nay, bạn sẽ để lại được những gì cho quốc gia dân tộc? Hãy nói tôi nghe, bạn sẽ để lại được gì cho tương lai, ngoài sự giả dối, che đậy và đần độn?? Bạn có tinh rằng trên thinh không sẽ rộn rịp những bóng ma tử thần và phảng phất hơi thở các nấm mồ?
Bạn có ngờ rằng sự sống quấn vào thân hình bộ áo tả tơi?
Thực vậy, tôi cho bạn hay nhánh cây ô-liu người dân làng cắm xuống chân núi quê hương sẽ sống lâu hơn hành vi to tát của bạn, những thành quả bạn đạt được. Và lưỡi cày hai con bò kéo trên luống đất quê hương sẽ vượt trên những mơ ước, những tham vọng của bạn. Trước lương tâm vũ trụ chứng kiến, tôi xin nói cùng bạn rằng tiếng ca của người hái rau bên sườn đồi quê hương còn giá trị hơn câu nói ba hoa của kẻ quyền quí cao sang. Hãy nhớ bạn chẳng là gì cả. Nhưng khi bạn biết sự nhỏ bé của mình là lúc mối ác cảm của tôi đối với bạn trở thành thiện cảm yêu thương. Tội nghiệp, bạn đâu có hiểu!
Quê hương bạn là của bạn, quê hương tôi là của tôi.
Quê hương bạn và con cái nó là của bạn. Bạn hãy bằng lòng chấp nhận, nếu bạn sung sướng với những bèo bọt mau tan.
Còn tôi, tôi bằng lòng, mãn nguyện với quê hương tôi.
QUAN NIỆM CỦA BẠN VÀ QUAN NIỆM CỦA TÔI
Quan ni ệm của bạn là một thân cây, rễ đâm sâu xuống lòng đất tục truyền, cành vươn lên tới miền vĩnh cữu.
Quan niệm của tôi là đám mây phiêu bạt, mưa thành giọt nhỏ xuống dòng suối bạc, ca hát trên đường tuôn ra biển rộng, đợi ngày bốc hơi vươn toả trời cao.
Quan niệm của bạn là thành luỹ, tháp cao, giông bão ào ào không hề rung chuyển. Quan niệm của tôi là búp lá non, nương theo chiều gió đu đưa vui biết mấy.
Quan niệm của bạn là tín điều xưa cũ, bạn và nó, hai bên không biến đổi được nhau. Quan niệm của tôi là học thuyết mới mẻ, nó và tôi sáng chiều thử thách mãi không thôi. Bạn theo quan niệm của bạn, tôi theo quan niệm của tôi.
Quan niệm của bạn tin thuyết đấu tranh tàn bạo, cho kẻ mạnh hiếp đáp người yếu, cho lũ tinh khôn lường gạt đám ngây thơ.
Quan niệm của tôi nung nấu trong tôi niềm ao ước cày sâu cuốc bẫm, mùa lúa chin ra công gặt hái, lấy cát đá xây nhà dựng cửa, dùng len sợi dệt áo may quần.
Quan niệm của bạn thúc bạn tham danh chuộng của.
Quan niệm của tôi tán dương lòng tự tín.
Quan niệm của bạn phô trương danh vọng.
Quan niệm của tôi khuyên tôi vứt bỏ hư danh như hạt cát lạc long trên bãi vô biên. Quan niệm của bạn gây lòng tự kiêu tự đại.
Quan niệm của tôi cấy trong tôi niềm khát vọng hoà bình và tự chủ.
Quan niệm của bạn nuôi mộng nhà lầu xe hơi, nệm ấm giường êm, vàng son lộng lẫy, bốn bề màn che trướng rũ.
Quan niệm của tôi thì thầm bên tai: “hãy giữ thể xác và tâm hồn trong sạch dù cho không nơi tựa đầu!”
Quan niệm của bạn thôi thúc bạn ham quyền cao chức cả.
Quan niệm của tôi khuyên nhủ tôi nhận công việc tầm thường.
Bạn theo quan niệm của bạn, tôi theo quan niệm của tôi.
Quan niệm của bạn là khoa học xã hội, là ngữ vựng tôn giáo, là danh từ chính trị. Quan niệm của tôi là định lý giản đơn.
Quan niệm của bạn đề cập đến người đàn bà xinh đẹp, xấu xí, đức hạnh, dâm đãng, thông minh, đần độn.
Quan niệm của tôi nhìn thấy nơi đàn bà một ngưòi mẹ, một người chị, một đứa con gái của các người đàn ông.
Quan niệm của bạn nói tới bọn trộm cướp, lũ phạm nhân, đám giết người.
Quan niệm của tôi tuyên bố bọn trộm cướp thoát thai do nạn độc quyền, lũ phạm nhân là hậu duệ của bạo chúa, kẻ giết người là bà con với người bị giết.
Quan niệm của bạn miêu tả luật lệ, pháp đình, quan toà và án phạt.
Quan niệm của tôi giải thích, khi con người ban hành luật lệ thì có kẻ chống người theo. Nếu có một điều luật căn bản, thì hết thảy chúng ta đều ngang nhau. Ai chê kẻ hèn, chính họ là hèn. Ai khoe mình khinh người tội lỗi, chính họ khinh cả nhân loại vậy.
Quan niệm của bạn quan tâm đến giới chuyên môn, nghệ sĩ, trí thức, hiền triết, linh mục. Quan niệm của tôi nói đến những kẻ đang yêu, những tâm hồn dễ mến, những tấm lòng thành thật, ngay thẳng, những con người lương thiện, những bậc tuẫn đạo.
Quan niệm của bạn hô hào Do thái giáo, Bà la môn giáo, Phật giáo, Thiên chúa giáo và Hồi giáo. Theo quan niệm của tôi,chỉ có một tôn giáo hoàn cầu mà đường đi tới là những ngón tay trên bàn tay âu yếm của Đấng tối cao.
Theo quan niệm của bạn, có kẻ giàu người nghèo, lũ ăn xin.
Theo quan niệm của tôi, không có sản vật, chỉ có sự sống, tất cả chúng ta đều là hành khất, không có ai là ân nhân, ngoài chính cuộc đời.
Bạn theo quan niệm của bạn, tôi theo quan niệm của tôi. Theo quan niệm của bạn, sự hùng mạnh của các dân tộc nằm trong những chính sách, đảng phái, hội nghị, liên minh và các hiệp ước của họ.
Nhưng theo quan niệm của tôi, sự kiêu hung của các dân tộc là ở bàn tay lao động-lao động ngoài đồng ruộng, lao động trong vườn nho, lao động bên khung cửi, lao động ở xưởng thuộc da, lao động dưới hầm mỏ, lao động trong trại mộc, lao động trên văn phòng, lao động tại nhà in….
Quan niệm của bạn xưng tụng những vị anh hùng là vinh quang các dân tộc. Bạn ca ngợi Rameses, Alexander Caesar, Hannibal và Napoleon.
Nhưng quan niệm của tôi chỉ tôn vinh các vị anh hung như Khổng Tử, Lão Tử, Socrates, Plato, Abi Taleb, El Gajali, Jalal Eddinel, Roumy, Copernicus và Pasteur.
Quan niệm của bạn nhìn thấy sức mạnh ở quân đội, trọng pháo, máy bay, tàu chiến, tàu ngầm và hơi độc.
Quan niệm của tôi quả quyết sức mạnh nằm trong lý trí, lòng cương nghị và chân lý. Nhà độc tài có trị vì lâu năm, cuối cùng ngai vàng sẽ sụp đổ.
Quan niệm của bạn phân biệt thực tế với lý tưởng, thành phần với toàn thể, vật chất với tâm linh. Quan niệm của tôi nhận ra sự sống chỉ là một. Sự sống cân nhắc, tính toán, đo lường không theo những tiêu chuẩn bạn đặt ra. Kẻ bạn cho là lý tưởng có thể là một người thực tiễn. Bạn theo quan niệm của bạn, tôi theo quan niệm của tôi.
Quan niệm của bạn chú ý tới những đền đài đổ nát, những viện bảo tang, những xác ướp, những vật đã hoá thạch.
Quan niệm của tôi phiêu diêu giữa chốn mây mù sương toả, cảnh vật luôn đổi mới. Quan niệm của bạn đặt ngai vàng trên đống sọ người. Bạn cho thế là hãnh diện, vẻ vang. Quan niệm của tôi lang thang dưới vùng thung lũng thâm u.
Quan niệm của bạn thổi kèn khi bạn khiêu vũ.
Quan niệm của tôi thích nỗi khổ đau của sự chết hơn vũ nhạc của bạn.
Quan niệm của bạn là quan niệm của nhàm đàm và lạc thú giả dối phù hoa.
Quan niệm của tôi là quan niệm của kẻ lạc long chốn quê nhà,xa lạ với dân tộc, cô đơn giữa bạn bè thân quyến.
Bạn theo quan niệm của bạn, tôi theo quan niệm của tôi.
TRIẾT LÝ “TRI KỶ”
M ột buổi chiều mưa tại thành phố Beirut, Salem E.Daybis ngồi trước kệ sách trong phòng học, lần dở từng trang sách cũ, miệng phì phèo điếu thuốc lá nhãn hiệu Thổ Nhĩ Kỳ. Hắn đang đọc bài đối thoại về thuyết “tri kỷ” của triết gia Socrates, do đồ đệ của ông là Plato ghi chép.
Salem suy niệm về những điều đã đọc và cảm hấy thán phục các nhà hiền triết Đông Tây.
H ắn lặp lại câu nói của Socrates: “Hãy biết mình”, đứng bật dậy và lớn tiếng: “Đúng vậy! Ta phải biết mình, phải đi sâu vào tận đáy lòng mình. Có thế ta mới gạt bỏ được những ngờ vực và ưu tư. Điều tối cần ta phải làm bây giờ là phơi bầy con người lý tưởng của ta cho con người vật chất của ta biết, sau đó sẽ tiết lộ những bí mật của sự hiện hữu bằng xương bằng thịt này cho cái bản chất trừu tượng của ta hay”.
Lòng hắn đầy hăng say. Đôi mắt rực sáng niềm khao khát hiểu biết-hiểu biết chính mình.
H ắn sang phòng bên cạnh, đứng ngây người như một pho tượng trước tấm gương, nhìn trừng trừng vào con người xấu xí của hắn, suy nghĩ về hình thù cái đầu, khuôn mặt và tứ chi của thân thể hắn.

