Lieu trai chi diviF3D020AC76

MỤC LỤC

1. Đại Nam

2. Cô Gái Nghĩa Hiệp

3. Trương Hồng Tiệm

4. Liên Hương

5. Thôi Mãnh

6. Gái Thần

7. Đảo Tiên

8. Cô Gái Áo Xanh

9. Thanh Mai

10. Thạch Thanh Hư

11. Công Tôn Hạ

12. Phòng Văn Thục

13. Thanh Phượng

14. Tiểu Thu

15. Cừu Đại Nương

16. Ngũ Thu Nguyệt

17. Xảo Nương

18. Bộ Da Vẽ

19. Bành Hải Thu

20. Hồng Ngọc

21. Không đề

22. Anh Ninh

23. Vương Thành

24. Thụy Vân

25. Đạo Sĩ Núi Lao

26. Thư Sinh Họ Diệp

27. Hồ Gã Con

28. Bức Họa Trên Tường

29. Thư Sinh Họ Đổng

30. Nhan thị

1. ĐẠI NAM

Cao Xuân Huy dịch

Hề Thành Liệt là một sĩ nhân ở Thành Đô. Có một vợ và một  thiếp. Người thiếp họ Hà, tiểu tự là Chiêu Dung. Người vợ chết  sớm, bèn lấy vợ kế họ Thân, tính đố kỵ nhau, ngược đãi người  thiếp họ Hà sinh được một con trai đặt tên là Đại Nam. Hề lâu nay  không trở về, Thân gạt Hà ra, không thổi cơm chung, cứ ngày  ngày đong phần thóc cấp cho. Đại Nam lớn dần, thóc ăn không đủ  nữa. Hà phải dệt vải để phụ vào phần ăn, không dám xin thêm.  Đại Nam thấy ở trường học, trẻ con ngâm nga đọc sách, cũng muốn đi học. Mẹ cho là hãy còn bé quá, nhưng cũng dắt đến trường cho học thử, để con chán phải bỏ. Đại Nam sáng dạ, sức học  gấp đôi các trẻ khác. Thầy làm lạ, tình nguyện không đòi tiền học.  Hà bèn cho con theo học thầy, biếu lễ chút đỉnh. Được hai, ba năm  đã học thông kinh sách. Một hôm, đi học về nói với mẹ rằng:

- Trong trường có năm sáu đứa đeo lấy cha xin tiền mua quà

bánh, sao con lại không có cha? Mẹ nói:

- Chờ lúc nào con lớn lên, mẹ sẽ cho con biết. Đại Nam hỏi:

- Con nay đã bảy, tám tuổi, bao giờ mới là lớn? Mẹ bảo:

- Con đến trường đi qua miếu đức quan Thánh thì nên vào

lạy, ngài sẽ phù hộ cho chóng lớn.

Đại Nam tin lắm, ngày hai buổi đi qua đều vào lạy. Mẹ biết

thế, hỏi:

- Con khấn điều gì? Cười đáp:

- Chỉ xin sang năm ngài cho con lớn bằng đứa mười lăm,

mười sáu tuổi.

Mẹ cười. Song Đại Nam sức học và hình vóc đều lớn như  nhau, mới mười tuổi mà như mười ba mười bốn tuổi; những văn  bài cậu làm, bài nào văn chương cũng trôi chảy. Một hôm, nói với  mẹ rằng:

- Trước kia mẹ nói, con lớn lên mẹ sẽ cho biết cha ở đâu, bây

giờ đã đến lúc rồi đấy! Mẹ bảo:

- Chưa đâu, chưa đâu! Lại hơn một năm nữa, đã như người lớn hẳn hoi, càng gạn

hỏi luôn luôn. Mẹ bèn thuật lại ngành ngọn. Đại Nam nghe nói,

thương cảm khôn xiết, múôn đi tìm cha. Mẹ nói:

- Con hãy còn non trẻ quá, cha còn hay mất chưa biết, làm

sao tìm được ngay?

Đại Nam không nói gì mà bỏ đi, đến giữa trưa không về, bèn  đến hỏi ở trường, thì thầy nói sau giờ cơm sớm chưa trở lại trường.  Mẹ cả kinh cho là Đại Nam bỏ học, bỏ tiền ăn ra thuê người đi tìm  kiếm khắp nơi mà không có tung tích gì. Đại Nam ra khỏi cửa, mù mờ chẳng biết nên đi đâu, cứ thẳng  đường mà đi miết. Gặp một người đang định đi Quỳ Châu, nói  mình họ Tiền. Đại nam ăn xin và đi theo. Tiền bực đi chậm quá,  thuê cho một con lừa, tiền lưng cạn hết. Đến Quỳ, cùng nhau ngồi  ăn, Tiền lén bỏ thuốc vào thức ăn, Đại Nam mê man bất tỉnh. Tiền  chở đến một ngôi chùa lớn, giả thác là con mình, không may bị ốm  giữa đường, hết tiền ăn, muốn đem bán cho nhà chùa. Tăng đồ  thấy mặt mũi khôi ngô khác thường, tranh nhau mua. Họ Tiền lấy  được vàng rồi ra đi. Tăng chúng đổ thuốc cho Đại Nam, dần dần  tỉnh, sư cụ trụ trì biết tin đến xem, thấy tướng mạo rất lạ, gạn hỏi  ngọn ngành, lại càng thương, bảo các tăng giúp tiền bạc rồi cho đi. Có thư sinh họ Tưởng ở Lô Châu, đi thi trượt trở về, trên  đường gặp hỏi biết duyên cớ, khen là hiếu, kết làm bạn đồng hành.  Đến Lô Châu, cho ở trong nhà mình hơn một tháng, gặp ai cũng  hỏi. Có người mách rằng trong đám thương nhân đi Mân có người  họ Hề, bèn từ biệt họ Tường để đi Mân. Tưởng giúp cho áo quần  giày dép, xóm làng cũng góp nhau giúp tiền ăn. Trên đường gặp  hai khách buôn vải đi Phúc Thanh, mời cùng kết bạn đường. Được  vài ngày, khách dòm được tiền trong đãy của Đại Nam, bèn đem  đến chỗ vắng, trói tay trói chân, cướp hết mà đi. Vừa có ông cụ họ  Trần người Vĩnh Phúc đi qua đấy, cởi trói, dìu lên xe, chở về nhà  mình. Ông cụ là một nhà cự phú, thương nhân các trấn phần lớn  đều từ cửa nhà cụ mà ra. Cụ dặn các khách buôn Nam Bắc hỏi  dùm tin tức của Hề, và giữ Đại Nam ở lại làm bạn đọc sách với các  con mình. Đại Nam bèn ở lại, không đi đây đi đó nữa, từ đó nhà  càng xa, tin tức càng nghẽn. Hà Chiêu Dung sống cô quạnh ba bốn năm, Thân thị xén bớt  phần ăn, đè nén đến điều, bắt phải tái giá. Hà tự làm lấy mà ăn, ý  chí không lung lay. Thân ép bán cho một lái buôn Trùng Khánh.  Lái buôn bắt cóc đem đi. Đến đêm, Hà lấy dao cứa cổ. Lái buôn  không dám bức, chờ cho vết thương lành lặn, đem bán lại cho một  khách buôn ở Diêm Đình. Đến Diêm Đình, Hà tự xẻ lồng ngực, lộ  rõ phủ tạng. Người khách buôn hốt quá, lấy thuốc ra buộc vết  thương; khỏi rồi, chỉ muốn làm vãi. Người khách buôn bảo rằng:

- Tôi có người bạn buôn, không có bộ phận của đàn ông, chỉ  muốn tìm người may vá trong nhà, ở với người ấy cũng không khác gì làm bà vãi, mà lại cũng có thể bù lại chút vốn tôi bỏ ra. Hà nghe theo. Người khách buôn cho xe đưa đi. Đến cửa, chủ  nhân chạy ra, thì là chàng Hề. Số là Hề đã bỏ nghiệp nho mà đi  buôn. Người bạn buôn thấy không có vợ bèn đem Hà thị tặng cho.  Gặp nhau kinh ngạc, buồn thương, kể lể những nỗi khổ sở. Hề mới  biết là mình đã có con, đi tìm cha chưa về. Hề bèn dặn các quán  trọ, dò hỏi tin tức Đại nam, mà Chiêu Dung tự phận thiếp nay trở  thành chính thất. Nhưng trải qua nhiều bước gian truân, yếu đau  lắm bệnh, không thể gánh vác được mọi việc, bèn khuyên chồng  lấy vợ lẽ, Hề trông gương tai hoạ lúc trước, không chịu nghe theo.  Hà nói:

- Nếu thiếp là kẻ tranh giành ngôi thứ ở nơi giường chiếu, thì  trong mấy năm nay đã theo người ta mà đẻ con rồi, có còn được  đoàn tụ với nhau như ngày nay nữa đâu! Vả chăng cái ách mà  người ta đặt lên cổ mình, còn đau đớn âm ỷ ở trong lòng, lẽ nào tới  phiên mình mình lại đem đặt lên cổ người khác! Hề bèn dặn bạn khách buôn mua cho một cô người thiếp già,  tuổi hơn ba mươi. Qua nửa năm, khách quả mua được thiếp đem  về. Khi vào cửa, thì lại chính là người vợ họ Thân. Người nào người nấy nhìn nhau lạ lùng, kinh hãi. Trước đó, Thân thị ở một  mình được một năm, người anh tên là Bao khuyên tái giá. Thân  nghe theo, duy ruộng nương thì bị con cháu trong họ ngăn không  cho bán. Chỉ bán các vật sở hữu, tích cóp được mấy trăm đồng vàng, đem về nhà anh. Có người lái buôn ở Bảo Ninh, nghe nói thị  giàu, có cả một hòm tư trang, bèn lót nhiều tiền cho Bao để lừa  phỉnh thị mà cưới làm vợ. Nhưng người lái buôn thì già khụ và tàn  phế, chẳng còn sức làm đàn ông nữa. Thân oán giận anh mình,  không yên phận làm vợ, hết doạ thắt cổ trên giường, lại đe gieo  mình xuống giếng, quấy nhiễu không chịu nổi. Lái buôn giận, lục  soát tiền bạc lấy hết, định đem bán làm thiếp, nhưng ai cũng chê  đã lỡ thì rồi. Lái buôn ta đi Quỳ Châu, đem thị đi cùng, gặp người  khách buôn cùng một cửa hiệu với Hề, vừa may lại trúng ý định,  bèn mua mà mang đi. Đến khi gặp Hề thì vừa thẹn, vừa sợ, nói  không ra một tiếng. Hề hỏi lại người khách buôn cùng cửa hiệu  cũng biết đại khái, bèn nói:

- Nếu gặp người đàn ông khoẻ mạnh, thì đã ở lại Bảo Ninh,  đâu có gặp nhau ở đây nữa! Âu cũng là số cả! Nhưng nay ta mua  thiếp chứ không phải cứơi vợ, vì thế, trước hết hãy vào lạy Chiêu  Dung để đúng lễ vợ cả vợ bé đã!

Thân lấy làm xấu hổ, Hề nói:

- Xưa kia còn làm vợ cả thì như thế nào? Hà khuyên nên miễn cho thị, nhưng Hề không chịu, cầm gậy

đứng trước mặt cưỡng ép. Thân bất đắc dĩ cũng phải lạy, nhưng  trước sau vẫn không chịu hầu hạ, chỉ làm lụng ở phòng khác. Hà  đều khoan dung cho hết, cũng chẳng nỡ xét nét siêng năng hay  lười biếng. Mỗi khi chuyện trò yến ẩm cùng Chiêu Dung, Hề cứ gọi  Thân thị đến hầu hạ bên cạnh. Hà muốn thay thế bằng một con  hầu, Hề không nghe. Gặp lúc quan huyện lệnh họ Trần tên Tự  Tông, đến nhậm chức ở Diêm Định. Hề có việc tranh chấp nhỏ với  người làng, họ bèn kiện Hề tội cưỡng bức vợ cả làm vợ lẽ. Trần  Công không xét, quát mắng đuổi ra. Hề mừng lắm, nói riêng với  Hà, ca ngợi ông huyện nhân đức. Một đêm, canh đã khuya, tiểu đồng gõ cửa vào báo quan huyện lệnh đến. Hề hốt quá, vội vàng mặc áo xỏ giày, thì quan đã  vào nhà trong, lại càng hoảng, không biết làm thế nào. Hà nhìn  kỹ, vội vàng đi ra, nói rằng: “Con ta đây mà!” Rồi khóc lên. Trần  Công bèn sụp xuống đất, nức nở nghẹn ngào. Sô là Đại Nam từ khi  theo họ của cụ Trần đến nay đã nên quan. Lúc ông mới từ kinh đô  chuyển đến, có vòng đường đi qua cố hương, mới biết hai mẹ đều  đã cải giá, gục đầu thương cảm. Người trong họ biết Đại Nam đã  là quan sang, đem nhà ruộng trả lại cả. Ông cho đầy tớ ở lại để  sửa sang, xây cất, mong có ngày cha lại trở về. Rồi được bổ nhiệm  ở Diêm Đình, lại múôn bỏ quan để tìm cha. Cụ Trần ra sức khuyên  can. Vừa gặp lúc có người thầy bói bèn xin một quẻ. Thầy bói nói:

- Nhỏ thành lớn, thiếu thành trưởng, tìm trống được mái,

tìm một được hai; quẻ này đi làm quan thì tốt.

Trần Công bèn đi nhậm chức. Vì không tìm được hai thân, nên làm quan mà không dám ăn mặn, uống rượu. Ngày hôm ấy,  nhận được đơn kiện của người làng, thấy nói đến họ Hề, có ý ngờ,  lén sai người tâm phúc đi hỏi han, quả đúng là cha, bèn thừa lúc  đêm tối, đi ra theo kiểu “vi hành”; gặp lại mẹ chàng tin thầy bói là  thần kỳ. Khi trở về, dặn chớ tiết lộ, đưa hai trăm đồng vàng, bảo  bố sửa soạn hành trang trở về làng cũ. Bố tìm đến nơi thì nhà cửa  mới mẻ, nuôi thêm hai người hầu ngựa cưỡi, nghiễm nhiên là một  đại gia. Thân thị thấy Đại Nam giàu sang thịnh vượng thì lại càng  hổ thẹn. Người anh là Bao nghe tin, đâm đơn lên quan, muốn giành lại ngôi vợ cả cho em mình. Quan điều tra được thực tình.  Giận nói:

- Đã tham của, khuyên em tái giá hai lần đổi chồng, còn mặt

mũi nào mà tranh giành cả lẽ như ngày xưa? Bèn truyền đem Bao ra đánh roi rất nặng. Từ đó, danh phận rõ ràng, Thân cam phận bé mọn thờ Hà

như chị, thì Hà cũng lấy nghĩa mợ cả đối xử với Thân như em,  quần áo, ăn uống không một thức gì tranh phần dùng riêng. Trước  kia, Thân vẫn sợ Hà phục thù, đến đây lại càng thẹn thùng, hối  hận. Hề cũng quên điều ác ngày xưa của thị, cho phép người nhà  gọi bằng thái mẫu, chỉ có phong tặng là không được mà thôi.

2. CÔ GÁI NGHĨA HIÊP

Trần Thị Băng Thanh dịch

Thư sinh họ Cố người Kim Lăng, học rộng tài hoa, nhưng  nhà rất nghèo, lại vì có mẹ già không nỡ rời dưới gối, nên hàng  ngày chỉ vẽ thuê viết mướn kiếm ăn. Đã hai mươi lăm tuổi mà vẫn  phòng không lạnh lẽo. Trước cửa nhà chàng là một ngôi nhà bỏ hoang từ lâu, một  hôm có một bà già cùng một cô gái đến thuê để ở. Vì thấy không có  đàn ông, nên chàng cũng chưa tiện thăm hỏi gốc tích của họ. Một  hôm tình cờ từ ngoài về, chàng gặp cô gái trong phòng mẹ đi ra,  tuổi chừng mười tám mười chín, xinh đẹp, thanh tú, trên đời ít có  người sánh kịp. Gặp chàng, cô không tránh mặt nhưng có vẻ  nghiêm lạnh. Chàng vào nhà hỏi mẹ, bà bảo:

- Đó là cô gái ở nhà trước cửa, sang mượn thước và kéo may.  Cô vừa cho biết nhà cũng chỉ có một con một mẹ. Trông cô có vẻ  không phải con nhà nghèo. Hỏi sao không lấy chồng, đáp vì còn mẹ  già. Để mai mẹ sang chào bà cụ, nhân tiện dò ý xem sao. Nếu ước  vọng của họ không cao xa quá thì con có thể phụng dưỡng mẹ già  thay nàng. Hôm sau bà qua nhà cô gái, thấy mẹ nàng là một bà lão điếc.  Nhìn trong nhà, tịnh không còn một bữa gạo cho ngày mai; hỏi  cách sinh sống thì chỉ trông nhờ vào hai bàn tay cô gái. Dần dà mẹ  chàng đem chuyện kết thân giữa hai nhà ra ướm hỏi; bà cụ ý như  cũng bằng lòng, nhưng còn quay sang bàn bạc với cô gái; nàng nín  lặng, xem chừng không được vui.

Mẹ về, kể lại cho con nghe và tỏ ý ngờ vực nói:

- Hay là cô ấy ngại nhà mình nghèo chăng? Tính tình nghiêm  nghị không nói không cười, xinh như đào mận mà lại lạnh lùng  như sương tuyết, thật là người kỳ lạ!

Mẹ con than tiếc một lúc rồi cũng bỏ qua.

Một hôm chàng ngồi ở phòng, bỗng có một thiếu niên đến nhờ vẽ tranh. Chàng ta dung nhan đẹp đẽ nhưng ý tứ thì khá  buông tuồng. Hỏi ở đâu đến, đáp là ở thôn quê. Sau đó vài ba ngày  lại đến một lần. Lâu dần thành quen, cười đùa cợt nhã. Chàng  suồng sã ôm choàng lấy, cũng không chống cự gì lắm, liền tư thông  với nhau. Từ đấy đi lại rất thân thiết.

Gặp khi cô gái đi ngang, thiếu niên đưa mắt nhìn, hỏi là ai,

chàng đáp:

- Cô hàng xóm. Thiếu niên nói:

- Đẹp thì đẹp thật, mà sao thần sắc đáng sợ thế! Lát sau chàng vào nhà trong, mẹ bảo:

- Vừa rồi cô gái sang xin gạo, nói đã hai ngày bếp không đỏ

lửa. Cô gái thật có hiếu nhưng nhà nghèo quá, kể cũng đáng

thương, ta cũng nên chu cấp ít nhiều.

Chàng nghe lời, mang đấu gạo sang, gõ cửa nói lại ý mẹ. Cô

gái nhận gạo cũng không cảm tạ.

Hàng ngày nàng sang nhà, thấy mẹ chàng may vá, cũng vá  áo xâu kim giúp mẹ. Ra vào trong nhà, làm lụng mọi việc như con  dâu. Chàng càng thêm biết ơn nàng, mỗi khi có ai biếu xén thức gì  đều chia ra biếu lại mẹ nàng. Cô gái vẫn không hé răng nói một lời  cảm tạ. Bỗng nhiên mẹ chàng mọc cái nhọt ở chỗ kín, đêm ngày  kêu khóc. Cô gái thường xuyên đến tận giường chăm sóc, rửa mụn  bôi thuốc cho bà, ngày ba bốn bận. Mẹ rất áy náy nhưng cô không  nề hà chuyện bẩn thỉu. Mẹ nói:

- Ôi, làm sao có một nàng dâu như con trông nom mẹ lúc tuổi

già, để chết cho mát mẻ đây! Nói xong, buồn bã nghẹn ngào. Cô gái an ủi bà rằng:

- Anh nhà là người con chí hiếu, còn hơn cảnh nhà cháu mẹ  goá con côi gấp trăm lần. Mẹ nói:

- Tới lui hầu hạ bên giường, nào phải là việc người con trai

hiếu làm nổi đâu. Vả lại, thân này cũng đã xế chiều, hôm trái  nắng trở trời chẳng biết thế nào nên rất khắc khoải về một người  nối dõi. Đang nói thì chàng vào, mẹ khóc bảo:

- Mẹ mang ơn nương tử nhiều lắm, con chớ quên báo đáp. Chàng cúi đầu vái tạ. Cô gái nói:

- Chàng kính trọng mẹ tôi, tôi không vái tạ, chàng vái tạ làm

gì?

Do đấy chàng càng thêm kính yêu, nhưng cử chỉ nàng rắn  rỏi, không đằm thắm, nên mảy may chẳng sàm sỡ được. Một hôm  cô gái ra khỏi cửa, chàng đăm đăm nhìn theo. Nàng bỗng quay đầu  lại cười tươi tắn. Chàng mừng rỡ vì việc xảy ra đến ngoài ý muốn,  bèn chạy theo sang nhà; chọc ghẹo cũng không kháng cự, vui sướng cùng giao hoan. Xong xuôi, nàng dặn:

- Việc này chỉ một lần, không có lần thứ hai đâu nhé!

Chàng không đáp, ra về. Hôm sau, lại hẹn, thì nàng nghiêm  nét mặt, không ngoái nhìn, đi thẳng. Ngày ngày nhiều lần qua lại,  thường gặp nhau luôn, nhưng nàng không hề làm bộ tươi cười hay  dùng lời đưa đẩy; hơi đùa cợt một chút đã nghe những câu lạnh  người. Một hôm, nhân chỗ vắng người, nàng chợt hỏi:

- Chàng thiếu niên hàng ngày vẫn đến là ai thế? Chàng kể tình đầu; nàng bảo:

- Đã nhiều lần y có những cử chỉ, thái độ vô lễ với thiếp rồi.

Vì là chỗ thân quen với chàng nên thiếp đành bỏ qua. Nhờ chàng

chuyển lời; nếu còn tái phạm tức là không múôn sống nữa đấy! Đến tôi, thiếu niên tới, chàng nói lại, rồi dặn thêm:

- Anh phải cẩn thận, người ấy không đụng đến được đâu! Thiếu niên nói:

- Không đụng đến được, sao anh lại đụng được? Chàng chối là không có chuyện ấy, thiếu niên nói:

- Nếu không có gì sao những lời thô lỗ cợt nhả kia lọt vào tai  anh được? Chàng không còn biết nói thế nào. Thiếu niên nói:

- Cũng phiền anh chuyển lời hộ: Cô nàng đừng giả vờ nghiêm  nghị nữa. Nếu không tôi nói toạc ra cho mọi người cùng biết. Chàng rất giận, đỏ mặt tía tai; Thiếu niên bèn bỏ đi. Một đêm, chàng đang ngồi một mình, bỗng nhiên cô gái tìm

đến, cười bảo:

- Em với chàng tình duyên chưa dứt, lẽ nào không phải là số

trời?

Chàng mừng cuống lên, ôm nàng vào lòng. Đột nhiên, nghe  tiếng giày lộp cộp, hai người giật mình nhổm dậy, thì thiếu niên  đã xô cửa bước vào. Chàng kinh hãi hỏi:

- Cậu là gì vậy? Anh ta cười đáp:

- Tôi đến để xem con người trinh trắng đấy thôi. Rồi ngoái nhìn nàng nói:

- Hôm nay không chê trách người khác nữa ư? Cô gái đỏ lừng gò má, lông mày dựng đứng lên, không nói

một lời. Nàng hất mạnh vạt áo, để lộ một chiếc bao da, thuận tay  rút phắt ra một con dao găm sáng loáng, dài chừng một thước.  Thiếu niên trông thấy, sợ hãi bỏ chạy. Đuổi theo ra đến cửa, nhìn  quanh, thì đã mất hút. Nàng cầm dao găm ném vào khoảng không, chỉ nghe một tiếng "rạt" đã thấy hiện ra một luồng sáng  rực rỡ như cầu vồng. Lát sau nghe tiếng một con hồ trắng, đầu và  mình mỗi thứ văng một nơi, nhìn mà thất kinh. Cô gái nói:

- Anh bạn đẹp trai của chàng đó. Tôi đã dằn lòng tha thứ,

nhưng hắn nhất định không muốn sống thì biết làm thế nào?

Rồi nàng cất dao vào bao. Chàng cố kéo trở vào phòng, nàng

bảo:

- Vừa rồi yêu quái làm mất cả hứng, xin để đêm mai. Nói đoạn ra cửa đi thẳng. Đêm sau, quả nhiên cô gái lại đến,

bèn cùng nhau ân ái. Hỏi về kiếm thuật, nàng đáp:

- Đó không phải là điều chàng nên biết. Hãy giữ kín, nếu lộ

ra, e tai vạ đến chàng. Lại bàn chuyện hôn nhân, cô gái nói:

- Đã chung chăn gối, lại lo liệu việc nhà, không phải vợ thì  còn là gì? Đã là vợ chồng hà tất phải nói đến cưới hỏi. Chàng hỏi:

- Hay là chê tôi nghèo? Nàng đáp:

- Chàng đã đành là nghèo, nhưng thiếp giàu sao? Sum vầy  đêm nay, chính là thương chàng nghèo đấy thôi. Khi chia tay lại dặn:

- Việc làm cẩu thả này không thể thường luôn được. Lúc nên

đến, thiếp sẽ tự đến, không nên đến thì ép buộc nhau có ích gì!

Về sau mỗi lần gặp gỡ, hễ chàng nói chuyện riêng tư là cô gái  lại tránh đi. Tuy nhiên, việc vá may nấu nướng vẫn một tay nàng  quán xuyến, không khác gì người vợ chính thức. Được mấy tháng, mẹ nàng chết, chàng dốc sức lo việc ma chay. Từ đó, nàng ở nhà một mình. Chàng nghĩ phòng không bóng  chiếc có thể tính chuyện chung chạ được, bèn nhảy qua tường mà  vào, đến bên cửa sổ gọi mãi, nhưng rốt cuộc chẳng một ai thưa.  Bèn lại cửa chính nhòm vào thì nhà trống không mà cửa vẫn cài.  Trộm ngờ cô gái có nơi hò hẹn nào khác. Đến đêm, lại tới, vẫn y  như vậy, bèn tháo viên ngọc vẫn đeo bên mình để lại trên cửa sổ  rồi đi. Hôm sau gặp nhau ở buồng mẹ. Khi chàng đi ra, cô gái theo  sau,nói:

- Chàng ngờ thiếp ư? Mỗi người đều có tâm sự riêng, không  thể nói hết với người khác. Nay dẫu muốn chàng hết ngờ cũng đâu  có được. Nhưng có một việc phiền chàng lo liệu gấp.

Hỏi việc gì, đáp:

- Thiếp có mang đã tám tháng rồi, e sinh nở nay mai. Nhưng  danh phận của thiếp chưa rõ ràng, chỉ có thể sinh con cho chàng  chứ không thể nuôi con cho chàng được. Chàng hãy thưa riêng với  mẹ lo tìm một người vú nuôi, nói dối là con xin được chứ đừng nói  là con do thiếp sinh ra.

Chàng nhận lời, về kể lại với mẹ, bà cười bảo:

- Con bé này kỳ thật! Hỏi cưới thì không chịu, mà lại ăn vụng

với con mình. Bà vui mừng làm theo ý nàng và chờ đợi. Lại cách hơn một tháng, có đến mấy ngày cô gái không sang.

Mẹ lấy làm ngờ, đến cửa nhòm xem thì cửa đóng mà nhà vắng  lặng. Gõ cửa hồi lâu mới thấy cô gái đầu bù tóc rối, mặt mũi không  rửa, từ trong buồng bước ra, mở cửa cho bà vào xong, đóng lại  ngay. Vừa vào trong nhà đã nghe tiếng trẻ khóc oe oe trên giường.  Bà kinh ngạc hỏi:

- Con sinh từ bao giờ vậy? Nàng thưa:

- Đã ba ngày. Giở tã lót ra xem thì là đứa bé trai, má bụ bẫm trán rộng, bà

vui mừng nói:

- Con đã vì già mà nuôi cháu; một mình lênh đênh, rồi sẽ

nương tựa vào ai? Cô gái nói:

- Điều con canh cánh trong lòng, chẳng dám phơi bày cùng

mẹ. Đợi lúc đêm hôm vắng vẻ sẽ cho cháu về với bà.

Mẹ về nói chuyện với con trai, cũng thầm cho là lạ. Đến đêm,  bế đứa trẻ về. Lại mấy đêm sau, vào khoảng nửa đêm, cô gái bỗng  gõ cửa, bước vào, tay xách chiếc túi da cười nói:

- Việc lớn của thiếp đã xong rồi. Từ nay xin vĩnh biệt! Chàng vội hỏi duyên cớ, nàng nói:

- Công ơn nuôi mẹ thiếp vẫn khắc sâu trong dạ. Trước đây

từng nói chỉ một lần thôi, không có lần thứ hai. Không phải có ý  đem việc chung đụng gối chăn ra để báo đáp. Chỉ vì chàng nghèo  không thể lấy được vợ nên gắng sinh cho chàng một đứa con để nối  dõi. Những mong chỉ một lần là thành, chẳng ngờ lại thấy có kinh  nên phải "phá giới" lần thứ hai. Nay ơn chàng đã đền, chí thiếp đã  toại, chẳng còn gì ân hận nữa!

Hỏi:

- Trong túi có vật gì đấy? Đáp:

- Đầu kẻ thù! Hé ra cho nhòm, thì râu tóc bết vào nhau mà máu loang

nhoè nhoẹt. Chàng sợ muốn đứt hơi, lại hỏi kỹ thêm. Nàng nói:

- Trước đây không dám nói với chàng, vì sợ nếu chuyện không giữ kín được sẽ lộ ra. Nay việc đẫ xong, kể chàng nghe cũng  chẳng hại gì. Thiếp vốn người Chiết Giang, cha làm quan Tư mã bị  kẻ thù hãm hại, nhà cửa bị tịch biên. Thiếp phải cõng mẹ già đi  trốn, ấn giấu họ tên, chôn vùi tung tích đã ba năm rồi. Sở dĩ không  báo thù ngay chỉ vì mẹ đang còn. Đến khi mẹ mất, lại vướng "khối  thị" đang mang trong bụng. Vì thế cứ nấn ná mà thành lâu. Đêm  hôm nọ đi vắng, chẳng có duyên có gì khác, chỉ vì đường sá cổng  ngõ chưa thông thuộc, sợ có sự nhầm lẫn mà thôi.

Nói xong, ra cửa, lại dặn rằng:

- Đứa con thiếp sinh ra, hãy chăm sóc cẩn thận! Chàng phúc  mỏng, chẳng sống lâu được, con rồi sẽ làm rạng rỡ cửa nhà. Đêm  khuya đừng làm kinh động đến mẹ, thiếp đi đây! Chàng đang rầu rĩ, toan hỏi đi đâu thì nàng đã vụt đi nhanh  như chớp, chỉ nháy mắt đã không thấy đâu nữa. Chàng than tiếc,  đứng sững như kẻ mất hồn. Sáng hôm sau kể lại với mẹ, hai mẹ  con cứ tấm tắc là chuyện lạ lùng.

Ba năm sau quả nhiên chàng mất. Đứa con mười tám tuổi đỗ

Tiến sĩ, phụng dưỡng bà nội cho đến hết tuổi già.

3. TRƯƠNG HỒNG TIÊM

Phạm Tú Châu dịch

Trương Hồng Tiệm người phủ Vĩnh Bình, mười tám tuổi đã  là danh sư trong quận. Bấy giờ quan lệnh hạt Lư Long là ông Triệu nọ tham tàn bạo ngược, nhân dân đều khổ vì ông. Có chàng  họ Phạm bị đánh chết, các bạn học phẫn nộ trước nỗi oan của bạn,  định kêu lên quan Bộ viện, nhờ Trương viết lá đơn, hẹn chàng cùng tham dự. Trương bằng lòng. Vợ chàng là Phương thị đẹp mà  giỏi, nghe được mưu ấy, can rằng:

- Đại phàm Tú tài hành sự, có thể cùng chung thắng lợi mà  không thể cùng chung thất baị. Thắng thì ai nấy tham công của  trời, một khi thất bại thì tan tác như ngói vỡ không sao họp lại  được. Nay thế giới này là thế giới của thế lực, ngay hay queo khó  xác định được bằng lý. Chàng lại đơn độc, hoặc giả công việc xấu  đi, thì ai là ngược bằng. Trương phục lời vợ, có ý hối, bèn lựa lời từ tạ các thư sinh,  chỉ viết lá đơn rồi ra về. Qua thẩm vấn lần đầu, chưa biết là được  hay không. Triệu đem số vàng lớn nộp cho các quan to, đám học  trò bị bắt hết vì tội kết bè đảng. Lại truy bắt người viết đơn kiện. Đến địa giới phủ Phượng Tường, tiền đi đường cạn hết. Trời  xẩm tối còn trù trừ giữa chốn đồng không, chẳng biết ngủ đổ nơi  nào. Bỗng thấy một xóm nhỏ bèn rảo bước đi tới. Một bà già đang  đi ra đóng cổng, thấy Trương, hỏi chàng cần gì. Trương kể tình  thực. Bà già bảo:

- Ăn uống ngủ nghê đều là việc vặt cả. Có điều là không có

đàn ông, không tiện giữ khách lại. Trương hỏi:

- Tôi cũng không dám mong gì nhiều, chỉ xin ngủ nhờ trong

cổng để tránh hùm sói là đủ.

Bà già bèn cho vào, đóng cổng lại, trao cho lá chiếu cói rồi  dặn:

- Tôi thương khách không có chốn về, trộm cho ở lại qua đêm,  tờ mờ sáng mai nên đi cho sớm, kẻo nương tử nhà chúng tôi hay  biết ắt sẽ quở mắng. Bà già đi khỏi, Trương tựa vào tường nhắm mắt nghỉ. Bỗng  có ánh đèn lồng lấp loáng, Trương thấy bà già dẫn đường cho một  nữ lang đi ra, vội vàng lánh vào chỗ tối, ghé mắt nhòm trộm, thì ra  một cô gái đẹp chừng đôi mươi. Ra đến cổng, thấy cái chiếu cói, cô  hỏi vặn bà già, bà già phải nói thực. Cô gái giận dữ mắng:

- Cả nhà toàn đàn bà con gái, sao dám chứa chấp trộm cướp? Lập tức gọi:

- Người kia đi đâu rồi? Trương sợ hãi, bước ra phục dưới thềm. Cô gái xét hỏi họ

hàng xong, sắc mặt dịu lại bảo:

- May là kẻ sĩ phong, lưu lại không đáng ngại. Nhưng u già  không biết trình lên, sơ sài qua quít như thế này, há phải cách  tiếp đãi người quân tử? Liền sai bà già dẫn khách vào nhà. Lát sau bày rượu ra, phẩm vật tinh khiết, rồi lại sai trải đệm gấm trên giường. Trương  rất lấy làm cảm ơn, nhân đó hỏi riêng bà già họ tên gia chủ. Bà già  đáp:

- Nhà chúng tôi họ Thi, ông bà đều tạ thế, chỉ còn ba con gái.

Người cậu gặp mới rồi là cô cả, tên là Thuấn Hoa đó.

Bà già đi ra, Trương thấy trên ghế có tập Nam Hoa kinh chú,  bèn lấy để trên gối rồi phủ phục trên giường mở ra xem. Bỗng Thuấn Hoa đẩy cửa vào, Trương buông sách, tìm giày mũ. Cô gái  đến bên giường ấn chàng ngồi xuống, bảo:

- Khỏi cần, khỏi cần! Nhân đó nàng ngồi cạnh giường, thẹn thò bảo:

- Thiếp thấy chàng là bậc tài sĩ phong lưu, toan đem nhà cửa

gởi gắm, lại e phạm phải mối ngờ dưa mận, chẳng hay có tránh

khỏi bị vất bỏ không? Trương hoảng sợ không biết trả lời ra sao, chỉ nói:

- Không dám giấu, tiểu sinh ở nhà đã có vợ rồi. Cô gái cười:

- Điều đó tỏ rằng chàng rất thành thực, nhưng không ngại gì

cả. Chàng đã không ghét bỏ thì đến mai xin phiền mai mối.

Nói xong toan đi ra. Trương nhổm người kéo lại, cô gái cũng

ở lại. Trời chưa sáng đã trở dậy, tặng vàng cho Trương, bảo:

- Chàng giữ lấy dùng để đến thăm em. Về chiều, muồn muộn

chàng hãy đến, kẻo người khác trông thấy.

Trương theo lời, sớm đi tối đến, nữa năm thành lệ thường.  Một hôm, Trương đến khá sớm, tới chỗ ấy chẳng thấy thôn xóm  nào, vô cùng kinh ngạc. Đang loanh quanh thì nghe bà già lên tiếng:

- Sao cậu đến sớm thắ?

Trong nháy mắt, nhà cửa y như cũ, còn mình đã ở trong phòng. Trương càng lấy làm lạ. Thuấn Hoa từ nhà trong đi ra, cười bảo:

- Chàng ngờ là thiếp chăng? Nói thực với chàng, thiếp là hồ  tiên, cùng chàng vốn có mối duyên xưa. Nếu chàng lấy làm quái dị,  xin từ biệt ngay lập tức.

Trương quyến luyến sắc đẹp của nàng nên cũng yên tâm trở

lại. Đến đêm bảo với nàng:

- Nàng đã là tiên, hẳn ngàn dặm chỉ bằng một hơi thở. Tiểu  sinh xa nhà đã ba năm, nỗi nhớ vợ canh cánh bên lòng, vậy nàng  có thể dắt tôi về thăm một lần được chăng?

Nàng có vẻ không bằng lòng đáp:

- Thiếp tự thấy tình cầm sắc sâu nặng hơn chàng. Chàng ở  với người này lại nhờ người kia, đem cách ấy mà đối xử với người  nhân ái với mình là sai lầm đấy.

Trương tạ lỗi nói:

- Sao nàng lại nói ra những lời như thế? Ngạn ngữ có câu:  'Một ngày vợ chồng, trăm năm ơn nghĩa'. Sau này tôi trở về, khi  nhớ đến nàng cũng như hôm nay tôi nhớ vợ vậy. Thiết nghĩ có mới  quên cũ, nàng cho thế là phải được sao?

Nàng bèn cười:

- Lòng dạ thiếp hẹp hòi, đối với thiếp, chỉ muốn chàng không  quên; đối với người, chỉ mong chàng không nhớ. Nhưng nếu chàng  muốn về thăm, việc ấy nào có khó gì? Nhà chàng chỉ cách gang tấc  mà thôi. Rồi cầm tay nhau ra khỏi nhà. Thấy đường sá tối tăm. Trương ngại ngần không dấn bước, nàng phải kéo đi. Chẳng bao  lâu, nàng bảo:

- Đến nơi rồi! Chàng về, thiếp hẵng đi đây!

Trương dừng chân nhận kỹ, quả thấy cổng nhà mình. Trèo  tường vào thấy trong nhà đèn còn sáng. Đến gần lấy hai ngón tay  gõ cửa, bên trong hỏi là ai. Trương nói rõ vì sao về. Người bên trong cầm đèn, mở then, đúng là Phương thị. Đôi bên mừng rỡ, dắt  tay vào màn. Trương thấy con trai nằm trên giường, cảm khái nói:

- Hồi tôi đi, con mới đứng đến đầu gối, nay người đã dài bằng

chừng này rồi!

Vợ chồng dựa kề, ngỡ còn trong mộng. Trương bắt kể hết  những gì đã trải. Hỏi đến việc kiện tụng, bấy giờ mới biết đám thư  sinh kẻ chết vì đói rét trong ngục, kẻ bị đưa đi xa, Trương càng  phục tầm nhìn của vợ. Phương thị buông mình ngả vào lòng chồng  nói:

- Chàng có thêm vợ đẹp, hẳn không còn nhớ đến người rơi lệ

trong chăn đơn gối chiếc nữa nhỉ! Trương đáp:

- Không nhớ, sao còn về đây? Với cô ấy, tuy gọi là gắn bó

nhưng rút cục không phải người đồng loại, chỉ riêng ân nghĩa của

cô ấy là khó quên mà thôi! Phương thị đáp:

- Chàng tưởng thiếp là ai vậy? Trương nhìn kỹ, thì đâu phải là Phương thị mà là Thuấn

Hoa! Đưa tay sờ con thì chỉ là một cái gối tre. Trương ngượng quá,

không nói sao được. Thuấn Hoa bảo:

- Lòng chàng thế nào đủ biết rồi! Lẽ ra dứt tình từ đây, còn

may chàng chưa quên ơn nghĩa, sẩy chân tự chuộc vậy! Vài ba ngày sau, nàng chợt nói:

- Thiếp nghĩ si tình quyến luyến chẳng có vị gì. Chàng hàng

ngày oán thiếp không đưa đi, nay vừa hay thiếp định đến đô thành, tiện đường có thể cùng đến.

Bèn ngoảnh phía đầu giường lấy cái tối tre rồi cùng cưỡi lên.  Thuấn Hoa dặn Trương nhắm mắt lại, chàng cảm thấy cách đất  không xa, gió ù ù thổi. Lát sau đổ xuống. Nàng nói:

- Giã biệt chàng từ đây!

Trương đang định dặn dò, nàng đã đi mất hút, Trương đứng  sững giây lát, nghe chó sủa trong thôn; giữa khoảng mênh mang  thấy cây cối nhà cửa đều là cảnh vật làng cũ, bàn theo đường mà  về. Vượt tường gõ cửa, hệt như hôm trước. Phương thị giật mình  trở dậy, không tin là chồng về, gạn hỏi chứng cớ xác thực, mới  khêu đèn nghẹn ngào bước ra. Lúc thấy nhau, Phương thị không  sao ngăn được nước mắt. Trương vẫn nghi Thuấn Hoa biến hoá  nên, lại thấy đầu giường có đứa trẻ nằm như đêm trước, bèn cười:

- Lại đưa cái gối tre về đây à? Phương thị không hiểu, mặt biến sắc nói:

- Thiếp mong chàng ngày dài bằng năm, ngấn nước mắt trên

gối vẫn còn đó. Vừa gặp được nhau tuyệt không có luyến thương gì

cả, không hiểu lòng dạ chàng ra sao?

Trương quan sát thấy đúng, bấy giờ mới nắm cánh tay vợ sụt  sùi, kể lại tường tận. Hỏi đến kết cục của vụ kiện, quả như lời  Thuấn Hoa nói. Vừa mới cùng nhau cảm khái, đã nghe ngoài cửa  có tiắng giày, hỏi không thấy thưa. Thì ra trong làng có tên Giáp  là kẻ vô lại, trộm thấy nhan sắc Phương thị từ lâu. Đêm ấy từ thôn  khác về, xa xa thấy người trèo tường, hắn chắc mẩm là kẻ hẹn hò  gian dâm, bèn bám theo vào. Giáp vốn không quen biết Trương  mấy, chỉ núp mà nghe. Đến khi Phương thị hỏi mấy lần, Giáp mới  hỏi lại:

- Ai ở trong nhà thế? Phương thị nói lảng:

- Có ai đâu! Giáp nói:

- Tôi đứng nghe đã lâu, xin trộm phép bắt kẻ gian vậy. Phương thị bất đắc dĩ phải nói thực. Giáp bảo:

- Cái án lớn của Trương Hồng Tiệm chưa xoá, hắn về nhà

cũng phải trói nộp cho phủ quan.

Phương thị van nài mãi, Giáp càng nói sấn sổi. Lửa giận bốc  lên, Trương vớ dao xông vào, chém vào đầu Giáp. Giáp ngã xuống  vẫn kêu được. Trương đâm liền mấy nhát nữa hắn mới chết. Phương thị nói:

- Việc đã đến thế này, tội càng thêm nặng. Chàng trốn ngay

đi, thiếp xin chịu tội. Trương nói:

- Kẻ trượng phu chết thì chết, há chịu để nỗi nhục liên luỵ vợ

con mà cầu sống hay sao? Nàng không phải lo nghĩ gì, chỉ cốt giữ  sao cho thằng con này khỏi đứt mạch thư hương thì dù chết nhắm  mắt được rồi. Sáng ra, Trương lên huyện thú tội. Triệu vì là người trong vụ  án nên tạm trừng trị sơ sơ. ít lâu sau từ quân giải lên đô thành,  cùm kẹp cấm đoán rất khổ. Trên đường đi, gặp một cô gái cưỡi  ngựa có bà già dắt đi qua, chính là Thuấn Hoa. Trương gọi bà già  lại để nói chuyện, nước mắt theo lời gọi tuôn trào. Cô gái quay  ngựa lại, vén tấm sa che mặt, kinh ngạc hỏi:

- Anh họ tôi đây, sao lại đến nông nỗi này? Trương kể vắn tắt, Thuấn Hoa bảo:

- Cứ như anh trước đây thì quay đầu không ngó ngàng tới

mới phải, nhưng tôi không nỡ. Tệ xá không xa, xin mời các vị chức

dịch cùng hạ cố, lại xin đỡ ít tiền đi đường.

Cả bọn đi theo vài ba dặm, thấy một xóm núi, lầu gác hẳn  hoi. Thuấn Hoa xuống ngựa đi vào, sai bà già mở cửa mời khách.  Rồi đó rượu, chả đầy đặn ngon lành dường như có chuẩn bị trước.  Lại sai bà già ra nói:

- Trong nhà vừa hay không có đàn ông, xin Trương quan nhân mời thêm hai vị công sai mấy chén, rồi đây trên đường còn  nhờ cậy các vị nhiều. Có điều đã sai người sửa soạn mấy chục lạng  vàng để quan nhân làm lộ phí và thù tiếp hai vị, nhưng nay chưa  tới kịp. Hai viên chức dịch mừng lắm, thả sức uống, không nói đến  chuyện lên đường nữa. Trời gần tối, hai tên nọ say mèm. Thuấn  Hoa bước ra, chỉ tay vào gông, lập tức gông tuột ra. Nàng kéo Trương cưỡi chung một ngựa, ruỗi nhanh như rồng bay. Lát sau,  giục chàng xuống ngựa bảo:

- Chàng xuống đây thôi. Thiếp có hẹn với em gái ở hồ Thanh  Hải, lại vì việc chàng nấn ná mất một buổi, phiền cô ấy trông đợi  lâu rồi.

Trương hỏi:

- Khi nào gặp lại nhau được? Thuấn Hoa không đáp, hỏi lần nữa, nàng đẩy Trương xuống

ngựa mà đi. Đến sáng, hỏi mới biết nơi ấy là Thái Nguyên. Trương  bàn đến quận, thuê nhà dạy học trò, lấy tên khác là Cung Tử  Thiên. Ở đấy mười năm, hỏi thăm biết việc truy lùng kẻ trốn đã lơi  lỏng, lại loanh quanh trở về miền Đông. Gần đến cổng làng, không  dám vào ngay, đợi đến đêm khuya mới vào. Tới cổng nhà, thấy  tường cao kiên cố, không trèo qua được đành lấy roi ngựa đập cổng. Một lúc lâu, vợ mới ra hỏi. Trương thì thầm cho biết, vợ  mừng quá, mở cho vào, rồi giả vờ lớn tiếng mắng:

- Ở đô thành có túng thiếu thì nên quay về cho sớm, ai khiến

ngươi nửa đêm đến đây?

Vào đến nhà, kể cho nhau mọi chuyện, bấy giờ Trương mới  biết hai tên công sai bỏ trốn chưa về. Đang trò chuyện, ngoài rèm  có một thiếu phụ đi qua đi lại, Trương hỏi là ai, vợ đáp:

- Con dâu mình đấy! Trương lại hỏi:

- Con bây giờ ở đâu? Phương thị đáp:

- Con lên quận thi Hương chưa về. Trương sa nước mắt:

- Lưu lạc chừng ấy năm, con nay đã khôn lớn nên người.

Chưa kể việc con nối được mạch thư hương, chỉ riêng chờ mong,

nàng cũng sắp cạn cả tâm huyết rồi.

Trò chuyện chưa dứt, con dâu đã hâm rượu nấu cơm, bày la  liệt khắp bàn. Trương vui mừng quá sức mong đợi. Mấy ngày liền  đều náu trong buồng, chỉ sợ người hay biết. Một hôm, vừa mới đi nằm, bỗng nghe tiếng người huyên náo,  đập cửa rất gấp. Hai vợ chồng sợ quá, trở dậy. Nghe người nói:

- Có cổng sau không nhỉ?

Lại càng sợ, vơ vội lấy tấm cánh cửa thay thang đưa Trương  trèo tường ra ngoài giữa đêm rồi mới ra cổng hỏi xem, thì ra người  đến báo tin con thi đỗ. Phương thị mừng rỡ, hối hận để chồng bỏ  trốn, không thể kéo lại được nữa. Đêm ấy Trương vượt bờ chui bụi, vội chẳng kịp chọn đường,  đến sáng vô cùng mệt mỏi. Lúc đầu vốn định đi về hướng Tây, bèn  hỏi người qua lại, thì ra cách con đường lớn lên kinh đô không bao  xa nữa. Trương bèn vào trong làng, toan gán áo để ăn. Thấy một  cái cổng cao, có dán tờ báo tin đỗ trên tường, Trương tới gần xem,  biết là nhà họ Hứa, mới đỗ Hiếu Liêm. lát sau, một cụ già từ trong  đi ra, Trương đón chào và kể tình thực. Ông già thấy dung mạo  thanh nhã, biết không phải người kiếm miếng ăn bàn mời vào khoản đãi, nhân đó hỏi đi đâu. Trương nói thác:

- Vãn sinh mở trường dạy học ở đô thành, trên đường về gặp

cướp.

Ông già giữ lại để dạy cậu út. Trương hỏi sơ chức tước thì ra  là quan Kinh Đường đã nghỉ hưu; người đỗ Hiếu Liêm là cháu cụ.  Hơn tháng sau, Hiếu Liêm dẫn một người đỗ cùng bảng đến chơi,  nói là họ Trương quê Vĩnh Bình, trẻ tuổi, chừng mười tám mười  chín. Trương thấy họ, quê đều đúng, bụng ngờ là con mình, nhưng  trong ấp có khá nhiều nhà họ Trương nên hẵng im lặng. Đến tối,  khi cởi bỏ tang phục, Hiếu Liêm họ Trương đưa tờ giấy 'bổ dụng'  ra, Trương vội mượn coi, thì đúng là con trai mình, bất giác sa lệ.  Mọi người kinh ngạc hỏi han, Trương chỉ vào tên mình nói:

- Trương Hồng Tiệm chính là tôi đây.

Rồi kể hết nguyên do. Hiếu Liêm họ Trương ôm lấy cha khóc  ầm lên. Hai chú cháu ông cụ Hứa khuyên giải, an ủi, mới đổi buồn  thành vui. Hiếu Liêm cùng họ Hứa lập tức gửi thư cùng tiền bạc  thưa lên quan Ngự sử, rồi cha con họ Trương đưa nhau về. Phương thị từ lúc được báo tin con đỗ, hàng ngày buồn vì nỗi  chồng bỏ trốn, bỗng nghe tin Hiếu Liêm đã về, thì càng đau buồn  thương cảm hơn. Lát sau, cha con cùng vào, Phương thị kinh hãi  như thấy từ trên trời rơi xuống. Hỏi duyên cớ, mới cùng nhau mừng mừng tủi tủi.

Cha con của Giáp thấy con trai Trương vinh hiển, không dám manh tâm gieo hoạ nữa. Trương đãi ngộ rất hậu, lại kể rõ  tình trạng đêm hôm ấy, cha Giáp cảm động thêm cả phần xấu hổ;  từ đấy giao hảo với nhau.

4. LIÊN HƯƠNG

Nguyễn Huệ Chi dịch

Thư sinh họ Tang tên là Hiểu, tự là Tử Minh, người Nghi  Châụ Mồ côi từ nhỏ, thuê nhà ở tại bến nước Hoa Hồng. Tang là  người tính ưa trầm tónh, một mình cũng đủ vui, ngày hai bận ra  ngoài, đến nhà hàng xóm phía đông ăn cơm, kỳ dư ngồi lỳ trong  nhà mà thôi.

Có anh học trò ở láng giềng phía đông tình cờ đến chơi, nói

đùa rằng:

- Anh sống một mình mà không sợ ma hồ hử? Chàng cười đáp:

- Là trượng phu thì sợ gì ma với hồ. Con trống đến ta có kiếm

sắc, con mái đến thì còn phải mở cửa, rước vào ấy chứ!

Anh học trò láng giềng trở về, bày kế với bạn hữu, đêm bắc

thang cho gái điếm trào tường vào, rón tay gõ cửạ

Chàng nhìn ra, hỏi là ai, cô kỹ nữ tự xưng là mạ Chàng

khiếp đảm, răng va vào nhau lập cập.

Cô gái quay gót trở rạ Hôm sau, anh học trò láng giềng đến  phòng học của chàng từ sớm. Chàng kể lại điều mình đã gặp, lại  ngỏ sắp bỏ đây mà về.

Anh học trò lá gặp, giềng ngỏ a•

- Thế sao không mở cửa rước người tả Chàng bỗng hiểu ra mình bi lỡm, bèn cứ ở yên như trước. Được chừng nửa năm, đang đêm một cô gái đến gõ cửa thư

phòng. Chàng nghó đây chắc là trò đùa của bạn, bèn mở cửa mời  vào, thì hoá ra một mỹ nữ đẹp nghiêng thành. Ngạc nhiên, Chàng  hỏi từ đâu đến, nàng đáp rằng:

- Thiếp là Liên Hương, kỹ nữ ở khu nhà phía Tây.

Trên bến sông vốn có nhiều thanh lâu nên chàng tin ngay.

Bèn tắt đèn lên giường, quấn quít bằng thích.  Từ đó cứ cách dăm ba ngày lại một lần nàng đến. Một đêm, đang ngồi một mình trầm tư mặc tưởng thì một cô

gái thướt tha bước vàọ Chàng cứ nghó là Liên Hương, đón đợi để  cùng trò chuyện, nhìn mặt hoá ra không phải tuổi chỉ mười lăm,  mười sáu, tay áo buông chùng, tóc thề bỏ xoã, phong vân thanh tú,  bước đi uyển chuyển như chao qua lượn lại thất kinh, ngờ là hồ.  Cô gái bảo:

- Thiếp là con gái nhà lương thiện. Họ Lý, mến chàng cao

nhã, mong được mắt xanh rủ lòng đoái đến. Chàng mừng rỡ, cầm tay, thấy lạnh như băng, hỏi:

- Sao mà lạnh thế? Đáp:

- Tạng người mảnh dẻ, đêm nay lai phải dầm sương nước,  không lạnh sao được! Thế rồi giải quần là trút bỏ, lồ lộ là gái trinh. Nàng nói:

- Thiếp vì tình duyên xui khiến mà chỉ một sớm đánh mất

tấm thân son trẻ; nếu không rẻ rúng là quê mùa, thì ngày ngày  xin được hầu gối chăn. Không biết chốn khuê phòng còn có người  nào nữa không?

Chàng đáp:

- Không có ai, chỉ có một nàng ca kỹ láng giềng, nhưng thỉnh

thoảng mới đến. Nàng bảo:

- Nếu thế thì phải cẩn thận đề phòng mới được. Thiếp không

thể sánh vai với đám người trong kỹ viện, chàng hãy giữ kín chớ  tiết lộ. Cứ bên kia đến thì bên này đi, bên kia đi thì bên này đến là  được.

Gà vừa gáy, sắp từ biệt, nàng tặng lại một chiếc giày thêu,

nói rằng:

- Đây là vật thiếp mang dưới chân, cầm mà chơi cũng gửi vào  đây chút thương nhớ, nhưng lúc có người thì cẩn thận, đừng có  đem nghich.

Chàng nhận lấy, ngắm nghía, thấy mũi cong cong như chiếc  dùi cởi nút, trong lòng rất thích thú. Đêm hôm sau nhân vắng người, lại mang ra sờ ngắm, bỗng cô gái từ đâu phơi phới đi đến, bèn lại quấn quít yêu đương. Từ đó mỗi lần mang giày ra, thế nào  nàng cũng đến đúng như mình mong. Lấy lấy làm lạ, bàn gạn hỏi  Nàng cười nói:

- Tình cờ mà phù hợp đấy thôi Một hôm, Liên Hương đến, kinh ngạc hỏi:

- Chàng sao thần sắc tiều tuỵ thế? Chàng nói chính mình cũng không rõ vì sao. Liên Hương bèn

từ biệt mà đi, hẹn mười này sau sẽ trở lại. Sau khi nàng đi, Lý đến

thường xuyên, không đêm nào vắng. Hỏi chàng:

- Người tình của chàng sao đã lâu lắm không thấy tớỉ Nhân kể lại lời hẹn của Liên.

- Chàng xem nhan sắc của thiếp so với Liên Hương thế nào? Đáp:

- Khá khen cả hai đều tuyệt sắc. Nhưng Liên Hương da dẻ có  phần ấm áp hơn. Mặt Lý Liên biến sắc, bảo

- Chàng nói đẹp cả đôi là nói trước mặt thiếp thế thôi! Ả ấy

chắc phải là người tiên trong nguyệt điện, thiếp hẳn không bằng

rồi

Nhân thế rầu ró không vui Rồi bấm đốt ngón tay, thì kỳ hẹn  mười ngày đã đến, bèn dặn chớ có tiết lộ, để mình nhìn trộm cô  nàng xem sao.

Đêm hôm sau, Liên Hương quả đến, cười nói rất đằm thắm.

Kip đến khi đi nằm, bỗng hốt hoảng kêu lên:

- Nguy rồi! Mười ngày không thấy mặt, mà sao đã suy nhược

nhanh thế? Có đảm bảo là không gặp gỡ ai khác nữa đấy chứ? Chàng hỏi duyên có vì sao. Nàng đáp:

- Thiếp cứ xét thần sắc thì biết. Mạch đập tán loạn, như tơ  rối, chứng này là ma ám rồi. Đêm sau nữạ Lý trở lại Chàm sau.

- Ngắm Liên Hương thấy thế nào?

- Đẹp thật! Thiếp vẫn cho rằng trên đời không có người đẹp

như vậy được, đích thị là hồ. Lúc đi rồi, mình bám theo đằng sau,

thì ra ở núi Nam Ly, mà lại sống trong hang.

Chàng ngó cô ta ghen, nên cũng gật đầu cho qua. Sau đấy

một đêm, lại đùa bỡn Liên Hương rằng:

- Tôi chẳng tin đâu, nhưng có người nói nàng là hồ đấy. Liên vội hỏi ngay người ấy là ai. Cười đáp:

- Tôi nói đùa nàng đấy thôi! Liên hỏi lại:

- Hồ thì khác gì người? Đáp:

- Kẻ nào bị nó mê hoặc thì bị ốm, nặng quá là chết, vì thế mới  đáng sợ. Liên đáp:

- Không đúng đâu, như cỡ tuổi chàng, ba ngày sau khi chung

chạ, tinh khí có thể phục hồi, dù là hồ đi nữa cũng có hại gì! Còn  như đêm đêm đánh riết thì dẫu là người còn tệ hơn hồ nữa kia!  Trong thiên hạ, những xác bệnh lao, những ma sài mòn, dễ thường  đều là do hồ ám chết cả đấy! Tuy nhiên, hẳn là có kẻ nào thì thầm  gì về tôi đây.

Chàng cố biện bạch là không có ai. Liên càng ra sức căn vặn.

Núng thế chàng đành phải nói lộ ra. Liên bảo:

- Tôi vẫn thấy làm lạ sao chàng suy kiệt, nhưng có ngờ đâu  lại chóng đến như vậy. Có lẽ đây không phải là người chăng? Chàng đừng nói gì, đêm mai sẽ làm đúng như cách hắn ta đã nhim  thiếp. Đêm sau, Lý đến, vừa mới nói dăm ba câu lại nghe ngoài  song có tiếng đằng hắng, lật đật bỏ đi. Liên bước vào ngó trước,  nom sau:

- Chàng nguy thật rồi! Đấy đúng là ma. Mê sắc đẹp của nó

mà không dứt sớm đi, đường về âm phủ xem chừng gần đấy!

Chàng bụng vẫn cho là nàng ghen, trầm ngâm không nói. Liên bảo tiếp:

- Vẫn biết chàng không phải là kẻ vong tình. Nhưng thiếp  không nỡ ngồi nhìn chàng chết. Ngày mai sẽ xin đem thuốc tễ đến  để trừ âm độc cho chàng. Cũng may cuốn bệnh còn nông, chỉ mươi  ngày thì các chứng sẽ dứt. Xin nằm cùng giường để chăm nom cho  đến lúc thuyên giảm. Đêm hôm sau, nàng quả đến đem theo ít thuốc tán bón cho  chàng. Chỉ một lúc, nuốt được hai ba lượt cảm thấy tạng phủ thư  thái, tinh thần nhẹ nhõm hẳn. Bụng rất biết ơn, nhưng trước sau  vẫn không tin là bệnh do ma làm. Liên đêm đêm nằm chung chăn,  ôm lấy chàng. Chàng muốn cùng nàng giao hợp, song nàng ngăn  lại. Sau mấy ngày, da dẻ đã đầy đặn. Toan từ giã, khẩn khoản dặn  phải dứt hẳn Lý. Chàng làm bộ nhận lời. Nhưng vừa đóng cửa,  khêu đàn, đã cầm lấy chiếc giày mà tơ tưởng. Lý chợt đến ngay. Mới cách biệt mấy hôm, đã hơi có vẻ hờn dỗi. Chàng nói:

- Luôn mấy đêm cô ta phải lo thuốc thang giúp tôi, xin đừng

vì thế mà đem lòng oán trách. Tình nồng mặn cốt ở nơi tôi.

Lý đã hơi nguôi nguôi. Trong khi đầu gối tay ấp, chàng đã

hỏi nàng:

- Tôi yêu nàng lắm cơ, vậy mà có kẻ bảo nàng là ma đấy! Lý cứng lưỡi hồi lâu:

- Hẳn là con chồn dâm đãng đã ton hót với chàng rồi. Nếu

không dứt nó đi, thiếp không đến nữa đâu!

Đoạn nghẹn ngào nuốt nước mắt. Chàng phải hết lời khuyên

giải mới nín.

Cách một đêm, Liên Hương đến, biết Lý lại trở lại, giận giữ

nói:

- Chàng hẳn muốn chết chăng? Chàng cười đáp:

- Nàng ghen gì mà khiếp thế? Liên càng giận nói:

- Chàng trồng cái mầm chết, thiếp đã vì chàng nhổ nó đi,  không ghen thì biết làm thế nào được! Chàng bày lời đùa cợt nói:

- Thế mà cô ta nói bệnh trước là do hồ ám đấy. Liên than rằng:

- Nếu quả như lời chàng nói thì chàng đã lú lẫn, không còn

tỉnh nữa. Vạn nhất có bề nào, thiếp dù trăm miệng cũng làm sao  tự mình có thể phân tỏ được? Từ hôm nay xin giã biệt. Sau trăm  ngày nữa sẽ đến thăm chàng ở tận đầu giường.

Giữ mấy cũng không được, cứ hậm hực đi thẳng.

Từ đấy Lý sớm tối cập kề bên cạnh chàng. Được hai tháng,  cảm thấy người mệt rũ. Mới đầu còn tự trấn an mình, nhưng rồi  ngày càng gầy rộc đi, chỉ húp được một tô cháo loãng. Muốn về nhà  để được chăm sóc, mà cứ quyến luyến không nỡ rứt đi ngay. Lần  lữa đến mấy ngày, trở bệnh mê mệt, không dậy được nữa. Anh học  trò láng giềng thấy chàng ốm nặng, ngày ngày sai thằng nhỏ trong  quán ăn mang cơm cháo đến nhà. Chàng bấy giờ mới đâm ngờ Lý.

- Ta hối hận đã không nghe lời Liên Hương nên mới ra nông

nỗi nàỵ

Nói xong, mắt tối sầm. Lúc sau tỉnh lại, mở to mắt nhìn quanh thì Lý đã đi mất; Từ đó hai bên mới đoạn tuyệt. Chàng nằm  im cõi giữa thư phòng trống vắng, nghó đến Liên Hương như người  ta mong đến ngày mù. Một hôm, đang giữa lúc mơ mơ màng màng, bỗng một người  cuốn rèm bước vào, thì đúng là Liên Hương. Đến sát bên giường,  cất giọng mát mẻ:

- Anh chàng nhà quê! Nào tôi có nói điêu đâu!

Chàng nghẹn ngào hồi lâu, nói rằng mình đã biết tội, chỉ

mong được cứu vớt. Liên bảo:

- Bệnh đã vào đến cao hoang, thật hết phương cứu chữa, tôi  chỉ đến đây cốt để nói với nhau một lời vĩnh biệt, để tỏ rõ không có  gì ghen tuông.

Chàng buồn thảm quá, nói rằng:

- Một vật dưới gối, phiền nàng đập nát dùm tôi. Liên tìm được chiếc giày, đưa cầm ra trước đèn xoay trở

ngắm nhìn. Cô gái họ Lý ở đâu vụt bước vào, thoạt trông thấy Liên  Hương, quay ngoắt lại định chạy. Liên vội lấy thân chắn ngang  cửa. Lý quẫn bách không còn biết chạy đi đâu. Chàng trách móc  đay nghiến. Lý không sao đáp lại được.

- Hôm nay tôi mới được cùng dì dàn mặt để hỏi nhau đôi câu. Hồi trước bảo rằng bệnh cũ của lang quân vị tất đã không phải do  tôi gây ra, nay rốt cuộc thế nào?

Lý cúi đầu tạ lỗi Liên:

- Mỹ miều như thế mà nỡ đem tình yêu để kết oán thù ư? Lý vật mình xuống đất khóc ròng, xin rủ lòng thương xót mà

cứu giúp. Liên đỡ dậy, hỏi kỹ về thuở sinh thời.

- Thiếp là con gái ông Thông phán họ Lý, chết non, chôn ở  phía ngoài bức tường này. Như con tằm xuân, chết rồi mà mối tơ  thừa vẫn còn vấn vương chưa dứt. Cùng chàng gắn bó là nguyện  của thiếp, đẩy chàng đến chỗ chết thật không phải bản tâm.

Liên hỏi:

- Nghe nói loài ma, hễ người khác chết thì lợi cho mình, vì

chết rồi sẽ đoàn tụ mãi bên nhau, có thực thế không? Đáp:

- Không đúng đâu, hai con ma gần gũi nhau, tình không có

chút lạc thú. Như quả thích thú thì những chàng trai trẻ dưới suối

vàng có thiếu đâu! Liên bảo:

- Thực đến là ngốc! Đêm nào đêm ấy làm miết, đến người  cũng không kham nổi, huống hồ là ma! Lý:

- Hồ cũng có thể làm chết được người, chi có pháp gì riêng  mình lại không? Liên đáp:

- Đó là hạng chuyên rút tinh bổ khí. Tôi không phải là hạng

ấy. Mới hay, trên đời vẫn có giống hồ không hại người, chứ quyết

không có giống ma nào không hại người cả, là vì âm khí thịnh quá.

Chàng nghe hai bên trao đổi, mới biết hồ và ma đều là chuyện thực. Cũng may tiếp xúc lâu ngày đã quen, nên không còn  thấy rợn mấy nữa. Song nghĩ mình chỉ còn chút hơi tàn như sợi tơ,  bất giác rống lên khóc thất thanh. Liên quay lại hỏi Lý:

- Giờ xử trí thế nào cho chàng đây? Lý đỏ mặt, nhún nhường từ tạ, Liên đáp:

- Chỉ sợ chàng khoẻ mạnh rồi, nương tử lại thói chanh chua  vẫn đâu vào đấy. Lý khép vạt áo vái mà nói:

- Nếu gặp được tay đại danh y để thiếp khỏi phải phụ lòng

chàng, thì cũng đáng vùi đầu mãi dưới đất đen, còn dám đâu

ngẩng mặt lên với đời nữa. Liên bèn cởi đẫy, lấy thuốc ra, nói:

- Tôi sớm biết có ngày hôm nay nên sau khi cùng chàng bái

biệt đã trèo lên ba ngọn núi hái thuốc; trải ba tháng trời, mới đủ  mọi vị. Dẫu bệnh đến sài mòn lịm chết, cho uống vào cũng ít ai  không tỉnh lại. Chỉ có điều, chứng bệnh do đâu thì phải lấy đấy  làm vi dẫn thuốc. Cho nên không thể không cậy mình giúp sức.

Hỏi cần gì, đáp:

- Một chút nước dãi thơm trong khoé miệng anh đào đấy  thôi. Tôi đặt viên thuốc vào, nhờ mình áp miệng vào nhổ cho trôi  xuống.

Lý đỏ bừng cả mặt, cúi gầm đầu xuống đưa mắt ngó chiếc

giày. Liên đùa nói tiếp:

- Sở thích của em chỉ là chiếc giày đó thôi à? Lý càng hổ thẹn, cúi hay ngửa, không còn biết giấu mặt đi  đâu. Liên nói:

- Ngón ngạo lúc bình thường, nay còn tiếc gì nữa chứ? Rồi lấy một viên thuốc để vào môi chàng, quay sang thúc ép  Lý.  Lý không đừng được, phải áp vào miệng mà mớm. Liên nói:

- Nữa đi Lại mớm nữa. Mớm đến ba bốn lần, thuốc mới trôi xuống họng. Chỉ một lát,

bụng nghe ùng ục như tiếng sấm. Liên lại đặt một viên thuốc  khác, rồi tự mình áp môi hà hơi vào. Chàng cảm thấy vùng rốn  như có lửa đốt, tinh thần sảng khoái bừng dậy.

Liên bảo:

- Khỏi rồi.

Lý nghe gà đã gáy, bàng hoàng giã biệt ra đi. Liên nghĩ chàng mới khỏi, cần phải điều dưỡng, ra quán cơm ăn cơm cũng  chưa nên, bèn khoá trái cửa ở bên ngoài, vờ làm như chàng đã về  quê, để dứt hẳn bạn bè lai vãng, ngày đêm giữ gìn, săn sóc chàng.  Lý tối nào cũng đến, hầu hạ rất ân cần, coi Liên như chị, Liên  cũng thương yêu hết lòng. Ở được ba tháng, chàng mạnh khoẻ như xưa. Lý bèn bẵng đi  dần, cách hai ngày đêm mới một lần trở lại. Tình cờ có tới cũng  ngó qua một chút rồi đi ngay. Lúc gặp mặt nhau chỉ rầu rầu không  vui. Liên thường giữ nàng ở lại ngủ chung, cũng không nghe. Chàng phải chạy theo ra, kéo lại, bế thốc về, người cứ nhẹ như  hình nhân bằng cỏ. Nàng không còn trốn vào được, bèn để nguyên  áo xống mà nằm, cuộn tròn mình lại, không đầy hai thước. Liên  càng thương, ngầm bảo chàng ôm ấp, nhưng lay mấy cũng không  tỉnh. Chàng ngủ thiếp đi, lúc tỉnh dậy tìm, thì đã biến mất. Luôn  mười ngày sau cũng không thấy trở lại. Chàng tưởng nhớ da diết,  thường mang chiếc giày ra cùng đùa nghịch. Liên bèn nói:

- Yểu điệu như thế, thiếp thấy cũng còn thương, huống gì là

nam giới Chàng nói:

- Ngày trước cứ mỗi lần nghịch đến giầy thì lại xuất hiện,

trong lòng đã lấy làm ngờ, nhưng chung quy vẫn chẳng nghĩ được  là ma. Nay nhìn giầy lại tưởng đến dung nhan, thật đáng mủi  lòng.

Nói rồi chảy nước mắt.

Nguyên trước đấy có nhà phú ông họ Trương, có người con  gái tiểu tự là Yến Nhi, tuổi vừa mười lăm, bị bệnh không thoát  được mồ hôi mà chết. Qua một đêm bỗng tỉnh lại, ngồi dậy ngó  quanh rồi định chạy. Trương khoá cửa lại, không ra được, cô gái  bèn tự nói rằng:

- Tôi là hồn con gái ông Thông phán, cảm mối tình quyến  luyến của chàng Tang, có chiếc giày còn để lại ở nhà chàng. Tôi  thực là ma, giữ lại có ích gì? Nghe lời nói có vẻ ngon ngành, bèn hỏi duyên cớ vì sao lại  đến đây. Cô gái bồi hồi nhìn lui nhìn tới, mơ màng không hiểu ra  sao cả. Có người nói thư sinh họ Tang vì ốm đau đã về quê rồi thì  cô một hai bảo là nói dối. Người nhà đâm hoang mang. Anh học trò phía đông nghe chuyện, trèo tường vào nhìn thử xem, thấy chàng cùng một người  đẹp đang đối mặt chuyện trò. Bất ngờ chạy sấn vào tận nơi; nhưng  giữa lúc đang nhớn nhác, người đẹp đã biến mất. Anh học trò láng  giềng thất kinh, gặng hỏi Chàng cười đáp:

- Độ trước chẳng đã nói với bác "con mái thì rước vào" đấy

thôi.

Anh học trò láng giềng thuật lại lời Yến Nhi. Chàng liền mở  cổng, định đi sang để di xét thực hư, khổ nỗi không tìm ra cớ gì để  đến nhà họ cả. Bà Trương nghe chàng quả chưa về quê, lại càng lấy lạ, bèn  sai một mụ ở tới hỏi chiếc giày. Chàng lấy trao ngay. Yến Nhi nhận được, mừng rỡ, thử xỏ chân vào thử thì giày nhỏ hơn chân  đến một tấc. Sợ quá, cầm gương tự soi, bất chợt hiểu ra mình đã  mượn thây người khác để sống lại. Bèn thuật lại đầu đuôi, mẹ mới  tin là thực.

Cô gái soi mặt vào gương, khóc oà lên rằng:

- Mặt mũi hồi trước còn hơi tự tin một chút, thế mà mỗi lần  gặp chị Liên vẫn xấu hổ vì thua kém, nay lại như thế này, thì làm  người chẳng bằng làm ma cho xong. Bèn cầm chiếc giày gào khóc, khuyên mấy cũng không được.  Rồi trùm chăn nằm không nhúc nhích, bảo ăn cũng chẳng ăn, mình mẩy sưng phù lên. Suốt bảy ngày không ăn, rốt cuộc vẫn  không chết, mà bệnh phù rạp xuống dần. Cảm thấy đói không nhịn được nữa, bèn ăn trở lại. Vài ngày sau, khắp mình ngứa ngáy, da dẻ bong ra hết. Một buổi sáng ngủ dậy, đôi giày ngủ tuột  ra từ lúc nào, vội nhặt lấy mang vào thì rộng tuênh, không vừa  chân nữa. Nhân đấy bèn thử lại chiếc giày cũ, thì cỡ chân gầy béo  nay thật vừa vặn. đã thấy mừng, lại lấy gương soi lại, thì lông mi,  con mắt, gò má, khoé miệng, giống hệt như thuở bình sinh. Càng  bội phần mừng rỡ. Rửa mặt chải đầu rồi lên thăm mẹ. Ai nấy cũng  nhìn chăm chăm. Liên Hương nghe câu chuyện lạ, khuyên chàng nên nhờ người mối đánh tiếng, nhưng chàng nghĩ giàu nghèo cách trở, không dám đường đột đến ngay. Gặp ngày sinh nhật bà Trương,  bèn theo đám con rể nhà ấy đến mừng thọ. Bà Trương nhìn thấy  tên chàng, bèn bảo Yến Nhi đứng trong rèm nhìn ra để nhận mặt  khách. Chàng đến sau cùng. Cô gái chạy thốc ra, túm lấy vạt áo,  định theo chàng cùng về. Mẹ phải nạt cho, mới xấu hổ quay lại. Chàng nhìn kỹ, rõ ràng là đúng, bất giác trào nước mắt, bèn phục  xuống lại không chịu đứng dậy nữa. Bà mẹ đến đỡ, cũng không cho  là sàm sỡ. Chàng trở về, cậy ông cậu của cô gái đến làm mối. Bà mẹ  định chọn ngày lành cho chàng đến ở gửi rể. Chàng trở về nói với  Liên Hương và đem chuyện đi hay ở ra bàn. Liên buồn bã hồi lâu,  rồi toan từ biệt mà đi. Chàng cả kinh, bật khóc lên. Liên nói:

- Chàng làm lễ động phòng hoa chúc ở nhà người ta, thiếp

theo chàng đến đấy, thì còn gì là mặt mũi nữa.

Chàng tính kế trước hãy cùng nàng trở về làng cũ, rồi sau sẽ  đón Yến Nhi, Liên mới chịu theo lời. Chàng đem tình thực thưa lại  với họ Trương. Trương nghe chàng đã có vợ rồi, nổi giận buông lời  trách móc. Yến Nhi phải hết sức phân trần, mới cho được như lời  xin. Đến ngày cưới, chàng đi đón dâu, nhà cửa bài trí có phần qua  quít; đến lúc về thì từ ngoài cổng vào đến nhà lớn, thảm lông chim  trải kín mặt đất, trăm nghìn đèn lồng, rực rỡ như gấm. Liên Hương đỡ cô dâu vào phòng cưới, làm lễ giao bái xong, lại cùng  nhau hoan hỉ như ngày nào. Liên ngồi bên hai người tiếp chén rượu hợp cẩn, nhân hỏi cặn kẽ câu chuyên lạ hoàn hồn. Yến nói:

- Hôm ấy, em cứ ưu uất không nguôi, chỉ vì nỗi mình với  người lại là di loài. Tự thấy hình hài của mình thật là nhơ bẩn.  Sau khi chia tay, phẫn chí không trở về mộ, đành theo gió trôi dạt  khắp nơi. Hễ thấy người sống thì lại thèm. Ban ngày nương vào  cây cỏ, đêm thì nổi chìm phó mặc bước chân. Tình cờ đến nhà họ  Trương, thấy một cô thiếu nữ nằm trên giường, bèn lại gần nhập  vào, có hay đâu lại được sống lại.

Liên nghe chuyện, trầm ngâm, có dáng nghĩ ngợi.

Qua hai tháng. Liên sinh một con trai. Sinh xong, bị bạo

bệnh, suốt ngày nằm ly bì. Bèn cầm tay Yến dặn dò:

- Phiền em vất vả nuôi dùm cái giống oan nghiệt này. Con ta  cũng là con mình.

Yến chảy nước mắt, lựa lời khuyên giải muốn mời thầy lang,  nhưng nàng khước từ. Bệnh ngày thêm nguy kịch, hơi thở mỏng  manh như sợi tơ. Chàng và Yến Nhi đau khóc. Bỗng nàng mở  bừng mắt ra nói:

- Đừng thế! Các người lấy sống làm vui, riêng ta lấy chết làm

thích. Nếu quả có duyên, sau mười năm nữa lại được họp mặt.

Nói xong thì chết. Mở chăn ra định liệm, thấy đã hoá thành

con hổ. Chàng không nỡ coi là khác loài, lo tang gia hậu hỹ.

Con trai tên là Hồ Nhi, Yến nuôi nấng như con đẻ. Mỗi lần

gặp tiết thanh minh, thế nào cũng bế con đến khóc trước mộ mẹ.

Về sau, chàng đậu kỳ thi Hương, nhà dần dần sung túc, mà  Yến vẫn khổ sở vì không sinh đẻ. Hồ Nhi cũng khá thông tuệ,  nhưng tạng người yếu đuối, lại lắm bệnh. Yến vẫn muốn tìm người  vợ lẽ cho chồng. Một hôm, con hầu bỗng vào thưa:

- Ngoài cửa có một bà cụ, dắt theo người con gái muốn tìm

chỗ bán. Yến cho gọi vào. Thoạt nhìn thấy giật nẩy mình nói:

- Chị Liên lại ra đời đấy chăng? Chàng nhìn cô ta thì giống hệt, nên cũng hoảng. Hỏi:

- Bao nhiêu tuổi rồỉ Đáp rằng:

- Mười bốn.

- Tiền cưới định lấy bao nhiêu? Đáp:

- Thân già chỉ được có mụn con này, chỉ cốt nó được chốn yên

thân, mà tôi cũng có nơi để kiếm miếng cơm, ngày sau nắm xương

tàn không đến nỗi bỏ nơi ngòi rãnh, thế là đủ.

Chàng bèn trả giá cao, rồi giữ luôn bà cụ lạ.i Yến cầm tay cô

gái, dắt vào buồng kín, nâng cằm, cười mà bảo:

- Mày có biết tao không? Thưa rằng:

- Không biết. Hỏi họ là gì, đáp:

- Thiếp họ Vi. Bố làm nghề bán nước ở trong thành Từ Châu,

chết đã ba năm rồi.

Yến bấm ngón tay tính lại thì Liên vừa chết đúng mười bốn  năm. Lại ngắm nhìn cô gái, dung nhan, cử chỉ, chỗ nào cũng giống  Liên Hương đến thần tình. Bèn vỗ vỗ vào trán mà gọi to lên rằng:

- Chi Liên, chi Liên! Cái hẹn "mười năm lại gặp" đúng là

không lừa tôi. Cô gái bỗng như trong mộng bừng tỉnh, thình lình mắt sáng

lên, nói:

- A! Rồi nhìn kỹ Yến Nhi. Chàng cười bảo:

- Đó là "Dường như quen nhau én lại về" đấy. Cô gái ràn rụa nước mắt, nói:

- Phải rồi. Nghe mẹ bảo, lúc thiếp mới sinh ra đã biết nói,  nghĩ là điềm không lành, lấy máu chó cho uống, nên mới lú lấp cả  nhân duyên kiếp trước. Hôm nay thực như trong mơ chợt tỉnh. Nương tử đây có phải là em Lý vẫn hổ thẹn vì phải làm ma không  em? Bèn cùng nhau trò chuyện về quãng đời thuở trước, buồn vui  xen lẫn tuôn trào. Một hôm, gặp tiết hàn thực, Yến bảo:

- Đây là ngày hàng năm em và chàng vẫn khóc chị đấy. Nói đoạn cùng nhau thân hành đi thăm mộ. Cỏ hoang đã

xanh rờn, cây đã vừa ôm, nàng cũng động lòng than thở. Yến bảo chàng rằng:

- Thiếp và chị Liên đã hai đời tình nghĩa, không nỡ lìa nhau,

nên cho nắm xương trắng được cùng huyệt. Chàng làm theo lời, đào mộ Lý, lấy xương mang về hợp tán ở

mộ Liên. Họ hàng, bè bạn nghe câu chuyện lạ, mặc lễ phục kéo  đến tận huyệt, không hẹn mà tụ họp đến vài trăm người. Năm Canh tuất, ta đi chơi miền Nam đến đất Nghi, vì mưa

ngăn trở, phải nghỉ lại ở quán trọ. Có thư sinh Lưu Tử Kính là  thân thích bên ngoại của chàng Tang, đưa cho xem chuyện chàng  Tang do người trong cùng văn xã là Vương Tử Chương soạn, khoảng hơn một vạn chữ, được đọc hết. Trên đây chỉ là tóm lược  mà thôi.

5. THÔI MÃNH

Cao Xuân Huy dịch

Thôi Mãnh, tên tự là Vật Mãnh, con nhà thế gia ở Kiến Xương. Tính cương nghị. Thuở nhỏ đi học, bọn trẻ hơi có gì xúc  phạm đến thì lập tức vung tay đánh liền.  Thầy học nhiều lần răn đe nhưng vẫn không chừa. Tên và tự  đều do thầy đặt cho. Đến mười sáu mười bảy tuổi thì võ nghệ cao  cường tuyệt luân. Lại có thể chống sào dài nhảy lên nóc nhà. Rất  thích giúp người khác và rửa sạch bất bình. Vì vậy, người làng đều  cảm phục. Trong nhà ngoài cửa thường đứng đầy những người đến  bẩm bạch, tố cáo.  Thôi ưa chế ngự kẻ mạnh, nâng đỡ người yếu, không sợ oán  thù. Ai ho he dám chống lại thì gạch, đá, gậy gộc choảng luôn, kỳ  cho đến tay chân thân thể phải tàn tật. Mỗi lần thịnh nộ bốc lên,  không ai còn dám khuyên can.  Duy chàng thờ mẹ rất có hiếu, hễ mẹ đến là nguôi giận ngay.  Mẹ trách quở đũ điều, Thôi dạ dạ vâng lời, nhưng ra khỏi cửa lại  quên mất.  Liền bên nhà, có một người đàn bà rất hung hãn, ngày ngày  ngược đãi mẹ chồng. Mẹ chồng đói lả gần chết, con trai lén cho ăn,  chị ta biết được, thét mắng trăm điều, vang động khắp bốn bên  hàng xóm.  Thôi giận lắm, vượt tường sang xẻo luôn tai, mắt, mũi, môi,  lưỡi. Mụ chết ngay. Mẹ hay tin kinh hoàng, gọi anh hàng xóm qua,  hết lòng xót thương an ủi, gả cho anh ta một con hầu trẻ, việc mới  yên.  Mẹ phẫn chí khóc lóc không chịu ăn. Thôi sợ, quỳ xuống xin  chịu đòn, lại thưa rằng đã biết hối. Mẹ cứ khóc, không thèm nhìn.  Vợ Thôi họ Chu, cùng quỳ xuống với chồng; mẹ bèn cầm gậy đánh  con, rồi lại lấy kim thích vào cánh tay, thành hình chữ thập, dùng  sơn bôi vào cho khỏi mất dấu. Thôi đều xin chịu hết, mẹ mới ăn trở  lại.

Bà mẹ thích đãi cơm các nhà sư và đạo sĩ, thường mời họ  dùng bữa no nê. Xảy có một đạo sĩ ở trước cửa thì Thôi đi qua. Đạo  sĩ nhìn Thôi mà nói:

- Tôi xem lang quân có nhiều khí hung hoạnh, sợ khó giữ  được cho tròn tuổi thọ. Nhà tích thiện đáng ra không có người như  vậy.

Thôi vừa mới nhận lời răn của mẹ, nay nghe được điều đó thì

tỏ cung kính mà nói:

- Chính tôi cũng tự biết thế, nhưng hễ thấy bất bình, thì khó

mà kìm được. Gắng hết sức sửa đổi, hoặc giả có tránh được không?  Đạo sĩ cười nói:

- Hẵng đừng hỏi tránh được hay không tránh được, mà trước

xin tự hỏi có thể sửa đổi hay không sửa đổi thôi. Chỉ nên tự mình  ức chế thật riết; nếu muôn phần được một thì tôi sẽ mách anh một  phép giả tử.

Bình sinh Thôi không tin bùa phép, nên chỉ cười mà không

nói gì. Đạo sĩ nói tiếp:

- Tôi biết lang quân không tin, nhưng lời tôi nói chả phải như  lời bọn đồng cốt. Cứ làm được cũng đã là thịnh đức, dẫu không  công hiệu cũng chẳng hại gì.

Thôi xin được nghe lời dạy bảo. Đạo sĩ bèn nói:

- Vừa có một kẻ hậu sinh đi qua trước cửa kia, anh nên kết  giao thật hậu tình với hắn; sau này có phạm tội chết, thì người ấy  có thể cứu sống anh được.

Nói rồi gọi Thôi ra chỉ cho biết người đó. Thì ra đó là thằng

bé con nhà họ Triệu, tên là Tăng Kha.

Triệu là người đất Nam Xương, gặp năm đói kém phải đến  ngụ cư ở Kiến Xương. Từ đấy Thôi bèn cùng Triệu giao kết thân  tình, mời dọn sang ở nhà mình, cung cấp cho rất hậu. Tăng Kha  tuổi mới mười hai, lên nhà lạy mẹ, nhận nhau làm anh em.

Năm sau, đến vụ canh tác mùa xuân. Triệu đem gia quyến

đi, từ đó không có tin tức gì.

Bà cụ họ Thôi, từ khi người đàn bà hàng xóm chết, răn con  càng cẩn mật; có người nào đến kêu nài, cầu cứu gì, bà đều xua gạt  đi. Một hôm, cậu ruột Thôi mất, chàng theo mẹ sang viếng, giữa  đường gặp mấy người đang trói giải một người đàn ông, vừa mắng  chửi vừa thúc đi cho nhanh, lại còn đánh đập. Người xem nghẽn cả  đường, xe không tiến lên được. Thôi hỏi duyên do, thì những người  biết Thôi đều xúm đến mách bảo.  Nguyên trước đây cậu con trai một vị chức sắc lớn, là tên  Giáp nọ, ngang ngược nhất làng, dòm thấy vợ chàng Lý Thân có  nhan sắc, muốn chiếm đoạt, nhưng không có cớ gì, bèn bảo người  nhà dụ anh ta đánh bạc, đưa tiền cho vay, lấy lãi rất nặng, bắt  đem cả người vợ ghi vào khế văn, thua hết lại cho vay, một đêm nợ  đến vài nghìn. Được nửa năm thì nợ mẹ đạ nợ con đã hơn ba mươi  nghìn. Thân không sao trả được, cậy thế đông người chúng đến  cướp lấy người vợ. Thân đến cửa mà khóc lóc, Giáp giận, bắt trói,  treo lên cây, đánh bằng roi, cứa bằng dao, và bức phải làm tờ giấy  không kêu nài.