H ắn đứng trong tư thế đó nửa tiếng đồng hồ, đắm chìm trong suy tư, dường như thấy những bí ẩn của tâm hồn mình đang hiện rõ dần dưới làn hào quang từ cõi thinh không toả xuống. Sau đó, hắn bình tĩnh lên tiếng nói với mình:
“Người ta lùn, Nã phá Luân và Victor Hugo cũng lùn vậy. Trán ta thấp, Socrates và Spinoza cũng thấp vậy. Mũi ta dài và gãy, mũi Voltaire, mũi George Washington cũng dài và gãy như vậy. Mắt ta sâu, mắt thánh Phao-Lồ Tông Đồ, mắt Neitzche cũng sâu vậy. Môi ta dầy có khác chi vua Louis XIV. Cổ ta thô đúng cổ Hannibal và Mark Anthony”
Ngừng một lúc, hắn lại nói:

“Tai ta dài có th ể hợp với đầu một con thú, nhưng Cervantes đã chẳng có đôi tai như thế là gì? Má ta hõm, nhưng Lafayette và Lincoln đã chẳng có đôi mà hõm như thế là gì? Cằm ta lẹm có khác chi cằm William Pitt và cằm Goldsmith đâu? Vai ta bên cao bên thấp, thì Gambetta cũng có đôi vai lệch giống thế. Bàn tay ta dầy, những ngón cụt và thô, như vậy là giống Eddington rồi còn gì?

“Mình ta có v ẻ gầy. Đây là một đặc điểm chung cho các đại tư tưởng gia. Lạ thật, mỗi lần ngồi đọc sách hoặc viết lách là ta phải có bình cà phê bên cạnh, giống như Balzac. Ta có khuynh hướng thích giao tiếp với đám bình dân. Về phương diện này, ta giống Tolstoy. Đôi khi ta để bốn năm ngày không rửa chân tay mặt mày. Beethoven và Walt Whitman cũng như vậy. Ta thường thích nghe lỏm những người đàn bà đàm tiếu về chồng con họ. Thế mà lạ thay Boccaccio cũng có tật đó giống hệt như ta vậy. Tửu lượng của ta còn hơn cả Marlowe, Abi Nowas và No-e. Tính tham ăn của ta còn vượt cả Emir Basheer và A lịch sơn đại đế.”

Ngh ỉ một lúc, Salem đưa những đầu ngón tay nhơ bẩn sờ lên trán rồi tiếp tục: “ Đây chính là ta, Đây là con người thật của ta! Ta có tất cả những đức tính của các bậc vĩ nhân từ đầu lịch sử tới bây giờ. Một thanh niên như ta có những đức tính ấy, cốt để hoàn thành những công việc lớn.

“B ản chất của sự khôn ngoan là biết mình như thế. Vậy từ nay ta sẽ bắt tay vào đại sự, việc mà Đấng Đại Tư Duy của vũ trụ này đã uỷ thác cho ta. Đấng đã gieo vào chốn sâu thẳm của lòng ta một số yếu tố hữu hình.Ta đã tháp tùng các bậc vĩ nhân từ thời No-e đến Socrates, qua Boccaccio tới Ahad Farris Shidyak. Ta không biết phải bắt đầu từ công việc nào, nhưng một kẻ đã liên kết được trong cái bản ngã thần bí và con người thật của mình, tất cả những đức tính diệu huyền hình thành do sự vận chuyển của ngày đêm, thì chắc chắn có đủ khả năng hoàn thành đại sự…..Ta đã biết mình. Phải, thần tính đã biết ta. Linh hồn ta vạn tuế! Bản ngã ta muôn năm!Vũ trụ này bất diệt để ta có thể đạt được cứu cánh”.
Đến đây, Salem đi đi lại lại trong phòng. Khuôn mặt xấu xí của hắn sáng lên niềm hân hoan. Bằng một giọng reo vui, hắn lặp lại câu thơ của Abí Al-Alá Al, Máarri:

Dù là đứa con út của thời đại, Ta sẽ thực hiện những gì Cha ông ta chưa làm được
Sau đó, hắn để nguyên bộ đồ hôi hám ngả lưng trên mặt giường nhơ bẩn rồi ngủ thiếp đi ngay, tiếng ngáy vang động khắp bầu trời mưa.
VÙNG BIỂN NÀO SÂU RỘNG
Hôm qua-ngày hôm qua xa vời mà cũng gần gũi thay-hồn tôi và tôi cùng xuống vùng biển rộng để tắm gội cho sạch những vết nhơ bám trên cơ thể.
T ới bờ biển, chúng tôi tìm một nơi thanh vắng, tránh xa những con mắt hiếu kỳ của dân chúng. Đi dọc theo bãi, chúng tôi thấy một người đeo bị ngồi trên mỏn đã bụi bậm. Chốc chốc hắn lại cho tay vào bị móc ra một nắm muối vãi xuống biển.
Hồn tôi bảo tôi:”người này bi quan, nhìn cuộc đời chỉ thấy toàn màu đen. Hắn không xứng đáng chiêm ngưỡng thân hình trần truồng của chúng ta”
Chúng tôi ti ếp tục tìm kiếm cho đến khi đến một bờ vịnh. Chúng tôi thấy gần hòn đá trắng một người đang cầm chiếc hộp nhỏ đính những viên ngọc thạch. Thỉnh thoảng hắn lại lấy trong hộp ra một cục đường ném xuống biển.
Hồn tôi bảo tôi:” Người này lạc quan, đang tìm cái bất khả. Hắn cũng không xứng đáng chiêm ngưỡng thân hình trần truồng của chúng ta”.
Chúng tôi tiếp tục cuộc tìm kiếm tới khi gặp một người thứ ba đứng trên bãi đang lượm những con cá chết ném trở lại lòng biển.
Hồn tôi bảo tôi: “Đây là một thằng điên đang muốn hồi sinh cho những vật đã chết. Chúng ta hãy tránh xa hắn!”
Chúng tôi tiếp tục đi mãi cho tới khi thấy một người thứ tư đang vẽ lại bóng mình trên cát. Vẽ xong lại bị sóng xoá nhoà.
Hồn tôi bảo tôi:”đây là con người thần bí muốn dùng trí tưởng tượng dựng lên một thần tượng để tôn thờ. Chúng mình đừng lại gần hắn!”
Sau đó chúng tôi lại gặp người thứ năm đang lội dưới hồ nước cạn, hớt bọt váng nổi trên mặt hồ đổ vào một chiếc bình bằng đá quí.
Hồn tôi bảo tôi:”Đây là hạng người lý tưởng muốn dùng tơ nhện dệt lấy áo mặc. Hắn không được đặc ân chiêm ngưỡng thân hình trần truồng của chúng ta”
Chúng tôi lại rảo bước, bỗng nghe giọng nói ầm ầm vọng tới:”Đây là vùng biển sâu. Đây là sự khủng khiếp của đại dương”.
Hướng theo tiếng nói, chúng tôi đi tới thì thấy một người đứng xây lưng lại mặt biển. Hắn đang áp chiếc vỏ sò vào tai, miệt mài nghe nghóng.
Hồn tôi bảo tôi:” Hãy đi ngay vì đây là một kẻ hoài nghi. Hắn xây lưng lại cái toàn thể mênh mông mà hắn không bao trùm nổi, để chính mình bị chi phối bởi một vật nhỏ mọn bình thường”. Chúng tôi lại tiếp tục đi nữa thì thấy một người thứ bảy ngồi giữa hai tảng đá, vùi đầu xuống cát. Tôi lên tiếng với hồn tôi:”Em ơi!Tắm đây được rồi, vì người này không thấy chúng mình” Nhưng hồn tôi lắc đầu:” Không, ngàn lần không!Người này còn tệ hơn tất cả. Hắn là kẻ kinh sợ Thượng Đế, kẻ núp trốn thảm kịch cuộc đời, trong khi cuộc đời dấu hắn những trò vui của nó”. Khuôn mặt hồn tôi bỗng đượm buồn. Bằng một cái giọng ái ngại, nàng nói tiếp:”Chúng mình hãy bỏ bờ biển này vì ở đây không kín đáo. Em không muốn cho gió lộng nơi đây lùa vào mái tóc dài, óng mượt của em. Em cũng không muốn phơi bày bộ ngực trắng nõn của em. Em nhất định không cởi bỏ xiêm y để khỏi đứng trần truồng trước ánh sáng”.
Hồn tôi và tôi liền rời bỏ vùng biển đó để cùng sánh bước đi tìm vùng biển sâu rộng hơn.