Thôi nghe nói, nộ khí bốc lên ngùn ngụt, gia roi cho ngựa

tiến lên, ý muốn dụng võ.  Mẹ Thôi vén rèm xe, gọi lại bảo:

- Chà, lại thế đấy hả?  Thôi đành phải làm nhịn.  Viếng tang xong trở về, không nói cũng không ăn, chỉ ngồi

sững, mắt nhìn thẳng, như đang giận dữ người nào. Vợ căn vặn  cũng không buồn đáp. Đến đêm, mặc cả áo ngoài, nằm trên giường, trằn trọc mãi đến sáng. Đêm sau cũng vậy, chợt mở cửa đi  ra rồi lại trở vào nằm, cứ như thế đến ba bốn lần. Vợ không dám  hỏi, chỉ lo lắng nín im để xem sao. Thế rồi lại ra đi, rất lâu mới về,  khép cửa lên giường ngủ say. Cùng đêm ấy, có người đã giết tên  Giáp trên giường nằm, phanh bụng rút ruột ra ngoài; thây của vợ  Thân cũng loã lồ nằm ở dưới giường.  Quan nghi cho Thân, bắt về tra xét, cùm kẹp tàn khốc, lòi cả  xương mắt cá chân nhưng vẫn không cung xưng; hơn một năm không chịu nổi cực hình, phải nhận liều, bị ghép vào tội tử hình.

Vừa gặp lúc mẹ Thôi mất. Chôn cất xong, chàng bảo vợ rằng:

- Kẻ giết tên Giáp, chính là ta. Chỉ vì còn mẹ già, không dám  tiết lộ. Nay việc lớn đã xong, cớ sao một người làm lại để kẻ khác  vạ lây? Ta sắp ra nhận tội chết trước nhà chức trách.  Vợ kinh hãi, túm áo kéo lại, chàng dứt chéo mà đi, tự ra thú  nhận ở pháp đình.

Quan ngạc nhiên, cùm lại, tống vào ngục, mà tha cho Thân.

Thân không chịu, chứ một mực nhận tội. Quan không thể

quyết, giam cả hai. Họ hàng thân thuộc chê trách Thân.  Thân nói:

- Cái việc mà công tử làm, là việc ta muốn làm mà không làm

được. Công tử đã làm thay cho ta, mà ta lại nỡ lòng ngồi nhìn công  tử chết hay sao? Nay ta cứ coi như công tử chưa ra đầu thú là được  rồi.  Rồi cứ giữ nguyên, không đổi lời khai, lại cố tranh tội với  Thôi. Lâu về sau nha môn cũng biết duyên cớ, bắt Thân phải ra  khỏi ngục, để Thôi chịu tội.  Ngày xử quyết đã gần đến, xảy có quan Tuất Hình Triệu Bộ  Lang tới duyệt các án tù. Đọc đến tên Thôi Mãnh, ông gạt hết mọi  người ra rồi cho gọi vào.

Thôi vào, ngẩng nhìn lên công đường, thì là Tăng Kha. Vừa

buồn vừa mừng, nói hết tình thực.

Triệu bồi hồi một lúc lâu, rồi vẫn truyền tống giam, dặn lính  ngục phải đối đãi tử tế. Dần dần lấy cớ là đã biết tự thú được giảm  đẳng, sung làm lính thú Vân Nam.

Thân cũng được đi theo để phục dịch. Chưa đầy một năm,

được viện lệ ân xá mà về, đều là nhờ sức của Triệu cả.

Sau khi đã về, Thân vẫn theo không rời, nhận làm quản gia  cho chàng, nhưng trả tiền không lấy, chỉ những thuật leo trèo đánh đá là chú tâm tập luyện.  Thôi đãi ngộ rất hậu, cưới vợ cho và cấp cho ruộng đất. Riêng  Thôi, từ đó cố gắng sửa đổi tính nết cũ, mỗi khi sờ đến vết kim  châm trên cánh tay, thì ràn rụa nước mắt.

Trong làng xóm có xảy ra việc gì, thì Thân tự thác mệnh

Thôi lo liệu dàn xếp mà không bẩm cho Thôi hay.

Có viên giám sinh họ Vương, là nhà hào phú, bọn vô lại bất  nhân bốn phương thường hay thậm thụt ra vào cửa hắn. Những  nhà khá giả trong ấp phần lớn đều bị chúng cướp bóc, nếu có ai  dám trái ý, hắn sai bọn cướp giết ngay ngoài đường. Con hắn cũng  dâm bạo. Vương có một bà thím goá chồng. Cả hai cha con cùng  gian dâm với bà. Vợ là Cừu thị mấy lần can ngăn Vương, Vương  liền thắt cổ nàng cho chết.  Anh em họ Cừu kiện lên quan thì Vương đút lót để người cáo  giác mình phải mang tội vu khống. Hai anh em chịu oan uất  không có cách gì phân giải được, bèn tìm đến Thôi để kêu cầu, tố  cáo.  Song bị Thân cự tuyệt đuổi đi. Vài ngày sau có khách đến,  gặp lúc không có người hầu ở nhà. Thôi bảo Thân pha trà, Thân  làm thinh đi ra nói với người khách rằng:

- Tôi với Thôi Mãnh chẳng qua cũng là bạn bè thôi. Theo nhau đi đày ở ngoài muôn dặm, không thể nói là không tận tình.  Thế mà đã không trả công cho đồng nào lại sai khiến như đầy tớ,  thì chịu sao cho nổi.  Nói xong, hằm hằm sắc mặt bỏ đi. Có người nói lại với Thôi.  Thôi lấy làm lạ sao Thân đổi tính thay nết như vậy, nhưng cũng  chưa coi là kỳ cho lắm. Bỗng Thân lên quan kiện Thôi ba năm không trả tiền công cho mình.

Thôi kinh dị quá, phải thân đứng ra đối chất. Thân phẫn uất

tranh cãi.  Quan cho là lý không ngay thẳng, trách mắng, đuổi đi.  Lại mấy ngày sau, bỗng đang đêm Thân vào nhà họ Vương

bắt cả hai cha con, người thím, người dâu giết tất rồi dán giấy vào  vách, tự viết tên họ mình. Khi cho truy bắt thì đã đào vong mất  tích.

Nhà họ Vương nghi cho Thôi Mãnh là chủ mưu. Quan không

tin.

Thôi mới hiểu, câu chuyện kiện tụng Thân bày ra trước đây  là vì sợ giết người sẽ liên luỵ đến mình. Các địa đầu châu ấp phụ  cận truy nã rất gắt. Vừa lúc giặc Sấm nổi loạn, việc ấy mới xếp lại.  Chẳng bao lâu nhà Minh mất ngôi. Thân đem gia quyến về,  lại nối tình thân với Thôi như xưa. Lúc bấy giờ, giặc cỏ tụ tập như  ong. Vương có đứa cháu họ tên là Đắc Nhân, tập họp bọn vô lại do  chú chiêu mộ ngày trước, chiếm cứ núi non làm giặc kéo đi đốt  cướp xóm làng.

Một đêm, chúng dốc hết cả sào huyệt kéo đến, rêu rao là để  phục thù. Lúc đó Thôi không có nhà. Khi giặc phá cửa, Thân mới  tỉnh dậy vượt qua tường nấp trong bóng tối.

Giặc sục sạo tìm Thôi, không thấy, bắt vợ Thôi, vơ vét của

cải rồi đi.

Thân trở vào, chỉ có một người đầy tớ, phẫn chí đến cực điểm, bèn cắt một sợi dây thừng thành mấy chục khúc, đem những  khúc ngắn trao cho người đầy tớ, còn mình giữ lấy những khúc  dài. Dặn người đầy tớ phải vượt qua sào huyệt giặc, trèo lên lưng  chừng núi, châm lửa vào dây thừng rồi treo lên các bụi gai, xong  thì cứ bỏ đấy về ngay, đừng ngoái lại.

Người đầy tớ vâng lời ra đi.

Thân nhìn thấy bọn giặc đứa nào cũng thắt dây lưng đỏ, và  buộc miếng the đỏ trên mũ, bèn cũng bắt chước nguỵ trang như  vậy. Có một con ngựa cái đã già, mới đẻ con, giặc bỏ lại ngoài cửa.  Thân buộc con ngựa con lại, cưỡi ngựa mẹ, ngậm tăm ra đi, thẳng  đến ổ giặc.

Giặc đóng ở một thôn lớn.

Thân buộc ngựa ngoài thôn, trèo tường vào, thấy bọn giặc  còn lăng xăng, rối rít, giáo mác cầm trên tay chưa kịp buông. Thân  vồ hỏi mấy đứa, biết vợ Thôi còn ở chỗ tên Vương.  Một lát, nghe truyền lệnh cho quân nghỉ, tiếng dạ như sấm  ran. Bỗng có người báo núi phía Đông có lửa. Bọn giặc cùng nhau  đứng trông. Lúc đầu mới chỉ có một hai chấm, rồi thì nhiều như  sao sa.

Thân dồn hơi kêu lên rất gấp rằng mé núi phía Đông có

động! Tên Vương cả kinh, nai nịt lại, dẫn quân ra.

Thân thừa dịp tụt lại phía sau bọn chúng rồi quay mình đi  luôn vào trong trại. Thấy hai tên giặc đứng canh ở dưới trướng.  Chàng phỉnh chúng, nói:

- Vương tướng quân bỏ quên thanh bội đao ở đây!

Hai tên thay nhau tìm kiếm. Thân đứng đằng sau chém tới,  một tên ngã nhào, đứa kia ngoảnh lại nhìn, Thân liền chém nốt.  Rồi cõng vợ Thôi vượt tường mà ra, mở ngựa trao dây cương dặn:

- Nương tử không biết đường, cứ để mặc cho ngựa đi.

Ngựa nhớ con bon bon chạy. Thân theo sau, đến một hẻm  núi, chàng châm lửa vào sợi dây thừng, treo khắp nơi rồi mới chạy  về.  Ngày hôm sau Thôi trở về nhà, cho là điều đại sỉ nhục, bồn  chồn, tức tối ra mặt, muốn đơn phương độc mã đi dẹp giặc. Thân  phải can ngăn mới thôi. Bèn triệu tập người làng cùng bàn tính  mưu kế.  Chúng đều khiếp sợ, không ai dám hưởng ứng. Giảng giải  khuyên dụ đến vài bốn lần mới được hơn hai mươi người dám đi.  Nhưng khổ nỗi lại không có khí giới. Vừa khi ấy lại trói hai tên  gian tế trong một nhà bà con của Đắc Nhân. Thôi muốn giết ngay,  Thân không cho, hạ lệnh cho hai mươi người cầm gậy, dàn ra trước mặt, rồi cắt tai cả hai đứa mà thả cho về. Mọi người đều oán,  nói rằng:

- Một đám quân gia thế này, đang sợ giặc nó biết được, thế  mà lại cho hai thằng kia nhìn thấy hết. Nếu bất chợt chúng dốc  toàn đội kéo xuống đây thì đóng cổng làng, cũng không sao giữ  được!

Thân đáp:

- Chính tôi muốn cho chúng nó xuống!  Bèn cho bắt kẻ giấu giặc trong nhà đem giết đi. Rồi sai người

đi mọi nơi mượn cung nỏ, súng kíp, lại lên ấp mượn hai cỗ pháo

lớn.

Trời vừa tối, chàng dẫn tráng sĩ đến chỗ hẻm núi, đặt pháo  vào nơi xung yếu, cho hai người cầm lửa nấp ở đấy, dặn hễ thấy  giặc mới phát hoả.

Lại đi đến phía Đông cửa hang, chặt cây đặt lên dốc núi.

Thế rồi Thân và Thôi mỗi người lĩnh một suất hơn mười  người chia ra mai phục hai bên bờ. Gần hết canh một, xa xa nghe  tiếng ngựa hí, ngầm xem xét, giặc quả ồ ạt kéo đến từng xâu dài,  liên miên không dứt.

Chờ chúng đã đi vào cả trong lũng rồi, bèn đẩy cây lăn xuống

để chặn đường về.

Một lát, tiếng pháo nổ ran, tiếng hò reo chuyển động cả khe  núi. Giặc rút mau, dẫm đạp lên nhau, đến chỗ hẻm phía Đông,  không thoát ra được, dồn cục một đống. Hai bên bờ, tên đạn giáp  công, khí thế như mưa bay gió cuốn. Quân giặc, đứa đứt đầu, đứa  gãy chân, nằm gối lên nhau, ngổn ngang trong rãnh, chỉ sót lại hai  mười đứa, quỳ gối xin chuộc mệnh; bèn sai người trói cả lại giải đi.  Thừa thắng tiến thẳng lên sào huyệt giặc. Bọn giặc giữ trại nghe  hơi chạy trốn sạch; bao nhiêu đồ đạc đều lục tìm kỳ hết đem về.

Thôi cả mừng, hỏi Thân về mưu kế đốt lửa. Thân nói:

- Đốt lửa ở phía Đông, vì sợ chúng đuổi ở bên Tây; dùng thừng ngắn là để cho mau cháy hết, vì sợ chúng dò biết là không  có người; lại đốt ở cửa hang, vì sợ cửa hang rất hẹp, một người  cũng đủ chặn giữ. Bọn chúng đuổi tới, thấy lửa, tất phải sợ. Đó  đều là hạ sách, mạo hiểm mà dùng trong lúc nhất thời thôi.

Bắt mấy tên giặc lên hỏi thì quả nhiên khi đuổi đến cửa

hang thấy lửa, chúng đều hoảng sợ mà lui bước.

Hơn hai mươi tên cướp bắt được đều bị xẻo tai cắt mũi rồi  thả cho về. Từ đó, họ Thôi và họ Thân uy danh lừng lẫy. Những  người tị nạn xa gần theo về như chợ, vì vậy mà tổ chức được một  đoàn dân binh hơn ba trăm người.

Bọn cường hào ở các nơi không dám phạm đến nữa; cả một

vùng nhờ đó mà được yên.

6. GÁI THẦN

Đỗ Ngọc Toại dịch

Thư sinh họ Mễ, người đất Mân, người kể chuyện này quên  mất cả tên tuổi, quận ấp. Tình cờ lên quận, uống rượu say, đi giữ  phố xá, nghe bên trong một toà nhà lớn có tiếng sáo, tiếng trống  như sấm. Hỏi những người ở gần đấy thì nói là nhà ấy mở tiệc  khao thọ. Thế mà ngoài cửa trong sân vẫn vắng vẻ lắm. Lắng nghe  thì thấy tiếng sênh, tiếng hát vang lừng.

Đang say, chàng rất lấy làm thích, cũng không hỏi là nhà ai,

liền ra ngay đầu phố mua đồ mừng rồi đưa thiếp ý vãn sinh vào.  Có người thấy chàng mũ áo quê kệch, liền hỏi:

- Anh với ông cụ nhà này họ hàng thế nào?  Đáp:

- Không đâu!  Người ấy nói:

- Nhà này từ nơi khác đến kiều cư ở đây, không rõ quan tước

gì, nhưng rất sang trọng kiêu kỳ. Đã không thân thuộc thì vào làm

gì?  Chàng nghe mà hối hận, nhưng thiếp đã đưa vào rồi.  Chẳng mấy chốc, hai chàng trẻ tuổi ra đón khách, áo quần

choáng mắt, dáng điệu phong nhã, vái chàng mời vào.

Thấy một ông già ngồi ngoảnh mặt về hướng Nam; phía

Đông, phía Tây bầy mấy trăm mâm cỗ;

Thấy chàng đến, đứng cả lên, làm lễ, ông già cũng chống gậy

đứng dậy.

Chàng đứng lâu, đợi ông cụ rước mời, mà cụ vẫn không rời

khỏi chiếu.  Hai chàng trẻ tuổi đỡ lời, nói:

- Phụ thân chúng tôi già yếu, đứng dậy vái rất khó, anh em

tôi xin thay mặt tể ơn bậc cao hiền hể cố đến chơi.

Chàng khiêm tốn đáp tạ lại. Liền sai đặt thêm một cỗ ở phía  trên, liền chỗ ông cụ. Một lát, nữ nhạc dạo ở dưới. Đằng sau phòng  tiệc, có bày chiếc bình phong bằng lưu ly, để che cho người trong  nhà.

Trống sáo nổi lên rầm rĩ, khách trong tiệc không thể trò

chuyện nữa.

Tiệc sắp tàn, hai chàng trẻ tuổi đứng dậy, mỗi người một cốc  to mời khách, cốc đựng chừng ba đấu. Chàng có ý ngại nhưng thấy  khách nhận nên cũng nhận. Chốc lát, trông bốn bên, chủ khách  đều uống cạn cả. Chàng bất đắc dĩ phải cố uống hết. Chàng trẻ  tuổi rót nữa, chàng thấy mệt quá, đứng lên mà cáo lui. Chàng trẻ  tuổi cố nắm vạt áo giữ lại. Chàng say quá, ngã xuống đất, chỉ biết  có người lấy nước lạnh rưới vào mặt; bàng hoàng tỉnh lại, dậy nhìn  thì khách khứa đã đi hết, duy chỉ có một chàng trẻ tuổi xốc cánh  tay đưa ra. Liền chào mà về. Sau đó chàng lại qua cổng, thấy đã  dời đi chỗ khác.  Ở quận về, tình cờ đi qua chợ, một người từ trong quán bước  ra, mời chàng vào uống rượu. Nhìn thì không quen, nhưng cũng cứ  theo mà vào. Thấy trên tiệc đã có người làng là Bão Trang ngồi  trước. Hỏi người đó thì ra họ Chư, làm nghề mài gương trong chợ.  Hỏi:

- Sao biết đến nhau?  Đáp:

- Người khao thọ hôm trước, ông có biết là ai không?  Chàng đáp:

- Không biết.  Chư nói:

- Tôi ra vào nhà ấy nhiều lần, ông cụ họ Phó, nhưng không rõ

quê quán và quan tước ra sao. Lúc tiên sinh vào mừng thọ, tôi

đang ở dưới thềm, cho nên nhớ được.

Chiều tối, bữa rượu tan. Bão Trang về đêm, bị chết ở dọc  đường. Người bố của Trang không biết họ Chư, cứ kêu tên chàng  mà kiện. Khám thấy xác Bão Trang có vết thương nặng, cho rằng  chàng mưu sát, khép vào tội chết, chàng bị cùm xích đủ mọi đường. Vì chưa bắt được Chư, chưa có đủ chứng cứ nên việc kiện  còn treo đấy.

Hơn một năm sau, quan trực chỉ đi tuần tra các nơi, xét biết

chàng bị oan, mới tha cho ra.

Trong nhà, ruộng nương, của cải đã mất hết, mà mũ áo sinh  viên đã bị lột, nhưng cũng mong có thể lấy lại được, nên lại xách  khăn gói lên quận.  Trời đã về chiều, chân đi đã mỏi, liền ngồi nghỉ ở ven đường.  Từ xa thấy một chiếc xe nhỏ đi lại, hai cô gái áo xanh đi kèm hai  bên.

Đã qua chỗ chàng rồi, bỗng bảo dừng xe lại. Không biết trong

xe nói gì. Một lát thấy một nàng áo xanh đến hỏi chàng:

- Có phải chàng họ Mễ không?  Chàng giật mình đứng dậy nói phải.  Hỏi:

- Sao nghèo túng đến thế?  Chàng kể nguyên do. Lại hỏi:

- Định đi đâu bây giờ?  Chàng lại nói cho biết. Nàng áo xanh bỏ đi, ghé vào trong xe

nói chuyện; một lát lại trở lại, mời chàng đến trước xe. Trong xe có  một bàn tay thon thon thò ra vén màn, liếc trông thì ra một giai  nhân đẹp tuyệt trần. Nói với chàng rằng:

- Chàng không may mắc phải cái vạ gió, nghe thấy mà buồn  quá. Ngày mai, dinh quan Đốc Học chẳng phải là nơi kẻ hai bàn  tay trắng có thể ra vào được. Giữa đường không biết lấy gì tặng...

Bèn rút ra một đoá hoa ngọc trai trên mái tóc đưa cho chàng,

nói:

- Vật này có thể bán được một trăm đồng vàng, xin cầm lấy

mà dùng.

Chàng chắp tay vái tạ. Định hỏi cửa nhà gia thế thì xe đi rất  nhanh, đã cách xa rồi, không biết là ai nữa. Cầm hoa nghĩ ngợi,  thấy trên có nạm ngọc trai, biết không phải vật thường, liền trân  trọng cất giấu mà đi.

Đến quận, đưa đơn vào, bị trên dưới vòi vĩnh hạch sách rất  khó. Giở hoa ra ngắm, không nỡ bán đi, đành quay về. Về rồi mà  không có nhà ở, phải dựa vào anh chị. May được anh là người hiền,  trông nom lo liệu cho, nên nghèo mà vẫn không phải bỏ học.  Năm sau, chàng lên quận thi khoa đồng tử, nhầm đường lạc  vào trong núi sâu. Gặp tiết thanh minh, người đi chơi rất đông.  Mấy người con gái cưỡi ngựa đi tới, trong đó có một cô, chính là  người ngồi trong xe năm ngoái. Thấy chàng thì dừng cương lại, hỏi  đi đâu? Chàng cứ thực nói. Cô gái kinh ngạc hỏi:

- Khăn áo sinh viên chàng còn chưa lấy lại được ư?  Chàng thẹn, rút ở dưới áo đoá hoa ngọc trai ra, nói:

- Không nỡ bỏ vật này nên vẫn còn là đồng tử vậy.  Cô gái đỏ bừng mặt. Đoạn bảo ngồi đợi ở góc đường, dong

ngựa ung dung mà đi. Giây lâu, một con hầu ruổi ngựa tới, trao

cho chàng một cái gói, nói:

- Nương tử bảo, ngày nay cửa quan Đốc Học chỉ là cái chợ,  xin tặng hai trăm đồng bạch kim để làm vốn tiến thủ. Chàng từ  chối, nói:

- Nương tử làm ơn cho tôi đã nhiều! Tự nghĩ thi đỗ khoa đồng  tử cũng không khó, nên món tiền to này không dám nhận. Chỉ xin  được nương tử cho biết họ tên, để vẽ một bức hình, đốt hương tưởng bái, thế là đủ rồi.  Con hầu không nghe cứ đặt tiền xuống đất mà đi. Từ đấy  chàng chi dùng đầy đủ, nhưng chung quy vẫn không thèm lân la  cầu cạnh ai. Sau đó được đỗ đầu vào trường học của huyện.

Liền đưa tiền cho anh trai. Anh khéo kinh doanh, trong ba

năm, cơ nghiệp cũ lấy lại được hết.

Gặp lúc quan Tuần Vũ tỉnh Mân là học trò của ông nội

chàng, thường giúp đỡ cho rất nhiều, hai anh em trở nên giàu to.  Nhưng chàng vốn là người thanh cao, cứng cỏi.  Tuy quen thuộc lâu đời với vị quan lớn, mà vẫn chưa từng

đến yết kiến cầu xin gì.

Một hôm có một người khách mặc áo cừu, cưỡi ngựa đến cổng, cả nhà đều không ai quen. Ra xem thì ra công tử họ Phó.  Chàng chắp tay mời vào, cùng nhau hàn huyên. Chàng sai bày  rượu thết đãi. Khách lấy cớ bận từ chối, nhưng cũng không nói đến  chuyện đi.  Rồi khi cơm rượu đã bày, công tử bèn đứng dậy xin nói chuyện riêng. Hai người cùng vào nhà trong, công tử liền lạy rạp  xuống đất.

Chàng kinh ngạc hỏi chuyện gì, công tử ủ dột nói:

- Phụ thân mắc vạ lớn, muốn nhờ quan Tuần một chút, ngoài

anh ra, không ai giúp được.  Chàng từ chối nói:

- Ông ta tuy là chỗ quen biết lâu đời, nhưng lấy việc riêng ra

cầu cạnh với người, thực từ thuở sinh bình đến nay, tôi chưa hề

làm bao giờ.

Công tử nằm phục xuống đất kêu khóc thảm thiết. Chàng

nghiêm sắc mặt nói:

- Tiểu sinh với công tử chẳng qua chỉ một bữa tiệc mà quen

biết nhau, sao lại cố ép người ta làm việc mất danh tiết như vậy?  Công tử hổ thẹn quá, đứng dậy từ biệt rồi đi.  Hôm sau nữa, đương ngồi một mình, có một nàng áo xanh đi

vào. Chàng nhìn thì ra chính là người đưa tiền tặng mình ở trong

núi ngày trước.  Chàng giật mình đứng dậy. Người áo xanh nói:

- Chàng quên đoá hoa ngọc trai rồi chăng?  Chàng nói:

- Dạ dạ, không dám quên.  Lại nói:

- Công tử đến đây hôm qua, tức là anh ruột nương tử tôi đấy.  Chàng nghe thấy, mừng thầm, giả cách nói:

- Điều đó khó tin lắm. Nếu được nương tử thân đến đây bảo

với một lời, thì dẫu vạc dầu cũng xin nhảy vào; nếu không, không

dám vâng lời.

Người áo xanh bước ra, nhảy lên ngựa mà đi. Canh khuya,

lại trở lại, gõ cửa bước vào nói:

- Nương tử đã đến.  Nói chưa dứt lời thì cô gái rầu rĩ bước vào, ngoảnh mặt vào

vách mà khóc, không nói một câu. Chàng vái chào, nói:

- Tiểu sinh không có nương tử, không lấy đâu ra có ngày nay.

Có điều gì sai bảo, dám đâu không vâng lời?  Cô gái nói:

- Kẻ được người ta cầu cạnh thường hay khinh người, kẻ đi

cầu cạnh người thường phải sợ người. Nửa đêm bôn ba, sinh bình

nào đã biết cái khổ này, chỉ vì sợ người đấy thôi, còn biết nói gì?  Chàng an ủi nói:

- Sở dĩ tiểu sinh không nhận lời ngay là vì sợ xong việc này,

được gặp nhau một lần nữa là khó. Làm cho nương tử đêm hôm

phải xông pha sương tuyết, thực đã biết tội.  Liền cầm ống tay áo cô gái len lén xoa. Cô gái giận nói:

- Anh thực là người tệ, không nghĩ đến cái nghĩa ngày trước,

lại còn muốn định thừa cơ người ta nguy ngập nữa. Tôi nhầm rồi!

Tôi nhầm rồi!

Nói xong vùng vằng mà ra, lên xe toan đi. Chàng đuổi theo  ra, tạ lỗi, quỳ xuống chắn đường. Người áo xanh cũng khuyên giải  thêm. Cô gái ý đã nguôi nguôi, liền ngồi trong xe nói với chàng:

- Nói thực với chàng, thiếp không phải là người mà là thần  nữ. Phụ thân làm quan Đô Lỳ Ty ở Nam Nhạc, ngẫu nhiên thất lễ  với địa quan, sẽ đến tai Thượng đế; không có ấn tín của quan đầu  hạt đây thì không thể gỡ được. Nếu chàng không quên nghĩa cũ,  thì kiếm một tờ giấy vàng, vì thiếp mà xin cho một cái dấu.

Nói đoạn xe chuyển bánh đi.

Chàng trở về, lo nghĩ mà không thôi. Bèn mượn cớ điều trừ

ma, nói với quan Tuần Vũ.

Tuần Vũ bảo làm việc đó giống như việc đồng cốt, bùa ngải,

không chịu.

Chàng đem nhiều tiền đút cho những người tâm phúc của  ông ta, chúng nhận lời nhưng chưa kịp có dịp nào tiện. Về đến nhà  thì người áo xanh ngồi đợi ở cửa, chàng nói thực cho biết, bèn im  lặng đi ra, hình như có ý oán chàng không hết lòng.

Chàng chạy theo tiễn nói:

- Về nói với nương tử, nếu việc không xong, tôi xin liều mạng

chết theo.

Quay vào, suốt đêm trằn trọc, không tìm ra được kế gì. May  gặp lúc trong dinh có người vợ lẽ yêu của quan muốn mua ngọc  trai, chàng liền lấy đoá hoa ngọc trai đem cho.

Người vợ lẽ thích lắm, liền ăn cắp dấu đóng vào giấy cho

chàng.

Mang về đến nhà, người áo xanh cũng vừa tới. Chàng cười,

nói rằng:

- May không đến nỗi lỗi mệnh. Nhưng cái vật mà mấy năm  nay, dù nghèo khó phải đi ăn xin cũng không nỡ bán, thì ngày nay  lại vì chủ nó mà phải bỏ nó rồi!

Liền kể tình đầu, lại nói:

- Vàng vứt đi tôi cũng không tiếc, nhưng nhờ nói với nương

tử, đoá hoa ngọc trai thì phải đền mới được.

Qua mấy hôm, Phó công tử đến nhà tạ ơn, biếu một trăm

lạng vàng. Chàng sầm nét mặt nói:

- Sở dĩ làm như vậy là vì lệnh muội đã giúp đỡ tôi một cách  vô tư mà thôi. Nếu không thì dù vạn lạng vàng cũng không dễ gì  đổi danh tiết tôi được.

Cố ép, thì lời nói, nét mặt chàng càng gay gắt. Công tử thẹn

mà đi, nói:

- Việc này chưa xong được.  Ngày hôm sau nữa, người áo xanh vâng mệnh cô gái, đem  biếu chàng một trăm hạt ngọc trai, nói rằng:

- Thế này đã đủ đền đoá hoa ngọc trai chưa?  Chàng nói:

- Tôi trọng đoá hoa ấy không phải vì tham quý ngọc trai. Nếu

không thì vật báu vạn dật tặng tôi ngày trước, tôi đã đem bán đi  làm một anh nhà giàu rồi, còn cất giấu nâng niu, cam chịu nghèo  khó làm gì nữa? Nương tử người thần, tiểu sinh nào dám mong gì  khác kia. Nay may đã đền ơn sâu được trong muôn một, chết cũng  không ân hận.

Người áo xanh để ngọc trai lên án, chàng liền vái rồi trả lại.

Qua mấy hôm nữa, công tử lại đến, chàng sai bày tiệc rượu.  Công tử cũng bảo kẻ theo hầu xuống bếp nấu nướng. Hai người đối  nhau uống rượu thỏa sức, vui như một nhà. Gặp khi có người  khách biếu rượu nếp đắng, công tử khen ngon, uống luôn trăm chén, mặt đã hơi đỏ, bèn nói với chàng:

- Anh là người chính trực thanh cao, tôi và em trai tôi đều  mê muội không biết sớm, thực đáng xấu hổ với kẻ quần thoa nhiều  lắm. Phụ thân tôi cảm đức lớn, không thấy gì báo đền được, muốn  cho em gái tôi kết duyên với anh, chỉ sợ anh hiềm nỗi u minh khác  nẻo vậy.

Chàng mừng mừng sợ sợ, không biết trả lời thế nào. Công tử

từ biệt mà về, nói rằng:

- Đêm mai, mồng 9 tháng Bảy, lúc trăng lưỡi liềm vừa lên,  Thiên Tôn có con gái gả xuống trần, đáy là giờ tốt, nên sửa soạn  phòng hoa.  Đêm sau, quả đưa cô gái đến, mọi cái không khác gì người  thường. Sau ba ngày, cô gái đối với anh chị dâu, cho đến kẻ hầu  người hạ, đều có quà tặng. Lại rất nết na, thờ chị dâu như mẹ  chồng.  Mấy năm sau không đẻ, khuyên chàng lấy vợ lẽ, chàng không nghe. Vừa khi người anh đi buôn ở Giang Hoài về, mua cho  chàng một người thiếp trẻ tuổi.  Thiếp họ Cố, tên là Bác Sĩ, dáng người cũng thanh nhã. Vợ  chồng đều mừng. Chợt thấy trên mái tóc có cài đoá hoa ngọc trai  giống hệt như vật cũ năm trước, rút xuống xem, quả đúng. Thấy lạ  liền hỏi.

Đáp rằng:

- Trước đây người thiếp yêu của quan Tuần Vũ chết, thị tỳ  của bà ta ăn trộm bán ở chợ. Cha thiếp thấy rẻ mua về, thiếp rất  thích. Cha thiếp không có con trai, chỉ có một mình thiếp, nên xin  gì cũng được. Sau, cha thiếp mất, nhà cửa sa sút, thiếp phải sống  gửi ở nhà bà họ Cố. Bà Cố là vai dì của thiếp, thấy ngọc trai, nhiều  lần muốn đem bán. Thiếp nhảy xuống giếng toan tự tử, vì thế đến  nay vẫn còn.

Vợ chồng cùng nói:

- Vật mười năm, lại về chủ cũ, chẳng phải là số ư?  Cô gái bàn rút ra một đoá hoa ngọc trai khác nói:

- Vật này đã lâu không có đôi rồi!  Nhân tặng cả cho người thiếp và tự tay cài lên mái tóc cho.

Người thiếp lui xuống, hỏi gia thế cô gái rất kỹ, người nhà đều

không dám nói. Nàng nói vụng với chàng rằng:

- Thiếp trông nương tử không phải là người trần. Ở khoảng  mắt và lông mày có thần khí. Hôm qua, lúc cài hoa, thiếp được  nhìn gần, thấy vẻ đẹp từ bên trong da thịt toát ra, không phải như  người thường, chỉ hơn nhau ở chỗ trắng đen bên ngoài mà thôi!

Chàng cười. Nàng lại nói:

- Xin chàng đừng nói gì, để thiếp thử xem. Nếu là thần thì  mình muốn gì, cứ ở chỗ vắng người, đốt hương cầu khắn là nương  tử khắc biết.  Cô gái vốn có đôi tất thêu rất đẹp, Bác Sĩ vẫn thích mà chưa  dám nói, ngay lúc ấy bèn vào buồng đốt hương cầu khấn. Cô gái  bèn dậy sớm, bỗng mở hòm lấy đôi tất, sai con hầu đem cho Bác Sĩ.

Chàng thấy thế bật cười. Cô gái hỏi cớ sao, mới nói thật. Cô

gái nói:

- Con bé ấy linh mẫn thật!  Nhân thấy Bác Sĩ thông minh, càng yêu thương. Mà Bác Sĩ

càng cung kính, cứ tờ mờ sáng tất tắm gội để lên hầu.

Về sau, Bác Sĩ đẻ một lần hai con trai, hai người chia nhau

nuôi.

Chàng đã tám mươi tuổi, mà diện mạo cô gái vẫn như người  chưa lấy chồng. Chàng mắc bệnh, cô gái thuê thợ đóng cỗ quan tài  rộng, to gấp đôi cỗ thường. Chàng mất, cô không khóc.  Các con vừa đi ra chỗ khác, thì cô đã tự chui vào áo quan mà  chết rồi. Vì vậy cùng chôn chung. Đến nay vẫn truyền tụng là 'ngôi  mộ quan tài to'.

7. ĐẢO TIÊN

Trần Thị Băng Thanh dịch

Vương Miễn tên chữ là Mẫn Trai, người Linh Sơn có văn tài,  nhiều lần đứng đầu trường văn, tâm khá kiêu, hay trách mắng,  nhiều người bị nhục. Một hôm tình cờ gặp một đạo sĩ, nhìn Vươm Tướng ông cực quý nhưng bị nghiệp khinh bạc chiết trừ gần  hết rồi. Trí tuệ như ông, nếu biết sửa mình mà tu đạo thì còn có  thể được vào sổ tiên.

Vương cười nhạt:

- Chuyện phúc trạch thực tình còn chưa biết, trên đời này há

lại có tiên sao? Đạo sĩ nói:

- Sao ông nhìn thấp thế? Chẳng cần tìm đâu xa, tôi chính là  tiên đây! Vương càng cười nhạo lời khoác lác ấy. Đạo sĩ liền bảo:

- Tôi chẳng đáng nói gì. Nếu đi theo tôi thì vài mươi vị chân  tiên, thấy ngay tức khắc. Vương nói:

- Ở đâu? Đạo sĩ nói:

- Chỉ gang tấc! Nói rồi kẹp gậy vào khoảng giữa hai đùi, đưa một đầu cho

Vương bảo cưỡi như mình, dặn Vương nhắm mắt, xong quát lên

một tiếng:

- Bay! Vương cảm thấy gậy to ra như chiếc túi đựng năm đấu gạo,

bay vụt lên không. Ngầm sờ vào gậy xem thì thấy vẩy cứng, xắp  từng lớp, sợ quá không dám cựa quậy. Lát sau lại nghe quát:

- Đỗ lại!

Tức thì rút gậy ra, hạ xuống một khu nhà lớn, lầu gác trùng  điệp tiếp nối, như cung điện bậc đế vương. Có một đài cao hơn một  trượng, trên đài có mười toà điện rộng rãi, đẹp đẽ không gì bằng.  Đạo sĩ kéo khách lên, sai tiểu đồng bày tiệc mời khách. Trên  điện đặt mấy chục bàn tiệc, bầy biện hoa mắt. Đạo sĩ thay quần áo  tề chỉnh đứng chờ. Không bao lâu, khách từ không trung tới. Vật cưỡi hoặc là  rồng, hoặc là hổ, hay chim loan, chim phượng, không một loại nào  nhất định. Mỗi người đều có mang theo nhạc cụ.  Khách có con gái, có đàn ông, có người đi chân đất. Trong số  đó chỉ có một cô gái đẹp cưỡi chim phượng sặc sỡ, ăn mặc kiểu  cung cầm, có đứa hầu nhỏ ôm theo nhạc cụ, dài năm thước trở lại,  không ra đàn cầm, cũng không ra đàn sắt, chẳng biết tên gọi là gì.  Tiệc rượu bắt đầu, thức ăn quý bày xen nhau, bỏ vào miệng thơm  ngon, toàn là những món khác thường.  Vương lặng lẽ ngồi im, duy chỉ chăm chăm nhìn người đẹp;  đã yêu người lại muốn nghe nhạc, chỉ sợ nàng không đàn lần nào.  Rượu tàn, một ông già khởi xướng :

- Được Thôi chân nhân nhã gọi tới, hôm nay có thể nói là  ngày hội lớn, mọi người nên hết lòng vui. Xin mời những ai mang  nhạc cụ giống nhau vào cùng một đội để hoà. Thế là ai vào đội nấy, tiếng đàn tiếng sáo vọng tận sông Ngân. Riêng cô gái cưỡi phượng, tài đàn không có ai cùng sánh.  Khi mọi âm thanh trên điện đã dứt, đứa hầu nhỏ mới mở túi gấm  đặt ngang cây đàn trên kỷ, cô gái duỗi tay ngọc như chơi đàn tranh, âm lượng của nó vang gấp mấy lần đàn cầm; khi mãnh liệt  khiến người nghe mở lòng mở dạ, khi êm đềm khiến hồn phách  phiêu diêu. Đàn khoảng chừng nấu chưa chín nồi cơm, cả điện lặng phắc, không một tiếng ho. Hết khúc, một tiếng trong vắt vang  lên như gõ vào khánh đá. Cử toạ đều trầm trồ.

- Tài đàn của Vân Hoà phu nhân tuyệt diệu thay!

Mọi người đều đứng dậy cáo biệt; hạc kêu, rồng gầm, chỉ một  lát đã tản đi hết. Đạo sĩ đặt giường ngà chăn gấm chuẩn bị chỗ cho  Vương ngủ. Còn Vương vừa thấy người đẹp lòng đã xao xuyến, sau  lúc nghe đàn, càng mệt vấn vương. Vốn nghĩ tài mình, áo tía, đai  xanh dễ như lượm cỏ; khi phú quý rồi muốn gì chẳng được. Chốc  lát, trăm mối nghĩ suy rối như cỏ bồng. Đạo sĩ dường như đoán  biết, bảo Vương :

- Ông kiếp trước là bạn học với tôi, sau nhân vì chí không  bền nên sa lưới tục. Tôi vốn không coi ông là người ngoài, thực  lòng muốn đưa ông ra khỏi chốn vẩn đục. Không ngờ mê muội đã  sâu, mơ màng không thể giác ngộ được. Nay sẽ đưa ông về, chưa  hẳn không có ngày gặp lại; song muốn làm tiên trên trời thì phải  đến kiếp sau. Đạo sĩ bàn chỉ phiến đá dài dưới chân bảo Vương nhắm mắt  ngồi lên, lại dặn kỹ không được nhìn, sau đó lấy roi quất vào hòn  đá. Đá bay lên, tiếng gió rót ào ào bên tai, chẳng biết đã đi được  bao nhiêu dặm.  Chợt nghĩ cảnh vật bên dưới chưa biết thế nào, Vương bèn  trộm hé hai mí nhỏ như kẻ chỉ, thấy biển lớn bao la mênh mông  tuyệt không bờ bến. Sợ quá nhắm mắt lại nhưng cả người đã theo  đá rơi tõm xuống nước, chìm nghỉm như chim âu lặn. May trước  kia Vương ở gần biển nên biết bơi bì bõm chút ít.

Chợt nghe tiếng người vỗ tay reo:

- Ngã nhào đẹp quá! Đang lúc nguy cấp, một cô gái cứu Vương lên thuyền, và nói:

- May thật, may thật! Tú tài 'trúng cấp' rồi! Vương nhìn, cô gái khoảng mười sáu, mười bảy, nhan sắc

xinh đẹp. Vương lên đến thuyền, rét run, xin đốt lửa sưởi. Cô gái

nói:

- Theo tôi về nhà sẽ thu xếp ổn thoả. Nếu vừa, chớ quên sẽ

thu nhé! Vương đáp:

- Sao cô lại nói thế! Tôi là bậc tài tử ở Trung Nguyên, chợt

gặp chuyện quẫn bách. Qua được đận này, xin lấy thân đền đáp,

chứ đâu có không quên mà thôi!

Cô gái cầm sào đẩy thuyền đi nhanh như mưa bay gió cuốn,  chỉ một loáng đã đến bờ. Cô gái mang từ trong khoang ra một bó  sen mới hái, dẫn Vương đi cùng.  Chừng nửa dặm, vào thôn, thấy ngôi nhà cửa son mở về hướng Nam. Qua mấy lần cổng cô gái đi nhanh vào trước. Lát sau,  một người đàn ông khoảng ngoài bốn mươi tuổi bước ra vái chào,  mời Vương lên thềm, sai người hầu lấy mũ áo giầy tất cho Vương  thay, sau đó hỏi đến nhà cửa quê quán. Vương đáp:

- Chẳng dám nói khoe, tài danh của tôi, chắc ông có nghe  qua. Tôi từng được Thôi chân nhân quyến luyến rất mực, đã vời  lên cõi trời. Song tự nghĩ công danh dễ như trở bàn tay, vì thế  không muốn ẩn dật.

Người đàn ông kính cẩn nói:

- Nơi đây gọi là Đảo tiên, cách xa hẳn cõi người. Tôi tên Văn  Nhược, họ Hoàn, trải mấy đời sống nơi hẻo lánh, may mắn làm sao  lại được gặp bậc danh tài.

Thế rồi ân cần mời rượu, lại thung dung nói:

- Tôi có hai đứa con gái. Đứa lớn tên là Phương Vân, mười  sáu tuổi, đến nay chưa gặp người xứng đôi, muốn cho cháu hầu hạ  bậc cao nhân, được chăng? Vương đoán hẳn là cô gái hái sen nên đứng dậy rời khỏi bàn  tiệc cảm tạ. Ông Hoàn cho mời vài ba vị tuổi cao đức cả trong làng  đến, nhìn quanh một lượt rồi sai gọi con gái.  Chốc lát, hương lạ nức thơm, hơn mười cô gái đẹp đỡ Phương  Vân ra, rực rỡ dễ thương như bông sen tắm trong nắng sớm. Nàng  vái chào rồi ngồi xuống, các cô gái xếp hàng đứng hầu, cô gái hái  sen cũng trong số đó. Rượu vài tuần, một cô bé bỏ tóc xoã từ trong  buồng chạy ra, mới chừng hơn mười tuổi mà dáng vẻ đã xinh đẹp,  tươi cười dựa vào khuỷu tay chị, sóng mắt long lanh. Hoàn nói:

- Con gái không ở trong phòng, ra đây làm gì? Rồi ngoảnh sang khách nói:

- Đây là Lục Vân, con gái nhỏ của tôi. Cháu khá thông mình,

nhớ được sách vở điển phần.

Nhân đó bảo ngâm thơ cho khách nghe. Cô bé bèn đọc ba

chương Trúc Chi từ, giọng đọc êm ái dễ nghe.  Ông Hoàn cho phép Lục Vân ngồi cạnh chị, rồi nói:

- Anh Vương là bậc thiên tài, thơ làm trước đây hẳn rất

nhiều, có thể cho kẻ hèn này nghe mà học hỏi chăng?

Vương hăng hái đọc một bài cận thể rồi kiêu hãnh nhìn mọi  người. Trong bài thơ ấy có hai câu: Một thân còn chút mày râu đó,

Cạn chén cho tan khối bất bình.