ASSILBAN
Địa điểm: nhà Yousif Mussirrah ở Beirut Thời gian: một buổi chiều xuân năm 1901 Nhân vật:
-Pau Assilban: nhạc sĩ, văn gia
-Yousif Mussirrah: văn gia, học giả
-Helen Mussirrah: em gái Yousif
-Salem Mowad: thi sĩ và nhạc sĩ chơi đàn tỳ bà
-Khailil Bey Tamer: công chức

Màn kéo lên cho th ấy một phòng khách tại nhà Yousif Mussirrah, căn phòng đẹp và rộng. Trên mặt bàn ngổn ngang sách vở báo chí. Khalil Bey Tamer đang hút ống điếu Thổ nhĩ kỳ; Helen đang thêu; và Yousif đang hút thuốc.

KHALIL (nói v ới Yousif)
Hôm nay tôi có đọc một bài báo của bạn viét về mỹ nghệ. Tôi thích lắm. Nếu không vì cái giọng âu hoá đó, tôi đã cho là một bài văn tuyệt nhất trong các bài tôi từng đọc từ trước tới giờ. Nhưng tôi thấy trước cái ảnh hưởng tai hại của nền giáo dục tây phương.

YOUSIF
Bạn nói đúng, tuy nhiên hành vi của bạn không đi đôi với quan điểm của bạn rồi. Bạn mặc âu phục, dùng đồ chén dĩa tây phương và ngồi trên những chiếc ghế do tây phương chế tạo. Nhất là bạn còn dành nhiều thời giờ nghiên cứu văn chương tây phương hơn đọc sách báo Ả rập.
KHALIL
Chuyện đó phiến diện, đâu có ăn nhằm gì tới nền văn hoá chân thực.
YOUSIF
Ăn nhằm lắm chứ. Nếu suy nghĩ sâu xa hơn về vấn đề này, bạn sẽ thấy rằng nghệ thuật phản ánh và ảnh hưởng rất nhiều đến tập tục, lối sống, truyền thống xã hội và tôn giáođến mọi khía cạnh của cuộc sống chúng ta.

KHALIL
Tôi là người Đông phương. Tôi sẽ còn là người Đông phương mặc dù tôi bận đồ âu phục. Điều tôi thành thực mong muốn là nền văn chương Ả rập không bị ảnh hưởng tây phương chi phối.
YOUSIF
Như vậy là bạn muốn cho nền văn chương Ả rập đi đến chỗ diệt vong sao?
KHALIL
Tại sao lại thế nhỉ?
YOUSIF
Những nền văn hoá cổ không chịu nương theo văn hoá mới để vươn lên, sẽ bị tiêu diệt về tinh thần/
KHALIL
Bằng chứng đâu?
YOUSIF
Tôi có cả ngàn bằng chứng
Đến đây Paul Assilban và Salem Mowad bước vào. Mọi người lễ phép đứng dậy
YOUSIF
Rất hân hạnh được tiếp đón quí bạn (Quay sang Paul) Xin kính chào chim hoạc mi của xứ Syria
(Helen nhìn Paul, đôi má ửng hồng. Khuôn mặt nàng sáng rỡ niềm hân hoan)
SALEM
Xin ông Yousif đừng ca tụng Paul nữa
YOUSIF
tại sao vậy?
SALEM (gi ọng nửa đùa nửa thật)
Là vì hắn đã có những hành động không xứng đáng được ông kính trọng. Thái độ hắn kỳ khôi lắm. Hắn là một thằng điên/
HELEN
Salem à, chuyện gì đã xảy ra vậy? anh đã tìm được những khuyết điểm gì mới nơi Paul?
SALEM
Không phải mới, nhưng mà là khuyết điểm cũ đi đến cực đoan thành ra mới
YOUSIF
Vậy hãy kể chúng tôi nghe đi
SALEM (nói với Paul)
Bạn muốn tôi kể hay bạn muốn tự ý xưng ra?
PAUL
Tôi muốn bạn hãy câm miệng lại
SALEM
Vậy thì tôii cứ nói
PAUL
Phải rồi, bạn nhất định phá chúng tôi, phá buổi họp mặt chiều nay.
SALEM
Không phải thế, tôi chỉ muốn kể cho các người có mặt ở đây nghe câu chuyện đã xảy ra để họ thấy bạn là hạng người nào thôi.

HELEN (nói v ới Salem)
Thì kể chúng tôi nghe đi!
(Quay sang Paul)Anh Paul ạ, có lẽ cái tội mà Salem muốn nói ra, chỉ chứng minh thêm cho đức hạnh anh.

PAUL
Tôi không có tội, cũng chẳng có đức hạnh gì. Nhưng chuyện mà ông bạn chúng ta hăm hở muốn kể, thật ra không đáng để đề cập đến. Hơn nữa tôi không thích trở thành vấn đề cho một cuộc bàn cãi vu vơ.
HELEN
Không sao, chúng tôi cứ nghe.
SALEM
(Cuốn điếu thuốc lá và ngồi xuống bên cạnh Yousif)
Thưa quí bạn, chắc quí bạn có nghe nói đến đám tiệc cưới con trai ông Yalal Pasha. Ông ta có mời tất cả các yếu nhân trong thành phố, trong số đó có cả tên bất lương này (chỉ vào Paul) và tôi nữa. Lý do tôi được mời là vì ai cũng tin rằng tôi với Paul như hình với bóng. Hơn nữa, hắn không màng ca nếu không có tôi đàn theo.
Chúng tôi đến trễ, thói sang của Paul là như vậy. Buổi tiệc có sự hiện diện của bị toàn quyển Đức tổng giám mục, những mệnh phụ phu nhân xinh đẹp, những học giả, những thi sĩ, những bậc giàu sang quyền quý, và những nhà lãnh tụ.
Mọi người an toạ, khói hương nghi ngút, rượu nồng ngào ngạt. Các quan khách đều hướng mắt về phía Paul, xem hắn như bị thần hiện xuống từ trời. Các thiếu nữ xinh đẹp dâng lên hắn rượu nồng và bông thắm, như các phụ nữ thành Athens tiếp đón các vị anh hùng của họ từ mặt trận trở về.
Nói tóm lại, ông bạn Paul của chúng ta là đích điểm cho sự suy tôn và ngưỡng mộ…tôi lấy cây đàn tỳ bà dạo trước mấy đường tơ. Paul cất tiếng ngâm bài thơ của thi hào Al Farid. cử toạ say sưa theo dõi, như El Moussoli vừa từ nơi vĩnh cữu hiện về, đang thì thầm vào tai họ giọng ca thần bí linh thiêng. Bỗng Paul ngừng bặt. cử toạ hồi hộp trông đợi, chờ hắn nhấp thêm rượu cho trong giọng trước khi tiếp tục ca. Nhưng Paul vẫn im lặng.
PAUL
Ngừng đi! đừng lãi nhãi nữa! Phi lý quá! Tôi nghĩ là các người ở đây đã hết muốn nghe.
YOUSIF
Chúng tôi nghe tiếp chứ!
PAUL
Như vậy là các bạn còn thích sự lãi nhãi của hắn hơn sự có mặt của tôi. Xin chào các bạn, tôi đi.
HELEN (âu y ếm nhìn Paul)
Anh Paul, hãy ngồi lại đi! Dù câu chuyện có thế nào đi nữa. Chúng tôi đây đều về phe anh (Paul miễn cưỡng ngồi xuống)

SALEM (ti ếp tục kể)
Tôi kể tới chỗ ông bạn Paul vừa ngâm xong câu thơ Al Farid thì ngừng bặt. Như vậy chẳng khác gì bày yến tiệc linh đình đãi khách, khách đang ăn thì xô đổ bàn ghế, ly chén cho lương thực vung vãi? hắn ngồì đó lặng câm như tượng quái vật bên bờ sông Nile. Các thiếu nữ xinh tươi lần lượt đứng dậy nài nỉ Paul ca tiếp, nhưng hắn từ chối, nại cớ đau cổ. Đến lượt các bậc vị vọng van xin hắn, nhưng tim hắn đã trở thành sắt đá, không lay chuyển. Đến quá nửa đêm, Jalal Pasha mời Paul qua phòng khác, dúi vào tay hắn một nắm đồng tiền vàng và nói: “ Vắng tiếng ca của anh, bữa tiệc hôm nay mất vui. Tôi xin gởi anh món quà này, không phải để trả công, nhưng để tỏ lòng ngưỡng mộ một bậc thiên tài. Xin anh vui nhận và đừng làm chúng tôi thất vọng!” Paul giục tiền đi, nói giọng hách dịch:” Ông hạ nhục tôi. Tôi không tới đây để làm một vật cho ông trả giá. Tôi tới đây để cầu chúc. Jalal Pasha nổi giận, đáp lại bằng những lời lẽ khiếm nhã khiến ông bạn Paul của chúng ta vừa ra đi vừa chửi rủa. Tôi ôm cây đàn chạy theo, bỏ lại sau lưng bàn tiệc thịnh soạn với sơn hào hải vị, với rượu ngon gái đẹp. Tôi đã hy sinh tất cả vì ông bạn cố chấp của tôi. Thế mà hắn đã chẳng thèm cám ơn hoặc khen tôi lấy một tiếng.
YOUSIF
Chuyện hay đấy chứ, đáng ghi nhớ mãi mãi.
SALEM
Để tôi kể hết. Sau đây mới là đoạn lý thú nhất của câu chuyện
PAUL (nói với Helen)
Tôi ngồi lại đây là vì cô; nhưng cô làm ơn bảo thằng này câm miệng đi.
HELEN
Anh Paul ạ, cứ để hắn nói. Tất cả chúng tôi đều về phe anh.
SALEM ( Đốt thêm một điếu thuốc nữa rồi kể tiếp)
Chúng tôi rời khỏi nhà Jalal Pasha, tôi lẩm bẩm chửi thề Paul; Paul lẩm bẩm chửi thầm nhà quyền quí. Nhưng các bạn tưởng chúng tôi về thẳng nhà phải không? Không đâu! Ai cũng biết nhà ông Habeeb Saadi đối diện với nhà ông Jalal Pasha, chỉ cách nhau một khu vườn nhỏ. Habeeb thích nhậu nhẹt, đàn ca và mơ mộng. Ông ta tôn thờ thần tượng này (chỉ vào Paul). Ra khỏi nhà Pasha, Paul đứng gãi trán mấy phút giữa đường lộ như vị thống soái đang hoạch định chiến dịch chống lại một vương quốc nổi loạn. Rồi hắn bất thần bước tới cổng nhà Habeeb và nhấn chuông. Habeeb xuất hiện trong bộ đồ ngủ, vừa dụi mắt vừa ngáp dài. Thấy Paul và tôi ôm cây đàn, cặp mắt ông sáng rực hân hoan. Ông nhìn chúng tôi như những vị thiên sứ trời sai đến: “Ngọn gió lành nào đã đưa các bạn tới đây vào giờ diễm phúc này?”
Paul trả lời:
“Chúng tôi xin được vào nhà ông để mừng đám cưới con trai ông Jalal Pasha.” Habeeb ngạc nhiên hỏi lại:
“Nhà ông Pasha không đủ chỗ tiếp các bạn sao?”
Paul trả lời:
“Nhà ông Pasha không ai biết thưởng thức đàn ca của chúng tôi. Đừng hỏi thêm nữa. Hãy bưng rượu ngon và đồ nhắm ra đây!”