Ông già ngồi cạnh đọc đi đọc lại hai ba lần. Phương Vân bèn

mách khẽ:

- Câu trên là Tôn Hành Giả rời động Hoả Vân, câu dưới là

Trư Bát Giới qua sông Tử Mẫu.

Cử toạ đều vỗ tay. Ông Hoàn mời Vương đọc thêm bài khác,

chàng bèn đọc bài thơ Chim Nước: Đầu dầm kêu kíu kít Bỗng nhiên quên mất câu tiếp theo. Còn đang trầm ngâm thì  Phương Vân ghé tai em thầm thì rồi che miệng cười.  Lục Vân thưa với cha:

- Chị ấy làm hộ anh rẽ câu tiếp theo đấy ạ. Câu thế này: Mông chó vãi bùm bùm Mọi người trong tiệc lại cười ồ. Vương cả thẹn, ông Hoàn lừ

mắt nhìn Phương Vân.

Khi sắc mặt Vương đã bình tĩnh lại, ông mời Vương nói tài

nghệ văn chương của mình.

Vương cho rằng người ngoài cõi trần hẳn không biết nghề  văn 'bát cổ' bèn khoe tài văn chàng đã chiếm giải quán quân; đầu  đề là hai câu 'Hiếu thay Mẫn Tử Khiên'; phá đề là 'Thánh nhân  khen lòng hiếu đức của bậc đại

Lục Vân quay sang nhìn cha nói:

- Thánh nhân không gọi học trò mình bằng tên tự. Câu 'Hiếu

thay...' ắt là lời của nhân gian. Vương nghe được mất cả hứng. Ông Hoàn cười:

- Trẻ con biết gì! Không nói về điều ấy, chỉ bàn văn thôi. Vương lại đọc tiếp. Cứ được vài câu hai chị em lại thì thầm

với nhau, dường như bình phẩm về người, nhưng các cô nói lúng

búng không nghe rõ.

Vương đọc đến đoạn hay, thuật lại cả lời bình, có nói rằng:

'Từng chữ, từng chữ đều thống thiết'.  Lục Vân thưa với cha:

- Chị con bảo nên bỏ chữ 'Thiết' đi. Cử toạ đều không hiểu. Ông Hoàn sợ con nói năng khinh

mạn không dám gạn hỏi.

Vương đọc xong, lại thuật lời tổng bình, trong có câu: 'Trống

yết đánh một tiếng, muôn hoa đều nở'.

Phương Vân lại che miệng nói vào tai em, hai chị em cười

đến nỗi không ngẩng lên được.  Lục Vân lại nói với cha:

- Chị bảo trống yết phải đánh bốn tiếng. Mọi người vẫn không hiểu. Lục Vân mở miệng định nói tiếp,  Phương Vân nín cười quát:

- Con ranh mà nói, tao đánh chết! Cử toạ càng nghi ngờ, bàn đoán riêng với nhau. Lục Vân

không nhịn được lại nói:

- Bỏ chữ 'thiết' đi, nói 'thống' tức là 'bất thông'. Đánh bốn

tiếng trống thì tiếng vang là 'Bất thông lại bất thông' vậy.

Mọi người cười phá lên, ông Hoàn nổi giận quát con, nhân đó

đứng dậy rót rượu, tạ lỗi mãi.

Vương ban đầu tự khoe là bậc tài danh, dưới mắt mình thực  chẳng coi ai ra gì; đến lúc này thần khí tiêu tan sạch, mồ hôi đầm  đìa.

Ông Hoàn bàn an ủi lấy lòng:

- Vừa nghĩ được một câu xin các vị trong tiệc cùng đối:

'Vương tử thân biên vô hữu nhất điểm bất tự ngọc'.

Chưa ai kịp nghĩ thì Lục Vân đã đọc ngay. 'Mẫn ông đầu

thượng tái trước bán tịch tức thành quy'.

Phương Vân cười sặc lên véo vào sườn em ba bốn cái, Lục

Vân giẫy ra bỏ chạy, quay lại bảo:

- Việc gì đến chị? Chị mắng anh ấy bao nhiêu thì không cho

là trái; người ta nói hộ một câu không được phép à? Ông Hoàn quát lên, cô bé mới cười rồi đi.  Các ông già láng giềng cũng cáo từ.  Đám thị nữ dẫn đôi vợ chồng vào phòng ngủ, trong đó đèn

nến giường màn đã sắp đặt tinh khôi, đầy đủ.

Vương nhìn phòng tân hôn, thấy sách đầy giá, không thiếu  một loại nào, hỏi qua những chỗ khó, Phương Vân đều trả lời được  trôi chảy, tường tận. Bấy giờ Vương mới thấy hết nỗi xấu hổ của  kẻ đứng trước biển khơi.

Vợ chàng gọi "Minh Đang!" thì cô gái hái sen ban chiều chạy

đến, nhờ vậy Vương mới biết tên nàng.

Sau nhiều lần bị chế giễu nhục nhã, Vương sợ chốn khuê phòng cũng không được coi trọng. May sao Phương Vân tuy nói  năng xấc xược nhưng trong chốn phòng the, tình vợ chồng rất đằm  thắm.

Vương ở yên vô sự, bàn ngâm nga.  Vợ bảo:

- Thiếp có lời hay muốn nói, chẳng biết chàng có chịu lắng tai  không? Hỏi điều gì, thì bảo:

- Từ nay chàng đừng làm thơ nữa! Đó cũng là một cách để

che giấu cái vụng của mình vậy.

Vương lấy làm thẹn, bỏ hẳn chuyện bút mực. Lâu dần càng

quấn quít với Minh Đang, bèn nói với Phương Vân.

- Minh Đang đối với tiểu sinh, có cái ơn cứu mạng, mong ít

khi phải cau mặt, nặng lời với nàng.

Phương Vân bằng lòng. Thường mỗi khi vợ chồng vui chơi

trong phòng, cũng cho nàng cùng dự.

Hai bên vì thế càng say nhau, thường liếc mắt, đưa tay thay

lời.

Phương Vân thoáng biết, trách móc nhiều lần, Vương chỉ liến

láu cãi ngượng cho qua chuyện.

Một đêm hai vợ chồng đối ẩm, Vương kêu vắng vẻ, khuyên

vợ gọi Minh Đang.  Phương Vân không nghe, Vương bảo vợ:

- Sách gì nàng cũng đọc, sao chẳng nhớ mấy chữ "độc lạc

nhạc" nhỉ?

Phương Vân nói:

- Thiếp nói chàng bất thông, nay càng nghiệm. Cách chấm  câu còn chưa biết hay sao? Riêng mình thì lấy người làm lạc thú,  nhưng nói đến lạc thú, hỏi có ai không, lại đáp rằng không.

Chàng bật cười đành bỏ ý định.

Gặp buổi hai chị em Phương Vân y hẹn sang chơi nhà cô bạn  hàng xóm. Vương được dịp liền dẫn ngay Minh Đang vào, ái ân  hết mực.

Đến tối chàng thấy đau ở bụng dưới, hết đau thì dương vật

sưng lên. Vương sợ quá nói với vợ. Vân cười đáp:

- Chắc hẳn đã báo cái ơn của Minh Đang rồi? Vương không dám giấu, cung khai hết. Phương Vân bảo:

- Tự gây ra hoạ, thực không còn cách nào. Nếu không đau

đớn, ngứa ngáy thì kệ thế cũng được.

Mấy ngày sau không khỏi, Vương lo lắng kém vui. Phương  Vân biết nhưng không hỏi han gì, chỉ đăm đăm nhìn chồng, đôi  mắt như hồ thu đầy đặn, sáng tựa sao mai. Vương nói:

- Nàng có thể gọi là người "trong lòng ngay thẳng nên tròng

mắt sáng". Phương Vân cười:

- Còn chàng, có thể gọi là người "trong lòng không ngay

thẳng nên tròng mất sáng".

Bởi hai chữ "mất", dân gian cũng đọc gần như chữ 'Mắt' nên

nàng đem chữ đó ra để đùa chồng.  Vương bật cười, van nài xin chữa cho. Nàng nói:

- Chàng không nghe lời nói phải, trước đây vị tất không nghĩ

là em ghen, đâu biết rằng con hầu đó vốn không thể gần gũi được.  Lúc trước thực rất yêu chàng, nhưng chàng chỉ như gió xuân thổi  qua tai ngựa nên em ghét mà bỏ mặc. Nếu không đã chữa cho rồi.  Nhưng thầy lang phải xem kỹ chỗ đau đã!

Bèn sờ tay vào trong áo rồi đọc chú rằng:

- Chim vàng, chim vàng, chớ đậu cành gai. Vương bất giác cười rộ, cười xong thì bệnh khỏi. Mấy tháng sau Vương vì cớ cha già con dại thường nhớ nhà  không nguôi. Chàng đem tâm sự nói với vợ. Nàng nói:

- Về nhà thì không khó, chỉ không có ngày sum họp nữa thôi. Vương nước mắt lã chã, xin nàng về cùng. Phương Vân nghĩ  ngợi hồi lâu mới bằng lòng.  Ông Hoàn bày tiệc tiễn đưa, Lục Vân xách làn vào nói:

- Chị sắp ra đi, chẳng có gì tặng chị. Chỉ sợ khi đến Hải Nam

không có nhà mà ở nên đêm qua đã làm hộ chị lầu gác, xin đừng

chê bai là sơ sài.

Phương Vân cảm ơn em rồi nhận lấy. Đến gần xem thì thấy  dùng loại cỏ nhỏ kết thành lầu gác, toà lớn thì như quả thanh yên,  toà nhỏ thì như quả quất, tất cả chừng hơn hai chục toà. Trong  mỗi toà kèo cột rui mà đều phân minh đầy đủ; lại có giường phản  rèm tường, mỗi thứ chỉ to bằng hạt vừng.

Vương xem như đồ chơi con trẻ, lòng thầm khen cô em vợ

khéo tay.  Phương Vân nói:

- Nói thật với chàng, bọn em là tiên dưới đất, vì có túc duyên

nên được theo bên chàng. Em vốn không muốn đặt chân tới cõi  trần, nhưng chỉ vì chàng còn cha già, không nỡ trái lời. Đợi khi  cha đủ tuổi trời, chúng ta nên trở lại đây.

Phương xin vâng, ông Hoàn hỏi:

- Muốn đi thuyền hay đi xe? Phương sợ sóng gió nguy hiểm xin đi đường bộ. Ra đến cửa

thì ngựa xe đã chờ sẵn, vợ chồng từ biệt lên đường. Ngựa phi nhanh vun vút, chỉ thoáng chốc đã đến bờ biển, Vương trong lòng  lo không có đường đi.  Phương Vân đem ra một tấm lụa trắng ném về phương Nam,  lập tức hoá thành con đê dài, mặt đê rộng vừa một trượng, trong  nháy mắt xe ruổi qua, đê cũng thu lại dần. Đến một nơi, nước  triều tràn qua, bốn phía mênh mông, Phương Vân bảo dừng lại.  Nàng xuống xe lấy những đồ bằng cỏ ra, rồi cùng với bọn Minh  Đang mấy người sắp xắp bày đặt đúng theo phép tắc, chỉ trong  nháy mắt đã hoá thành ngôi nhà lớn.

Vợ chồng cùng vào, cởi bỏ hành lý, thì toà nhà không khác  chút nào với nơi đã sống trên đảo, giường ghế đều y nguyên như  phòng tân hôn lúc trước.  Trời đã xẩm tối, nhân nghỉ lại qua đêm. Sáng hôm sau, Phương Vân bảo Vương còn về đón cha mẹ. Vương sai đóng ngựa  ruổi về làng cũ.  Đến nơi thì nhà cửa đã thuộc về nhà họ khác. Hỏi người làng  mới biết mẹ và vợ đã chết, chỉ còn cha già. Con trai đam mê cờ bạc,  ruộng vườn gia sản hết sạch, ông cháu không thể có chỗ trú chân,  hiện nay tạm ở căn nhà thuê bên thôn Đoài. Vương lúc mới trở về, nghĩ về công danh vẫn còn vương vấn,  kịp khi nghe tin nhà như vậy, âu sầu buồn bã, tự nghĩ giàu sang  nếu có được thì so với những ảo ảnh trong khi hoa mắt nào có khác  gì.  Chàng quất ngựa sang thôn Đoài, thấy cha quần áo rách rưới, già sọm, thật đáng thương. Cha con gặp nhau khóc lạc cả  tiếng; hỏi đến đứa con bất hiếu, còn đi đánh bạc chưa về.  Vương bèn chở cha quay về. Phương Vân lạy chào xong, nấu  nước mời bố chồng tắm, đưa quần áo gấm cho ông thay, để ông  nghỉ ngơi trong ngôi nhà thơm ngát. Sau đó nàng sai mời các ông  bạn già cũ tới cùng cha trò chuyện, phụng dưỡng hơn cả các nhà  thế tộc.  Một hôm con trai Vương tìm đến, chàng dứt tình không cho  gặp, chỉ cho hai chục đồng vàng và sai người dặn: "cầm lấy mà  mua vợ, rồi lo làm ăn. Nếu còn đến nữa sẽ đánh chết tươi". Con  trai khóc mà đi. Vương từ khi trở về không hay tiếp khách, nhưng nếu bạn bè  cũ tình cờ đến thăm thì đón tiếp lưu luyến, khiêm nhường, khác  hẳn thuở trước. Riêng có Hoàng Tử Giới bạn đồng môn thuở trước  cũng là một bậc anh tài lận đận, được Vương lưu lại rất lâu, thường kể cho nghe nhiều chuyện kín và biếu tặng rất hậu.

Được ba bốn năm Vương ông mất, Vương bỏ vạn bạc chọn

đất chôn, làm ma theo đúng lễ.

Bấy giờ con trai Vương đã lấy vợ; con dâu quản chồng rất

nghiêm, nhờ thế con cũng đỡ cờ bạc.  Ngày vào đám, nàng dâu mới đến chào bố mẹ chồng.  Phương Vân thoạt gặp con dâu đã thấy người giỏi việc nhà,

bèn cho vợ chồng ba trăm đồng vàng để mua sắm điền sản.

Hôm sau chàng Hoàng cùng con Vương đến thăm thì lâu đài

nhà cửa đã không thấy nữa, chẳng biết ở đâu.

8. CÔ GÁI ÁO XANH

Trần Thị Băng Thanh dịch

Chàng họ Vu tên Cảnh, tự là Tiểu Tống, người Ích Đô, ở nhờ  chùa Lễ Tuyển để học. Ban đêm Cảnh đang giở sách ra đọc, bỗng  một cô gái đứng ngoài song cửa khen:

- Vu tướng công chăm học làm sao!

Vu tự nghĩ ở chốn núi sâu làm gì có con gái. Còn đang nghi

ngại, cô gái kia đã đẩy cửa bước vào cười bảo:

- Chăm học làm sao! Vu sửng sốt đứng dậy, nhìn xem thì thấy một nàng áo xanh,

váy dài, mềm mại xinh xắn không ai sánh được. Vu biết không

phải là người, cố vặn hỏi quê quán, nàng đáp:

- Chàng nhìn thiếp chẳng phải là kẻ cắn nuốt người, việc gì

phải hỏi đến cùng cho mệt!

Vu lòng thấy mến, bèn ngủ chung. Cởi đến chiếc áo lót bằng  lụa thì eo lưng nàng nhỏ chưa đầy hai nắm tay. Đêm gần tàn, nàng đã nhẹ nhàng ra đi. Từ đó không đêm nào không tới. Một  đêm cùng uống rượu, trong lúc chuyện trò cô gái tỏ ra rất sành âm  luật. Vu nói:

- Giọng nàng nhỏ mượt, nếu ca một khúc ắt khiến người

nghe tiêu hồn! Cô gái cười:

- Chẳng dám ca, sợ tiêu mất hồn chàng mà thôi! Vu cố nài, nàng nói:

- Thiếp chẳng tiếc sén gì đâu, chỉ sợ người khác nghe được.

Nếu chàng đã thích thì xin dâng chút tài mọn, nhưng chỉ hát nhỏ

để tỏ thôi nhé!

Nói rồi gót sen nhà nhẹ gõ nhịp vào chân giường mà hát  rằng: Cành cữu tiếng chim kêu,

Giữa đêm em chạy tản, Chẳng hờn ướt giày thêu, Chỉ sợ chàng không bạn. Tiếng hát khẽ như tiếng nhặng, nghe kỹ mới nhận biết được.

Nhưng lắng nghe thì giọng hát uyển chuyển trơn ấm, tai nghe mà

lòng rung động. Cô gái hát xong, mở cửa nhòm ra, bảo:

- Đề phòng ngoài song có người. Lại đi vòng quanh nhà xem xét rồi mới trở vào. Chàng hỏi:

- Sao nàng lại lo ngờ quá thế ? Cười đáp:

- Ngạn ngữ có câu: Ma sống trộm thường sợ người, thân phận thiếp là thế đấy! Lát sau đi ngủ, buồn bã không vui, nói:

- Chút phận bình sinh có lẽ chấm dứt ở đây chăng? Vu vội hỏi han, cô gái nói:

- Thiếp thấy lòng hồi hộp quá, lộc của thiếp e hết rồi. Vu an ủi:

- Hồi hộp trong lòng hay máy mắt là chuyện bình thường,

sao vội nói thế ?

Cô gái hơi yên lòng bèn cùng nhau ân ái. Đêm tàn, nàng khoác áo bước xuống giường. Đang định mở cửa thì cứ bồn chồn  vào ra, nói:

- Không hiểu sao lòng thiếp tự nhiên thảng thốt khiếp sợ, xin

tiễn thiếp ra khỏi cửa. Vu trở dậy, đưa nàng ra tận ngoài cửa. Nàng dặn:

- Chàng đứng đây trông cho thiếp. Thiếp vượt khỏi tường này  rồi hẵng vào. Vu đáp:

- Được rồi. Trông thấy nàng vừa ngoặt khỏi hành lang đã bặt tăm,

không thấy đâu nữa. Vu đang định quay vào ngủ thì nghe nàng

kêu cứu rất gấp. Vu vội chạy đắn nhìn quanh, không thấy đâu,  nhưng tiếng kêu vọng ra từ mái hiên. Ngẩng đầu nhìn kỹ thì một  con nhện to bằng viên đạn đang chộp bắt một sinh vật nhỏ; tiếng  kêu vo ve đau đớn. Vu phá mạng nhện, khều xuống, gỡ bỏ những  sợi tơ nhện chằng trói, thì ra là một con ong xanh thoi thóp sắp  chết. Mang về phòng, đặt ở đầu bàn. Con ong hồi tỉnh, một lúc mới  bò được; nó thong thả leo lên nghiên, nhúng chân vào mực rồi leo  ra đậu trên tràng kỷ, bò thành chữ "tạ" rồi chớp cánh mấy lần mới  xuyên qua cửa sổ mà bay đi, từ đó không trở lại nữa.

9. THANH MAI

Đỗ Ngọc Toại dịch

Thư sinh họ Trình ở Bạch Hạ là người lỗi lạc, không câu thúc. Một hôm, ở ngoài về, cởi thắt lưng, thấy đầu dây nằng nặng  như có vật gì bám vào. Nhìn xuống không thấy gì. Ngoảnh đi ngoảnh lại có người con gái từ sau áo hiện ra, vén tóc mỉm cười,  xinh đẹp tuyệt trần. Trình ngờ là ma. Cô gái nói:

- Thiếp không phải là ma, mà là hồ đây. Trình nói:

- Đã là giai nhân thì ma cũng không sợ, huống chi là hồ. Bèn cùng nhau giao hoan. Hai năm sau, nàng sinh được đứa  con gái, đặt tên là Thanh Mai.  Nàng thường khuyên Trình:

- Đừng lấy vợ, tôi sẽ sinh con trai cho anh. Trình tin lời bèn không lấy ai nữa. Họ hàng bạn hữu đều chê cười, Trình xiêu lòng, lại lấy người

con gái họ Vương ở Hồ Đông.

Hồ nghe tin, tức giận, đến cho con gái bú rồi giao cho Trình

nói:

- Đây là món hàng phải bù tiền của anh, để nó sống hay giết

nó đi đều tuỳ anh, tôi việc gì đi làm vú nuôi cho người? Đoạn ra cửa đi thẳng. Khi Thanh Mai lớn lên thông minh, linh lợi, mà vẻ người

thanh tú y hệt như mẹ. Được ít lâu, Trình bị bệnh chết, Vương thị  cũng tái giá, gửi nuôi Thanh Mai ở người chú họ. Chú phóng đãng  vô hạnh, định đem bán để kiếm lợi. Gặp có ông tiến sĩ họ Vương,  còn ở nhà chờ bổ, nghe tiếng nàng thông minh, liền bỏ ra một món  tiền lớn mua về để hầu hạ con gái là A Hỷ.  Hỷ vừa mười bốn, dung nhan tuyệt thế, thấy Thanh Mai vừa  lòng lắm, cho ngủ chung một giường.

Thanh Mai cũng khéo léo hầu hạ, thường đón biết chủ, nên

cả nhà đều yêu thương.

Trong vùng có chàng thư sinh họ Trương, tên là Giới Thụ,  nhà nghèo xác, không có chút sản nghiệp, phải ở thuê căn nhà của  ông Vương. Nhưng chàng nết na, hiếu thuận, không cẩu thả, lại  chăm học.  Một hôm, Thanh Mai tình cờ sang nhà, thấy chàng ngồi trên  một hòn đá ăn cháo tấm, vào nhà trong nói chuyện với mẹ chàng  thì thấy trên bàn có cái giò lợn. Lúc ấy người cha đang ốm, chàng  vào nâng cha dậy đi tiểu, nước tiểu dây bẩn ra áo chàng. Sợ ông cụ  thấy sẽ ân hận, chàng vội giấu vết bẩn, tự ra ngoài giặt giũ.

Mai thấy thế lạ lắm, về kể chuyện đó rồi nói với cô chủ:

- Người khách thuê nhà của nhà ta không phải là người tầm  thường, nương tử không muốn lấy người chồng xứng đáng thì thôi,  còn muốn lấy được người xứng đáng thì chàng Trương chính là  người ấy.

Cô gái sợ cha mẹ chê chàng nghèo, Mai nói:

- Không phải, việc này là do ở nương tử, nếu thấy được, em  sẽ bảo riêng với cậu ấy để nhờ người làm mối. Phu nhân tất gọi  nương tử đến bàn, bấy giờ nương tử chỉ vâng một tiếng là tốt đẹp  thôi.

Cô gái lại sợ sau này nghèo mãi, sẽ bị người ta chê cười. Mai

nói:

- Em cam đoan là biết xem tướng kẻ sĩ trong thiên hạ, nhất

định không nhầm. Hôm sau, sang nhà nói chuyện với mẹ Trương.  Bà cụ hoảng hốt, cho lời cô gái là triệu chẳng lành. Mai bảo:

- Tiểu thư nghe nói đến công tử nhà, khen công tử là người có

đức, cháu đã nhòm biết tứ như vậy, nên mới nói. Người mối đến,  hai chúng tôi sẽ giúp thêm thì việc có thể xong. Bằng không được  thì đối với công tử cũng có gì là nhục đâu?

Bà cụ nói : Được.

Bèn nhờ bà bán hoa, họ Hầu đến hỏi. Phu nhân nghe xong,  buồn cười, nói lại với Vương. Vương cũng cười to. Gọi con gái đến,  kể lại Hầu nhị. Cô gái chưa kịp trả lời, Thanh Mai đã hết sức tán  tụng chàng là người hiền đức, quyết phải quý hiển. Vương phu nhân lại hỏi rằng:

- Đây là việc trăm năm của mày, nếu có thể ăn cơm hẩm gạo

lức được thì ta cũng bằng lòng cho. Cô gái cúi đầu một lúc lâu, ngoảnh mặt vào vách nói:

- Giàu nghèo là số, nếu số tốt thì có nghèo cũng chẳng lâu,

mà lâu dài sẽ không còn nghèo. Còn như số đã xấu thì tuy gấm vóc  vương tôn mà có phải ít người không thước đất cắm dùi đâu? Việc  này xin tuỳ thầy mẹ.

Lúc đầu Vương bàn với con gái cũng chỉ là muốn mua một

trận cười, đến khi nghe thấy con nói vậy thì bụng không vui, nói:

- Mày muốn lấy gã họ Trương ư? Cô gái không đáp. Lại hỏi, vẫn không đáp. Giận nói:

- Con này cốt cách bần tiện, chẳng muốn khá, định xách bị

làm vợ thằng ăn mày, không biết xấu chết quách đi!

Cô gái đỏ mặt, uất giận, cố cầm nước mắt bước ra, bà mối

cũng trốn mất.

Thanh Mai thấy việc không xong, muốn tự làm mối cho mình. Mấy hôm sau đang đêm đến nhà Trương. Chàng đang đọc  sách, giật mình hỏi đến làm gì thì lời lẽ thổ lộ có phần úp mở.  Chàng liền nghiêm nét mặt mà từ khước.

Mai khóc nói:

- Thiếp là con nhà tử tế, không phải là gái dâm bôn, chỉ vì

thấy chàng là người hiền đức nên muốn đem thân để nương tựa. Chàng nói:

- Nàng yêu tôi, bảo tôi là người hiền đức, mà việc đêm hôm

ám muội, kẻ tự trọng cũng không làm nữa là người hiền đức ư.  Trước lăng nhăng mà sau thành vợ chồng, người quân tử cũng cho  là không nên, nữa là việc không thể thành được thì sau này hai  bên đối xử với nhau thế nào?

Mai nói:

- Nếu vạn nhất mà thành được, thì có ra ơn cưu mang được

không?Chàng nói:

- Được người như nàng, lại còn mong gì hơn nữa. Nhưng có

ba điều không thể, và không biết làm thế nào, nên không dám

khinh dị mà nhận lời. Mai hỏi:

- Là những gì? Đáp:

- Nàng không có khả năng tự chủ, nên không thể, thì biết

làm thế nào? Dù có tự chủ mà thầy mẹ tôi không bằng lòng thì  cũng không thể, vậy biết làm thế nào? Dù thầy mẹ tôi bằng lòng  mà thân nàng cao giá, tôi nghèo không sao chuộc được, thì lại càng  không thể, và biết làm thế nào? Thôi nàng về ngay cho, cái hiềm  gốc mận ruộng dưa thật đáng sợ.

Mai sắp đi, lại dặn rằng:

- Nếu chàng có lòng thì xin cùng nhau lo toan. Chàng nhận lời. Mai về, cô chủ hỏi đi đâu, bèn quỳ mà tự

thú. Cô gái giận là dâm bôn, toan đánh. Mai khóc, biện bạch rằng

không có điều gì khác, nhân mới kể thực tình. Cô gái thở dài nói:

- Không đi lại cẩu thả, thế là người có lễ; hỏi cha mẹ, thế là  người có hiếu; không khinh dị mà nhận lời, thế là người có tín. Có  ba đức tốt ấy, trời tất sẽ giúp. Người đó không lo nghèo đâu.

Đoạn lại nói:

- Mày định thế nào? Thanh Mai đáp:

- Làm vợ anh ấy. Cô gái cười nói:

- Con ngây, mày tự chủ được ư? Mai nói:

- Không được thì chỉ còn chết thôi. Cô gái nói:

- Ta sẽ làm cho mày được như nguyện. Mai cúi đầu mà vái. Lại vài hôm sau, nói với cô gái rằng:

- Hôm nọ cô nói là đùa chăng? Hay quả có lòng thương em

thực? Nếu quả là thương thì còn việc nhỏ này nữa, xin rủ lòng

thương cho trọn. Cô gái hỏi việc gì. Đáp:

- Chàng Trương không có tiền cưới mà tì này cũng không lấy

gì để tự chuộc mình ra được. Nếu ông bà đòi nhiều tiền thì có gả

em cũng như không gả thôi. Cô gái trầm ngâm rồi nói:

- Việc này thì sức ta không làm nổi. Ta cho mày đi lấy chồng

sợ còn chưa được, huống chi là bảo không đòi tiền chuộc, thì tất

ông bà không nghe, mà ta cũng không dám nói đâu.

Thanh Mai nghe nói thế, nước mắt ròng ròng, chỉ xin nàng

thương mà cứu vớt. Cô gái nghĩ lúc lâu, nói:

- Thôi thì ta còn để dành được một ít vàng, sẽ dốc túi ra giúp

mày vậy.

Mai vái tạ, nhân lẻn sang bảo với Trương. Mẹ Trương mừng  lắm, cố vay mượn khắp nơi, cộng được số tiền kha khá, cất đi đợi  tin mừng.

Vừa gặp lúc Vương được bổ làm quan tạ ở Khúc ốc, Hỷ thừa

dịp nói với mẹ:

- Thanh Mai tuổi đã lớn, nay nhà ta sắp chuyện đến nơi thầy

trị nhậm, chi bằng cho nó ra.

Phu nhân vốn thấy Thanh Mai khôn ngoan quá, sợ lại dẫn  con gái vào đường bất nghĩa, cũng định đem gả đi mà sợ con gái  không vui. Nay nghe con nói, mừng quá. Hai hôm sau, có bà mối  đến tỏ bày định của Trương Thị. Vương cười nói:

- Nhà đó thì xứng đôi với thị tỳ nhà ta rồi; trước kia sao lại  càn rỡ thế. Nhưng nếu bán nó làm tỳ thiếp ở cửa nhà quan thì  được giá gấp đôi hồi mua đấy.

Cô gái vội bước lên nói:

- Thanh Mai hầu hạ con đã lâu, nếu đem bán nó làm hầu  thiếp, thì thật không nỡ. Vương bèn truyền cho nhà họ Trương mang tiền trả nguyên  số sẽ gả Thanh Mai cho chàng. Khi đã về nhà chồng, nàng hầu hạ cha mẹ chồng rất hiếu,  chiều chuộng còn hơn cả con trai chiều bố mẹ, làm lụng rất siêng  năng, ăn rau cám không lấy làm khổ. Vì thế cả nhà ai cũng yêu  kính Thanh Mai. Mai lại làm thêm nghề thêu thùa, bán chạy lắm  người mua đợi ở cửa chỉ sợ không mua được. Được thêm món tiền,  nhà cũng đỡ túng. Nàng lại thường khuyên chàng chớ lo việc nhà  mà lỡ việc học, nhà cửa cứ phó mặc cho nàng. Nhân ông chủ đi  nhậm chức, nàng sang tiễn A Hỷ, Hỷ trông thấy khóc mà nói:

- Em được toại nguyện rồi, ta cũng không bằng. Mai đáp:

- Được thế này là ai cho em mà dám quên, nhưng cô đừng  bảo là không bằng con hầu, e lại giảm tuổi thọ của con hầu đi đấy. Bèn khóc mà biệt nhau. Vương đến đất Tấn được nửa năm thì phu nhân chết, quan

tài quàn ở trong chùa. Lại hai năm sau, Vương vì tham tang bị  cách chức, phải bồi thường hàng vạn, dần dần nghèo túng, không  đủ ăn, đầy tớ cũng bỏ đi. Bấy giờ bệnh đậu lan rộng, Vương mắc  bệnh rồi chết, chỉ còn một vú già ở với cô con gái; chẳng bao lâu vú  già cũng chết nốt. Nàng càng lênh đênh cơ khổ. Có bà cụ hàng xóm  khuyên đi lấy chồng, nàng nói:

- Ai chôn cất được cha mẹ tôi, tôi sẽ xin theo.

Bà cụ thương tình tặng cho mấy đấu gạo rồi đi. Nửa tháng

sau lại đến nói:

- Tôi đã hết sức giúp nương tử, nhưng việc này khó quá! Người nghèo thì không sao chôn cất được, mà kẻ giàu thì chê cô là  con gái của một gia đình sa sút, biết làm thế nào. Có một cách này,  chỉ sợ nương tử không theo được thôi.

Nàng hỏi:

- Cách gì? Nói rằng:

- Ở gần đây có một chàng họ Lý, muốn lấy vợ lẽ; nếu được

trông thấy dung nhan thì dầu có bảo tống táng thật linh đình, hắn  chịu cáng đáng mà không tiếc. Nàng khóc oà lên, nói:

- Thiếp là con nhà quan, mà phải đi làm lẽ người ta ư?

Bà cụ không nói gì, bỏ đi. Sau đấy, mỗi ngày chỉ được một  bữa, gắng sống để chờ xem có ai hỏi không, nhưng ở được nửa năm  thì không chịu được nữa. Một hôm bà cụ đến, nàng khóc lóc nói:

- Khốn đốn thế này, vẫn chỉ muốn chết, còn dùng dắng sống  tạm bợ đây là vì hai cỗ quan tài còn đó. Nếu đã đâm đầu xuống  ngòi xuống rãnh rồi thì ai thu nhặt nắm xương cho cha mẹ? Cho  nên nghĩ lại chẳng bằng nghe lời bà vậy. Bà cụ dẫn Lý đến. Thoáng trông thấy nàng, anh ta thích lắm, tức thì bỏ tiền ra lo việc tống táng, cả hai cỗ quan tài cũng  đưa đi, xong rồi mới đón nàng về. Vào nhà chào vợ cả, vợ cả vốn  hung hãn, lại cả ghen, lúc đầu Lý cũng chưa dám nói là thiếp, chỉ  nói thác là mua tỳ. Đến khi thấy nàng thì nổi giận đùng đùng, liền  vác gậy đuổi thẳng không cho vào nhà. Nàng rũ tóc, nước mắt giàn  giụa, không biết tiến thoái đằng nào. Có một ni sư già đi qua, rủ  về cùng ở.

Nàng mừng bèn theo về. Đến am, nàng vái xin làm lễ cắt tóc, bà sư không cho nói:

- Tôi trông nương tử không phải chịu đày đoạ lâu trong cảnh

phong trần. Am đây dưa muối gạo lức, kham khổ cũng đủ no, hẵng

cứ tạm ở để đợi thời, thời đến nương tử khắc sẽ đi!

Ở được ít lâu, bọn vô lại trong chợ dòm thấy nàng đẹp, cứ  đến đập cửa, buông lời trêu ghẹo làm vui. Bà sư không ngăn được.  Nàng kêu khóc toan tự tử. Bà sư đến cầu xin ông nọ ở bộ Lại yết  thị nghiêm cấm, lũ thiếu niên ác nghịch kia mới hơi né tránh. Sau  đang đêm có kẻ đào tường vào nhà chùa, bà sư kêu lên bộ, bắt  được đứa cầm đầu, đưa về quận phạt đòn, mới dần dần được yên. Lại được hơn một năm, có một công tử thế gia đi qua am thấy nàng, kinh ngạc lắm, ép bà sư dỗ dành nàng, lại đem nhiều  tiền đến đút lót cho bà sư. Bà sư mềm mỏng nói rằng:

- Người ấy con nhà trâm anh, không chịu làm lẽ, công tử cứ

về đi, rồi thong thả xin bẩm lại.

Lúc y đi rồi, nàng toan uống thuốc độc tự tử, bỗng đêm nằm  mộng thấy cha đến, mặt mày đau khổ, nói rằng: Ta không theo  con, để con đến nỗi này, ăn năn thì đã muộn rồi, nhưng con hãy  khoan, đừng chết vội, ước nguyện của con còn có thể đạt được.  Nàng lấy làm lạ. Trời sáng, rửa mặt xong, bà sư trông thấy giật  mình nói:

- Trông sắc mặt nương tử, trọc khí đã tiêu hết, tai ương

không đáng lo nữa. Phúc sẽ lại đến, đừng quên thân già này nhé.

Nói chưa dứt lời, nghe có tiếng gõ cửa, nàng sợ thất sắc, nghĩ  bụng tất là đầy tớ nhà công tử nọ. Bà sư mở cửa, quả thế thực.  Bọn đầy tớ xúm lại hỏi việc mưu tính thế nào. Bà sư ngọt ngào đon  đả, xin hoãn ba ngày nữa. Chúng thuật lại lời chủ:

- Nếu việc không xong, bắt bà nói thế vào.

Bà sư vâng dạ chúng mới đi. Cô gái đau đớn lắm, lại muốn tự  tử, bà sư ngăn lại. Nàng lo rằng ba ngày nữa chúng trở lại sẽ  không biết nói thế nào. Bà sư nói:

- Còn thân già này đây, chém giết tôi xin chịu.

Hôm sau, trời vừa trưa thì mưa như trút nước. Bỗng nghe có  mấy người đập cổng, réo gọi ồn ào; nàng tưởng lại có biến, khiếp sợ  không biết làm thế nào. Bà sư đội mưa ra mở cổng, thấy chiếc kiệu  đỗ lại, một đám thị tỳ đỡ một người đẹp bước ra, kẻ hầu người hạ  thầy tớ oai vệ, mũ lọng rất lộng lẫy. Kinh ngạc hỏi thăm; đáp rằng:

- Đây là bà nội tướng quan tư lý tạm vào tránh mưa.

Bà dẫn vào trong điện, chuyển sập mời ngồi; bọn người nhà  thị tỳ chạy vào các phòng trai tìm chỗ nghỉ. Vào trong buồng thấy  nàng, cho là đẹp, liền chạy ra bẩm với phu nhân. Một lúc mưa tạnh phu nhân đứng lên xin đi thăm thiền xá  trong am. Bà sư bèn đưa vào. Trông thấy cô gái kinh ngạc quá, cứ  nhìn chằm chằm, không chớp mắt, nàng cũng nhìn lại rất lâu. Thì  ra phu nhân không phải là ai khác, chính là Thanh Mai. Hai người  đều khóc nức nở, nhân mới cùng kể lại say sưa. Mới biết Trương  ông đã ốm mà mất. Chàng Trương sau khi hết tang, đỗ liền thi  hương, thi hội, được bổ làm quan tư lý. Chàng rước mẹ cùng đi,  sau lại rời cả gia quyến đến.

Cô gái than thở nói:

- Hôm nay trông nhau mà sao như một trời một vực! Mai cười, đáp:

- Cũng may nương tử gặp bước gian truân, chưa lấy ai, chính

là trời muốn cho chúng ta sum họp đấy thôi. Nếu không bị mưa  cản thì làm gì có cuộc gặp gỡ bất ngờ này? Trong việc này có quỷ  thần chứ không phải sức người làm được. Liền lấy mũ ngọc, áo gấm, giục cô gái thay. Nàng cúi đầu bỡ  ngỡ. Bà sư cũng khuyên thêm. Nàng sợ cùng ở chung thì danh không được thuận. Mai nói:

- Danh phận đã có từ trước, thiếp đâu dám quên đức lớn, vả  nghĩ chàng Trương đâu phải là người phụ nghĩa? Ép thay quần áo  rồi từ biệt sư bà mà đi.

Về đến nơi, mẹ con đều mừng. Nàng sụp xuống lạy nói:

- Ngày nay không còn mặt nào dám trông thấy mẹ! Mẹ cười khuyên giải; nhân mới bàn chọn ngày làm lễ hợp

cẩn. Cô gái nói:

- Nếu trong am mà còn đường sống, dù chỉ bằng sợi tơ, thì  cũng không theo phu nhân đến đây; ví như còn nghĩ đến tình cũ,  thì xin cất cho một túp lều để đặt tấm bồ đoàn niệm Phật, thế là  đủ rồi. Mai cười mà không nói gì. Đến ngày, ôm các thứ trang sức  lộng lẫy, nàng loay hoay không biết là thế nào. Giây lát bỗng nghe  tiếng nhạc nổi lên, nàng càng không tự chủ được. Mai sai thị tỳ, u  già ép nàng mặc áo rồi xốc tay đỡ đưa ra. Thấy chàng mũ áo đứng  vái, nàng bất giác cũng ngơ ngẩn vái theo. Lễ xong, Mai kéo nàng  vào động phòng, bảo rằng:

- Ngôi vị này bỏ trống, đợi chị đã lâu rồi. Rồi lại ngoảnh vào chàng nói đùa:

- Đêm nay được dịp đền ơn, phải làm cho tròn nhé. Quay ra toan đi. Cô gái nắm lấy quần. Mai cười nói:

- Đừng giữ em lại, việc này không thể làm thay nhau được. Rồi gỡ tay thoát ra. Thanh Mai đối xử với cô gái rất kính cẩn, không dám giành

riêng phần ân ái. Mà cô gái vẫn thẹn thùng không yên tâm. Vì  vậy, bà mẹ bắt gọi cùng nhau là phu nhân, nhưng Thanh Mai rốt  cục vẫn giữ lễ tỳ thiếp, không dám lơ là.

Ba năm sau, Trương được triệu vào kinh đô, đi qua am cũ  của bà sư, đem năm trăm lạng vàng để tạ ơn sư bà; bà sư không  nhận, cố ép mới nhận hai trăm lạng để dựng đền đại sĩ và lập bia  cho Vương phu nhân. Sau Trương đến làm thị lang. Trình phu nhân sinh được hai trai, một gái. Vương phu nhân sinh được bốn  trai, một gái. Trương dâng thư trần tình, hai người đều được phong làm phu nhân.

10. THẠCH THANH HƯ

Trần Văn Từ, Nguyễn Chí Viễn dịch

Hinh Vân Phi, người Thuận Thiên, thích đá, thấy đá đẹp,  không tiếc tiền mua giá cao. Tinh cờ đánh cá ở sông, có vật vướng  vào lưới, lặn xuống lấy thì được một tảng đá bề ngang bảy thước,  bốn mặt long lanh, núi non trùng điệp kỳ tú. Hinh mừng lắm, như  bắt được của báu. Trở về lấy gỗ đàn hương tía chạm thành cái đế  bày ở đầu bàn. Mỗi khi trời sắp mưa thì các lỗ đá đùn mây, nhìn  xa như bông đùn kín lỗ hổng. Có nhà thế hào nọ, đến cửa xin cho xem, đoạn trao ngay cho  một đứa đầy tớ khoẻ mạnh vác lấy, quất ngựa đi mất, Hinh không  làm thế nào được, chỉ dậm chân uất ức mà thôi. Đứa đầy tớ vác đá  đến bờ sông nghỉ vai ở trên cầu, chợt tuột tay, đá rơi xuống sông.  Nhà hào phú giận, lấy roi đánh đầy tớ, rồi bỏ ngay tiền ra, thuê  người lặn giỏi, tìm đủ cách mò lên được, rút cuộc không thấy đâu  cả. Từ đó,người mò đá ngày ngày kéo đến đầy sông, mà chẳng ai  thấy được. Sau đó, Hinh đến chỗ đá rơi, nhìn dòng sông mà than thở thì  thấy nước trong suốt đáy, tảng đá vẫn ở dưới đó. Hinh mừng quá,  cởi áo lặn xuống, ôm đá lên. Về nhà rồi không bày ở nhà sảnh nữa,  dọn sạch phòng trong, đặt ở đó.

Một hôm, có một ông cụ gõ cửa xin xem đá. Hinh nói thác

rằng đã mất đã lâu. Cụ cười mà rằng:

- Ở phòng khách không có sao? Hinh bèn mời vào phòng khách, để chứng tỏ là không có

thực. Vào đến nơi thì rõ ràng tảng đá này ở trên kỳ, ngạc nhiên

không biết nói sao.  Ông cụ vỗ vào tảng đá nói rằng:

- Đây là vật cũ của nhà tôi, mất đã lâu, vẫn còn ở đây à? Nay  đã thấy xin cho lại. Hinh quẫn quá, bèn tranh với ông cụ làm chủ tảng đá.  Ông cụ cười mà hỏi:

- Đá là của nhà ông, lấy gì làm bằng? Hinh không trả lời ra sao được. Ông cụ nói:

- Tôi thì biết rõ, trước và sau tảng đá có chín mươi hai lỗ,

trong lỗ lớn có năm chữ: Thanh Hư Thiên Thạch Cung.

Hinh xem kỹ, trong lỗ ấy quả có hàng chữ nhỏ như hạt gạo,  rán hắt sức nhin mới có thể thấy được; lại đếm lỗ, đúng như số ông  cụ nói; Hinh không trả lời được, nhưng cũng cố chấp không chịu  đưa. Ông cụ cười mà nói rằng:

- Của nhà ai mà ông đòi làm chủ ư?

Chắp tay vái chào đi ra. Hinh tiễn ra đến ngoài cửa, quay  vào thì đá đã biến đâu mất. Hinh vội đuổi theo, thấy ông cụ thủng  thỉnh bước đi cũng chưa xa, chạy tới kéo vạt áo mà van xin. Ông  cụ nói:

- Lạ chưa, tảng đá bảy thước, há có thể cầm lấy giấu trong

tay áo hay sao?