Ai n ấy ngồi vào chỗ mình. Paul dốc cạn ly thứ hai, mở toang các cửa sổ trông sang nhà ông Pasha, trao cây đàn cho tôi rồi nói:” Mai-sen! Cây gậy của bạn đây! Hãy hoá phép cho nó biến thành con rắn độc, rồi sử dụng cho hay!” Tôi ngoan ngoãn đỡ lấy cây đàn rồi chơi theo. Paul quay mặt về phía nhà Pasha, cất giọng réo rắt. (Salem ngừng một lúc, rồi sửa lại giọng cho nghiêm trang hơn). Tôi đã quen biết Paul mười lăm năm nay. Chúng tôi cùng học một trường, tôi đã nghe hắn ca lúc buồn cũng như vui, tôi đã nghe hắn nỉ non như một goá phụ than khóc đứa con độc nhất của mình vừa nằm xuống, tôi đã nghe hắn ngân nga như một người tình, ca vang như một kẻ chiến thắng. Tôi đã nghe giọng ru của hắn giữa đêm trường thanh vắng, thì thầm mơn trớn những vành tai say ngủ. Tôi đã nghe hắn ca cả ngàn lần và ngờ là mình biết hết về giọng ca đó. Nhưng đêm rồi, tôi đã nói thầm:” Quả tình mình chưa hiểu gì về con người này”. Bây giờ tôi mới bắt đầu hiểu hắn. Lúc trước tôi mới chỉ nghe miệng hắn ca. Nhưng đêm qua, tôi đã nghe được tim, được hồn hắn…..
Paul ngâm hết câu thơ này đến câu thơ khác. Tôi có cảm tưởng linh hồn những kẻ đang phảng phất trong không gian, thì thầm kể chuyện quá khứ xa xôi, vén mở những gì màn đêm đã trùm toả, về những nỗi khát vọng, những điều mơ ước của con người. Vâng, thưa quí bạn, con người này (chỉ vào Paul), chính con người này đêm qua đã leo những nấc bậc cao chót của nghệ thuật lên tới các vì sao, đợi bình minh đến mới trở về trái đất. Hắn đã khuất phục các địch thủ và đặt họ dưới chân mình. Nghe hắn ca, các quan khách của ông Pasha tuồn ra các cửa sổ. Một số người ra ngoài vườn ngồi dưới bóng cây chăm chú theo dõi Paul bằng tất cả tâm hồn ngây ngất say sưa, vui lòng tha thứ cho thần tượng đã nhục mạ họ. Kẻ thì hoan hô tán tụng, kẻ thì xỉ vả chê bai. Còn Jalal Pasha thì gầm thét như sư tử. Ông đi đi lại lại trong phòng, nguyền rủa Paul và oán trách kẻ đã bỏ dở bữa tiệc cưới để nghe hắn ca.
Thưa quí bạn, câu chuyện tới đây là chấm dứt. Các bạn nghĩ thế nào về bậc thiên tài và cũng là người điên này?

YOUSIF
Tôi không phiền trách Paul, vì tôi không dám tự nhận mình hiểu được những ý định sâu kín của hắn. Tôi cho đây là một vấn đề có tính cách cá nhân chỉ liên hệ tới hắn mà thôi. Tôi hiểu rằng một nhà nghệ sỹ, nhất một nhạc sĩ, tính tình khác với người thường chúng ta. Phê phán hành vi họ theo tiêu chuẩn thông thường là không đúng. Người nghệ sỹ-khi nói tới nghệ sĩ, tôi muốn hiểu là người tạo nên những hình ảnh mới cho tư tưởng và tình cảm của mình-là một kẻ xa lạ của quần chúng, ngay cả giữa đám bạn bè của họ nữa. Họ quay sang Đông khi những kẻ khác hướng về Tây. Những gì tác động trong con người họ, chính họ cũng không hiểu. Họ khổ đau giữa đám người vui chơi. Họ sung sướng giữa đám người sầu muộn. Họ yếu với kẻ mạnh và mạnh với kẻ yếu. Dù muốn dù không, họ sống trên pháp luật.

KHALIL
Yousif ạ, luận điệu bạn không khác gì báo bạn đã viết về mỹ thuật. Tôi xin lặp lại: tinh thần Tây phương bạn bênh vực, có ngày sẽ tiêu diệt dân tộc ta.

YOUSIF
Bạn gán cho thái độ của Paul đêm qua là do ảnh hưởng Tây phương mà ban đang chỉ trích phải không?
KHALIL
Tôi ngạc nhiên trước thái độ Paul, mặc dù tôi vẫn kính trọng hắn.
YOUSIF
Paul không có quyền hoặc không được tự do làm những điều mình thích, liên quan tới nghệ thuật và âm nhạc sao?

KHALIL
Phải, nói một cách trừu tượng, Paul có quyền làm gì hắn thích, nhưng tôi cho rằng xã hội chúng ta không chấp nhận một thứ tự do như thế. Những khuynh hướng, tập tục và truyền thống chúng ta không cho phép cá nhân làm những điều Paul đã làm hôm qua mà không bị chỉ trích. HELEN
Chủ đề của cuộc bàn cãi lý thú này vẫn còn đây. Sao không để đương sự lên tiếng? Tôi tin Paul có đủ khả năng tự bào chữa.

PAUL (sau m ột phút im lặng)
Tôi muốn cô Salem đừng nêu vấn đề này ra nữa. Chuyện xảy ra đêm qua đã xong rồi. Nhưng vì hiện thời tôi đang bị chỉ trích; như bạn Khalil đã nói, tôi sẽ phát biểu ý kiến về vấn đề này. Các bạn đều biết, tôi đã bị chỉ trích từ lâu. Người ta xem tôi hư hỏng, nhẹ dạ, không xứng đáng được kính trọng. Tại sao tôi bị chỉ trích khe khắt như vậy? người ta đã công kích tôi cái mà tôi không thay đổi được, hoặc giả tôi có thể thay đổi đi nữa, tôi cũng nhất định không thay đổi. Cái đó chính là con người, là chính tư cách của tôi vậy. Con người tôi muốn được độc lập, không chịu để người ta đem bày bán, cũng không lay chuyển trước những lời nịnh hót. ở thành phố này còn nhiều ca sĩ, nhạc sĩ, nhiều văn nhân, học giả, nhiều kẻ dâng hương, nhiều hành khất. Họ đều là những người bán giọng ca mình, bán tư tưởng và lương tâm mình để lấy một đồng tiền, một bữa ăn, một chai rượu. Những nhà quyền quí, những bậc giàu sang của chúng ta mua các văn nhân nghệ sĩ với giá rẻ mạt, rồi đem họ về trưng bày như người ta trưng bày ngựa xe ngoài đường phố hoặc trong công viên.
Phải, các ca sĩ, các thi sĩ Đông phương có khác chi những tên nô lệ, những kẻ dâng hương? Họ bị kêu tới để ca hát cho những đám cưới, đọc diễn văn cho những buổi tiệc, thương vay khóc mứơn trong ngày tang lễ, và tán tụng trước những nấm mồ. Họ giống như những cái máy diễn tả nìêm hân hoan cũng như nỗi sầu buồn. Khi hết dịp, những chiếc máy này bị phế thải như những đồ vô dụng. Tôi không phiền trách giới quyền quí giàu sang, tôi phiền trách những nghệ sĩ, văn nhân, học giả thiếu tự trọng, đã không biết khinh chê những cái nhỏ mọn tầm thường, không biết câu “chết vinh hơn sống nhục”.

KHALIL (v ẻ xúc động)
Hồi đêm, chủ nhà cũng như các quan khách đều năn nỉ bạn ca mà. Tại sao bạn lại cho đó là một điều xỉ nhục?

PAUL
Đêm rồi, tại nhà ông Pasha, nếu có thể tôi đã vui vẻ ca. Nhưng nhìn quanh, tôi chỉ thấy những kẻ quyền quí giàu sang, tai còn rộn rã tiếng khua vang của đồng tiền vạn năng, những con người không ngại dẫm lên người khác để thăng tiến trong đường đời. Những con người như thế không phân biệt nổi thơ hay với thơ dở, nhạc thiệt với loạn âm. Tôi nhất định không phô trương hình ảnh trước mắt kẻ mù, không trổi nhạc lòng trước tai kẻ điếc.
Âm nhạc là tiếng nói của tâm hồn, là sóng ngầm rung chuyển từ con tim người ca đến linh hồn thính giả. Ca sĩ không thể dâng trái tim mình cho những kẻ không biết nghe hoặc không thể hiểu. Âm nhạc là cây vĩ cầm căng dây và nhạy cảm. Nếu dây chùng, cây đàn cũng hết rung. Đêm qua, những sợi dây của hồn tôi chùng lại khi tôi nhìn đám quan khách tại nhà ông Pasha. Tôi chẳng thấy gì ngoài những con người nông cạn, đần độn, khô khan, tự phụ, kiêu kỳ. Họ van xin tôi ca vì tôi ngoảnh mặt đi không nhìn họ. Nếu tôi hành động như một kẻ ca hát vay mướn, sẽ chẳng còn ai nghe tôi.

KHALIL (ri ễu cợt)
Và vì vậy bạn đã sang nhà Habeeb ca vang từ nửa khuya tới sáng để giải toả nỗi uất hận?? PAUL
Tôi ca vì tôi muốn bộc lộ những gì chất chứa trong tim tôi, muốn phiền trách bóng đêm, cuộc sống và thời gian. Tôi cảm thấy cần phải căng lại những sợi tơ lòng đã bị đứt chùng tại nhà ông Pasha
Bạn bảo tôi ca hát vì uất hận là sai. Nhưng bạn có quyền nói vậy. Nghệ thuật là một loài chim phóng khoáng, bay cao vút tận trời hoặc nhởn nhơ tung tăng trên mặt đất bằng, không ai thay đổi được tư cách của nó. Nghệ thuật là một cái gì linh thiêng, không thể đưa ra làm vật trả giá. Chúng ta, những con người Đông phương, phải hiểu chân lý đó. Các nghệ sĩ chúng ta-thời đại này hiếm thay-phải biết tự trọng, vì họ là những chiếc bình chứa rượu thiên cung.

YOUSIF
Tôi đồng ý với bạn Paul ạ. Bạn đã dạy tôi một bài học mới. Bạn là một người nghệ sĩ chân thực. Còn tôi chỉ là một kẻ tìm kiếm và ái mộ nghệ thuật. Sự khác biệt giữa chúng ta giống như sự khác biệt giữa rượu cũ và nho chua..

SALEM Tôi chưa xác tín, và tôi sẽ chẳng bao giờ xác tín. Triết lý của bạn là một căn bệnh nhiễm trùng ngoại quốc.

YOUSIF
Nếu bạn đã nghe Paul hát đêm qua, bạn không gọi nó là một căn bệnh. (Đến đây, người đầy tớ gái bước vào cho hay: Đồ giải khát đã dọn xong)

YOUSIF (kéo gh ế đứng dậy)
Xin mời quí bạn!
(Tất cả đều đứng dậy. Yousif, Khalil, và Salem ra khỏi phòng. Paul và Helen còn nán lại âu yếm nhìn nhau và mỉm cười).
HELEN (thì thầm)
Hồi đêm tôi đã nghe anh ca, anh biết không?
PAUL (ngạc nhiên) Cô muốn nói sao?
HELEN (b ẽn lẽn)
Lúc anh ca, tôi đang ở nhà chị Mary tôi. Tôi ngủ đêm ở đó vì chồng chị đi vắng. Chị sợ phải ngủ nhà một mình.
PAUL
Cô có nghe tôi ca thực à?
HELEN
Thực mà, tôi đã nghe tiếng gọi của hồn anh từ nửa đêm tới rạng đông. Tôi đã nghe Thượng Đế lên tiếng qua giọng ca của anh.
YOUSIF (kêu từ phòng bên cạnh)
Đồ ăn nguội cả rồi.( Helen và Paul rời khỏi phòng)
-Hạ màn-
CÂU CHUY ỆN NGƯỜI TRINH NỮ Đoá hoa xinh tốt trắng ngần,
Ấy người trinh nữ bụi trần không vương.