Hinh biết là thần, cố kéo về nhà, quì xuống van xin. Ông cụ

bèn hỏi:

- Đá đó thực là của nhà ông hay là của nhà tôi? Hinh đáp:

- Quả là của nhà cụ, chỉ xin cụ dứt tình mà cho tôi. Ông cụ nói:

- Đã vậy thì đá vẫn ở đó. Vào đến phòng trong thì đá vẫn nguyên chỗ cũ. Ông cụ nói:

- Của báu trong thiên hạ nên để cho người biết quý. Đá này

có thể tự chọn lấy chủ, tôi cũng mừng. Nhưng nó vội xuất hiện, ra  mắt hơi sớm, ma kiếp chưa trừ, tôi thực muốn mang nó đi, đợi ba  năm nữa mới đem tặng ông. Nếu muốn giữ nó ngay thì phải giảm  tuổi thọ ba năm, nó mới có thể ở mãi với ông được. Ông có bằng  lòng không?

Hinh đáp:

- Bằng lòng. Ông cụ bèn lấy hai ngón tay đặt vào một lỗ đá, thấy đá mềm

như bùn, theo ngón tay mà vít kín lại. Lần lượt vít ba lỗ. Ông cụ

nói:

- Số lỗ trên đá là tuổi thọ của ông. Xong rồi từ biệt mà đi. Hinh hết sức giữ lại, ông cụ nhất định

từ chối; hỏi họ tên, cũng không nói, rồi đi ngay.

Được hơn một năm, Hinh có việc đi vắng, đêm có kẻ trộm vào  buồng, chẳng lấy cái gì, chỉ lấy tảng đá mà mang đi. Hinh về tiếc  tưởng chết, dò hỏi thuê tìm, tuyệt không ra vết tích. Được vài năm,  tinh cờ vào chùa Báo Quốc, thấy có người bán đá, thì ra là vật cũ  của minh, bèn nhận lấy. Người bán đá không chịu, nhân đó vác đá  đến cửa quan.

Quan hỏi:

- Lấy gì làm bằng? Người bán đá nói đúng số lỗ. Hinh hỏi còn gì khác nữa, người

bán đá không nói được. Hinh bèn nói năm chữ trong lỗ, với ba vết

ngón tay, lý ngay được tỏ.

Quan toan phạt đánh người bán đá, người ấy khai là mua ở

chợ mất hai mươi đồng vàng, bèn tha.

Hinh lấy được đá về, lấy gấm bọc lại, cất vào trong rương,  thỉnh thoảng mới lấy ra ngắm nghía một lần, đốt trầm trước rồi  mới lấy đá ra.

Có ông thượng thư nọ đem một trăm đồng vàng đến mua.

Hinh bảo:

- Dẫu là vạn lạng, cũng không đổi. Thượng thư nổi giận ngầm lấy việc khác mà hãm hại. Hinh

bị bắt, lo cầm bán hết điền sản chạy vạy. Thượng Thư nhờ người

bắn tin cho con Hinh là muốn lấy đá. Con thưa với Hinh.

Hinh bằng lòng chết theo đá, không chịu bỏ. Vợ bàn riêng với  con, dâng đá cho Thượng Thư. Hinh ra khỏi ngục mới biết, chửi vợ  đánh con, nhiều lần toan thắt cổ chết, người nhà đã biết mà cứu  thoát. Một đêm nằm mơ thấy một người đàn ông đến, tự xưng là  Thạch Thanh Hư, bảo Hinh chớ buồn:

- Chỉ tạm biệt nhau hơn một năm thôi, ngày hai mươi tháng  tám sang năm, lúc tờ mờ sáng, có thể đem hai quan tiền đến cửa  Hải Đại chuộc về. Hinh được mộng, mừng rỡ, ghi cẩn thận ngày tháng. Còn tảng đá ở nhà thượng thư cũng mất vẻ kỳ lạ, không còn đùn mây  nữa, lâu dần cũng coi thường. Năm sau thượng thư có tội, bị cách  chức rồi chết.  Đúng ngày hẹn, Hinh đi đến cửa Hải Đại thì gia nhân quan  thượng thư ăn cắp tảng đá đem ra đó, tìm người để bán, nhân đó  Hinh bỏ hai quan tiền mua được về. Về sau, Hinh sống đến tám mươi chín tuổi, tự sắm sửa quan  quách, lại dặn con, hễ minh chết thì lấy đá chôn theo. Đến khi  mất, con vâng lời trối, chôn đá vào trong mộ. Được độ nửa năm, kẻ  trộm đào mộ lấy đá đi. Người con biết nhưng không tìm hỏi ở đâu  được. Qua hai năm, cùng đầy tớ đi trên đường, chợt thấy hai người  mồ hôi nhễ nhại, chạy theo, ngửa mặt lên không đưa tay vái và  nói:

- Hinh tiên sinh, tha cho chúng tôi, hai đứa lấy đá đi chẳng

qua bán được bốn lạng bạc mà thôi.

Bèn bắt trói lại, đưa đến quan, quan hỏi tên liền phục tội  ngay. Hỏi đến đá, thì nói là bán cho người họ Cung. Lấy đá đến,  quan cầm xem rất thích, muốn chiếm, bèn sai cất vào kho. Viên lại  vừa nâng tảng đá lên thì bỗng rơi xuống đất, vỡ làm mười mấy  mảnh, ai nấy đều thất sắc. Quan cho cùm hai tên trộm, ghép vào  tội chết.

Con Hinh nhặt các mảnh đá rồi lại đem chôn vào mộ như cũ.

11. CÔNG TÔN HẠ

Ngô Thế Long dịch

Vùng Bảo Định có chàng Mỗ, học sinh rường Quốc Học, sắp

vào kinh đi lo lót tiền để kiếm chức Huyện Doãn.

Đang sửa soạn hành trang thì bị ốm, hơn một tháng không

dậy được.  Bỗng đứa tiểu đồng vào thưa: Có khách đến. Mỗ cũng quên cả bệnh, chạy ra đón khách. Khách ăn mặc sang trọng, thuộc loại người quyền quí. Mỗ vái chào mấy lượt rồi mời vào nhà, hỏi khách từ đâu tới. Khách đáp:

- Tôi tên Tôn Công Hạ, môn khách của hoàng tử thứ mười

một. Nghe tin ngài chuẩn bị hành trang vào kinh lo chức Huyện  Doãn, ngài đã có chí ấy sao không lo ngay chức Thái Thú có hơn  không?

Mỗ khiêm tốn từ chối, chỉ nói:

- Tôi tài lực mỏng không dám có ước vọng quá cao. Khách tình nguyện cố gắng hết sức mình giúp Mỗ, bảo Mỗ

hãy chỉ bỏ trước ra nửa số tiền thôi, nếu xong việc, sẽ đến nhậm sở

lấy nốt. Mỗ rất mừng, hỏi kế sách thế nào. Khách trả lời: Tổng Đốc, Tuần Phủ đều là bạn rất thân của tôi. Chỉ cần đưa

tạm năm nghìn quan là mọi việc xong tất. Trước mắt, ở đất Chân

Định chức Thái Thú đang khuyết, cần phải lo tính ngay. Mỗ ngại là vị ở ngay tỉnh nhà. Khách cười bảo:

- Ngài khéo lo nghĩ vẩn vơ. Cứ chỉ có tiền là được rồi. Còn ai

hỏi đến gỗ tang gỗ tử ấy ở đất Ngô hay đất Việt làm gì.

Mỗ rốt cuộc vẫn trù trừ, ngại rằng việc này hơi trái lẽ

thường. Khách bảo:

- Không phải nghi ngờ gì nữa. Tôi xin nói thực với ngài: đây  là chức Thành Hoàng ở dưới âm ty bị khuyết. Tuổi thọ của ngài đã  hết. Sổ ma đã chấm rồi. Phải thừa dịp này mà xoay xở mới có thể  trở thành người quý hiện ở âm phủ được.

Nói rồi lập tức đứng dậy từ biệt. Lại dặn:

- Ngài hãy tự suy tính đi, ba ngày nữa sẽ gặp lại. Sau đó khách ra cổng, lên ngựa mà đi. Mỗ bỗng mở mắt ra, vĩnh biệt vợ con, bảo mang tiền để dành

của nhà đi mua một lạng thoi vàng giấy, đến nỗi vét hết mặt hàng  đó trong quận, rồi đem chất đống giữa sân lẫn với trâu ngựa giấy,  cùng các con nộm bằng rơm, đốt suốt đêm ngày, tro cao như núi. Ba ngày sau khách đến thật. Mỗ đem tiền ra trao. Khách dẫn Mỗ đến ngay công thự. Thấy một vị quan ngồi ở trên điện, bàn  sụp lạy. Quỉ quan hỏi qua tên họ, đoạn khuyên Mỗ những câu như  Thanh liêm, cẩn thận...ý rồi lấy văn bằng ra, gọi chàng tới trước  án mà trao. Mỗ rập đầu, ra khỏi cổng thự. Tự nghĩ: giám sinh vốn là  chân thấp hèn, nếu không có xe cộ, quần áo rực rỡ thì không đủ để  ra oai với bọn lại thuộc. Do đó, chàng sắm thêm xe, ngựa. Lại sai  bọn lính ma đem chiếc xe kết hoa về đón người thiếp yêu của mình. Cắt đặt vừa xong, thì đoàn nghi trượng từ Chân Định đã tới.  Suốt đoạn đường hơn một dặm, kẻ đón người đưa, ồn ào tấp nập.  Chàng thấy đắc ý lắm. Bỗng toán đi trước ngừng chiêng trống, dẹp cờ quạt. Đang  khi ngơ ngác sợ hãi, thấy những người cưỡi ngựa đều nhảy cả  xuống, phủ phục ở bên đường. Người chỉ thấp độ một thước, ngựa  nhỏ bằng con hồ ly.

Người đi trước xe sợ hãi nói:

- Quan Đế đến rồi. Mỗ sợ quá, xuống xe phủ phục dưới đất. Từ xa trông thấy vị

Đế quân cùng bốn năm kỵ sĩ, lỏng cương từ từ đi tới. Bộ râu ngài

tốt trùm cả má, không giống hẳn với hình dáng trong tranh ngưòi  ta thường vẽ, nhưng thần thái thì uy nghi dũng mãnh. Mắt dài  gần tới mang tai.

Quan Đế ngồi trên ngựa hỏi:

- Quan nào đây? Người đi theo đáp:

- Viên Thái Thú Chân Định. Đế quân nói:

- Ru rú một quận con con sao dám phô trương bề thế như

vậy?

Mỗ nghe thấy, giật mình, sợ rợn gai ốc, co rúm người lại, tự

thấy mình chỉ còn như đứa trẻ lên sáu bảy tuổi.

Đế quân bảo dậy, đi bộ theo sau chân ngựa. Bên cạnh đường  có toà cung điện, đế quân vào đó, ngồi ngoảnh mặt về hướng Nam,  sai lấy bút giấy, đưa cho bảo tự ghi họ tên, quê quán vào đó.

Mỗ viết rồi trình lên. Đế quân xem xong nổi giận nói:

Đây là đứa bán hàng ở kẻ chợ, sao có thể giao cho trị dân

được.

Lại sai xét trong sổ chép công tội. Bên cạnh đó là một người

quì tâu, không rõ nói câu gì. Đế quân lớn tiếng bảo:

- Cầu cạnh tiến thân là tội nhỏ, bán chác quan tước mới là

tội nặng.

Bỗng thấy vị thần Kim Giáp cầm lấy dây xích ra đi ngay. Về  phần Mỗ, có hai người bắt ra, lột hết mũ áo đánh cho năm chục  roi, cặp mông hầu như rụng hết thịt, đoạn tống ra khỏi cổng. Nhìn khắp bốn phía, xe ngựa đã sạch không. Mỗ đau đớn không thể bước đi được, đành nằm thở trên vạt cỏ. Nhận kỹ chỗ  mình nằm thì thấy cách nhà không xa lắm. May sao thân nhẹ  bỗng như tàu lá, nên mất một ngày một đêm mới bò về được đến  nhà. Thốt nhiên, chàng bừng dậy như đang mơ chợt tỉnh, rên rỉ  trên giường. Người nhà xúm lại hỏi han. Mỗ chỉ kêu rằng bắp đùi  đau lắm. Thì ra chàng bị mê man như chết đã bảy ngày rồi, đến  lúc này mới tỉnh lại. Chàng nói:

- Cô Lân đâu, sao không tới?

Đó là tên tự người vợ bé của Mỗ. Trước đây, cô Lân đang ngồi

trò chuyện, bỗng nhiên nói:

- Ông ấy đã làm quan Thái thú quận Chân Định, sai lính về

đây đón ta đấy.

Nói rồi trở vào buồng trang điểm thật đẹp, trang điểm xong

thì chết, cũng mới qua một đêm thôi.

Nghe người nhà kể lại sự lạ đó, Mỗ hối hận đấm ngực, bảo để  thi hài lại đó, không được chôn, hy vọng cô ta sẽ tỉnh lại. Nhưng  qua mấy ngày vẫn không thấy tăm hơi gì, đành phải mai táng.

Bệnh của Mỗ đỡ dần, nhưng vết thương ở đùi lại rất nguy

kịch, nửa năm mới dậy được. Chàng thường tự bảo:

- Tiền của để lo chức quan đã hao phí hết, lại chịu hình phạt  tai ác dưới âm ty. Những thiệt thòi đó còn có thể chịu được, duy  người thiếp yêu không biết đem đi đâu mất, thì những lúc canh  khuya, chịu sao cho nổi.

12. PHÒNG VĂN THỤC

Ngô Thế Long dịch

Đặng Thành Đức người phủ Khai Phong du học đến đất Duyện trọ trong một ngôi chùa hư nát, chép thuê cho người làm sổ  đinh trong vùng.

Cuối năm, đám nha dịch ai về nhà nấy, riêng Đặng ở lại, thổi

cơm ăn trong chùa.

Tờ mờ sáng, một thiếu phụ nhan sắc tuyệt đẹp gõ cửa đi vào,

đến trước bàn thờ Phật đốt hương, lễ bái rồi ra.  Hôm sau, lại cũng làm như vậy. Đang giữa đêm, Đặng dậy khêu đèn, vì có việc cần làm, thì  nàng đã đến từ sớm. Đặng hỏi:

- Sao đến sớm thế? Nàng đáp:

- Chờ sáng tỏ thì người tới lộn xộn, không bằng lúc đêm hôm.

Đến sớm quá, lại sợ quấy rầy giấc ngủ ngon lành của anh. Vừa

trông thấy đèn sáng, biết anh đã dậy, nên tôi đến thôi. Chàng nói đùa:

- Chùa không có người, ở lại mà nghỉ cho đỡ đi lại vất vả. Thiếu phụ cười, bảo:

- Chùa không có người, thì dễ anh là ma chăng? Đặng xem chừng có thể sàm sỡ được, đợi lễ bái xong, kéo

nàng ngồi lại, đòi giao hoan. Nàng nói:

- Trước bàn thờ Phật, làm thế sao được? Tấm thân đã chẳng

có chốn nương náu lại còn mơ tưởng vẩn vơ. Đặng cứ nài nỉ mãi không thôi. Nàng nói:

- Tại một làng kia, cách đây ba mươi dặm, có sáu bảy trẻ em,

mời thầy dạy học mãi chưa được. Chàng hãy tới đó, hỏi thăm nhà

ông Lý Tiền Xuyên, có thể được đấy. Hãy nói dối là có mang vợ đi  theo, nhờ họ thu xếp cho một gian nhà. Thiếp sẽ thổi cơm nấu nước cho chàng. Ấy mới là kế lâu dài.

Đặng sợ việc bại lộ sẽ mang tội. Nàng bảo:

- Không ngại, thiếp họ Phòng, tên là Văn Thục, tịnh không

có ai thân thuộc, quanh năm ở nhờ nhà ông cậu, có ai biết đâu.

Đặng sau khi từ giã nàng, liền tới ngay làng nọ, yết kiến Lý  Tiền Xuyên, quả nhiên bàn tính xong xuôi, hẹn sẽ mang gia quyến  đến ngay sau Tết. Chàng quay về chùa báo tin cho thiếu phụ biết. Nàng hẹn sẽ  đứng chờ ở giữa đường. Đặng bèn từ biệt bạn bè, thuê ngựa mà đi.  Quả nhiên đến nửa đường thì gặp nàng, bèn xuống ngựa, trao dây  cương cho nàng cầm, dắt ngựa cùng đi. Tới phòng học, cùng sống  chung rất vui vẻ, tương đắc.

Ở với nhau sáu bảy năm, rõ ràng cầm sắc hoà hợp, cũng

không có ai theo dõi bắt bớ gì.  Nàng bỗng sinh được một đứa con trai. Đặng vì vợ ở nhà không sinh để, nay có con thì mừng quá,

đặt tên là Duyên Sinh. Thiếu phụ bảo:

- Tự kết đôi, chung quy cũng khó thành chuyện thật. Thiếp  sắp từ giã chàng ra đi, lại sinh ra cái của nợ này, chẳng biết tính  sao đây!

Đặng bảo:

- Đang tính nếu số mình khấm khá, giành dụm được ít tiền

sẽ cùng nàng trốn về quê. Sao lại thốt ra như vậy? Nàng đáp:

- Cảm ơn! Cảm ơn! Tôi không thể so vai rụt cổ cười lấy lòng

để mong chị cả bao dung được. Làm vú em cho người, trẻ nó khóc

oe oe khó mà chịu nổi.

Đặng thanh minh rằng vợ mình không ghen. Thiếu phụ cũng

chả nói gì.

Hơn một tháng sau, Đặng giải tán lớp học, bàn với con trai  Lý Tiền Xuyên cùng xuất lực đi buôn. Chàng nói với nàng:

- Tôi nghĩ làm thầy giáo mở lớp dạy học chắc không bao giờ  giàu có được. Nay tập đi buôn còn mong sẽ có ngày khá giả về quê.

Nàng cũng không trả lời. Đến tối, bỗng thiếu phụ bế con dậy. Đặng hỏi:

- Làm gì thế?

- Thiếp muốn đi. Đặng vội trở dậy, chạy theo để hỏi. Nhưng cửa vẫn chưa mở,

mà thiếu phụ đã biến mất. Đặng sợ hãi hết sức, mới biết rằng cô ta  không phải là người. Vì hình tích của nàng cũng đáng nghi nên  Đặng không dám nói với ai, chỉ thác cớ là vợ mình về thăm bố mẹ. Trước đây, lúc Đặng rời nhà ra đi, có hẹn với người vợ họ Lâu  rằng cuối năm sẽ về. Thế rồi mấy năm không có tin tức gì, lại nghe  đồn chàng đã chết. Người anh vợ nghĩ rằng em mình không có con,  muốn cho em gái tái giá. Lâu thị hẹn đợi ba năm nữa. Hàng ngày  nàng chỉ vò võ phòng không, làm nghề kéo sợi để sinh nhai. Một  hôm, trời đã nhá nhem, nàng ra đóng cổng ngoài, thì gặp một  thiếu phụ xộc vào, trong lòng ẵm một đứa bé đang nằm trong tã,  nói rằng:

- Tôi từ nhà mẹ đẻ trở về, đến đây vừa tối. Được biết chị ở

một mình, nên xin nghỉ nhờ một đêm.

Lâu Thị mời vào. Đến nhà trong, nhìn kỹ mới biết là một  người đẹp, tuổi trạc ngoài hai mươi làm mừng, để nằm chung giường và đùa với em bé. Thấy đứa bé trắng như hòn bột, bèn than  rằng:

- Mụ goá này lại không có được một mụn con như vậy. Cô gái bảo:

- Tôi đang hiềm vì nỗi nuôi nó phiền hà quá. Muốn cho quách  chị làm con nuôi để nối dõi về sau, chị thấy thế nào? Lâu Thị đáp:

- Chẳng nói gì đến chuyện cô không nỡ lòng dứt tình máu mủ  với cháu, dù có thế thật, tôi cũng không có sữa đâu mà nuôi cháu. Cô gái nói:

- Có khó gì đâu. Ngày sinh cháu, tôi cũng lo mất sữa, chỉ

uống nửa liều thuốc là công hiệu ngay. Nay vẫn còn một nửa liều ở

đây, xin để biếu chị. Bèn lấy ra một gói đặt trước cửa sổ. Lâu thị cũng ừ ào cho qua, chưa nghĩ ngay được có điều gì

khác lạ đã ngủ mất. Khi tỉnh giấc, gọi lên, thì đứa trẻ vẫn còn đó,  mà cô gái đã bỏ đi rồi. Nàng sợ quá. Đến nửa buổi, đứa bé đói kêu  khóc. Lâu thị bất đắc dĩ phải uống thử tễ thuốc kia. Chốc lát, có  sữa xuống cho đứa bé bú. Hơn một năm sau, đứa bé dần dần bụ bẫm, học nói bi bô.  Nàng yêu mến chẳng khác gì con mình đẻ ra. Do đó, định cải giá  mới thôi hẳn. Chỉ khốn nỗi từ sáng sớm đã trở dậy bế con, không  làm ăn được gì, nên ngày càng túng quẫn. Một hôm, cô gái bỗng lại tìm đến. Sợ cô ta đòi lại con. Lâu thị  trước hết trách ngay cái tội ra đi không nói với mình, rồi mới kể  đến nỗi khó nhọc nuôi nấng đứa bé. Cô gái cười:

- Chị kêu ca khó nhọc để tôi không đòi con nữa chứ gì? Bàn vẫy gọi đứa bé. Nó khóc, sà vào lòng Lâu thị. Cô gái nói:

- Con nghé con không chịu nhận mẹ nó nữa rồi! Của này dẫu

có trăm lạng vàng cũng không thể đổi được. Hãy đem tiền ra đây

ta sẽ làm khoán ước hẳn hoi. Lâu thị tưởng nói thật mặt đỏ bừng. Cô gái cười:

- Chị chớ lo. Em lại đây chính vì cháu đấy! Sau khi ra đi, lo

chị không có gì nuôi cháu, nên tìm đủ mọi cách dành dụm được

hơn mười đồng vàng đem tới đây.

Bèn trao vàng cho Lâu. Lâu thị sợ rằng nàng giao tiền xong  thì sẽ có cớ để bắt con lại, nên nhất quyết từ chối. Cô gái đặt số  vàng giữa giường, ra cửa đi thẳng. Nàng bế con theo ra, thì đi đã xa, gọi cũng không ngoái lại.  Ngờ rằng có ác, nhưng được số vàng đem buôn bán kiếm lời, cả  nhà cũng no đủ. Ba năm sau, Đặng buôn bán dư dật, sắm sửa hành trang trở  về nhà. Đang truyện trò an ủi vợ, Đặng thấy có đứa bé, hỏi con ai,  vợ kể lại duyên do. Hỏi:

- Tên là gì?

- Mẹ nó gọi là Duyên Sinh, thiếp vẫn giữ y tên như thế. Chàng sửng sốt bảo:

- Thế thì chính nó là con ta đấy. Lâu hỏi ngày giờ nàng ra đi thì đúng vào đêm thiếu phụ bế

con đến nhà. Đặng bà lần lượt kể lại những chuyện giữa mình với  Phòng Văn Thục. Vợ chồng càng thêm khuây khoả, vui mừng. Còn  mong cô gái có dịp trở lại nhưng rốt cuộc vẫn biệt tăm.

13. THANH PHƯỢNG

Đỗ Ngọc Toại dịch

Họ Cảnh ở Thái Nguyên, vốn trước là thế gia, cửa nhà rộng  rãi bề thế. Về sau sa sút, lầu viên san sát bỏ hoang đến quá nửa.  Nhân đó, sinh ra nhiều điều quái dị. Cửa vào nhà lớn cứ tự dưng  mở đóng, thường khi giữa đêm hôm, người nhà hốt hoảng xôn xao.  Cảnh đâm lo, phải dời đến một cơ ngơi khác ở, chỉ để một ông lão ở  lại canh cửa mà thôi.

Từ đấy, cảnh hoang tàn đổ nát càng tệ hơn. Có người còn

nghe cả tiếng nói cười đàn hát trong đó nữa.

Cảnh có người cháu ruột tên là Khứ Bệnh, tính cuồng phóng,  không gì câu thúc nổi, dặn ông lão hễ nghe thấy gì lạ chạy đi báo  cho mình ngay. Đêm đó, thấy trên lầu có ánh đèn lúc sáng lúc tắt,  ông lão vội đến báo với chàng.

Chàng muốn vào tận nơi xem cho biết sự lạ, ai ngăn cũng

không được.

Cửa ngõ trong nhà vốn đã thuộc hết, chàng bàn rẽ cỏ rậm,  lần đường quanh co đi vào. Trèo lên lầu rồi, vẫn chưa thấy có gì  khác lạ. Băng qua lầu đi quá vào trong nữa, thì nghe có tiếng người nói chuyện rì rầm. Lén nhòm xem, thấy hai ngọn đèn lớn  thắp song song, sáng trưng như ban ngày. Một ông già khăn áo  nhà nho, ngồi quay mặt hướng Nam; đối diện là một bà già, cả hai  đều khoảng ngoài bốn mươi tuổi. Ngoảnh Về hướng Đông là một  chàng trai tuổi chừng hai mươi; bên phía tay mặt lại là một cô gái,  tuổi mới cập kê. Ai nấy đang cùng ngồi vây quanh một bàn đầy  rượu thịt, vui cười trò chuyện.

Chàng đột ngột bước vào, cười, nói to lên rằng:

- Có một người khách không mời mà đến đây! Cả đám cùng kinh hoảng chạy trốn, riêng ông già bước ra,  quát hỏi:

- Ai mà lại dám xông vào buồng riêng nhà người ta thế? Chàng đáp:

- Đây là buồng nhà tôi, ông chiếm lấy. Có rượu ngon tự mình

uống với nhau, không mời qua chủ nhà một câu, chẳng phải là bủn

xỉn lắm sao? Ông già ngắm kỹ một lượt rồi nói:

- Không phải là chủ nhân mà. Chàng nói:

- Tôi là đồ ngông, tên là Cảnh Khứ Bệnh, cháu ruột của chủ  nhân đây. Ông già vội kính cẩn đáp:

- Lâu nay vẫn ngưỡng mộ danh tiếng Thái Sơn, Bắc Đẩu! Bèn đưa tay vái, mời chàng vào. Rồi gọi người nhà thay mâm  cỗ.  Chàng ngăn lại. Ông liền rót rượu mời khách. Chàng nói:

- Chúng ta hai nhà như một, khách khứa cùng ngồi với nhau

cần gì phải lánh mặt, xin mời cả ra cùng uống cho vui. Ông già gọi

'Hiếu Nhi', giây lát chàng trai từ ngoài bước vào. Ông nói:

- Đây là thằng con tôi. Vái chào rồi ngồi xuống. Hỏi thăm qua về gia thế, ông già tự

nói mình tên là Nghĩa Quân, họ Hồ.

Chàng vốn tính hào hoa, nói năng bàn luận như gió. Hiếu  Nhi cũng là người phóng khoáng, chuyện trò qua lại, đã thấy mến  nhau ngay. Chàng hai mươi mốt tuổi, hơn Hiếu Nhi hai tuổi, bàn  gọi cậu ta là em. Ông già bảo:

- Nghe nói cụ tổ ngài khi xưa có sọan cuốn 'Đồ Sơn ngoại

truyện' ngài có biết chăng? Chàng đáp:

- Thưa có biết. Ông già nói tiếp:

- Chúng tôi là giòng dõi họ Đồ Sơn đây. Từ đời Đường trở về

sau, gia phả còn nhớ được, còn từ Ngũ Đại trở về trước thì thất  truyền. Dám xin công tử làm ơn chỉ giáo cho. Chàng kể qua công trạng của cô gái họ Đồ giúp vua Vũ thuở  xưa, thêm thật nhiều lời, lưu loát trôi chảy.

Ông lão cả mừng, bảo con trai rằng:

- Hôm này may mắn được nghe những điều chưa từng được  nghe bao giờ. Công tử đây cũng chẳng phải ai xa lạ, hãy vào mời  mẹ và Thanh Phượng ra cùng nghe, để cho biết công đức của tổ  tiên mình một thể. Hiếu Nhi bước vào sau bức màn. Chốc lát, bà cụ cùng cô gái  bước ra. Nhìn kỹ, thấy dáng liễu yêu kiều, làn thu ba lóng lánh,  trên đời dễ không ai đẹp bằng. Ông già trỏ vào bà cụ nói:

- Đây là bà lão nhà tôi. Lại trỏ sang cô gái nói tiếp:

- Còn đây là Thanh Phượng, cháu gọi tôi bằng chú. Cũng có

phần sáng dạ, hễ nghe được điều gì nhớ không quên. Cho nên gọi

ra cho nghe cùng.

Chàng nói chuyện xong bàn uống rượu, nhìn cô gái trân trân  không chớp mắt. Cô gái biết, bèn cúi đầu xuống. Chàng ngầm đặt  chân lên mũi giầy của nàng. Nàng vội thu chân lại, nhưng cũng  không có ý giận dữ. Bấy giờ tâm thần, chí của chàng đều bay bổng,  không thể tự chế được nữa, liền vỗ bàn mà nói:

- Được người vợ như thế này, dẫu đổi cho làm vua cũng

không màng.

Bà cụ thấy chàng đã có vẻ say, càng thêm ngông, bàn cùng cô  gái đứng dậy, vén bức màn, bước vào. Chàng mất hết hứng thú,  cũng từ biệt ông già về. Nhưng tơ lòng vấn vương, không sao quên  được tình cảm của mình đối với Thanh Phượng. Đến đêm, lại lần sang, thì hương còn thơm nức, mà chờ đợi  đến hết đêm, tịnh không còn nghe một tiếng động nhỏ. Trở Về bàn  với vợ, muốn đem cả nhà sang ở hẳn bên đó, hầu mong lại có lúc  được hội ngộ chăng. Vợ không nghe. Chàng cứ một mình dọn sang,  học hành dưới lầu. Ban đêm đang ngồi tựa ghế, thì một con quỷ  xoã tóc bước vào, mặt đen như sơn, trừng mắt ngó chàng. Chàng  cười, nhúng ngón tay trỏ vào nghiên mực rồi tự bôi lên mặt, giương mắt thao láo nhìn lại. Con ma thẹn mà bỏ đi. Đêm hôm  sau, canh đã khuya, vừa tắt đèn định nằm, nghe phía sau lầu có  tiếng mở then, rồi tiếng kẹt cửa. Chàng vội trở dậy nhìn xem thì  thấy cánh cửa hé mở. Giây lát, nghe có tiếng giầy nhỏ nhẹ, lại có  ánh đèn từ phòng trong đi ra. Nhìn sang, thì chính là Thanh Phượng. Bất chợt thấy chàng, nàng hoảng hốt trở lui vào, vội vã  đóng hai cánh cửa lại. Chàng quỳ dài xuống, nói vọng vào:

- Tiểu sinh không nề hà khó khăn, nguy hiểm, thực cũng chỉ  vì nàng. May gặp lúc không có ai, xin được cầm tay cười một tiếng,  thì chết cũng không dám ân hận.

Cô gái từ trong nói ra:

- Thâm tình khăng khít, sao thiếp lại không hay, nhưng lời  giáo huấn của chú về phận gái chốn khuê môn rất nghiêm, nên  không dám vâng mệnh.

Chàng cố van nài:

- Cũng chẳng dám mong được kề da áp thịt, chỉ xin trông

thấy nhan sắc cũng đủ lắm rồi.

Cô gái dường như có ý bằng lòng, mở then cửa bước ra, nắm  lấy cánh tay chàng kéo dậy. Chàng mừng cuống lên, đem nhau  xuống dưới lầu, ôm ghì lấy và đỡ lên ngồi trên đầu gối mình.

Nàng bảo:

- Cũng may có chút túc duyên, nhưng chỉ hết đêm nay thôi,

sau dầu có nhớ nhau cũng không làm gì được nữa. Chàng hỏi:

- Vì sao vậy? Nàng đáp:

- Chú thiếp sợ chàng ngông, nên giả dạng làm quỷ dữ để dọa

chàng, mà chàng vẫn không nao núng; hôm nay tính dọn nhà đi  nơi khác. Cả nhà đều đã mang đồ đạc đến nơi ở mới, chỉ còn mình  thiếp ở lại đây coi giữ, ngay mai cũng ra đi.

Nói xong định lui gót, bảo rằng:

- Sợ chú Về. Chàng gắng giữ lại, muốn cùng nàng giao hoan. Đương lúc

còn giằng co, đối đáp, thì ông già ập vào. Cô gái vừa thẹn, vừa sợ,  không biết làm thế nào, chỉ cúi đầu đứng tựa thành giường, mân  mê giải áo, không nói gì cả.

Ông già giận dữ mắng:

- Con tiện tì này, làm nhơ nhuốc danh giá nhà tao! Không đi

ngay, roi vọt quất vào lưng bây giờ!

Nàng cúi đầu vội vã bước ra. Ông già cũng ra theo. Chàng từ  phía sau lắng nghe, tiếng chửi mắng vang lên không ngớt, rồi  tiếng Thanh Phượng khóc rưng rức. Lòng đau như cắt, chàng cất  tiếng nói to lên:

- Tội lỗi ở cả tiểu sinh đây, chứ Thanh Phượng có dự gì vào  đấy? Hãy tha lỗi cho Phượng, bao gươm đao rìu búa, một mình  tiểu sinh xin chịu tất.

Một lúc thấy yên ắng, chàng bàn trở về giường ngủ.

Từ đấy, trong nhà tuyệt không còn nghe thấy tăm hơi gì nữa.  Chú chàng được tin lấy làm lạ, vui lòng bán rẻ cơ ngơi cho chàng.  Chàng mừng, đem cả gia quyến dọn sang. ở được hơn một năm,  vừa lắm, song vẫn chưa một lúc nào quên được Thanh Phượng. Gặp tiết thanh minh, chàng đi tảo mộ, lúc trở về thấy hai con  chồn nhỏ đang bị chó đuổi riết. Một con nhảy vào bụi rậm chốn  thoát, còn một con chạy cuống qut ở trên đường, từ xa trông thấy  chàng, quẩn lại bên cạnh, kêu thương, cụp tai cúi đầu, dường như  có cầu cứu. Chàng bỗng thấy thương, mở vạt áo bọc vào, đem về.  Đến nhà, đóng cửa, đặt lên giường, thì ra là Thanh Phượng. Mừng  quá đỗi, bèn an ủi và thăm hỏi. Nàng đáp:

- Vừa rồi, đang cùng con hầu đùa giỡn thì gặp phải nạn lớn.  Nếu không có chàng, ắt đã táng mạng vào bụng chó. Mong không  vì khác loaì mà ghét bỏ nhau.

Chàng đáp:

- Ngày đêm tưởng nhớ, hồn mộng vấn vương. Nay gặp nàng

như bắt được của báu, có đâu lại nói đến ghét bỏ! Nàng nói:

- Ấy cũng là số trời. Nếu không vì gặp chuyện thì đâu còn

được theo nhau? Nhưng thế cũng lại là may, con hầu hẳn cho

thiếp đã chết, thì có thể cùng chàng đính ước bền lâu được. Chàng mừng dọn một căn nhà riêng làm chỗ ở cho nàng. Cứ thế được hơn hai năm, một đêm, chàng đang đọc sách,

chợt Hiếu Nhi ở đâu bước vào. Chàng ngừng đọc, ngạc nhiên hỏi  đến có việc gì. Hiếu Nhi sụp xuống đất, cất tiếng buồn thảm nói:

- Phụ thân tôi gặp nạn bất kỳ, phi anh ra không ai cứu nổi.  Lẽ ra phải thân đến khẩn cầu, nhưng sợ không được tiếp, nên cho  tôi đi thay.

Hỏi có việc gì thì Hiếu Nhi đáp:

- Công tử có quen biết cậu Ba nhà họ Mạc không. Chàng đáp:

- Người ấy là con nhà đồng niên với tôi. Hiếu Nhi nói:

- Ngày mai cậu ta đi qua đây, Nếu có đem theo một con chồn  săn được, mong anh giữ lại cho. Chàng đáp:

- Câu chuyện xấu hổ dưới lầu hồi nào, vẫn canh cánh mãi

trong dạ, nên những việc gì khác, không dám tự biết đến. Như muốn tôi đem hết sức hèn ra giúp, trừ phi Thanh Phượng đến đây,  không xong.

Hiếu Nhi rơi lệ đáp rằng:

- Em Phượng đã chết ngoài đồng từ ba năm nay rồi! Chàng bèn giũ áo nói:

- Đã thế thì mối hận lại càng sâu nặng hơn thôi. Rồi chàng cầm sách cao giọng ngâm nga, tuyệt không đoái

nhìn đến gì nữa. Hiếu Nhi đứng dậy, khóc lạc cả giọng, che mặt

mà bước ra.

Chàng liền đến buồng Thanh Phượng, kể cho nghe duyên cớ.

Nàng thất sắc hỏi:

- Thế có cứu thật không? Chàng đáp:

- Cứu thì vẫn cứu, nhưng vừa rồi mà không nhận lời ngay là  cũng để trả miếng chuyện ngang ngược hồi trước cái đã. Nàng mới mừng rỡ nói:

- Thiếp mồ côi từ bé, nhờ chú nuôi nấng mới trưởng thành.

Ngày ấy, dẫu có mang lỗi với chàng, nhưng cũng do phép tắc trong

nhà mà phải thế. Chàng nói:

- Đành thế, nhưng cũng không khỏi phải làm người ta ấm ức  trong lòng. Nàng mà chết thật, thì nhất định là không cứu đâu. Nàng cười mà đáp:

- Nhẫn tâm nhỉ! Ngày hôm sau quả nhiên có chàng Ba họ Mạc đến, túi cung

da hổ, đai ngựa chạm vàng, đầy tớ theo hầu rất hách. Chàng ra  cửa đón tiếp, trông thấy các giống cầm thú săn được rất nhiều,  trong đó có một con chồn đen, máu ướt đẫm cả da và lông. Vỗ vỗ  xem, da thịt hãy còn ấm. Bèn thác cớ áo cừu bị rách, hỏi xin để  dùng vá áo. Mạc khảng khái cởi dây ra tặng chàng. Chàng liền  giao ngay cho Thanh Phượng, rồi ra yến ẩm với khách. Khi khách  đi về rồi, cô gái ôm con hồ vào lòng, ba ngày sau thì sống lại. Quay  trở một lát, lại hóa thành ông già. Ngước mắt nhìn thấy Phượng,  ngỡ mình không còn ở dưới cõi trần. Nàng lần lượt kể hết thực  tình. Ông già bàn sụp xuống lạy, thẹn thùng xin tạ lỗi xưa. Rồi  mừng rỡ nhìn nàng nói:

- Ta vẫn cho là mày không chết, nay quả thế thật. Cô gái nói với chàng:

- Như chàng có lòng nghĩ đến thiếp, thì xin cho mượn chỗ

nhà lầu, để thiếp được trả nghĩa chú về công ơn nuôi nấng.

Chàng nhận lời. Ông già bẽn lẽn, giã biệt mà đi. Đến tối, quả  mang cả nhà lại. Từ đó, như cha con trong một nhà, không còn  điều gì nghi kỵ. Chàng ở riêng chỗ nhà học. Hiếu Nhi thỉnh thoảng đến cùng  chuyện trò. Con trai người vợ cả của chàng dần dần lớn lên, bèn  nhờ Hiếu Nhi dậy dỗ, vì tính nết ôn tồn, chỉ vẽ khéo léo, thật có tư  cách mô phạm của ông thầy.

14. TIỂU THU

Đỗ Ngọc Toại dịch

Quan Thái Thường họ Vương, người đất Việt, lúc còn trái  đào, ban ngày nằm ngủ trên sập. Bỗng trời tối sầm, sấm sét nổi  lên ầm ầm, một vật gì to hơn con mèo đến nằm phục bên cạnh  mình, quanh quẩn mãi không rời. Một lúc trời quang tạnh, con vật  liền bỏ đi. Nhìn xem, không phải là mèo, mới sợ, gọi anh ở buồng  bên, anh nghe thấy, mừng nói:

- Em tất sẽ hiển quý to. Đấy là giống hồ đến tránh sấm sét

đó.

Sau quả nhiên tuổi trẻ đỗ tiến sĩ, rồi từ huyện lệnh vào kinh  là thị ngự. Sinh được một trai là Nguyên Phong, rất mực ngây ngô,  mười sáu tuổi vẫn chưa biết thế nào là đực cái, vì thế mà người  quanh vùng không ai gả con cho. Vương lo lắm. Chợt có người đàn bà đưa một cô gái đến nhà, tự xin gả cho  Nguyên Phong. Trông người con gái, thấy nhoẻn cười tươi xinh thật là phẩm tiên. Vương mừng, hỏi họ tên. Tự nói là họ Ngu, con  gái tên Tiểu Thu, tuổi vừa đôi tám. Bèn đến tiền sính lễ, nói:

- Trước đây, nó ở với tôi, rau cháo không đủ no, nay một sớm  được gởi thân chốn nhà cao cửa rộng có kẻ hầu người hạ, thừa miếng ngon của lạ, nó được vừa mà tôi cũng thỏa nguyện, có phải  bán rau đâu mà nói giá!

Phu nhân mừng lắm, tiếp đãi rất hậu. Người đàn bà liền bảo

cô gái lạy Vương và phu nhân, dặn rằng:

- Đây là bố chồng, mẹ chồng của mày, phải hầu hạ cẩn thận.

Ta vội lắm, phải đi, vài ba hôm nữa sẽ trở lại. Vương sai đầy tớ thắng ngựa đưa về. Người đàn bà nói:

- Làng tôi không xa, không dám phiền bày vẽ. Bèn ra cửa đi. Tiểu Thu cũng không có vẻ buồn bã quyến luyến, liền mở  hòm lấy đồ trang sức ra.  Phu nhân cũng yêu thích cô gái lắm. Mấy hôm sau, người đàn bà không đến. Hỏi quê quán, cô gái

cũng ngớ ngẩn, không nói rõ được đường sá thế nào. Bèn sắp đặt  cho một căn nhà riêng, cho vợ chồng làm lễ thành hôn. Họ hàng  nghe thấy Vương vơ quàng con nhà bần tiện làm dâu ai cũng chê  cười. Khi trông thấy cô gái thì đều kinh ngạc, những lời bàn tán từ  đó mới thôi. Cô gái lại rất thông minh, biết dò đón ý tứ mừng giận của bố  mẹ chồng. Vợ chồng Vương yêu quý con dâu quá thói thường, lại lo  ngay ngáy chỉ sợ vợ nó chê con trai mình ngây; thế mà cô gái vẫn  một mực vui cười, không lấy thế làm điều. Chỉ có cái hay đùa; lấy  vải khâu làm quả cầu, đá chơi; đi đôi hài da nhỏ, đá quả cầu xa  đến vài chục bước rồi đánh lừa công tử chạy ra nhặt; công tử và thị  tỳ thường toát mồ hôi chạy theo. Một hôm, Vương tình cờ đi qua, quả cầu bỗng bay vụt đến,  trúng ngay vào mặt. Cô gái và thị tỳ chạy mất, còn công tử vẫn  nhảy nhót đuổi theo. Vương nổi giận, lấy đá ném, chàng mới lăn ra  mà khóc.  Vương đem chuyện về kể với phu nhân, phu nhân sang mắng  cô gái, cô gái cúi mặt cười tủm, lấy tay xoa mép giường. Phu nhân  về rồi, lại đùa nghịch như trước, lấy phấn trát vào mặt công tử  loang lổ như quỷ.

Phu nhân trông thấy, giận lắm, gọi đến mắng thậm tệ.

Cô gái dựa vào ghế, mân mê giải lưng, không sợ, cũng không

nói năng gì.

Phu nhân không làm thế nào được, nhân lấy roi đánh cậu

con.

Nguyên Phong kêu ầm lên, cô gái mới biến sắc, quỳ xuống

xin tha.  Phu nhân nguôi ngay cơn giận, vứt roi trở về.  Cô gái vừa cười, vừa lôi công tử vào nhà, rũ bụi ở quần áo,

lau nước mắt, xoa những vết roi đòn, lấy quả táo và hạt dẻ cho ăn.  Công tử bèn thôi khóc, lại vui ngay. Cô gái đóng cánh cửa thông ra  sân, lấy mũ áo thắng bộ cho công tử đóng vai Bá Vương, làm người  sa mạc, còn mình thì trang điểm, bó lưng lại, rồi súng sính múa  điệu "Dưới Trướng". Hoặc có khi lấy lông đuôi chim trĩ, cài vào mái  tóc, gẩy đàn tỳ bà, tiếng tình tang réo rắt mãi; cười vang cả nhà;  lâu ngày coi là thường.