B ị lực lượng địch tràn ngập, vị tướng lãnh không còn giải pháp nào khác ngoài việc ra lệnh cho ba quân như sau:
“Để tránh thiệt hại về sinh mạng và quân nhu, chúng ta phải rút lui trật tự về một thành phố xa lạ, địch không hay. Ở đó chúng ta sẽ hoạch định một chiến dịch mới. Chúng ta sẽ phải băng qua rừng rậm, phải trèo đèo vượt suối. Theo con đường chông gai khổ cực như thế còn hơn để mình rơi vào tay quân địch. Gặp những tu viện hẻo lánh, chúng ta sẽ xâm nhập với mỵc đích duy nhất là kiếm lương thực và đồ dự trữ”.
Đạo quân không ngần ngại tuân lệnh. Họ không thấy một giải pháp nào khác trong hoàn cảnh nguy kịch này.
Họ đi ngày đi đêm trong rừng sâu, chịu đói khát, nóng nực và mệt mỏi. Một hôm, họ thấy một kiến trúc trang nghiêm giống như một khu cổ thành có tường luỹ bao quanh. Trước quang cảnh đó, lòng họ reo vui. Họ nghĩ tới một tu viện, nơi họ có thể nghỉ ngơi và kiểm tra lương thực. Họ mở toang cánh cổng. Không một ai ra đón họ. Phút sau mới thấy một phụ nữ mặt bộ đồ đen xuất hiện. Khuôn mặt là phần duy nhất nhìn thấy được trên thân thể bà.
Bà giải thích cho vị tư lệnh hay nơi đây là một nữ tu viện, nơi phải được tôn trọng, không ai được làm điều gì phương hại đến các nữ tu. Vị tư lệnh hứa bảo vệ các nữ tu, chỉ xin nhà dòng lương thực nuôi đạo quân đã kiệt sức. Quân lính được tiếp đãi tử tế trong khuôn viên tu viện. Vị tư lệnh là một người đàn ông tuổi trạc tứ tuần. Hạng người quen thói bê tha, ít kiềm chế. Đầu óc bị căng thẳng ngày đêm, hắn ao ước có một người đàn bà để giải toả những nỗi ưu tư đang đè nặng tâm hồn, nên quyết định cưỡng bức một nữ tu. Sự thèm khát thấp hèn đã khiến con người phản phúc này định làm ô uế chốn linh thiêng, nơi các vị nữ tu đã khấn dâng trọn đời cho Chúa. Những linh hồn ngày đêm thông cảm với Thượng Đế qua câu kinh lời nguyện, xa hẳn tiếng ồn ào của cái thế giới giả dối, thối tha này.
Trấn an bà mẹ Bề Trên xong, vị tư lệnh ngang nhiên leo lên cầu thang dẫn tới phòng một vị nữ tu mà hắn đã nhìn thoáng qua khung cửa sổ. Những năm dài khắc khổ và hy sinh chưa xoá hết cái vẻ đẹp phụ nữ trên khuôn mặt ngây thơ trong trắng của vị nữ tu này. Nàng đã tìm tới đây để lẩn trốn cái thế giới phồn hoa đầy tội lỗi, và để dứt mọi hệ luỵ với đời cho tâm hồn bay bổng lên với chúa.
Vừa vào tới phòng, vị tư lệnh bội ước liền rút gươm ra doạ giết nàng nếu nàng kêu cứu. Vị nữ tu mỉm cười lặng lẽ, ra vẻ sẵn lòng chiều theo ý hắn. Sau đó nàng nhìn hắn và nói:”Mời ngài ngồi nghỉ đã, trông ngài còn mệt lắm.”
Hắn ngồi xuống bên cạnh nàng, vững bụng trước miếng mồi ngon của mình.
Nàng lại lên tiếng với hắn:”Tôi cảm phục ngài, anh hùng xông pha nơi trận mạc, coi nhẹ cái chết tựa lông hồng.”
Con người hèn nhát trả lời một cách đần độn:”Hoàn cảnh bắt buộc chúng tôi phải ứng chiến. Nếu không sợ tiếng là hèn nhát, tôi đã bỏ đám lính chạy trốn từ khuya rồi.”
Nàng mỉm cười:”Ngài biết không, ở chốn linh thiêng này, chúng tôi có một chất dầu thoa vào bất cứ chỗ nào trên người là chỗ đó gươm bén nhất chém mấy cũng không đứt?”
“Tuyệt chưa! Dầu đó đâu? Tôi có mà dùng thì hay quá!”
“Được rồi, để tôi biếu ngài một ít.”
Sinh nhằm thời dân chúng còn tin tưởng nhiều chuyện phi lý dị đoan, hắn không nghi ngờ nàng. Nàng mở nắp bình, lấy ra cho hắn coi một chất màu trắng trắng. Thoạt đầu, hắn đâm nghi. Nàng quết một ít thoa vào cổ mình rồi nói:”Nếu ngài không tin, tôi sẽ chứng minh cho ngài coi. Ngài hãy rút gươm chém thật mạnh vào cổ tôi đi!”
Hắn ngập ngừng, nhưng người trinh nữ tiếp tục dục hắn chém cho thật mạnh tay. Sau cùng hắn đã tuân theo.
Hắn gần ngất xỉu khi thấy đầu người nữ tu rớt lăn lóc xuống sàn nhà, máu chảy lêng láng. Thì cũng là lúc hắn vừa kịp hiểu mưu kế vị nữ tu này đã dung để tự cứu mình khỏi tay phàm tục. Người nữ tu đã chết…Hắn chỉ còn thấy có hai vật trước mắt: xác người nữ tu và bình dầu. Hắn trố mắt nhìn trừng trừng hết bình dầu đến cái xác không đầu.
Hắn hốt hoảng đẩy cửa chạy ra ngoài, tay cầm lưỡi gươm còn dính máu, miệng la lớn trước ba quân:
“Mau! Mau! Hãy rời khỏi nơi đây!”
Hắn chạy miết cho tới khi mấy tên lính đuổi kịp và thấy hắn vẫn goà thét như một đứa trẻ mất trí:” Tôi đã giết nàng! Tôi đã giết nàng!”