Vương thấy con mình ngây, không nỡ trách dâu, dù thoảng

nghe thấy cũng bỏ qua.

Cùng ngõ, có một viên quan cấp gián họ Vương, ở cách nhau  hơn mười nhà, nhưng vốn không ưa nhau. Bấy giờ, gặp lúc triều  đình ba năm xét công các quan lại. Cấp gián ghen Vương được giữ  ấn đạo Hà Nam, định bụng làm hại. Vương biết mưu hắn, lo nghĩ  mà không có kế gì. Một tối đi nằm sớm. Cô gái đội mũ đeo đai đóng  giả làm Tể Tướng, cắt tơ trắng làm râu rậm, lại cho hai người thị  tỳ ăn mặc giả làm quan hầu, rồi ngầm lấy ngựa mà cưỡi, nói đùa  rằng đến thăm Vương tiên sinh.

Ruổi ngựa đến cổng nhà Cấp gián tức thì lại lấy roi đánh

người theo hầu, nói rằng:

- Ta đến thăm Thị ngự họ Vương chớ đâu có đến thăm Cấp

gián họ Vương!

Quay ngựa mà về. Đến cổng nhà, người canh cổng ngỡ là

thật, chạy vào báo Vương.

Vương vội dậy ra nghênh tiếp, mới biết là con dâu đùa. Giận

lắm, bảo với phu nhân:

- Người ta đương rình từng kẽ hở của mình, mà mình lại đem  cái xấu xa trong phòng khuê đến tận cổng nhà người ta mà tâu thì  tai họa đến nơi rồi! Phu nhân giận, chạy sang nhà cô gái mắng thậm tệ, cô gái  chỉ ngớ ngẩn cười, chẳng cãi lại câu nào. Đánh không nỡ mà đuổi  thì không cửa không nhà, hai vợ chồng buồn bực suốt đêm không  ngủ. Thời bấy giờ, quan Tể Tướng đương triều rất hách, nghi vệ,  phong thái, xiêm áo, quan hầu so với những kẻ giả trang của cô  gái thì không khác chút gì.  Vương cấp gián cũng nhầm, tưởng là thật; Mấy lần sai người  đến tận cửa nhà Vương dò, mãi đến nửa đêm mà chưa thấy khách  ra, ngờ rằng Tể Tướng với Vương mưu tính chuyện cơ mật.

Hôm sau vào chầu sớm, gặp mặt hỏi rằng:

- Đêm qua Tướng công đến nhà ngài đấy ư?

Vương ngỡ là hắn giễu mình, chỉ đỏ mặt dạ, không nói thêm  nữa. Cấp gián càng nghi, không dám mưu hại nữa, mà từ đó càng  cố kết giao lấy lòng với Vương, Vương dò biết sự tình, mừng thầm,  nhưng vẫn dặn ngầm phu nhân khuyên cô gái sửa đổi những việc  làm trước. Cô gái cười xin vâng. Hơn một năm sau, Tể Tướng bị bãi. Nhân có người viết thư  riêng cho Vương, lại gửi nhầm vào nhà Cấp gián. Cấp gián mừng  lắm. Trước hãy nhờ người quen biết Vương đến hỏi mượn một vạn  lạng vàng. Vương từ chối. Cấp gián thân hành đến nhà, Vương tìm  khăn áo, mãi cũng không thấy. Cấp gián đợi lâu, giận Vương xược  với mình, bực tức định quay ra. Bỗng thấy công tử, áo cổn mũ  miện, có người con gái từ trong cửa đẩy ra. Cấp gián hãi quá, đoạn  rồi lại cười và vỗ về công tử, lột lấy áo mão của chàng cuốn lại  mang đi.

Vương vội ra, thì khách đã đi xa; nghe kể duyên do, sợ mặt

nhợt như đất thó, khóc oà lên mà rằng:

- Đây là họa nàng dâu đây. Bất nhật sẽ giết cả họ nhà ta

thôi!

Liền cùng phu nhân vác gậy chạy sang. Cô gái đã biết trước,

đóng chặt cửa, tha hồ cho chửi mắng.

Vương giận, lấy búa phá cửa. Cô gái ở trong nhà mỉm cười

nói:

- Thầy chớ giận. Có con dâu ở đây, đao kiếm búa rìu con dâu  cũng xin chịu, quyết không để phiền luỵ đến thầy mẹ. Thầy làm  thế là muốn giết dâu để bịt miệng nhân chứng ư?

Vương bàn thôi.

Cấp gián về, quả dâng sớ tâu Vương mưu phản, đem mũ  miện áo cổn ra làm bằng. Chúa thượng giật mình, xét nghiệm ra  thì tua mũ miện làm bằng lõi cây cao lương, cây bố, áo bào khâu  bằng vải nát lấy ở khăn bao vàng.

Vua giận Cấp gián vu cáo, lại cho triệu Nguyên Phong đến,

thì thấy dáng điệu ngây ngô lộ rõ, mới phì cười nói:

- Thế này mà cũng làm vua được ư? Bàn giao việc cho Pháp tì xét. Cấp gián lại kiện nhà Vương

có yêu quái. Pháp tì tra hỏi nô bộc trong nhà, đều nói không có ai,

chỉ có nàng dâu điên và anh con trai ngây, suốt ngày cười đùa.  Hàng xóm láng giềng cũng không khai gì khác. Bấy giờ án mới  định; cấp gián bị xung làm lính ở Vân Nam. Vương từ đấy mới biết cô gái là kỳ dị, lại thấy mẹ nàng lâu  không đến, ngờ không phải là người trần. Bảo phu nhân dò, nàng  chỉ cười không nói. Hỏi gạn mãi thì bưng miệng đáp:

- Con là con gái Ngọc Hoàng, mẹ không biết ư?

Không bao lâu, Vương được thăng chức Kinh Khanh. Ngoài  năm mươi tuổi vẫn lo không có cháu. Cô gái ăn ở đã ba năm mà  đêm đêm vẫn nằm riêng, hình như chưa có sự chung chạ gì. Phu  nhân sai khiêng sập đi, dặn công tử nằm chung với vợ. Được vài  hôm, công tử nói với mẹ:

- Mượn sập của con mang đi, sao ngang bướng không mang  trả? Tiểu Thu cứ đêm đêm gác chân lên bụng, thở chả được, lại  quen tay, cứ cấu vào đùi người ta nữa!

Con hầu, vú ở, không ai nhịn được cười; phu nhân nạt, phát

cho mấy cái, bảo đi.

Một hôm cô gái tắm ở trong buồng, công tử trông thấy đòi  tắm chung, cô gái bật cười ngăn lại, dỗ bảo đợi một lúc. Ra rồi  nàng mới thay nước nóng đổ vào vại, cởi quần áo của chàng ra,  cùng thị tỳ đỡ vào. Công tử cảm thấy hơi nóng ngột ngạt hét to lên  đòi ra; cô gái không nghe, lấy chăn chùm lên. Một lát, không thấy  kêu nữa, mở ra xem thì đã tắt thở. Nàng vẫn cười nói thản nhiên,  không sợ, kéo ra đặt lên giường, lau khô mình mẩy, đắp thêm chăn cho.

Phu nhân nghe thấy, vừa khóc vừa chạy vào mắng:

- Con điên kia, sao giết con tao? Cô gái nhoẻn cười đáp:

- Con ngây như thế chẳng thà không có. Phu nhân càng giận, lấy đầu húc cô gái, bọn thị tỳ xô vào kéo  ra khuyên can. Đương lúc ồn ào, một con thị tỳ chạy đến bảo:

- Công tử rên được rồi! Phu nhân thôi khóc, sờ vào mình con thì thấy hơi thở nhỏ

nhẹ mà mồ hôi ra như tắm, ướt cả chăn chiếu. Một lát, mồ hôi

không chảy nữa, bỗng mở mắt trông bốn bên, nhìn khắp gia nhân

như không quen ai cả, nói:

- Bây giờ nhớ lại những việc trước, cứ như nằm mộng! Sao

vậy nhỉ?

Phu nhân nghe câu nói không có vẻ ngây, lấy làm lạ lắm, dắt  về thăm bố. Hỏi thử mấy lần, quả không ngây. Mừng rỡ như bắt  được của báu. Đến tối sai khiêng trả sập về chỗ cũ, sắp sửa chăn  gối để xem sao.  Công tử vào buồng, đuổi hắt thị tỳ đi. Sáng ra, ngó xem thì  sập vẫn bỏ không. Từ đấy, không thấy ngây và điên nữa, mà sắc  cầm hoà hợp quấn quít như hình với bóng. Hơn một năm. Vương lại bị bè đảng của Cấp gián đàn hặc,  đòi bãi chức, nên quan trên cũng khiển trách. Trước kia quan Trung Thừa Quảng Tây có tặng Vương một bình ngọc, giá đáng  nghìn vàng, bấy giờ định đem ra đút lót để gỡ tội. Cô gái cũng  thích, cầm xem chơi, bỗng tuột tay rơi vỡ, xấu hổ, chạy đến tự thú.  Vợ chồng Vương đang buồn nghe về nỗi bị người gièm báng đòi  cách quan, nghe thế giận lắm, cùng nhiếc mắng thậm tệ.

Nàng trỗi dậy đi ra, nói với công tử:

- Tôi ở nhà anh, những cái bảo toàn được không phải chỉ một  cái bình, sao không nể mặt nhau một chút? Nói thực với anh: tôi  không phải là người. Vì mẹ tôi gặp nạn sấm sét, ơn sâu được thầy  che chở, lại vì đôi ta có duyên phận năm năm với nhau, cho nên tôi  đến đây để đền ơn, và cũng để cùng anh trọn nguyền đấy thôi.  Thân tôi bị nhiếc mắng đã nhiều, nhổ tóc mà đếm cũng không xuể,  sỡ dĩ không đi ngay là vì cái duyên năm năm chưa trọn. Bây giờ  thì làm sao còn nán lại được nữa. Đoạn hầm hầm bước ra. Đuổi theo thì đã biến mất. Vương  ngẩn người ra, hối hận đã không kịp nữa. Công tử vào trong nhà,  nhìn phấn thừa, thoa cũ, khóc lóc muốn chết, ăn ngủ không ngon,  ngày càng gầy mòn héo hắt. Vương lo lắm, vội toan cưới vợ khác  cho con để giải phiền, mà công tử thì không vui, chỉ tìm thợ vẽ giỏi  họa tranh Tiểu Thu, ngày đêm thắp hương khấn vái. Gần hai năm sau, tình cờ có việc từ làng khác về. Trăng sáng  vằng vặc. Ngoài thôn vốn có một khu vườn cảnh của nhà Vương;  công tử vừa cưỡi ngựa đi qua bên ngoài tường, bỗng nghe có tiếng  cười, liền dừng cương, sai đầy tớ nắm hàm thiếc rồi đứng lên trên  yên trông vào, thì thấy hai người con gái đang chơi đùa trong đó.  Vì bóng trăng bị mây phủ mờ mờ, không trông rõ lắm. Chỉ nghe  một cô áo xanh nói:

- Con ranh này, phải đuổi ra ngoài cổng mới được! Một cô áo đỏ nói:

- Mày đang ở ngay trong sân viện nhà tao, lại còn định đuổi  ai? Cô áo xanh nói:

- Con ranh, không biết thẹn. Làm vợ không đắt, bị người ta  tống về, lại còn nhận vơ sản nghiệp của người ư? Cô áo đỏ nói:

- Chẳng hơn cái đứa đến già vẫn không ai thèm ngó đến! Nghe giọng nói giống hệt Tiểu Thu, công tử vội cất tiếng gọi

to. Cô áo xanh bước đi, nói:

- Tao không cãi vã với mày nữa, đức ông chồng nhà mày đã

đến kia kìa.

Đoạn rồi cô áo đỏ đi tới, quả là Tiểu Thu. Công tử mừng lắm.

Cô gái bảo trèo lên tường để mình đỡ xuống, nói:

- Hai năm không thấy mặt mà xương gầy còn một nắm rồi! Công tử cầm tay khóc, kể nỗi nhớ nhung. Cô gái nói:

- Thiếp cũng biết thế, nhưng không còn mặt nào trông thấy

người nhà được nữa. Hôm nay cùng chị cả chơi đùa, nào ngờ lại

gặp nhau ở đây, mới biết duyên lứa trước không thể tránh được.

Mời cùng về, nàng không nghe; xin nàng ở lại trong vườn thì  bằng lòng. Công tử bèn sai đầy tớ chạy về thưa với phu nhân. Phu  nhân giật mình ngồi kiệu đến, mở khóa vào. Cô gái chạy đến, sụp  xuống lạy. Phu nhân nắm lấy cánh tay nâng dậy, chảy nước mắt  nhận hết lỗi xưa, hồ như không thể dung thứ cho mình nói:

- Nếu con không chấp nhận chuyện cũ thì xin hãy cùng về

cho mẹ vui tuổi già.

Nàng đáp rằng không được, lời lẽ quả quyết. Phu nhân lo  ngôi đình Tể hoang vắng, định cho nhìêu người đến hầu hạ. Cô gái  cười nói:

- Con không muốn gặp ai cả, duy chỉ có hai đứa thị tỳ ngày  trước, sớm tối theo con, không thể không quyến luyến chúng. Ngoài ra chỉ xin một người lão bộc trông coi cổng, còn thì không  cần gì nữa. Phu nhân thảy theo như lời nàng; lại nói thác đi rằng công  tử dưỡng bệnh trong vườn, rồi hàng ngày mang thức ăn vật dụng  ra mà thôi. Cô gái thường khuyên công tử lấy vợ khác, công tử không  nghe; hơn một năm sau, sắc mặt, tiếng nói của nàng dần dần đổi  khác, lấy bức vẽ ra, rõ ràng là hai người. Lấy làm lạ. Cô gái nói:

- Trông thiếp bây giờ có đẹp như ngày xưa nữa không? Công tử đáp:

- Bây giờ thì vẫn đẹp, nhưng so với trước thì hình như không  bằng! Cô gái nói:

- Nghĩa là thiếp đã già rồi! Công tử nói:

- Người ngoài hai mươi, làm gì lại già ngay được! Cô gái cười, đốt bức vẽ đi, giật lại thì đã cháy thành tro. Một

hôm nàng nói với công tử:

- Ngày trước khi còn ở nhà, mẹ chàng thường bảo thiếp đến  chết cũng không làm kén được. Bây giờ thì thầy mẹ đã già, chàng  lại là con một, thiếp thực không sinh nở được, sợ nhỡ việc nối dõi  của chàng! Xin lấy vợ về nhà, sớm tối hầu hạ thầy mẹ, chàng đi lại  cả hai nơi, cũng không có gì là không tiện. Công tử bằng lòng, nạp sính lễ ở nhà quan Thái sử họ Chung. Gần đến ngày cưới, nàng tự khâu áo giày cho cô dâu, rồi  đưa về chỗ phu nhân. Đến khi cô dâu vào cổng thì tiếng nói, nét mặt, cử chỉ không  khác gì Tiểu Thu chút nào. Chàng lấy làm lạ lắm. Trở lại khu vườn cảnh thì cô gái đã đi đâu không biết. Hỏi thị tỳ, thị tỳ đưa ra  một chiếc khăn hồng, nói:

- Nương tử tạm về thăm bên ngọai, để lại vật này cho công  tử.

Mở khăn, thấy có buộc cái quyết bằng ngọc, bụng đã biết  nàng không trở lại nữa, bèn đem cả thị tỳ cùng về. Tuy giây lát  không quên được Tiểu Thu nhưng may mà đối diện với vợ mới  cũng như trông thấy người xưa. Mới chợt hiểu rằng cái duyên với  cô gái họ Chung, Tiểu Thu đã dự biết, nên thay đổi dáng mặt của  nàng trước, để khuây khoả nỗi nhớ của chàng ngày sau.

15. CỪU ĐẠI NƯƠNG

Cao Xuân Huy dịch

Cừu Trọng, người đất Tấn, không còn nhớ ở quận huyện nào

Gặp cơn đặi loạn, bị giặc bắt đem đi.

Hai con Phúc và Lộc đang còn thơ ấu. Vợ lẽ họ Thiệu, nuôi  đôi trẻ mồ côi, sản nghiệp để lại may ra cũng được ấm no, nhưng  đói kém mấy năm liền, lại bị cường hào lấn áp, đến nỗi miếng ăn  thức uống hàng ngày không còn duy trì được. Người chú của Trọng và Thượng Liêm, nhìn thấy mối lợi  trong việc cải giá của cháu dâu, thường khuyên nhủ Thiệu thị lấy  chồng, nhưng nàng thề giữ chí, không chịu nao núng. Liêm ngầm  mưu khoán cháu cho một nhà đâi tộc định lấy thế cưỡng ép bắt  nàng đi.

Hai bên ước định đâu đấy cả rồi, mà người ngoài vẫn chưa ai

biết.

Trong làng có tên Nguỵ là đứa rất giảo quyệt, đểu cáng, vốn  có hiềm khích lâu ngày với nhà Trọng; gặp việc gì cũng nghĩ cách  để ngầm hãm hại. Nhân thấy Thiệu thị ở goá, bèn phao ra tiếng  nọ điều kia để bêu xấu.

Nhà đại tộc kia nghe được, cho Thiệu thị là người không có

đức, bèn thôi.

Lâu ngày, mưu mô của Liêm và tiếng đồn bên ngoài cũng  dần dần đến tai Thiệu thị. Nàng mang nỗi oan ức trong lòng, sớm  chiều rơi luỵ, rồi đến tay chân tê bại, nằm liệt trên giường.  Phúc đã được mười sáu tuổi, nhân trong nhà không có người  may vá, bèn hỏi gấp vợ cho con. Vợ Phúc là con gái ông tú tài  Khương Dĩ Chiêm, cũng là người làm ăn khá giỏi giang, xắp đặt  mọi việc có ngăn nắp, nhờ đó ăn tiêu cũng tạm đầy đủ, nên mới  cho Lộc đi học.  Nguỵ thấy thế thì đem lòng ghen ghét, nhưng ngoài mặt lại  làm ra vẻ thân thiện. Nhiều lần, Nguỵ mời Phúc đi uống rượu Phúc bằng vào đấy, xem Nguỵ như một người bạn tâm phúc. Nguỵ  thừa dịp nói rằng:

- Mẫu thân cậu còn nằm trên giường bệnh, không trông nom  được việc nhà; cậu em thì chưa biết làm gì, chỉ ngồi ăn không. Hai  vợ chồng nhà cậu tốt thế, mà sao làm trâu ngựa cho người ta. Khi  nào cậu em cưới vợ thì còn tốn tiền bạc rất nhiều. Tôi nghĩ hộ cậu  một kế, chi bằng cậu nên sớm ở riêng ra, có thế thì nghèo về em  mà giàu sẽ về anh.

Phúc về nhà, bàn với vợ, bị vợ mắng cho.

Nhưng ngày một ngày hai, Nguỵ nói ra nói vào, dần dần thấm thía, Phúc bị mê hoặc, bèn quyết đem việc ấy nói thẳng với  mẹ. Mẹ giận, mắng chửi thậm tệ. Phúc càng tức tối, cho rằng đã  thế thì không cần gì nữa, thóc tiền cũng chẳng qua như của người  khác, cho nên mặc kệ, không đoái hoài gì đến.  Nguỵ thừa cơ, rủ Phúc đi đánh bạc,thóc trong kho ngày càng  vơi, vợ biết mà chưa giám nói. Mãi đến lúc hết thóc ăn, mẹ kinh  hãi, hỏi vì sao, vợ mới nói thật. Mẹ giận lắm, nhưng cũng không  biết làm sao, bèn cho ra ở riêng.

Được cái may, cô gái họ Khương là người hiền đức, mỗi ngày

hai buổi, thổi cơm hộ mẹ, và qua lại hầu hạ chẳng khác gì trước.

Phúc đã ở riêng, không còn kiêng nể gì nữa, tha hồ đắm mình vào cuộc đỏ đen. Chỉ trong vài tháng đã bán sạch ruộng nương để trả nợ chơi bời, mà mẹ và vợ vẫn chưa biết. Khi đã hết  kiệt vốn liếng. Phúc không còn nghĩ được kế gì hơn, bàn đem vợ  gán cho người ta để vay tiền, nhưng khốn nỗi không ai chịu nhận.  Trong huyện có tên Triệu Diêm La, nguyên là một tên trộm  cừ khôi sổng lưới pháp luật, ngang ngược vũ đoán nhất vùng. Nó  vốn biết Phúc không dám nuốt lời, bàn khảng khái cho vay.

Phúc cầm tiền đi, được vài ngày đã hết nhẵn. Còn trù trừ rấp

tâm bội ước, thì Triệu đã quắc mắt dòm ngang.  Phúc sợ hãi, phỉnh vợ đến nhà Triệu. Nguỵ nghe được, mừng thầm, chạy sang ngay mách với ông

tú họ Khương, nghĩ chuyến này thì họ Cừu tất phải đổ xiêu

nghiêng ngửa. Họ Khương giận lắm, phát đơn đi kiện.  Phúc hoảng quá liền bỏ trốn.  Nàng Khương đến nhà Triệu mới biết là bị chồng lừa bán,

khóc nức nở, chỉ muốn chết ngay.

Lúc đầu Triệu còn dỗ ngon dỗ ngọt, nhưng nàng không nghe,  Triệu ra oai nạt nộ thì nàng lại càng mắng chửi Triệu giận quá,  lấy roi đánh đập, nàng cũng không phục, rút trâm tự đâm vào cổ.

Người nhà vội đến giật ra thì đã vào đến thực quản, máu

phụt rồi.

Triệu vội vàng xé lụa quấn xung quanh cổ, chắc mẩm rằng

cứ để thong thả rồi thế nào cũng khuất phục được.

Ngày hôm sau đã có trát đòi, Triệu vẫn dửng dưng, không

lấy làm điều.

Ra huyện, quan khám thấy vết thương của Khương thị rất  nặng, truyền nọc Triệu ra để đánh đòn. Lính lệ dòm nhau, không  dám ra tay. Quan vốn nghe tiếng Triệu ngang ngược đã lâu, thấy thế  càng tin, bèn nổi giận, gọi người nhà ra đánh, đánh Triệu chết  tươi.

Nhà họ Khương bàn khiêng con gái về.

Mãi đến khi họ Khương đi kiện, Thiệu thị mới biết con mình  khốn nạn như thế nào, hét lên một tiếng, cơ hồ đứt hơi, rồi mê  man ốm nặng.

Bấy giờ Lộc đã mười lăm tuổi, vò võ một mình không dựa vào

đâu được.

Nguyên Trọng còn có một người con gái đời vợ trước nữa tên  là Đại Nương, gả chồng ở quận xa, tính khí cương cường, mỗi khi  về thăm, cho quà cáp không vừa, thì ngỗ ngược với cha mẹ, nhiều  khi giận dữ bỏ về, do đó Trọng giận và ghét; lại vì đường xa cho  nên có khi vài năm mà không có một lần thăm hỏi.

Khi biết bà Thiệu bệnh nguy, tên Nguỵ bàn lập mưu gọi Đại

Nương về để gây cuộc tranh giành của cải trong nhà họ Cừu.

Vừa gặp một người lái buôn. ở cùng làng với Đại Nương, Nguỵ thác cớ nhắn tin cho Đại Nương, lại sách động Đại Nương  rằng có thể nhân cơ hội này thâu tóm hết nhà cửa được.

Được vài ngày quả nhiên Đại Nương đến, đem theo một đứa  con nhỏ. Vào cửa, thấy em nhỏ đang trông nom mẹ, cảnh tượng  thật thảm đạm, nàng bất giác mủi lòng. Hỏi em Phúc ở đâu, Lộc  kể hết đầu đuôi Đại Nương nghe giận đến nghẹn cả cổ, nói rằng:

- Nhà không có người lớn, để cho người ta giày xéo đến thế!

Ruộng nương nhà ta sao quân ăn cướp kia dám phỉnh gạt bán hết!

Nói xong bèn đi xuống bắp, nhen lửa nấu cháo bưng lên mời  mẹ trước, rồi gọi em và con cùng ăn. Ăn xong nàng hằm hằm ra đi,  đến huyện nộp đơn kiện bọn đánh bạc. Chúng sợ, góp tiền để đút  lót Đại Nương... Nàng nhận tiền nhưng vẫn kiện. Huyện cho bắt  tên Giáp, tên ất v.v... đánh đòn quở trách, nhưng không xử việc  điền sản.  Đại Nương vẫn căm, đem con đi thẳng lên quận. Quận thú là  người rất ghét cờ bạc. Đại nương hết sức bày tỏ mọi nỗi cô khổ,  cùng tình trạng bị bọn gian lừa đảo, lời lẽ thống thiết, làm cho  quận thú động lòng, truyền cho huyện phải truy thu ruộng vườn  mà cấp lại cho chủ cũ, và phải trừng phạt Cừu Phúc để làm gương  cho những đứa hư hoang.

Sau khi trở về, viên quan huyện nhận được lệnh trên, ráo

riết thi hành, nhờ đó điền sản thu về được hết.

Bấy giờ, Đại Nương goá chồng đã lâu, bèn cho đứa con nhỏ  trở về nhà, bảo phải theo anh học làm ăn, đừng trở ngại nữa. Đại  Nương thì ở lại nhà mẹ, nuôi mẹ dạy em xắp đặt trong ngoài có  ngăn nắp cả.

Mẹ rất hài lòng, bệnh dần dần khỏi, việc nhà thảy đều giao

cho Đại Nương.

Bọn cường hào trong làng có lấn áp điều gì thì nàng vác dao

đến tận cửa, cứng cỏi đấu lý, là cho chúng phải chịu khuất.

Được hơn một năm, ruộng vường ngày càng tăng, thỉnh thoảng lại mua thuốc, bánh, thức ngon vật lạ gửi cho cô gái họ  Khương.

Lại thấy Lộc ngày càng trưởng thành, nàng bèn nhiều lần

cậy mối lái tìm nơi cưới hỏi. Nguỵ nói với mọi người rằng:

- Sản nghiệp nhà họ Cừu đều ở trong tay Đại Nương cả, e

rằng sau này không thu về được.

Mọi người đều tin y, vì vậy không ai muốn nói chuyện hôn

hân với họ Cừu.

Có một công tử họ Phạm, tên là Tử Văn, nhà có một khu vườn nổi tiếng bậc nhất ở Tấn. Trong vườn, các loại hoa quý trồng  hai bên đường chạy thẳng đến nội thất.  Người nào không biết, đi nhầm vào đấy, gặp lúc công tử đang  yến tiệc, thì ông nổi giận, cho là kẻ trộm, bắt đi trói lại đánh đập,  gần chết mới thôi. Nhân gặp tiết thanh minh, Lộc từ trường học trở về, Nguỵ  bèn rủ đi chơi, lân la đến khu vường của công tử. Người giữ vườn  có quen biết với Ngụy, cho vào xem, ghé thăm các nơi đình tạ. Bỗng đến một chỗ nước khe chảy xiết trên có cầu vẽ, một  hàng lan can đỏ, dẫn đến một cái cổng sơn đen, trông vào thấy hoa  rậm như nấm. Đó là thư trai bên trong của công tử, Nguỵ phỉnh  rằng:

- Cậu cứ vào trước, tôi phải đi giải một tý.

Lộc tin là thật, lững thững đi qua cầu vào cửa, đến một toà  lâu viện thì nghe tiếng con gái nô cười. Vừa mới dừng bước, thấy  một con sen đi ra, dòm thấy chàng bèn quay gót trở vào ngay. Lộc bấy giờ mới thất kinh bỏ chạy. Giây lát sau, công tử bước  ra, goi người nhà lấy dây thừng đuổi bắt. Lộc quẫn quá, nhảy luôn  vào giữa khe nước. Công tử liền đổi giận ra cười bảo người hầu  xuống dắt Lộc lên. Thấy dung nhan và y phục của Lộc đều có vẻ  phong nhã, ông bảo đem áo và giày ra cho thay. Rồi lại dắt Lộc vào  một cái đình, gạn hỏi tên họ, dịu dàng nét mặt, êm đềm lời nói, có  vẻ hết sức thân mật, xuề xòa. Một lát, công tử đi nhanh vào nhà  trong, rồi trở ra ngay, cười cầm tay Lộc dắt qua cầu, dần dần đến  chỗ ban nãy Lộc không hiểu ra sao, dùng dằng không dám đi vào. Công tử cố kéo vào, thì thấy trong giậu hoa thấp thoáng có bóng  mỹ nhân đang dòm ngó. Khi đã an toạ, thị tỳ dọn rượu rồi Lộc từ  tạ, nói rằng:

- Cháu còn trẻ người non dạ không biết gì, đi nhầm vào chốn  khuê môn, được ngài khoan hồng xá lỗi cho, như thế là ngoài mộng  tưởng. Bây giờ chỉ mong được thả cho về sớm thì đội ơn vô cùng.

Công tử không chịu. Chốc lát, nem chả bày ra la liệt.  Lộc lại đứng dậy, từ tạ là đã quá no say rồi. Công tử kéo ngồi xuống, cười nói rằng:

- Lão có mấy chữ nho tên đặt cho phách nhạc, Nếu cậu đối xử  được thì xin để cậu đi ngay. Lộc dạ dạ xin cho biết. Công tử nói:

- Phách đặt tên: Chẳng giống tí nào. Lộc ngẫm nghĩ hồi lâu rồi đối rằng:

- Bạc thành nén: biết làm sao được Công tử cười to lên mà rằng:

- Thật là Thạch Sùng đấy! Lộc không hiểu ông nói gì. Nguyên công tử có một cô con gái

tên là Huệ Nương, xinh đẹp lại có học thức, đang kén chồng, đêm  chiêm bao thấy có người bảo với mình sẽ lấy Thạch Sùng, hỏi ở  đâu, thì nói rằng ngày mai sẽ rơi xuống nước. Sáng dậy, nàng nói  chuyện lại với cha mẹ; mọi người đều lấy làm lạ. Việc Lộc đến vừa  rồi rất hợp với giấc mộng, cho nên công tử mời chàng vào nhà  trong để phu nhân và đàn bà con gái trong nhà xem mặt.

Công tử nghe câu đối của Lộc rất mừng, nói rằng:

- Tên Phách nhạc là do con gái bé của lão đặt ra, cứ nghĩ mãi  mà không đối được; bây giờ mới được câu đối hay, cũng là duyên  trời. Lão có thể để cháu làm người nâng khăn sửa túi cho cậu; cả  chỗ tệ xá đây cũng còn nhiều viện, nhiều phòng, không dám phiền  cậu rước dâu về bên nhà.

Lộc luống cuống, khiêm nhường từ tạ, viện lẽ rằng mẹ đang

còn ốm, không ở gửi rể được.

Công tử bảo hãy cứ về nhà bàn tính đã, rồi sai người giữ

ngựa thắng ngựa mang quần áo ướt và đưa Lộc về.

Về đến nhà, Lộc kể chuyện lại với mẹ, bà mẹ sợ hãi cho là  chuyện bất thường; từ đó mới biết Nguỵ là kẻ hiểm độc. Nhưng vì  dữ mà lại hoá lành, nên cũng mặc, không đem lòng thù oán, chỉ  khuyên con nên cắt đứt với y mà thôi.

Qua vài ngày, công tử lại cho người đến ngỏ với bà mẹ; bà mẹ

chung quy vẫn không dám nhận.

Đại Nương bèn đứng ra nhận lời rồi mướn hai bà mối đi nạp  thái. Chả bao lâu, Lộc đến ở gửi rể nhà công tử, được hơn một năm  thì vào học nhà phán, lừng lẫy tài danh.

Em vợ dần dần trưởng thành, không kiêng nể anh rể như

trước, Lộc giận, đem vợ về ở nhà mình.

Mẹ cũng đã chống gậy đi lại được; nhà có Đại Nương trông  nom mấy năm liền, nhà cửa cũng được hoàn hảo. Nay cô dâu mới  đã về, trong nhà đầy tớ con hầu tấp nập, rõ ràng có phong thái đại  gia. Tên Nguỵ bị xa lánh lại càng ghen ghét, giận không tìm ra  chút tỳ vết nào để hãm hại. Y bèn lôi kéo bọn lính đào ngũ vu cáo  Lộc gửi tiền cho chúng.

Thuở quốc sơ việc lập pháp rất nghiêm; theo lệnh trên, Lộc bị

xử đi đày ra ngoài cửa ải.

Phạm công tử đút lót gửi gắm từ trên xuống dưới, mà kết

quả chỉ được miễn việc đi đày cho Huệ Nương.  Điền sản đều bị sung công.  May sao Đại Nương cầm tờ giấy chia gia tài, dấn thân ra

trước cửa quan cãi lý, có bao nhiêu thửa ruộng mới mua đều ghi

tên Phúc cả, do đó mẹ con mới được ở yên.

Lộc nghĩ mình đi không trở về bàn viết tờ ly hôn, gửi cho ông

nhạc, rồi vò võ lên đường.

Đi được mấy ngày, đến phía Bắc kinh đô, vào ăn trong quán,  thấy ngoài cửa có đứa ăn mày đứng thập thò, mặt mũi rất giống  anh mình.

Ra gạn hỏi thì quả anh thật. Lộc kể lại chuyện mình, anh em

đều buồn thảm.

Lộc mở áo lót, chia cho Phúc một ít tiền, bảo trở về nhà. Phúc  rơi luỵ từ biệt. Khi đến cửa ải, Lộc sung làm lính hầu trong phủ  một vị tướng quân. Vì Lộc là con nhà học trò, chân mềm tay yếu,  nên được giữ việc biên chép, viết lách, cùng ăn ở với những phục  dịch khác. Khi họ hỏi đến gia thế, thì Lộc kể hết đầu đuôi; trong  bọn, có một người kinh ngạc nói rằng:

- Chính là con tôi đây!

Nguyên trước kia bọn cướp bắt Cừu Trọng đi chăn ngựa cho  chúng, sau đó cả bọn bỏ trốn, rồi bán Trọng vào làm lính. Trọng  bàn theo chủ ra đồn thú ngoài cửa ải.

Trọng thuật lại cho Lộc rõ đầu đuôi, cha con mới nhận ra

nhau, bèn ôm lấy nhau mà khóc.  Mọi người đều thấy chạnh lòng. Rồi Trọng lại phẫn uất kêu lên:

- Chả biết đứa nào bỏ chạy sang miền Đông mà lại đổ thừa

cho con ta!

Nhân đó kêu khóc với tướng quân. Tướng quân bèn giao cho  Lộc viết một lá thư gửi đến vị thân vương trong triều, cho Trọng  cầm về kinh đô. Trọng đến kinh, rình khi xa giá thân vương đi ra liền đến  dâng thư tỏ lòng bày oan khuất. Vị thân vương vì ông mà tâu xin  lên vua, nên Lộc được minh oan; vua sắc chỉ cho quan địa phương  chuộc lại ruộng đất giao về cho họ Cừu. Khi Trọng quay về, hai cha con người nào cũng vui mừng.  Rồi Lộc hỏi kỹ số nhân khẩu trong nhà, để tính tiền chuộc cho bố,  mới biết từ khi vào làm lính hầu Trọng đã hai lần lấy vợ mà không  sinh đẻ, bấy giờ lại đang ở góa.

Lộc bèn sắm sửa hành trang mà trở về quê quán.

Lại nói đến Phúc, sau khi từ giã em, về đến nhà, sụp lạy xin

chịu tội.

Đại Nương rước mẹ lên ngồi nhà trên, tự mình cầm hèo, hỏi

Phúc rằng:

- Mày có tự nguyện chịu đòn, thì mới có thể tạm cho ở lại còn  như không muốn, thì ruộng vườn của mày đã hết sạch, đây không  phải là chỗ mày đến tọng cơm được nữa, mời tếch ngay!

Phúc khóc lóc, phục xuống đất, xin chịu đòn. Đại Nương vứt

cái hèo đi, nói rằng:

- Con người đã bán vợ, thì cũng chẳng trừng phạt làm gì nữa;

nhưng án cũ chưa xoá, Nếu tái phạm thì báo ngay!

Nói xong, nàng cho người sang báo tin bên họ Khương. Cô  gái họ Khương dằn giọng nói rằng:

- Tôi có là người gì của họ Cừu nữa đâu mà phải báo tin!

Đại Nương nhiều lần nhắc lại câu nói ấy để bêu xấu Phúc;

Phúc hổ thẹn không dám lên tiếng.

Nửa năm trôi qua Đại Nương tuy cho Phúc đủ ăn đủ mặc,

nhưng bắt làm việc nặng như đứa ở.

Phúc cũng làm lụng mà không oán trách gì, có giao cho tiền

bạc, cũng không dám cẩu thả.

Đại Nương xét thấy Phúc không có gì khác, bèn thưa với mẹ

cho mời nàng Khương trở về.

Mẹ nghĩ rằng không có cách gì làm cho cô ấy nghĩ lại được

nữa.Đại Nương nói:

- Không phải thế. Nếu người ta có lòng nào thờ hai chồng thì

đã chả tự chuốc lấy đòn gông khổ sở. Chẳng qua ai mà lại không có

cái giận như vậy!

Rồi nàng thân hành đem em trai sang chịu tội bên nhà vợ.

Ông nhạc, bà nhạc trách mắng đủ điều.

Đại Nương nạt Phúc, bảo phải quỳ xuống rồi mới xin mời vợ  ra gặp. Mời đến ba bốn lần, nàng vẫn khăng khăng tránh mặt  không chịu ra.

Đại Nương vào nhà tìm, kéo ra, thì nàng chỉ vào mặt Phúc

mà mắng nhiếc tàn tệ.

Phúc thẹn toát mồ hôi, không còn cách gì dung thứ được cho

mình.  Bà cụ họ Khương mới kéo Phúc, bảo đứng dậy. Đại Nương xin cho biết ngày nào thì vợ Phúc sẽ trở về. Nàng

nói:

- Từ trước đến nay chịu ơn của chị đã nhiều, nay chị dạy như  thế, đâu dám trái lời, nhưng chỉ sợ không giữ được cho em khỏi bị  bán lần nữa. Vả chăng ân nghĩa đã dứt hẳn rồi, còn mặt mũi nào  mà ăn ở với cái đứa vô lại, lòng đen như mực ấy. Muốn xin với chị  dọn riêng cho một cái nhà, cho em sang đấy để phụng dưỡng mẹ  già, còn hơn cạo đầu đi tu, thế là đủ rồi! Đại Nương bày tỏ lòng hối hận của Phúc và ước hẹn ngày  mai đến rước, rồi từ biệt.

Sáng hôm sau, nàng cho xe sang đón em dâu về. Bà mẹ ra

tận cửa quỳ lạy, nàng Khương cũng sụp lạy mà khóc to lên.

Đại Nương khuyên can, rồi dọn tiệc rượu để ăn mừng, cho

Phúc ngồi bên cạnh bàn. Đoạn nàng nâng cốc nói rằng:

- Sở dĩ tôi phải tranh giành khổ sở, không phải là cốt mưu lợi  cho mình. Nay em đã biết hối cải, vợ hiền đã trở về, vậy tôi xin  đem sổ sách giao lại. Tôi đến tay không, bây giờ lại trở về tay không.

Vợ chồng đều rời bàn tiệc đứng dậy nghiêm nét mặt, sụp lạy

mà khóc. Đại Nương bèn thôi.

Chưa được bao lâu thì cái lệnh rửa oan đã về đến nơi. Chỉ

trong vòng vài ngày ruộng vườn lại trở về chủ cũ hết.

Tên Nguỵ kinh hãi, không hiểu ra sao, chỉ biết tự giận mình

không còn kế gì để mà thi thố.

Chợt nhà láng giềng phía Tây phát hoả, Nguỵ lấy cớ chữa  cháy chạy sang, rồi ngầm lấy mồi rơm đốt nhà Lộc; gió lại thổi  mạnh, cháy lan gần hết, chỉ trừ hai ba căn nhà của Phúc. Cả nhà  phải dời sang ở chung. ít lâu sau đấy thì Lộc về, gặp nhau mừng  mừng tủi tủi. Trước kia, Công tử họ Phạm nhận được tờ ly hôn, đem bàn  với Huệ Nương, Huệ Nương khóc lóc, xé thư vứt xuống đất. Cha  nàng cũng chiều lòng, không ép nữa. Khi Lộc về, biết nàng chưa  cải giá mừng lắm, đến ngay nhà ông nhạc. Công tử biết nhà Lộc  mới bị hoả hoạn, muốn giữ ở lại, Lộc không chịu, cáo từ ra về. May Đại Nương có vàng riêng, bỏ ra sửa chữa nhà cháy, Phúc vác cuốc thuổng đi đào đất đắp nền, tìm thấy một hố tiền  chôn.  Đến đêm, cùng với em ra đào hố lên: một cái bệ xây bằng đá  dài vừa một trượng, toàn đựng tiền đồng. Nhờ đó khởi công làm  nhà mới, dựng lên toà ngang dãy dọc, tráng lệ không kém đại gia. Lộc cảm phục ơn nghĩa của tướng quân, để sẵn ngàn vàng để  đi chuộc cha. Phúc xin đi. Nhà cho một đầy tớ trai lực lưỡng theo  hầu.

Lộc bèn đón Huệ Nương trở về.

Chẳng mấy chốc, cha nàng và anh cùng về, một nhà vui vẻ  tưng bừng. Đại Nương từ khi về ở nhà mẹ, thì cấm con đến thăm,  để tránh tiếng, nay cha đã về, liền quyết xin đi.

Anh em không nỡ để chị đi. Cha bèn chia gia sản làm ba, con

trai hai phần, con gái một.

Đại Nương tạ từ không chịu nhận. Phúc và Lộc ứa nước mắt

mà bảo:

- Hai em không có chị thì làm gì được có ngày nay! Đại Nương mới bằng lòng, cho người đi gọi con, dọn nhà về ở  chung. Có người hỏi Đại Nương rằng:

- Chị em khác mẹ, sao mà gắn bó như vậy. Đại Nương nói:

- Biết có mẹ mà không biết có cha, chỉ có giống cầm thú mới

thế thôi! Đã là người, lẽ nào lại bắt chước giống vật!

Phúc và Lộc nghe nói đều chảy nước mắt. Rồi khoán thợ làm

nhà cho Đại Nương, cũng rộng lớn như nhà mình.

Tên Nguỵ nghĩ bụng rằng: trong hơn mười năm, mình tìm  cách gây hoạ cho người mà hoá ra lại càng gây phúc cho người,  lòng khôn xiết hổ thẹn và áy náy. Thấy họ Cừu giàu có, Nguỵ lại  sinh lòng ngưỡng mộ, muốn làm thân, bèn lấy cớ Trọng mới về,  sắm lễ vật sang mừng, Phúc muốn khước đi, nhưng Trọng không  nỡ phật nên nhận lĩnh gà và rượu Gà có buộc dây vải ở chân, sổng  ra chạy vào bếp, lửa bén vào dây vải, gà nhảy lên đống củi đậu, lũ  tiểu đồng, con hầu nhìn thấy nhưng cũng không đi. Một chốc, củi  bốc cháy căn nhà, mọi người hoảng sợ, may nhà đông người nhiều  tay, dập tắt được, nhưng đồ đạc trong bếp đã cháy hết. Anh em  đều bảo con người đó là không lành. Sau đó, gặp lễ thọ của cha,  Nguỵ lại dắt một con dê đến biếu. Từ chối không được, phải buộc  dê vào một gốc cây ngoài sân. Đến đêm, một đứa tiểu đồng bị tên  người nhà đánh đập, tức giận chạy đến gốc cây mở dây buộc dê thắt cổ mà chết.

Anh em than rằng:

- Nó làm phúc cho mình chẳng bằng nó gây hoạ cho mình! Từ đấy, tuy Nguỵ vẫn ân cần, nhưng bên nhà Trọng cũng

không dám nhận đến một cây kim sợi chỉ, chỉ hậu đáp cho y mà

thôi.Sau Ngụy về già, nghèo đến nỗi phải đi ăn mày. Trọng lấy ân giả oán, thường đem vải vóc và thóc chu cấp

cho.

16. NGŨ THU NGUYÊT

Đỗ Ngọc Toại dịch

Vương Đỉnh, quê ở Tần Bưu, tự là Tiên Hồ, người khảng khái, có sức khoẻ, giao du rộng. Năm mười tám tuổi, vợ vừa cưới  đã chết. Chàng thường đi chơi xa, hàng năm không về. Anh là Nại,  danh sĩ đất Giang Bắc, rất mực thương yêu em. Thường khuyên  em không nên đi xa, muốn kén vợ cho. Chàng không nghe, thuê  thuyền đến Trấn Giang thăm bạn. Bạn đi vắng, nhân thuê một  gian gác nơi quán khách để trọ. Nước sông gợn sóng, núi Kim Sơn  ở ngay trước mặt, bụng lấy làm thích lắm. Hôm sau người bạn đến, mời chàng dọn về nhà mình ở, chàng từ chối không đi. Ở già nửa tháng, đêm nằm mộng thấy một cô gái tuổi chừng  mười bốn mười lăm, thuỳ mị tình tứ, lên giường giao hợp với mình.  Tỉnh dậy thì thấy mình di tinh. Chàng hơi lấy làm lạ nhưng cũng  cho là ngẫu nhiên. Đến đêm lại nằm mộng thấy như thế, luôn ba  bốn đêm, bụng rất kinh dị, không dám tắt đèn. Thân tuy nằm im  trên giường mà bụng vẫn nơm nớp đề phòng. Vừa chợp mắt, đã  mộng thấy người con gái lạ đến. Đang ôm ấp bỗng giật mình tỉnh  dậy. Vội mở mắt nhìn thì thấy một cô gái như tiên vẫn đang trong  vòng tay mình. Nàng thấy chàng đã tỉnh, hơi có ý thẹn, sợ. Chàng  tuy biết không phải là người, nhưng bụng lại rất thích, nên không  căn vặn gì, lại cùng nàng vần vũ cật lực.

Cô gái hình như không chịu nổi nói:

- Cuồng bạo như thế chả trách người ta không dám gặp

thẳng ở ngoài giấc mộng. Chàng bấy giờ mới hỏi kỹ.  Cô gái đáp:

- Thiếp họ Ngũ, tên Thu Nguỵệt. Thân phụ là danh nho, tinh

thông dịch số, rất thương yêu thiếp, nhưng nói mệnh thiếp không  thọ, nên không hứa gả cho ai cả. Sau đến năm mười lăm tuổi, quả  nhiên chết yểu, liền đào huyệt ở phía Đông gian gác này mà chôn  bằng, không đắp nấm cũng không có mộ chí, duy chỉ đặt ở bên  ngoài quan tài một phiến đá, đề rằng: Gái Thu Nguyệt, chết không  mồ, 30 năm sau gả về Vương Đỉnh. Đến nay đã 30 năm, chàng đến  vừa đúng. Trong bụng rất mừng, muốn tự hiến cho chàng, nhưng  tấc lòng còn e thẹn, nên phải mượn chiêm bao đấy thôi!

Vương cũng rất mừng, lại đòi hành sự tiếp. Nàng nói:

- Thiếp chỉ cần một ít dương khí để mong sống lại. Thực

không ngại gì chuyện gió mưa ấy. Sau này duyên lành vô hạn, thì

cứ gì phải đêm nay. Bèn đứng dậy mà đi. Đêm sau lại đến. Ngồi đối nhau, cười đùa vui vẻ như bạn

bình sinh. Tắt đèn lên giường không khác gì người sống. Có điều

khi nàng đã dậy thì tinh rây dầm dề, thấm đẫm cả chăn đệm.

Một đêm, trăng sáng vằng vặc, cùng lững thững dạo bước

trong sân. Đỉnh hỏi cô gái:

- Cõi âm cũng có thành quách chứ? Cô gái đáp:

- Cũng như ở cõi dương thôi. Thành phủ cõi âm không ở chốn  này mà cách đây ba bốn dặm, nhưng lấy đêm làm ngày. Vương hỏi:

- Người sống có thể trông thấy không? Cô gái đáp:

- Có thể. Chàng xin đi xem, nàng bằng lòng. Nhân lúc đêm trăng cùng đi. Cô gái nhẹ nhàng lướt đi như

gió. Vương cố sức đuổi theo. Chẳng mấy chốc đến một nơi kia,

nàng bảo:

- Không xa nữa. Vương cố giương mắt nhìn nhưng chẳng thấy gì cả. Cô gái

lấy nước bọt bôi lên hai mí mắt chàng, mở ra thì thấy mắt sáng  gấp bội lúc bình thường, trông ban đêm không khác gì ban ngày.  Chợt thấy một bức tường thành ẩn hiện trong đám sương mù xa  xa, người đi trên đường tấp nập như đi chợ.

Một lát, thấy hai tên lính trói ba bốn người giải đi qua, người  đi cuối lạ thay sao giống hệt như anh mình vậy. Đến gần, quả là  anh thật, Vương kinh ngạc hỏi:

- Sao anh lại đến chốn này? Người anh trông thấy chàng thì ứa nước mắt, nói:

- Anh cũng không biết việc gì mà bị bắt trói như tù. Vương tức giận nói:

- Anh ta là người quân tử, biết giữ lễ nghĩa, sao đến phải

xiềng trói như vậy?

Liền xin hai tên lính cởi trói cho. Lính không nghe, lại ngạo  mạn, trừng mắt nhìn. Chàng phẫn uất, toan giằng nhau với chúng, người anh ngăn:

- Đấy là lệnh quan, ta cũng phải giữ phép. Chỉ hiềm ta thiếu

tiền chi dùng, bị họ vòi của đút, khổ lắm. Em về, nên lo toan cho.

Chàng nắm lấy cánh tay anh, khóc thất thanh. Lính tức giận  kéo mạnh cái tròng cổ, người anh liền ngã sấp xuống. Chàng trông  thấy, lửa giận đầy ức, không thể nén được, liền rút thanh đao đeo  bên mình, phạt đứt đầu một tên. Tên kia kêu thét lên, chàng lại  giết nốt.

Cô gái kinh sợ nói:

- Giết sai nha nhà quan, tội không thể tha được. Nếu chậm,  hoạ sẽ đến. Xin lập tức tìm thuyền về Bắc. Về nhà, chớ hạ lá  phướn xuống, phải đóng cửa không cho ai vào nhà. Quá bảy ngày  sẽ không lo gì nữa. Vương liền dắt anh đi, ngay đêm ấy thuê một chiếc thuyền  nhỏ vội vã về Bắc. Về thấy khách khứa đến viếng ở cửa, mới biết là  anh đã chết thật. Chàng liền đóng cổng khoá lại, rồi đi vào, anh đã  mất hút; vào nhà thì người chết đã tỉnh lại, gọi: Đói chết mất!  Mang mì nước lại đây! Lúc đó, anh chết đã hai ngày; người nhà thảy đều kinh hãi.  Chàng liền kể lại duyên do. Bảy ngày sau, mở cửa, bỏ lá phướn đi,  người ta mới biết ông anh sống lại.

Bè bạn thân thuộc xúm đến hỏi thăm, Vương chỉ trả lời chống chế.

Lại trạnh nghĩ đến Thu Nguyệt, tưởng nhớ thêm rầu. Bèn lại  quay xuống Nam, đến gian gác cũ, đốt đèn lên ngồi đợi rất lâu, cô  gái vẫn không lại. Chập chờn toan ngủ, thấy một người đàn bà  bước vào nói:

- Cô Thu Nguyệt nhờ nói lại với anh là hôm nọ hai tên công  sai bị giết, hung phạm chạy mất, chúng bắt cô ấy đi. Hiện đang ở  trong ngục. Bọn ngục tốt đối đãi tàn ngược. Ngày ngày trông chờ  anh, anh nên nghĩ cách cứu giúp.

Vương buồn rầu phẫn uất,liền theo người đàn bà đi. Đến một

toà thành, vào cửa Tây, người đàn bà chỉ vào một cái cổng nói:

- Cô em bị giam ở gian này. Chàng bước vào, thấy nhà này buồng nọ cũng nhiều, tù

phạm bị nhốt thậm đông mà chẳng thấy Thu Nguyệt đâu. Lại vào  một cửa nhỏ, thì thấy trong căn phòng hẹp có đèn lửa. Chàng ghé  lại gần cửa sổ để nhòm vào, thấy Thu Nguyệt ngồi trên giường, lấy  ống tay áo che mặt mà khóc. Bên cạnh có hai tên ngục tốt đang sờ  cằm vuốt chân nàng, để đùa ghẹo. Nàng khóc càng cuống quít. Một  tên ngục tốt bá lấy cổ nàng nói:

- Đã là kẻ có tội còn giữ trinh tiết ư?

Chàng tức giận không nói không rằng, rút dao xông vào, chém mỗi đứa một nhát như người ta phạt gai, rồi đoạt lấy cô gái  mà chạy ra, may không ai biết. Vừa đến quán trọ bỗng giật mình tỉnh giấc. Còn đương lạ vì  giấc mộng dữ, đã thấy Thu Nguyệt nước mắt dàn dụa đứng ở đó.  Chàng kinh hoảng trỗi dậy, kéo nàng ngồi xuống, kể lại giấc mộng.  Cô gái nói:

- Thật đấy, không phải mộng đâu. Chàng hốt hoảng hỏi:

- Thế thì làm thế nào? Nàng thở dài đáp:

- Đấy cũng là số đã định. Thiếp vốn đợi ngày nguyệt tận mới

là kỳ hạn sống lại. Bây giờ đã gấp thế này thì đợi sao được nữa.  Xin chàng mau mau đào chỗ chôn thiếp lên, đưa thiếp cùng về,  mỗi ngày gọi tên thiếp nhiều lần. Qua ba ngày có thể sống lại.  Nhưng vì chưa đủ ngày, xương mềm, chân yếu, không thể lo việc  gạo nước trong nhà giúp chàng được. Nói xong, gấp gáp toan đi. Bỗng quay lại nói:

- Thiếp suýt quên. Nếu âm ty sai đuổi theo thì làm thế nào?  Khi còn sống, cha thiếp có truyền cho một đạo bùa, nói rằng ba  mươi năm sau có thể hai vợ chồng cùng đeo!

Liền lấy bút vẽ hai đạo bùa và nói:

- Một đạo chàng đeo, còn một đạo xin dán vào lưng thiếp. Chàng đưa nàng ra. Đến chỗ nàng biến thì đánh dấu lấy.

Đào độ hơn một thước thấy quan tài, gỗ đã mục nát, bên cạnh có  một tấm bia nhỏ, quả đúng như lời nàng nói. Mở quan tài ra xem,  nhan sắc vẫn như sống. Ôm vào buồng, quần áo theo gió tan hết.  Dán bùa xong lấy chăn bọc lại, cõng đến bên sông, gọi một chiếc  thuyền đỗ bên bờ, nói thác rằng con gái ốm nặng, muốn đưa về  nhà. May được gió Nam thổi manh, trời vừa sáng đã về đến cổng.  Bế vào đặt nàng yên ổn rồi mới nói với anh chị. Cả nhà kinh ngạc  nhìn nhau, cũng không dám nói thẳng là điều huyền hoặc. Chàng mở chăn, gọi to Thu Nguyệt. Ban đêm thì ôm xác  nàng mà ngủ. Thi thể nàng mỗi ngày mỗi ấm dần, ba ngày thì  sống lại. Bảy ngày sau đã có thể đi lại được. Bèn thay quần áo ra  chào chị dâu, phất phới chẳng khác nào thần tiên cả. Nhưng ngoài  mười bước lại phải có người đỡ mới đi được, nếu không thì xiêu  theo chiều gió, chỉ chực nghiêng ngả. Những người trông thấy đều  cho rằng nàng có bệnh đó lại càng tăng thêm vẻ đẹp.

Nàng thường khuyên chàng:

- Tội nghiệt của chàng quá dày, phải tích đức, tụng kinh sám

hối đi. Nếu không e rằng không sống lâu.

Chàng vốn không tin Phật, bây giờ cũng thành tâm quy y. Về

sau không việc gì cả.

17. XẢO NƯƠNG

Nguyễn Huệ Chi dịch

Miền Quảng Đông có thân hào họ Phố, tuổi ngoại sáu mươi,  sinh một trai tên là Liêm, rất thông tuệ, nhưng chẳng may bị trời  hoạn, mười bảy tuổi mà dương vật chỉ nhỏ như con tằm. Xa gần  biết chuyện, không một nhà con gái nào dám hứa gả. Tự nghĩ phận mình dòng dõi đã tuyệt, ngày đêm lo lắng không biết làm thế  nào. Liêm theo thầy học tập, một hôm nhân thầy đi vắng, ngoài  cửa có gánh xiếc khỉ, bèn bỏ học đi xem. Đến chừng đoán thầy sắp  về đắn nơi, sợ hãi, bỏ trốn luôn. Rời nhà được mấy dặm, trông thấy  một nàng áo trắng dắt một con hầu nhỏ đang đi ở phía trước. Một  lần cô gái quay đầu lại, thì ra khuôn mặt diễm lệ ít ai sánh được.  Gót sen bước có vẻ chậm rãi, Liêm vội đi vượt lên. Cô gái quay  sang nói với con hầu:

- Thử hỏi chàng xem có phải định đến kẻ Quỳnh không?

Con hầu bàn gọi chàng hỏi. Liêm hỏi lại rằng có việc gì. Cô

gái đáp:

- Ví thử có đi Quỳnh thì có phong thư, phiền chàng tiện đường đưa giúp về nhà hộ. Mẹ già tôi ở nhà cũng là người hiếu  khách. Liêm lúc ra đi vốn cũng chưa định đi đâu. Nghĩ rằng lênh  đênh hồ hải một chuên cũng hay, bàn nhận lời. Cô gái liền rút lá  thư đưa con hầu, con hầu trao lại cho chàng. Hỏi họ tên quê quán  người nhận thì nàng đáêáêáêášên

- Họ Hoa, ở làng gái Tần, cách thành Bắc chừng ba bốn dặm.

Chàng bàn đáp thuyền mà đi. Đến được thành Bắc đất Quỳnh Châu vào lúc trời đã chiều tối. Hỏi thăm thôn gái họ Tần  thì chẳng một ai biết cả. Đành nhắm hướng Bắc mà đi, được chừng  bốn năm dặm thì trăng sao đã hiện lên nhấp nháy, cỏ dại thơm  lừng trải dài mờ cả mắt, chốn đồng không chẳng có lấy một quán  trọ nào; tình cảnh thật khốn quẫn. Nhìn thấy một ngôi mộ bên  đường, nghĩ muốn nằm nghỉ quách bên ngôi mộ đó, nhưng lại  khiếp sợ hổ lang. Bèn ôm cây trèo lên, ngồi chồm chỗm trên ngọn  cao. Nghe tiếng thông reo xào xạc, côn trùng tỷ tê, trong lòng thảng thốt, hối hận như thiêu như đốt. Thốt nhiên nghe bên dưới  có tiếng người. Cúi đầu nhòm xuống, thì rành rành đã là một nơi  sân viện; một cô gái xinh đẹp ngồi trên phiến đá, hai con hầu vấn  tóc châm đuốc hoa đứng hầu hai bên. Người đẹp quay đầu sang  bên trái bảo:

- Đêm nay trăng sáng sao thưa, gói trà cô Hoa vừa tặng có

thể đem pha một ấm uống thưởng thức đêm thanh được đấy.

Chàng nghĩ đây hẳn là ma quỷ, trong mình sởn cả gai ốc, nín

hơi không dám thở. Chợt một con hầu nhìn lên nói:

- Trên cây có người. Cô hãi kinh hãi đứng bật dậy kêu lên:

- Trẻ ranh lớn mật ở đâu dám mò đến đây nhòm trộm người

khác!

Chàng cả sợ, không còn chỗ nào để trốn nữa, đành ôm cây  tụt xuống, phục xuống đất xin tha thứ. Cô gái đến gần, đưa mắt  nhìn qua một lượt, chợt đổi giận làm vui, kéo chàng dậy cùnng  ngồi. Chàng liếc mắt ngó nàng, thì tuổi khoảng mười bảy mười  tám, vẻ người xinh đẹp có một. Nghe giọng nói cũng tiếng vùng  này, nàng hỏi:

- Chàng đi đâu đây? Đáp rằng:

- Có người nhờ đưa giúp lá thư. Nàng nói:

- Đồng hoang khối khách ăn đêm, ngủ giữa trời sương rất

đáng ngại. Nắu chẳng hiềm nhà tranh vách đất, xin mời vào nghỉ

tạm.

Nói rồi đưa chàng vào nhà. Trong nhà chỉ có một chiếc giường, nàng sai con hầu sắp hai tấm chăn lên đấy. Chàng tự thẹn  thân hình khiếm khuyết, xin nằm ở dưới đất. Nàng cười đáp:

- Khách quý đến nhà, con gái đâu dám thất lễ, đòi nằm cao  hơn khách.

Chàng không biết tính sao đành phải nằm chung một giường, nhưng trong lòng hoang mang lo lắng, không dám tự tiện  co duỗi. Chẳng bao lâu, cô gái luồn bàn tay nhỏ nhắn qua lớp chăn, cấu nhẹ vào đùi chàng. Chàng vờ ngủ, như không biết gì. Lại  một chốc nữa, nàng mở chăn ra chui hẳn sang, lay chàng, chàng  vẫn nằm im không động. Nàng thuận tay lần xuống thám thính  chỗ kín, bỗng ngừng ngay lại, dáng buồn thiu, rồi thiểu não lật  chăn trở dậy; giây lát nghe có tiếng khóc. Chàng bàng hoàng cả  người, không biết chui vào đâu cho hết thẹn, lại giận trời kia sao  nỡ bắt người ta phải khuyết tật. Cô gái gọi con hầu thắp đèn lên.  Nhìn thấy mặt nàng còn ngấn lệ, con hầu kinh ngạc có điều gì  buồn. Nàng lắc đầu đáp:

- Ta tự thương phận mình bạc thôi!

Con hầu đứng trước giường, nhìn chằm chằm xuống mặt

chàng. Nàng bảo:

- Hãy gọi anh ta dậy rồi bảo xéo đi! Nghe mấy lời ấy chàng bội phần xấu hổ. Lại thêm lo đang

giữa đêm hôm, tối tăm mù mịt chẳng biết đâu mà đi. Giữa lúc còn  dùng dằng chưa quyết đi một người đàn bà đẩy cửa bước vào. Con  hầu thưa:

- Cô Hoa đã về.

Chàng hé mắt nhìn trộm thì thấy bà này tuổi đã ngoại năm  mươi, nhưng còn giữ được phong vận. Thấy cô gái chưa ngủ, bà  liền hỏi duyên cớ. Nàng chưa kịp đáp thì lại thấy trên giường có  người nằm, bèn hỏi:

- Nằm cùng giường là ai đấy? Con hầu trả lời thay:

- Lúc tối có một chàng trai trẻ đến đây xin ngủ nhờ. Bà liền cười:

- Biết đâu Xảo Nương hôm nay vui vầy đuốc hoa cơ chứ! Chợt thấy cô gái ngấn lệ chưa khô, bà kinh ngạc hỏi:

- Đêm hợp cẩn mà lại buồn bã khóc lóc không phải cách;

chẳng lẽ chàng rạ thô bạo lắm sao?

Nàng không đáp, mặt càng thêm âu sầu. Bà ta định kéo vạt  áo để nhìn rõ chàng, vừa động đến áo thì phong thư rơi xuống giường. Nhặt lên xem bà bỗng sợ hãi nói:

- Chừng nét chữ của con gái tôi đây mà

Mở ra đọc, bà than lên một tiếng chua xót. Cô gái hỏi nguồn

cơn thì bà đáp:

- Đây là thư của con Ba báo tin nhà, nói rằng chàng Ngô chồng nó đã mất, nó nay trơ trọi không nơi nương tựa. Chưa biết  tính thế nào.

Cô gái tiếp:

- Ban nãy anh ta nói là chuyển giúp lá thư cho ai đó, may mà

tôi chưa đuổi đi.

Bà già gọi chàng dậy, hỏi rõ nguyên ủy lá thư. Chàng kể tình

đầu. Bà bảo:

- Xa xôi làm phiền lặn lội đưa thư, nay biết lấy gì báo đáp! Lại ngắm kỹ chàng rồi cười, hỏi:

- Vì sao lại làm trái Xảo Nươi Chàng đáp:

- Chẳng biết mình có tội gì. Bà quay sang hỏi cô gái. Nàng than rằng:

- Chỉ thương cho thân mình, sống đã vớ phải anh chồng lại  cái, chết cũng lại nhà đứa bị thiến mà ăn nằm. Vì thế mà tủi thôi. Bà già quay lại nhìn chàng nói:

- Thông minh linh lợi thế này, vốn là trống mà hoá ra lại là

mái ư? Thôi thì khách nhà tôi, không thể làm phiền người khác

mãi thế được.

Nói rồi dẫn chàng sang chái nhà phía Đông, đưa tay sờ

xuống khố mà khám nghiệm, rồi vừa cười vừa nói:

- Chẳng trách nào Xảo Nương khóc hết nước mắt cũng phải.

Nhưng may vẫn còn chút cuống rễ. Còn có thể cố sức được.

Bèn khêu đèn, lục hết hòm rương, lấy ra một viên thuốc màu  đen trao cho chàng, bảo nuốt ngay, lại dặn nhỏ rằng đừng cử động.  Rồi đi ra.

Còn lại một mình chàng nằm nghĩ ngợi, không biết thuốc  chữa chứng bệnh gì. Chừng khoảng canh năm tỉnh dậy, cảm thấy  dưới rốn một luồng hơi nóng xông thẳng vào chỗ kín, lại lùng như  có vật gì treo ở khoảng dưới háng. Đưa tay sờ thử, thì ra mình đã  thành một gã đàn ông hẳn hoi. Trong lòng mừng đến thảng thốt,  giống như vị thượng quan thình lình được trao chín vật báu. Khi hừng đông lờ mờ ở chấn song thì bà già trở lại, đem bánh  mới hấp vào buồng cho chàng, lại dặn hãy cứ ngồi yên, rồi khoá  trái cửa lại, ra ngoài nói với Xảo Nương rằng:

- Anh chàng vất vả mang thư đến đây, hãy giữ lại đấy, gọi  con Ba về, cho nó kết nghĩa chị em. Với lại, cũng phải đóng cửa để  khỏi người ta buồn chán.

Nói rồi ra cửa mà đi.

Chàng quẩn quanh mãi đâm buồn, thỉnh thoảng lại đến gần  khe cửa, y như con chim ngó trộm qua nan lồng. Trông xa thấy  Xảo Nương cũng muốn gọi lại báo rõ sự tình, nhưng e thẹn ngập  ngừng nên lại thôi. Mãi đến tối mịt bà già mới dẫn con gái trở về.  Vừa đẩy cửa đã lên tiếng:

- Để sầu muộn giết mất lang quân rồi! Con Ba hãy vào mà

bái tạ đi!

Cô gái gặp trên đường mấy bữa trước rụt rè bước vào, ngước  nhìn chàng, e ấp vái chào. Bà mẹ bảo họ gọi nhau bằng anh em.  Xảo Nương cười:

- Gọi là chị em gái cũng được.

Rồi cùng kéo nhau ra gian giữa, ngồi quay quẩn quanh mâm

rượu. Uống được vài chén, Xảo Nương hỏi đùa:

- Người hoạn thấy sắc cũng động lòng chứ? Chàng đáp:

- Thì chân què vẫn nhớ đến giày; Mắt loà vẫn cứ loay hoay

muốn nhìn mà!

Ai nấy cùng cười rộ. Xảo Nương lấy cớ Tam Nương vừa đi  đường mệt nhọc, ép cô phải đi nghỉ. Bà mẹ quay sang Tam Nương,  bảo cùng nằm chung với chàng. Tam Nương xấu hổ mặt đỏ bừng,  không chịu đi. Bà mẹ bảo:

- Đây là trượng phu mà cũng là cân quắc, còn có gì mà sợ?

Rồi giục hai người vào buồng, lại dặn riêng chàng:

- Trong thì làm rễ ngoài cứ vờ làm con ta cũng được. Chàng mừng rỡ, nắm cánh tay nàng dắt lên giường. Như dao

sắc mới mài lần đầu đem thử, khoái trá thế nào cũng có thể biết

rõ. Trong lúc đầu gối tay ấp, hỏi nàng:

- Xảo Nương là người như thế nào? Đáp:

- Là ma đấy. Tài sắc vô song nhưng số phận lại thường gập

ghềnh trắc trở. Lấy phải cậu út nhà họ Mao, bị bệnh liệt dương,  mười tám tuổi đầu vẫn chẳng nên hồn. Vì thề ẩn ức không vơi được, ôm hận mà chết.

Chàng thất kinh, ngờ Tam Nương cũng là ma. Nàng nói:

- Nói thật với chàng, thiếp chẳng phải ma mà là hồ. Xảo Nương sống lẻ loi không có đôi mà mẹ con thiếp lại không có nhà,  nên mượn tạm căn nhà này ở nhờ.

Chàng rất ngạc nhiên. Nàng nói:

- Đừng ngại. Tuy là ma là hồ, nhưng không gây hoạ cho nhau

đâu.

Từ đấy, hàng ngày họ thường cùng nhau chuyện trò, yến ẩm.  Dẫu biết Xảo Nương chẳng phải là người mà lòng chàng vẫn quyắn luyến nhan sắc. Chỉ hận một nỗi muốn được hiến cho nàng  mà không có dịp. Chàng vốn là người hoà nhã, lại giỏi yêu chiều  pha trò, nên dần được Xảo Nương rất thươu Một hôm, mẹ con họ Hoa có việc đi vắng, lại đóng cửa nhốt  chàng ở trong buồng. Chàng tức bực, loanh quanh trong nhà mãi  rồi đứng cách lần cửa gọi Xảo Nương. Xảo Nương bảo con hầu đem  chìa khoá ra thử, mấy lượt thì cửa mở. Chàng ghé tai xin gặp riêng. Xảo Nương bảo con hầu đi chỗ khác, chàng liền kéo nàng  lên giường và nằm áp lại. Nàng đùa cợt, đưa tay sờ phía xuống  dưới rốn mà bảo:

- Đến là tiếc! Chỗ này lại khuyắt mất rồi!

Nói chưa dứt lời thì tay đã chạm phải vật gì, tày một nắm,

hoảng hốt kêu lên:

- Sao trước lờ mờ có thấy gì đâu mà nay đã lớn vổng lên nhanh thế? Chàng cười đáp:

- Trước xấu hổ vì phải sắm vai khách nên nó rụt lại. Nay bị

phỉ báng quá không chịu nổi, nên nó làm con ếch giận dữ đấy thôi!

Bèn cùng nhau giao hoan. Xong xuôi nàng mới chợt nghĩ ra,

tức tối nói:

- Thì ra nay mới biết đóng cửa là có duyên cớ. Hồi trước cả  hai mẹ con lênh đênh không nơi nương náu, đã nhường nhà cho  mà ở. Rồi Tam Nương theo học thêu thùa, cũng lại hết lòng bày vẽ,  không giấu giếm tí gì. Thế mà nay lại sinh lòng đố kỵ thế đ giấu

Chàng phải lựa lời khuyên giải, lại lấy tình thực mà nói,

nhưng Xảo Như vẫn hậm hực mãi. Chàng bảo:

- Giữ kín đấy nhé! Cô Hoa dặn tôi nghiêm lắm. Nói chưa dứt lời thì Hoa Cô đã đẩy cửa bước vào. Hai người  vội vàng nhỏm dậy. Hoa Cô trừng mắt hỏi:

- Ai mở cửa? Xảo Nương cười chặn lời, tự nhận mình mở cửa. Hoa Cô càng

giận, quát mắng mãi không thôi. Xảo Nương vẫn cười mỉa, đáp:

- Mẹ này mới thật nực cười chứ! Đã là trượng phu mà cũng

cân quắc thì còn làm được gì nữa?

Tam Nương thấy mẹ mình và Xảo Nương ra sức khích bác  lẫn nhau, trong lòng không yên, bàn đứng ra can ngăn, cả hai mới  đổi giận làm lành. Xảo Nương lời lẽ dẫu gay gắt, nhưng xem từ  đấy đã muốn nhún mình thờ Tam Nương làm chị. Chỉ hiềm Hoa  Cô ngày đêm canh phòng ráo riết, nên đôi tình nhân không thể tự  do thổ lộ, chỉ biết đầu mày cuối mắt đưa tình mà thô xem

Một hôm Hoa Cô bảo chàng rằng:

- Cả hai chị em chúng nó đều đã hầu hạ anh. Nhưng nghĩ lại,  sống ở đây không phải là kế lâu dài. Vậy anh nên về trình với cha  mẹ để sớm tính chuyện đính ước trăm năm thì hơn. Liền đấy, bà sắm sửa hành trang, giục chàng lên đường. Hai  cô gái nhìn chàng, mặt mày ủ rũ, mà Xảo Nương càng như không  chịu nổi, lệ ròng ròng như châu sa, không lúc nào dứt. Hoa Cô ngăn họ lại rồi dẫn chàng ra đi. Vừa ra khỏi cửa thì lầu viện đã  biến đâu mất, chỉ còn thấy một ngôi mộ hoang.

Hoa Cô tiễn chàng lên tận thuyền, nói:

- Sau khi anh đi, già này cũng sẽ dắt hai con gái đến trú ngụ  ở quý ấp. Nếu không quên ước cũ thì xin đợi nhau trong đám vườn  hoang nhà họ Lý để làm lễ nghênh hô ngụ

Chàng bèn trở về quê.

Bấy giờ, ông già họ Phó đã tìm kiếm con trai hết cách. Đang  giữa lúc lòng lo như lửa đốt thì bỗng thấy con về, mừng rỡ ngoài  tưởng tượng. Chàng kể lại vắn tắt đầu đuôi, nhân nói cả việc đính  ước của họ Hoa. Cha bảo:

- Lời nói của yêu quái sao đủ để tin. Mày sở dĩ còn toàn mạng

trở về cũng chỉ vì bị tật nguyền chứ không thì đã chết rồi. Chàng đáp:

- Đám đó tuy khác loài nhưng tình cũng như người; huống

nữa, lại thông minh, xinh đẹp, có lấy làm vợ cũng chẳng sợ họ

hàng làng xóm chê cười.

Cha không nói gì, chỉ cười nhạt. Chàng bèn lui ra. Nhưng rồi  vì ngứa nghề, không đành phận, bèn tư thông với con hầu. Dần  dần giữa ban ngày cũng công khai giở trò dâm dật, có muốn làm  cho câu chuyện kinh động đến tai cha mẹ. Một hôm, con hầu nhỏ  lén nhìn thấy, chạy đi báo với bà cụ. Bà cụ không tin, đến gần  xem, bấy giờ mới đâm hoảng. Cho gọi con hầu đến hỏi, liền biết rõ  sự thật. Mừng quá sức, gặp ai cũng nói toạc ra, để chứng tỏ con  mình không có tật; rắp tính chuyện hôn nhân với nhà thế gia. Chàng nói riê muốn là

- Không phải nhà họ Hoa thì không lấy đâu. Mẹ nói:

- Trên đời thiếu gì gái đẹp, hà tất phải là quỷ với yêu. Chàng đáp:

- Con ví không có Hoa Cô thì đâu biết mùi đời. Bội bạc người

ta chẳng phải là điều hay.

Ông lão họ Phó nghe lời, cho một người tớ trai và một vú già  đến nơi xem xét. Ra khỏi thành Đông chừng bốn năm dặm thì tìm  được thửa vườn hoang nhà họ Lý. Nhác thấy một làn khói bốc lên  nghi ngút giữa một khóm trúc bên bức tường thấp đã đổ nát, bà vú  bèn xuống xe, rảo thẳng đến cửa, thì bắt gặp mẹ con đang lau ghế  cọ nhà, như có chờ đợi. Bà vú vái chào, thưa rõ lời chủ dặn. Nhìn  thấy Tam Nương, bà họ Lý nói:

- Đây chính là vợ của tiểu chủ tôi sao? Tôi vừa thấy đã phải  thương, không trách công tử cứ mê mẩn như người mất hồn.

Rồi hỏi luôn đến cô chị. Hoa Cô than thở mà rằng:

- Đó là con gái nuôi của tôi. Ba hôm trước cháu bỗng bị bạo

bệnh, tạ thế mất rồi.

Nhân đó, đem rượu thịt ra thết đãi bà vú và người tớ trai. Bà  vú trở về thuật rõ dung mạo, cử chỉ của Tam Nương. Cả ông bà  đều vui mừng. Sau cùng mới nói đến tin Xảo Nương mất. Chàng nghe đau đớn muốn trào nước mắt. Đến đêm nghênh hôn, gặp mặt  Hoa Cô, tự mình hỏi lại. Hoa Cô đáp:

- Đã đầu thai ở đất Bắc rồi.

Chàng than thở giây lâu. Đón Tam Nương về rồi mà rốt cuộc  vẫn không dứt tình được với Xảo Nương. Hễ nghe có người nào ở  kẻ Quỳnh mới đến đều cho gọi đến hỏi chuyện. Có người cho biết  dưới mộ cô gái họ Tần đêm đêm vẫn nghe tiếng quỷ khóc. Chàng  ngờ có sự lạ, vào bảo với Tam Nương. Tam Nương trầm ngâm một  lúc lâu rồi khóc mà nói:

- Em phụ chị rồi! Gạn hỏi lại thì đáp rằng:

- Thú thực lúc mẹ con thiếp ra đi, không nói cho chị ấy biết.

Tiếng gào oán đó chẳng phải của chị ấy thì còn ai nữa? Trước đã

định bảo thật cho nhau, nhưng lại sợ phơi bày tội lỗi của mẹ.

Chàng nghe đoạn đổi buồn thành vui, lập tức cho sắm sửa xe  cộ, ngày đêm vượt đường đi gấp; ruổi đến trước mộ nàng, gõ vào  tấm mộc chủ cắm ở mộ mà gọi to lên:

- Xảo Nương! Xảo Nương! Anh ở đây!

Giây lát thấy cô gái ẵm một đứa trẻ từ trong mồ chui ra, đau  đớn ngước đầu lên, mắt nhìn ai oán không dứt. Chàng cũng ngậm  ngùi rơi lệ. Sờ vào đứa bé trong lòng hỏi con ai. Xảo Nương đáp:

- Đây là cái mầm oan nghiệt của chàng để lại. Sinh được ba

tháng rồi. Chàng nói:

- Trót nhầm nghe lời Cô Hoa khiến mẹ con phải chôn chặt

mối hờn ở dưới lòng đất. Tội thật không tha thứ được.

Rồi cùng nhau dắt díu lên xe, băng vời vượt biển mà về. Ôm  con vào trình mẹ. Mẹ nhìn thấy đứa bé mặt mũi khôi ngô, thân thể  khoẻ manh, không giống với loài yêu ma, càng thêm mừng rỡ. Hai  cô gái sống hoà thuận, thờ bố mẹ chồng rất có hiếu. Về sau, ông  Phó bị bệnh, mời thầy thuốc đến, Xảo Nương bảo:

- Bệnh không làm gì được nữa, vì hồn đã lìa khỏi xác. Nàng đôn đốc sắm đồ tang liệm, xong đâu đấy thì ông mất.  Đứa bé lớn lên giống cha, phần thông tuệ còn trội hơn. Mười

bốn tuổi đã vào học nhà phán.

Ông già cở Cao Bưu, hiệu Tử Hà, từng làm khách đất Quảng, nghe được chuyện này. Chỉ có tên làng xóm thì nhớ không chính  xác, và chung cục câu chuyện ra sao cũng không được rõ.

18. BỘ DA VẼ

Ngọc Toại dịch

Thư sinh họ Vương, quê ở Thái Nguyên,một hôm đi sớm, gặp  một người con gái ôm bọc quần áo, bôn ba một mình, chân bước ra  dáng khó nhọc Vương vội đi vượt lên, nhìn kỹ thì ra một cô gái  tuổi chừng đôi tám, nhan sắc tuyệt vời. Bụng yêu thích lắm, liền  hỏi:

- Sao mới sớm hôm mà đã đi lẻ loi một mình thế? Cô gái đáp:

- Là khách qua đường, hiểu sao được nỗi lo buồn của người  khác. Hỏi nhau làm gì cho mệt? Chàng hỏi lại:

- Nàng có nỗi buồn lo gì vậy? Nếu có thể gắng giúp được, tôi  sẽ không từ. Cô gái ủ dột đáp:

- Bố mẹ tham tiền, bán thiếp cho một nhà giàu sang. Người

vợ cả rất hay ghen, sớm chiều đánh mắng nhục nhã, không thể

chịu nổi nên phải trốn đi. Hỏi:

- Đi đâu bây giờ? Đáp:

- Người đã đi trốn, lại có nơi nào định trước được? Chàng nói:

- Tệ xá không xa, xin mời nàng quá bước lại đó. Cô gái mừng lắm, theo chàng. Chàng mang hộ bọc quần áo,  đưa nàng về cùng. Cô gái thấy nhà không có người bèn hỏi:

- Tại sao chàng không có người nhà? Chàng đáp:

- Đây chỉ là thư trai thôi. Cô gái nói:

- Nơi này tốt lắm. Chàng như có bụng thương mà cứu sống

thiếp thì xin bí mật, chớ để lọt ra ngoài.

Chàng bằng lòng. Liền cùng nàng chung chạ. Dấu diếm

trong buồng kín, qua mấy ngày cũng không ai hay.

Chàng nói hé với vợ. Vợ họ Trần, ngờ rằng đó là nàng hầu vợ  bé của nhà đại gia nào, khuyên chồng để cho cô ta đi. Chàng không nghe. Tình cờ một hôm đi qua chợ, gặp một đạo sĩ, nhìn  chàng kinh ngạc, hỏi có gặp ai lạ không.

Chàng đáp:

- Không. Đạo sĩ nói:

- Người anh đầy tà khí, sao lại nói là không? Chàng lại cố chối. Đạo sĩ liền bỏ đi và nói:

- Mê muội thay! Đời vẫn có kẻ sắp chết đến nơi mà còn chưa

tỉnh!

Chàng thấy lời nói lạ nên cũng hơi ngờ người con gái, nhưng  lại nghĩ cô gái đẹp sờ sờ ra đấy, sao đến nỗi là yêu quái được; cho  đạo sĩ là kẻ mượn tiếng yểm tà để lấy miếng ăn. Một lát sau về đến nhà học. Cổng trong đóng chặt, không thể  vào được, trong bụng đã ngờ có sự gì, liền trèo qua chỗ tường lở mà  vào, thì cửa buồng cũng đóng. Chàng rón rén đến trước cửa số  nhìn, thấy một con quỷ nanh ác, mặt xanh lét, răng chơm chởm  như răng cưa, đang giãi một tấm da người lên trên giường, lấy bút  màu vẽ lên trên. Vẽ xong, ném bút, nhấc tấm da như thể nâng tấm  áo, khoát lên người, lập tức hoá ra một cô gái. Trông thấy tình trạng đó, chàng sợ quá, bò rạp trên mặt đất  mà lẻn ra. Vội đi tìm đạo sĩ thì đã không biết là đi đâu. Tìm kiếm  khắp nơi, mới gặp ngoài đồng, liền quỳ xuống xin cứu mạng. Đạo  sĩ nói:

- Sẽ xin trừ giúp. Con quỷ đó cũng khốn khổ lắm mới tìm  được người thay nó, ta cũng không nỡ hại tính mạng nó. Liền lấy chiếc phất trần đưa cho chàng, dặn treo ở cửa buồng  ngủ. Lúc sắp đi, hẹn gặp lại ở miếu Thanh Đế. Chàng trở về không dám tới nhà học, đành ngủ ở buồng vợ,  treo phất trần lên. Vào khoảng canh một, nghe ngoài cửa có tiếng  lách cách, tự mình không dám dậy nhòm, phải bảo vợ nhòm xem.  Chỉ thấy cô gái đi đến, nhìn lên phất trần không dám bước nữa;  đứng đó mà nghiến răng, một lúc lâu mới đi. Lát sau lại đến mắng  rằng:

- Đạo sĩ chỉ doạ ta nhưng đâu có được! Chẳng lẽ miếng ăn đã

đến miệng lại nhả ra sao?

Liền lấy phất trần bẻ nát, rồi phá cửa buồng ngủ bước vào,

nhảy lên giường của chàng, xé bụng chàng, moi lấy quả tim rồi đi.

Vợ chàng kêu thét lên. Con hầu vào soi đèn thì chàng đã  chết, trên khoang bụng máu me bê bết. Trần thị rất sợ, chỉ khóc,  không dám kêu. Hôm sau nàng cho em chồng là chàng Hai chạy đi  nói với đạo sĩ. Đạo sĩ tức giận nói:

- Ta đã thương tình, ngờ đâu con quái này lại dám to gan đến

thế!Lập tức theo người em chàng về thì cô gái đã biến mất. Bèn ngẩng đầu, nhìn bốn phía nói:

- May nó trốn chưa xa. Lại hỏi:

- Phía Nam là nhà ai? Chàng Hai đáp:

- Đó là nhà của tiểu sinh. Đạo sĩ nói:

- Hiện nó ở nhà anh. Chàng Hai ngạc nhiên, cho rằng không có. Đạo sĩ hỏi:

- Có người lạ nào mới đến không? Chàng Hai đáp:

- Tôi đến miếu Thanh Đế, quả thực không biết, để về nhà hỏi  xem. Đi một lát, trở về nói:

- Quả có thật, sáng nay có một mụ già đến, xin làm mướn cho  nhà tôi, vợ tôi giữ lại, mụ vẫn còn đó. Đạo sĩ nói:

- Chính là nó đấy. Liền cùng đi sang, cầm kiếm gỗ đứng ở giữa sân thét:

- Yêu nghiệt, đền ta phất trần đây!. Mụ già ở trong nhà hốt hoảng, tái mặt, ra cửa toan chạy. Đạo

sĩ đuổi theo đâm mụ, mụ ta ngã xuống, tấm da người tuột ra, hoá  thành một con quỷ dữ, nằm kêu rống lên như lợn. Đạo sĩ lấy kiếm  gỗ chém, bêu đầu lên; thân nó biến thành đám khói dày đặc, xoáy  tròn trên mặt đất, thành một đám dày. Đạo sĩ lấy ra một cái hồ lô  mở nút để vào giữa đám khói, kêu vù vù như mồm hút hơi, một lát  khói hết, đạo sĩ nút hồ lô lại, bỏ vào đãy. Mọi người nhìn tấm da,  lông mày, con mắt, chân tay không thiếu gì cả. Đạo sĩ cuộn lại,  tiếng kêu như cuộn trục tranh, cũng bỏ vào trong đãy, rồi từ biệt  toan đi. Trần thị đón vái trước cửa, khóc xin làm phép hồi sinh cho  chồng. Đạo sĩ từ chối, không thể làm được. Trần thị càng thảm  thiết, quỳ rạp trên đất không dậy. Đạo sĩ nghĩ ngợi rồi nói:

- Phép thuật của ta còn nông cạn, thực không thể làm người  chết sống lại được. Ta trỏ giúp một người, may ra có thể làm điều  đó. Đến cầu xin tất là có kết quả.

Hỏi người nào? Đáp:

- Trong chợ có một người điên, thường nằm trên đống phân,  thử đến mà kêu xin với ông ta xem. Nhưng dù có buông tuồng làm  nhục phu nhân, phu nhân cũng chớ có tức giận. Chàng Hai cũng đã biết người điên đó, bèn từ biệt đạo sĩ, rồi  cùng chị dâu đi tìm. Thấy người ăn mày rồi dại ca hát trên đường,  mũi dãi lòng thòng, bẩn thỉu quá không thể gần được. Trần thị lết  đầu gối đến trước mặt. Người ăn mày cười, nói:

- Người đẹp yêu ta chăng? Trần thị kể nguyên do, thì lại cười lớn, nói:

- Ai cũng là chồng được cả, làm sống lại làm gì? Trần thị cố kêu van. Bèn nói:

- Kỳ thay, người chết mà lại nhờ ta làm sống lại được; ta là

Diêm Vương hay sao?

Tức giận lấy gậy đánh Trần thị. Trần thị nhẫn nhục cố chịu  đau. Người trong chợ dần dần đổ đến xem chật như bức tường.  Người ăn mày khạc đờm ra đầy bàn tay, đưa tới trước Trần thị  nói: Ăn đi! Trần thị đỏ bừng mặt, có vẻ ái ngại. Lại nghĩ đến lời  đạo sĩ dặn liền cố liều nuốt. Thấy bãi đờm trong cổ họng, cứng như túm lông, cố nuốt thì  nghèn nghẹn mà trôi xuống, rồi dừng lại ở quãng ngực. Người  hành khất cười lớn nói:

- Người đẹp quả yêu ta thay!

Liền đứng dậy đi, chẳng ngoảnh lại nữa. Bước theo sau, thấy  vào trong miếu. Cố đuổi kịp để kêu nài nữa, thì không biết đã đi  đâu mất. Tìm trước, tìm sau không thấy tăm hơi đâu cả, vừa thẹn  vừa giận mà trở về. Đã thương chồng chết thảm, lại hối vì nỗi  nhục ăn bãi đờm, nàng ôm mặt ngồi khóc, chỉ muốn chết ngay.  Đương toan gạt máu liệm thây chồng, người nhà cứ đứng nhìn,  không ai dám đến gần; Trần thị ôm lấy thây chồng, nhặt mớ ruột,  vừa xếp lại vừa khóc. Khóc đến lúc khản cả tiếng, bỗng buồn nôn,  thấy cái vật kết trong ngực trôi tuột ra, chưa kịp quay đầu lại, nó  đã rơi vào trong ngực người chết. Kinh hãi nhìn kỹ thì ra đó là quả tim người, vẫn đang nhảy  thon thót trong ngực, hơi nóng bốc lên như khói. Lấy làm lạ, vội  đưa hai tay khép bụng chồng lại, hết sức giữ chặt lấy, hơi nới tay  thì khí nóng từ khoang bụng lại toả ra; mới xé lụa vội buộc chặt  lại. Sờ tay vào thây chồng, dần dần ấm lại, bèn lấy chăn đắp lên.  Nửa đêm mở ra xem, thấy mũi có hơi thở. Đến sáng thì sống lại  hẳn. Chồng kể lại: Hoảng hốt như nằm mơ, chỉ thấy bụng còn đau  lâm râm. Xem chỗ bị xé rách, thấy đóng vẩy to bằng đồng tiền, sau  dần dần khỏi.

19. BÀNH HẢI THU

Phạm Tú Châu dịch

Nho sinh ở Lai Châu, là Bành Hiếu Cồ, học ở cơ ngơi khác  cách nhà khá xa. Trung thu không về kịp, một mình hiu quạnh,  nghĩ trong thôn chẳng có ai trò chuyện được. Chỉ có chàng thư sinh họ Khâu là danh sĩ trong huyện, nhưng vốn có tật kín, Bành  thường khinh bỉ. Trăng lên, càng thấy buồn tênh, cực chẳng đã đành viết thiếp mời Khâu. Rượu nửa chừng, có một người gõ cửa lạch cạch,  tiểu đồng chạy ra xem thì là một thư sinh muốn yết kiến chủ  nhân. Bành đứng lên cung kính mời khách vào. Vái chào xong, cùng ngồi quanh chiếu rượu, hỏi họ hàng quê quán, khách đáp:

- Tiểu sinh người Quảng Lăng, cùng họ với ngài, tên chữ là  Hải Thu. Gặp đêm trăng đẹp thế này, ở nhà trọ càng buồn khổ.  Nghe tiếng ngài là bậc cao nhã, bàn đường đột yết kiến.

Nhìn xem, người ấy áo vải mà sạch sẽ chỉnh tề, nói cười

phong lưu. Bành mừng lắm nói:

- Vậy ra là người đồng tông với tôi. Đêm nay là cái đêm gì mà

gặp được khách quý thế nàch

Liền sai rót rượu, khoản đãi như bạn thân từ trước. Xem, khách dường như cũng rất khinh Khâu, Khâu ngẩng lên bắt chuyện, thì ngạo mạn không đáp lễ. Bành thẹn thay cho Khâu,  bàn đánh lảng câu chuyện, xin hát trước một khúc dân ca cho vui.  Rồi ngửa mặt dặng hắng lần nữa, hát khúc Hào Sĩ Phù Phong,  cùng nhau vui cước.

Khách nói:

- Tiểu sinh không biết hát, không lấy gì đáp lại khúc dương

xuân của ngài. Xin nhờ người hát thay được chăng? Bành đáp:

- Xin vâng. Khách hỏi:

- Ở thành Lai Châu này có danh kỹ nào không? Bành trả lời:

- Không có. Khách nín lặng hồi lâu rồi bảo tiểu đồng:

- Ta vừa gọi một người đến ở ngoài cửa, hãy ra dẫn vào đây! Tiểu đồng đi ra, quả thấy một cô gái đang loanh quanh ngoài

cửa. Nàng khoảng đôi tám, xinh đẹp như tiên. Bành ngạc nhiên  hết sức, kéo nàng cùng ngồi. Cô gái mặc áo màu lá liễu, choàng  khăn màu vàng, hương thơm sực nức bốn bên.

Khách an ủi:

- Lặn lội ngàn dặm tới đây, thật phiền nàng quá! Cô gái mỉm cười vâng dạ. Bành lấy làm lạ, gạn hỏi, khách

đáp:

- Quê quán khổ nỗi không có giai nhân, tiểu nhân vừa phải

gọi cô này trên thuyền ở Tây Hồ đến đâ Đoạn bảo nàng:

- Khúc Chàng Bạc Tình cô vừa hát ở trên thuyền hay lắm,  xin hát lại lần nữa. Cô gái hát rằng:

Chàng bạc tình,  Tắm ngựa ao xuân nọ, Tiếng người xa, Tiếng ngựa bỏ. Trời sông cao, Trăng núi nhỏ, Ngoảnh đầu đi không về, Trong sân trời rạng tỏ. Chẳng oán xa nhau nhiều, Sầu hội vui ít có, Ngủ nơi nao? Đừng như bông theo gió. Cho dù chẳng phong hầu, Chớ về Lâm Cùng đó!

Khách lấy cây sáo ngọc giắt trong tất ra hoà theo tiếng hát,  hết khúc thì sáo cũng dừng.  Bành sửng sốt khen mãi không thôi, rồi hỏi:

- Từ Tây Hồ đến đây đâu chỉ ngàn dặm? Thế mà trong phút  chốc vời đến được, chẳng là tiên hay sao? Khách đáp:

- Đâu dám nói đến tiên, nhưng có thể coi muôn dặm gần như

ngoài cửa. Đêm nay trăng gió trên Tây Hồ đẹp hơn mọi khi nhiều,

không lẽ không đến xem một chuyến? Ngài theo chơi được chăng? Bành đang để tâm xem sự lạ liền nhận lời đáp:

- Rất hân hạnh. Khách hỏi:

- Ngài đi thuyền hay cưỡi ngựa? Bành nghĩ ngồi thuyền nhàn nhã hơn bàn nói:

- Xin cho đi thuyền. Khách bảo:

- Nơi đây gọi thuyền hơi xa, trên sông Ngân hẳn có người chở  đò. bèn giơ tay vẫy lên không, gọi:

- Thuyền ơi! thuyền xuống đây! Bọn tôi muốn đến Tây Hồ,

không sẳn tiền thưởng đâu.

Lát sau, một chiếc thuyền hoa từ trên không lướt xuống,  khói mây quấn quýt. Họ cùng lên thuyền. Thấy một người cầm bơi  chèo ngắn, đoạn cuối gài kín lông chim dài, hình dáng như cái  quạt lông, phẩy một cái là gió mất vi vu. Thuyền dần dần lên tít  mây xanh, nhằm hướng Nam lướt tới, vùn vụt như têy Khoảnh khắc thuyền đã hạ xuống nước. Chỉ nghe sáo đàn  rộn rã, chiêng trống vang lừng. Ra khỏi khoang nhìn, trăng in khói sóng, thuyền chơi họp chợ, người lái buông chèo, mặc thuyền  tự trôi. Nhìn kỹ, quả là Tây Hồ thật.

Khách lấy ra từ sau khoang món nhắm lạ và rượu ngon, vui  vẻ đối ẩm. Lát sau, một chiếc thuyền lầu tới gần rồi đi sát ngay  bên cạnh. Nhòm qua song cửa thấy trong thuyền có hai người  đang cười rộ bên bàn cờ.

Khách đưa chén rượu mời cô gái, nói:

- Cạn chén, rồi đưa cô về. Trong lúc cô gái nâng chén, Bành bịn rịn bồi hồi, chỉ sợ nàng

đi mất, bèn lấy chân bấm khẽ. Nàng đưa mắt liếc ngang, Bành

càng xao xuyến, xin hẹn ngày gặp lại. Cô gái nói:

- Nếu chàng có lòng thương, cứ hỏi tên Quyên Nương là ai  cũng biết. Khách lấy ngay khăn lụa trao cho nàng, bảo:

- Tôi thay ông ấy đính ước lời hẹn ba năm sau. Đoạn khách đứng lên, đặt cô gái trên lòng bàn tay nói:

- Tiên chăng! tiên chăng! Rồi kéo cửa sổ thuyền bên, bỏ cô gái sang. Mắt cửa chỉ bằng

cái đĩa nàng ép mình trườn vào, không cảm thấy bị chật hẹp chút

nào. Lát sau nghe thuyền bên có tiếng nói:

- Quyên Nương tỉnh rồi! Tức thì thuyền ấy chèo đi ngay. Xa trông thuyền nọ đã ghé

bến, người dưới thuyền kéo cả lên bờ, Bành bỗng mất hứng chơi,  bèn nói với khách muốn lên bờ cùng xem qua đây đó. Vừa mới  thương lượng, thuyền đã tự cập bờ, nhân đó bỏ thuyền lên bộ dạo  quanh chừng hơn một dặm. Khách đến sau, dắt một con ngựa, bảo  Bành giữ lấy. Rồi khách lại đi ngay, dặn rằng:

- Đợi tôi mượn thêm hai con ngựa nữa.

Mãi không thấy khách đến, đường đã vắng người, ngìng trông trăng đã xế về Tây, trời đã sắp rạng. Khâu cũng không biết  đi đường nào. Bành dắt con ngựa tới lui, không biết nên đi hay ở.  Khi giong cương cho ngựa tới nơi đậu thuyền thì cả người lẫn thuyền đều chẳng thấy đâu. Bành nghĩ lưng túi rỗng không, càng  thêm lo sợ. Trời đã sáng rõ, thấy trên mình ngựa có một túi nhỏ,  thò tay xem, được ba bốn lạng bạc, bèn mua thức ăn rồi cứ đợi, bất  giác gần trưa. Bành tính chi bằng hỏi thăm Quyên Nương dần dà  sẽ hỏi được tin Khâu nhưng khi hỏi đến tên Quyên Nương thì chẳng một ai biết cả. Bành cụt hứng buồn tênh, hôm sau lên đường. Ngựa chạy tốt, may không liệt nhược, nửa tháng về tới  nhà.

Lúc ba người cưỡi thuyền bay lên, tiểu đồng về báo:

- Ông chủ đã lên tiên rồi! Cả nhà đau buồn khóc lóc, nghĩ rằng không về nữa. Bành về

tới nhà, buộc ngựa bước vào, người nhà sửng sốt mừng rỡ, xúm lại  hỏi han, bấy giờ Bành mới kể hết những sự lạ. Nhân nghĩ chỉ một  mình về quê quán, e bên nhà Khâu nghe tin sẽ đến gạn hỏi, bèn răn người nhà chớ nói rộng ra. Trong lúc chuyện trò, Bành kể đến  lai lịch con ngựa. Mọi người nghe nói của tiên cho bèn kéo cả ra  chuồng xem. Tới nơi chẳng thấy ngựa đâu, chỉ thấy chàng Khâu bị  buộc cạnh chuồng ngựa bằng giây cương cỏ. Ai nấy kinh hãi quá  sức, gọi Bành đến xem. Thấy Khâu gục đầu dưới máng cỏ, mặt  mày xám ngắt, hỏi không nói, duy hai mắt lúc nhắm lúc mở mà  thôi. Bành thấy bất nhẫn quá, sai người cởi giây cương vực lên  giường. Khâu như người mất hồn, đổ nước cháo nóng cho, nuốt được  chút ít, giữa đêm hơi tỉnh vội đòi ra nhà tiêu. Xốc nách nách đưa  đi. Khâu xón ra được mấy cục phân ngựa. Lại cho ăn uống tí chút,  bấy giờ mới nói được, Bành đến bên giường hỏi han, Khâu kể:

- Sau khi rời thuyền, hắn dẫn tôi đi nói chuyện phiếm. Đến  chỗ vắng, hắn vỗ đùa vào gáy, tôi liền mê mẩn ngã lăn ra. Nằm  phục giây lát, nhìn lại thấy mình đã hoá ngựa. Tâm trí vẫn tỉnh  táo nhưng không nói được. Thật là chuyện vô cùng nhục nhã, không sao nói với vợ con được. Xin bác chớ tiết lộ.

Bành nhận lời, sai người hầu thắng ngựa đưa Khâu về.

Từ đấy Bành không sao quên được Quyên Nương. Ba năm  sau, vì có người anh rể làm chức quan Phán ở Dương Châu, Bành  nhân đến thăm. Châu này có Lương công tử là chỗ thân quen với  Bành, mở tiệc mời chàng đến uống rượu. Trong tiệc có mấy đào  hát đều đến vái chào. Công tử hỏi đến Quyên Nương, người nhà  thưa là bị ốm.

Công tử giận dữ nói:

- Con tiện tỳ cao ngạo thanh giá, hãy mang thừng trói đem  đến đây! Bành nghe đến tên Quyên Nương, giật mình hỏi là ai. Công  tử đáp:

- Nó là con hát số một ở Quảng Lăng. Cậy có chút tiếng tăm

mới dám kiêu căng vô lễ.

Bành ngờ tên họ ngẫu nhiên trùng nhau, nhưng lòng vẫn xúc động hồi hộp, chỉ mong được thấy mặt ngay. Lát sau, Quyên  Nương đến, công tử hầm hầm kể tội.

Bành nhìn kỹ, quả là người đã gặp trong tiết trung thu, bèn

thưa với công tử:

- Cô này là chỗ tôi quen biết cũ, mong ông tha thứ Quyên Nương đưa mắt ngắm Bành, dường như cũng ngạc  nhiên.  Công tử chưa vội hỏi kỹ đã sai người mời rượu. Bành hỏi:

- Khúc Chàng Bạc Tình nàng còn nhớ chăng? Quyên Nương càng kinh hãi, chăm chú nhìn Bành rồi mới

hát khúc xưa. Lắng nghe, đúng là tiếng hát đêm trung thu năm

ấy.

Rượu tàn, công tử sai nàng chăn gối hầu khách. Bành nắm

lấy tay nàng hỏi:

- Lời hẹn ba năm hôm nay mới thực hiện được chăng? Quyên Nương đáp:

- Năm xưa theo người đi chơi thuyền Tây Hồ, em uống chưa

được mấy chén đã như say. Trong lúc choáng váng bị một người  nhấc đem đến một thôn nọ. Một tiểu đồng dẫn em vào nhà trên  chiếu rượu có ba người, chàng là một trong số đó. Sau lại đi thuyền  đến Tây Hồ, người ta mới đưa em về thuyền cũ qua mắt cửa sổ.  Mỗi khi nhớ lại lúc cầm tay ân cần, cứ bảo là mộng ảo. Nhưng  khăn lụa còn đây, em vẫn gói kỹ cất đi.

Bành kể nguyên do rồi cùng nhau than thở. Quyên Nương

ngả mình vào lòng Bành, nức nở nói:

- Tiên đã làm mối, xin chàng đừng cho em là kẻ phong trần  đáng vứt bỏ mà thôi không nghĩ đến người đang ở trong bể khổ  này.

Bành đáp:

- Lời hẹn trên thuyền chưa ngày nào tôi lãng quên. Nếu nàng

có đó, dù có phải dốc túi bán ngựa, tôi cũng khô š

Sáng hôm sau, thưa chuyện với công tử, lại vay mượn quan  Biệt giá ngàn vàng, xoá sổ cho nàng rồi đưa nhau về quê. Tình cờ  đến cơ ngơi nọ, nàng vẫn nhận ra nơi uống rượu năm nào.

20. HỒNG NGỌC

Đỗ Ngọc Toại dịch

Ông cụ họ Phùng người Quảng Bình có một con trai tên chữ  là Tương Như. Hai bố con cùng là Chư sinh. Ông Phùng tuổi gần  sáu mươi, tính ương ngạnh mà nhà vẫn thiếu thốn. Trong khoảng  vài năm, vợ và con dâu lại cùng mất cả, việc cơm nước đều phải tự  làm lấy.  Một đêm, Tương Như ngồi dưới bóng trăng, chợt thấy người  con gái láng giềng từ bên kia tường nhòm sang. Chàng nhìn thấy  đẹp, đến gần thấy hé cười, lấy tay vẫy, không đến, cũng không di,  cố nài mãi mới trèo thang sang. Liền ăn nằm với nhau. Hỏi họ tên,  cô gái nói:

- Thiếp là con gái nhà láng giềng, tên là Hồng Ngọc.

Chàng rất yêu, xin cùng nàng tính chuyện lâu dài. Cô gái  nhận lời. Từ đấy, đêm đêm thường đi lại, được độ nửa năm. Một  đêm, ông Phùng thức dậy, nghe có tiếng con gái cười nói, nhòm  vào gian nhà của con thì nhìn thấy cô gái. Giận lắm, gọi chàng ra  mắng:

- Đồ súc sinh, làm cái trò gì thế? Cửa nhà sa sút như thế, còn  không biết chịu khó gìn giữ, lại còn học thói đàng điếm ư? Người  ta biết ra thì phẩm hạnh của mày còn ra gì nữa! Dẫu người ta  không biết thì tuổi thọ của mày cũng giảm.

Chàng quỳ xuống nhận lỗi, khóc xin hối cải. Ông cụ mắng cô

gái:

- Con gái không biết giữ phép buồng khuê, đã nhuốc mình lại  làm nhuốc cả người. Nếu việc vỡ lở ra, hẳn không chỉ một mình  nhà này xấu hổ.

Mắng xong, bực tức trở về nhà ngủ. Cô gái chảy nước mắt

nói:

- Lời bố quở trách thật là thẹn nhục! Duyên phận hai ta thôi thế là hết.  Chàng nói:

- Còn cha, con không được tự quyết định. Nếu nàng còn có

tình, thời nên cố gắng ngậm tủi làm lành.

Cô gái muốn quyết tuyệt. Chàng nghe, sa nước mắt. Cô gái

lại khuyên giải, nói:

- Thiếp với chàng không có lời của mối lái, không có lệnh của  cha mẹ, chỉ là trèo tường chui gạch mà theo nhau, thì sao có thể  cùng nhau đầu bạc được? Vùng này có một người tốt đôi với chàng,  có thể hỏi làm vợ.

Chàng phàn nàn nhà nghèo, cô gái nói:

- Tối mai xin đợi, tôi sẽ mưu tính cho.  Đêm hôm sau, cô gái quả nhiên đến, bỏ bốn mươi lạng bạc ra

tặng chàng, nói rằng:

- Cách đây sáu mươi dặm, ở thôn Ngô có người con gái họ Vệ,  tuổi đã mười tám, còn cao giá nên chưa ai lấy; chàng đưa nhiều  tiền thì ắt phải xong việc.  Nói xong, từ biệt mà đi. Chàng tựa lúc thuận tiện, thưa với  bố, muốn xin đi xem mặt, nhưng câu chuyện số tiền thì giấu đi,  không dám nói cho bố biết. Ông Phùng tự lượng nhà nghèo, lấy cớ  đó gạt đi. Chàng lại tìm lời ôn tồn nói với bố cứ thử đến xem cho  biết thôi. Ông cụ gật đầu.  Chàng bèn thuê đầy tớ và người ngựa đi đến nhà họ Vệ. Vệ  vốn là người làm ruộng. Chàng gọi ra ngoài nói chuyện riêng. Vệ  biết chàng là con nhà dòng, lại thấy dáng vẻ đàng hoàng, trong  bụng đã bằng lòng, nhưng còn ngại chàng kỳ kèo tiền nong chăng.  Chàng nghe ông cụ nói ngập ngừng, đã biết, bèn dốc tiền trong túi ra, bày trên bàn. Vệ mừng, nhờ người học trò bên láng  giềng đứng giữa, viết tờ giấy đỏ mà giao ước với nhau. Chàng vào  nhà chào lạy cụ, thấy nhà cũng chật hẹp, cô gái đứng nấp sau mẹ.  Chàng đưa mắt nhìn, tuy ăn mặc xuềnh xoàng mà thần sắc tinh  anh rực rỡ, bụng mừng thầm. Vệ mượn tạm nhà bên để tiếp đãi  chàng rể và nói:

- Công tử không cần đón dâu, đợi may được ít quần áo sẽ đưa

đến tận nơi  Chàng liền hẹn ngày rồi về, nói dối với bố rằng:

- Họ Vệ mến nhà ta dòng dõi thanh bạch nên không đòi tiền.  Ông cụ cũng mừng.  Đến ngày hẹn, Vệ quả đưa cô gái đến. Cô gái siêng năng dè

sẻn, lại thuần tục nết na, tình nghĩa vợ chồng thật là thắm thiết.

Hơn hai năm sau, sinh được một con trai, đặt tên là Phúc Nhi.

Nhân ngày tết Thanh Minh, bố con đi thăm mộ, gặp kẻ thân  hào trong huyện họ Tống. Tống nguyên làm quan Ngự Sử trong  triều, phạm tội tham tang, phải cách chức về làng, những vẫn giương oai hà hiếp người. Hôm đó cũng đi thăm mộ về, thấy cô gái  cho là đẹp, hỏi người trong thôn biết là vợ chàng. Nghĩ Phùng là  học trò nghèo, đem nhiều của ra dụ dỗ, có thể làm cho đổi lòng.  Liền sai người bắn tin cho chàng. Chàng nghe thấy, giận hiện ra  mặt, rồi lại nghĩ thế không địch nổi với Tống, bèn nén giận làm vẻ  tươi cười, về nói với bố. Ông Phùng giận lắm, chạy ra trước mặt  người nhà họ Tống, trỏ trời vạch đất mắng nhiếc tàn tệ. Tên người  nhà ôm đầu lủi đi mất. Họ Tống cũng tức giận, sai mấy đứa xông  vào nhà chàng, đánh cả bố lẫn con, làm sôi sùng sục. Cô gái nghe  thấy, bỏ con xuống giường, xoã tóc chạy ra kêu cứu. Chúng bèn  cướp lấy, khiêng lên rồi ầm ầm kéo đi. Hai bố con bị đánh sụm, rên  rĩ trên đất; đứa bé khóc oe oe trong nhà. Hàng xóm láng giềng  cùng thương hại, xóc đỡ đặt lên giường. Qua ngày sau, chàng chống gậy mới đứng lên được, còn ông cụ thì tức giận không ăn rồi  thổ huyết mà chết.  Chàng lăn khóc, ẵm con đi kiện Đốc Phủ. Kiện hầu khắp mọi  nơi, rút cục vẫn không thắng, sau lại nghe nói vợ không chịu khuất phục mà chết, lại càng đau xót. Khí oan đầy bụng, không lối  nào giãi bày được. Thường nghĩ muốn đón đường đâm Tống chết,  nhưng lo đầy tớ nó đông, con nhỏ, lại không gửi được. Ngày đêm  buồn bã nghĩ ngợi, hai mắt không chớp nổi.  Chợt có một người đàn ông đến viếng nhà, râu quăn, hàm  bạnh, xưa nay chưa từng quen. Chàng mời ngồi, toan hỏi họ tên  quê quán, khách đã vội nói trước:

- Ông có cái thù người ta giết mất bố, cướp mất vợ mà không

báo ư?

Chàng ngỡ là người của Tống sai đến dò hỏi, nên chỉ trả lời  ậm ừ cho xong. Khách giận, mắt trợn tròn muốn rách khóe, liền  bước ra nói:

- Tôi tưởng anh là người, nay mới biết anh là thằng hèn không đáng đếm xỉa.

Chàng xét thấy có cái gì là lạ, liền quỳ xuống, kéo áo khóc

nói rằng:

- Thực ra vì sợ là người nhà họ Tống đến dò la, nay xin giãi  bày hết tâm can. Cái điều nằm gai nắm mật của tôi, kể đã nhiều  ngày rồi vậy; chỉ thương hòn máu trong bọc này, sợ rồi tuyệt tự  mất. Ngài là bậc nghĩa sĩ, liệu có thể vì tôi mà làm chàng Chữ Cu  được chăng?

Khách nói:

- Đó là việc của đàn bà con gái, tôi không làm được. Cái việc  ông muốn nhờ người, xin hãy tự làm lấy, còn cái việc ông muốn tự  làm thì tôi xin làm thay cho.

Chàng nghe nói, đập đầu xuống đất. Khách chẳng thèm

ngoái lại, bỏ đi ra. Chàng chạy theo hỏi họ tên, đáp rằng:

- Việc không xong, không oán; việc xong không nhận ơn.  Rồi đi liền.  Chàng sợ vạ đến mình, ẵm con đi trốn.  Đến đêm, cả nhà họ Tống đang ngủ, có người vượt qua mấy

lần tường, giết ba cha con nhà Ngự Sử với một thị tì, một con dâu.  Nhà họ Tống làm tờ trạng cáo quan, quan rất kinh hãi. Tống cố vu  cho Tương Như. Vì thế quan cho lính đi bắt chàng. Chàng trốn  không ai biết là đi đâu, vì thế càng cho là thật. Đầy tớ nhà họ  Tống cùng với nhà quan đi lùng khắp nơi, đêm đến núi Nam Sơn,  nghe có tiếng trẻ khóc, lần tìm ra được, liền trói mang về. Đứa bé càng khóc dữ, chúng liền giật lấy vứt đi. Chàng oan ức muốn chết.  Khi gặp quan lệnh ở huyện, quan hỏi tại sao giết người? Chàng  thưa:

- Thực là oan! Nhà họ Tống chết về đêm, tôi ra đi từ ban  ngày; vả lại ẵm đứa nhỏ khóc oe oe như vậy thì leo tường giết  người sao được?

Quan lệnh nói:

- Không giết người sao lại đào tẩu?  Chàng đuối lý, không biện bạch được nữa. Liền giam vào

ngục. Chàng khóc nói rằng:

- Tôi chết cũng không tiếc nhưng đứa bé mồ côi kia có tội

tình gì?  Quan lệnh nói:

- Mày giết con người ta đã nhiều, thì giết con mày còn oán gì

nữa?

Chàng bị lốt áo mũ nho sinh lại bị cùm kẹp, đánh đập khổ sở

nhưng cung không xưng nhận điều gì.

Quan lệnh đêm hôm ấy nằm ngủ bỗng nghe có vật gì cắm  phập vào giường, kêu bần bật thành tiếng, sợ quá kêu lên. Cả nhà  giật mình thức dậy, xúm lại đốt đuốc soi, thấy một con dao ngắn  lưỡi sắc nhọn sáng loáng, găm vào giường, sâu xuống gỗ đến hơn  một tấc, chặt cứng không thể rút ra được. Quan lệnh trông thấy,  sợ hết hồn vía, cho người cầm giáo đi lùng khắp nơi cũng không  thấy tung tích gì cả. Bụng cũng nản, lại nghĩ: người nhà họ Tống  đã chết rồi, không có gì phải kiềng họ nữa, bèn trình bẩm lên quan  trên để giải oan cho chàng rồi tha về.  Chàng về đến nhà, trong hũ không còn một đấu gạo,một mình một bóng ngồi trông bốn bức tường mà thôi. May được nhà  hàng xóm thương xót cho ăn uống, tạm bợ sống qua ngày. Nghĩ  đến cái thù lớn đã trả được thì mừng đến tươi tỉnh lại; nhưng nghĩ  đến cái hoạ thảm khốc, sut nữa chết cả một nhà thì nước mắt lại  đầm đìa sa xuống; lại nghĩ nửa đời nghèo xác dòng dõi không ai  nối, thì ở nơi vắng người bỗng khóc rống lên, khản cả tiếng không  tự nén giữ được.  Như thế chừng nửa năm, việc bắt bớ cũng nhạt dần, bèn kêu  xin với quan huyện được mang hài cốt họ Vệ về. Chôn cất xong,  đau xót muốn chết. Một mình trằn trọc trên giường, nghĩ không  còn cách gì để sống.  Bỗng có người gõ cửa, chàng chú lắng nghe, thấy ngoài cửa  có tiếng một người đang nói chuyện với trẻ con. Chàng vội dậy,  dòm xem thì hình như một người con gái. Cánh cửa vừa mở, liền  hỏi:

- Cái oan lớn đã được rửa, may không việc gì chứ?

Tiếng nói nghe quen lắm,mà trong lúc thảng thốt không thể  nhớ được. Đánh lửa soi thì ra Hồng Ngọc, dắt một đứa nhỏ cười  đùa ở dưới đầu gối. Chàng chẳng kịp hỏi, ôm lấy cô gái mà khóc  oà. Cô gái cũng thảm đạm lắm. Rồi đẩy đứa bé mà nói:

- Mày quên bố mày rồi ư?

Đứa bé nắm lấy áo cô gái, mắt chòng chọc nhìn chàng. Chàng

nhìn kỹ thì ra Phúc Nhi. Giật mình kinh hãi, khóc mà nói rằng:

- Sao con lại về đây được?  Cô gái nói:

- Nói thực với chàng, trước kia thiếp nói là con gái bên láng

giềng là nói dối đấy, thiếp thực là hồ. Nhân đi đêm thấy tiếng trẻ  khóc trong hang, liền bế về nuôi ở Tần. Nghe nạn lớn đã yên nên  đem con về cùng chàng đoàn tụ.  Chàng gạt nước mắt lạy tạ. Đứa bé ngồi trong lòng cô gái y  như nương tựa vào mẹ đẻ, thật không nhận ra bố nữa. Trời chưa  sáng, cô gái đã trở dậy. Hỏi thì đáp:

- Kẻ hèn mọn này muốn đi đây.

Chàng chưa mặc áo, quỳ ở đầu giường, khóc không ngẩng

mặt lên được nữa. Cô gái cười nói rằng:

- Thiếp nói dối chàng đấy. Nay nhà đương gây dựng lại,

không thức khuya dậy sớm sao được?

Rồi phát cỏ, quét dọn, làm như đàn ông vậy. Chàng lo nhà

nghèo túng, không thể đủ ăn. Cô gái nói:

- Chỉ xin chàng cứ việc buông màn đọc sách không phải hỏi

đến thiếu đủ, may không đến nỗi chết đói nào.

Rồi bỏ tiền sắm khung cửi dệt vải, lại thuê vài mươi mẫu  ruộng, mướn người cày cấy, vác phạng đi phát tranh, kéo lá lợp  nhà, hàng ngày như thế, coi là việc thường. Làng xóm nghe nói có  vợ hiền càng vui lòng giúp đỡ. Chừng nửa năm sau, cảnh nhà  thịnh vượng, như thể một nhà giàu lớn.

Một hôm chàng nói:

- Sau lúc tro tàn, nhờ mình tay trắng gây dựng lại, nhưng

còn một việc chưa được thoả mãn, biết làm thế nào?  Hỏi là việc gì, chàng đáp:

- Kỳ thi sắp đến, mà khăn áo chưa lấy lại được?  Cô gái cười nói:

- Trước đây thiếp đã lấy bốn lạng vàng gửi lên quan quảng

văn đã lấy lại được tên vào sổ. Đợi chàng nhắc thì đã lỡ lâu rồi còn

gì?

Chàng càng cho là thần. Khoa ấy, chàng đỗ thi Hương. Bấy  giờ tuổi vừa ba mươi sáu, ruộng tốt liền bờ, nhà cửa cao rộng. Cô  gái người vẫn mảnh dẻ tưởng như gió thổi là bay, mà làm lụng quá  con nhà nông. Tuy mùa đông rét buốt vẫn chịu khó làm, mà bàn  tay vẫn mềm mại như mỡ đông. Tự nói là ba mươi tám tuổi, người  ta trông chỉ chừng đôi mươi.

21. KHÔNG ĐỀ

Cao Xuân Huy dịch

Tôn Tử Sở người Việt Tây là một danh sĩ, sinh ra có một  ngón tay chẽ, lại có tính vẩn vơ, lẩn thẩn, ai nói dối điều gì cũng  tin là thật, hoặc khi gặp đám tiệc mà có ca nhi kỹ nữ thì từ xa  nhác thấy đã bỏ chay. Có người thấy vậy, dụ chàng đến nhà, cho  kỹ nữ đến ôm ấp để bỡn chàng chơi thì mặt đỏ đến tận cổ, mồ hôi  chảy xuống thành giọt. Họ nhân đó cười với nhau, rồi xa gần chuyền nhau vẽ vời cái trạng mạo ngây ngô của chàng để làm một  trò cười, lại đặt cho chàng cái tên Tôn khờ.  Trong huyện có ông nọ là nhà buôn lớn, giàu lướt cả vương  hầu, thông gia họ mạc đều là dòng dõi quý phái. Ông cụ có một con  gái tên là A Bảo, là người tuyệt sắc. Đến tuổi kén duyên, con cái  các nhà đại gia tranh nhau đưa sính lễ đến giạm, nhưng không ai  vừa ông cả. Chàng Tôn bấy giờ vừa goá vợ, có người đùa nên cậy  mối đến hỏi. Chàng không biết phận, quả nhiên nghe theo lời khuyên. Ông cụ vốn biết tiếng chàng nhưng chê nghèo. Khi mụ  mối vừa ở chỗ ông đi ra thì gặp A Bảo, hỏi đi đâu, mụ nói thật. Cô  gái nói bỡn rằng:

- Nếu chàng ta bỏ được ngón tay chẽ đi thì tôi về với ngay.  Mụ về kể lại với chàng. Chàng nói:

- Cái đó thì khó gì.  Mụ đi rồi, chàng lấy búa chặt ngón tay chẽ, đau thấu ruột,

máu phụt ra chảy lênh láng, suýt chết, qua mấy ngày mới dậy  được, sang nhà mụ mối chìa tay xem. Mụ thất kinh, chạy sang nói  với cô gái. Nàng cũng lấy làm lạ, nhưng lại nói bỡn rằng còn phải  bỏ cái ngây đi nữa. Mụ về nói lại, chàng cãi ầm lên, bảo nào tôi có  ngây đâu! Nhưng cũng không có cớ gì gặp mặt để tự giãi bày. Dần  dà bàn chuyện, nghĩ rằng cô nàng Bảo chưa chắc đã đẹp như tiên  sao dám tự đánh giá mình quá cao như vậy? Từ đó lòng chàng  nguội hết mộng tưởng trước.

Vừa gặp tiết Thanh Minh, lệ thường cứ đến ngày ấy phụ nữ  đi chơi, những thiều niên khinh bạc cũng kết thành từng đội đi  theo, tha hồ bình phẩm. Mấy người bạn làng văn đến rủ chàng,  bắt đi cho được. Có người lại nói đùa rằng:

- Lại không muốn xem mặt người mình ưng hay sao?

Chàng cũng biết hắn nói bỡn mình, nhưng vì đã bị cô gái  hợm hĩnh đùa cợt nhiều phen, nên cũng muốn nhìn mặt một lần  xem sao, bèn vui vẻ nhập bọn đi tìm.

Thấy đằng xa có một cô gái đang nghỉ dưới gốc cây, những

cậu trai mất nết vây quanh như bức tường. Cả bọn nói:

- Chắc là cô nàng Bảo đấy rồi.  Chàng rảo bước đến xem thì quả là Bảo. Nhìn kỹ, thì thấy vẻ

xinh đẹp yểu điệu có một không hai. Một lát, người xem lại càng  xúm đông. Cô gái vội đứng dậy bỏ đi. Mọi người đều nhộn nhạo  bàn tán, kẻ khen cái đầu, người tán cái chân, nhao nhao cả lên  như một lũ điên. Chỉ riêng chàng là đứng lặng lẽ. Đến lúc cả bọn  đã tản đi nơi khác, ngoái lại, vẫn trông thấy chàng vẫn đứng ngây  ra ở chỗ cũ, gọi chẳng thưa, chẳng rằng. Họ bèn kéo nhau đi, nói:

- Hồn theo A Bảo rồi ư?

Cũng không đáp. Biết tính chàng vốn lẩn thẩn, nên họ cũng

không thấy làm lạ, người thì đẩy, người thì kéo, dẫn về.

Đến nhà thì lên ngay giường nằm, suốt ngày không dậy, li bì  như người say rượu, gọi mấy cũng không tỉnh. Người nhà nghi là  mất hồn, đi gọi hồn ở ngoài đồng, nhưng cũng vô hiệu. Lay người  thật mạnh để hỏi thì ú ớ nói rằng: Tôi ở góc nhà cô Bảo.

Hỏi kỹ lại thì lại làm thinh không nói nữa. Người nhà hoang

mang không biết ra sao.

Nguyên hôm ấy, khi chàng thấy cô gái đứng dậy, bỏ đi thì  lòng không nỡ dứt, bỗng cảm thấy mình đã bén gót đi theo rồi; dần  dần đi sát vào cạnh tà áo, đai lưng, cũng không ai la mắng gì cả.  Cứ như thế, theo mãi cô ta về nhà, khi ngồi khi nằm đều tựa kề  một bên, đêm lại thì cùng ân ái, rất lấy làm thích; nhưng thấy  trong bụng đói quá, muốn trở về nhà mà quên mất cả đường. Còn  nàng thì mỗi lần chiêm bao thấy mình giao hợp với một người nào  đó,hỏi tên nói là Tôn Tử Sở, lòng lấy làm lạ, nhưng không thể nói  với ai được.

Ở bên nhà, chàng đã nằm ba ngày, hơi thở chỉ còn thoi thóp.  Người nhà hoảng lên, cho lấy lời mềm mỏng đến nói với ông cụ xin  tới nhà để chiêu hồn cho chàng. Ông cụ cười rằng:

- Bình nhật không từng vãng lai thăm hỏi gì cả, làm sao mất

hồn ở nhà tôi được?

Người nhà năn nỉ van lơn mãi, ông mới chịu. Thầy pháp cầm  áo cũ và đồ cúng bằng rơm sang nhà, cô gái bắt gặp, hỏi biết lý do,  mặt thất sắc, không cho đi tìm chỗ khác mà dẫn thẳng vào phòng  mình, để cho mặc y kêu gọi xong rồi ra. Thầy pháp vừa về đến cửa  thì ở trên giường chàng đã rên lên một tiếng. Tỉnh rồi, phòng nàng  có bao nhiêu tráp hương, hộp phấn, bao nhiêu đồ đạc, sắc gì, tên  gì, kể ra vanh vách không sai. Nàng nghe tin lại càng kinh hãi và  thầm cảm cái thâm tình của chàng. Chàng đã dậy khỏi giường được rồi thì khi đứng khi ngồi, trầm ngâm nghĩ ngợi chợt nhớ chợt  quên. Thường thăm dò tin tức cô Bảo, chỉ mong tìm được cơ hội để  gặp lại.  Đến ngày tắm Phật nghe tin nàng sẽ dâng hương ở chùa Thủy Nguyên, chàng dậy thật sớm, đến đứng ở một bên đường chờ  nàng đi qua. Trông ngóng đến hoa cả mắt, mãi khi mặt trời đứng  ngọ, nàng mới đến, ngồi trong xe dòm ra thấy chàng, lấy bàn tay  xinh nhỏ vén màn, mắt nhìn đăm đắm không chuyện. Chàng càng  xao xuyến, đi theo xe luôn. Nàng bỗng sai thị nữ đến hỏi họ tên.  Chàng ân cần kể lại. Hồn vía rung chuyển, xe đi đã xa rồi mới  quay về. Đến nhà thì ốm trở lại, mê man không ăn uống, trong  giấc mơ thường gọi tên Bảo, những giận hồn mình sao không thiêng như trước nữa. Trong nhà nguyên có nuôi một con vẹt, bỗng  lăn ra chết, đứa bé cầm chơi ở trên giường. Chàng nghĩ nếu thân  được làm con vẹt thì có thể vỗ cánh bay đến phòng nàng. Còn đang  chú tâm mơ tưởng thì mình đã là con vẹt nhẹ nhàng phơi phới bay  vụt lên, thẳng sang nhà A Bảo. Cô gái thấy vẹt bay xuống mừng  quá, chộp bắt, xích chân lại, lấy hạt vừng cho ăn. Vẹt kêu to lên  rằng:

- Cô đừng xích! Tôi là Tôn Tử Sở đây mà!

Nàng kinh hoảng, mở dây buộc, vẹt cũng không bay. Nàng

khấn rằng:

- Tình thâm đã khắc tận đáy lòng, nhưng nay người và chim  khác loài, làm sao nhân duyên còn vuông tròn được!  Vẹt nói:

- Được gần vóc thơm là mãn nguyện lắm rồi!

Người khác cho mồi thì không ăn, nàng cho mới ăn. Nàng  ngồi thì đâu trên về, nằm thì đứng mé giường. Như thế ba ngày, cô  gái rất lấy làm thương, cho người sang nhà chàng thăm dò, thì  biết chàng thiếp đi, nằm sóng sượt tắt thở đã ba ngày, chỉ còn một  chút trên tim chưa lạnh.

Nàng lại khấn rằng:

- Nếu chàng trở lại làm người, thì xin thề chết cũng theo

nhau.  Vẹt nói:

- Lừa tôi đấy!  Nàng bèn thề thốt. Vẹt nghiêng mắt, ra dáng nghĩ ngợi. Một

lát, nàng bó chân, cởi giày để dưới gầm giường. Vẹt nhảy vụt xuống, ngậm giày bay đi, nàng kíp gọi lại thì đã bay xa rồi. Nàng  cho mụ ở sang dò thăm thì thấy chàng đã tỉnh. Người nhà thấy  con vẹt ngậm chiếc giày bay về, ngã xuống đất mà chết, đang cùng  lấy làm lạ thì chàng vừa hồi sinh, hỏi ngay đến chiếc giày. Không  ai hiểu ra sao cả. Vừa lúc ấy thì mụ ở bên nhà kia đến, vào thăm  chàng, hỏi chiếc giày ở đâu. Chàng nói rằng:

- Đó là vật làm tin của cô Bảo. Xin gửi lời về nhắn hộ, rằng

tiểu sinh không dám quên lời vàng đá.

Mụ ở về bẩm, nàng lại càng lấy làm lạ, cố bảo thị tỳ tiết lộ sự

tình cho mẹ biết. Mẹ xét thấy đích xác, bảo rằng:

- Anh chàng ấy tài danh cũng chả vừa, chỉ hiềm nghèo như  Tương Như. Kén chọn mấy năm được rạ như thế, sợ các nhà quý  hiển người ta cười cho.  Cô gái vin cớ chiếc giày, thề không lấy người khác. Ông bà  cũng phải theo vậy, cho người kíp báo với chàng. Chàng mừng, bệnh khỏi ngay. Ông muốn cho chàng ở gửi rể, nàng thưa rằng:

- Con rạ không nên ở nhà cha vợ lâu, huống chàng lại nghèo,  ở lâu càng bị coi rẻ. Con đã về tay người, thì ở nhà gianh, nhà lá  cũng cam, ăn rau lê rau hoắc cũng không dám oán trách.  Chàng bèn làm lễ rước dâu; hai người gặp nhau như có cái  vui cách thế. Từ đó, nhà chàng nhờ có của hồi môn của nàng cũng  khá hơn trước, mua sắm thêm của cải. Chỉ phải cái chàng mê sách, không biết chăm lo việc sinh kế trong nhà. Nhưng nàng khéo  chắt lót, những việc trong nhà không phải phiền đến chàng.  Được ba năm, nhà thêm giàu, bỗng chàng mắc bệnh tiêu khát mà chết. Nàng khóc lóc thảm thiết, nước mắt không lúc nào  ráo, bỏ cả ăn ngủ, ai khuyên giải cũng chẳng được. Thừa lúc đêm  khuya, bèn thắt cổ, may có con ở biết được, vội cứu sống lại, nhưng  cũng không chịu ăn. Được ba ngày, mời họ hàng đến để liệm chàng, bỗng nghe trong quan tài có tiếng rên và tiếng thở nhẹ. Mở  ra, chàng đã sống lại. Tự nói rằng:

- Khi ra mắt Diêm vương, ngài bảo: Người này bình sinh thành thực, chất phác, cho làm chức Bộ Tào. Bỗng có người đến  thưa rằng: Vợ của Bộ Tào họ Tôn sắp tới. Ngài tra sổ ma rồi bảo:  Người ấy chưa đáng chết. Lại tâu rằng: Không ăn đã ba ngày rồi  Diêm vương ngoảnh lại nói rằng: Ta cảm vợ ngươi tiết nghĩa, cho  ngươi sống lại, bèn sai lính thắng ngựa đưa tôi về.

Từ đó bình phục dần.

Gặp năm có kỳ thi Hương, trước khi vào trường bọn thiếu  niên muốn bày trò trêu chàng, bèn cùng đặt ra bảy đầu đề rất  hiểm hóc rồi kéo chàng ra chỗ vắng nói riêng rằng:

- Đây là nhờ thế lực của đại gia mới có, xin bí mật trao tay

nhau.

Chàng tin là thật, đêm ngày mài miệt, làm cả bảy bài.

Chúng cười thầm.

Không ngờ năm ấy, viên chủ khảo nghĩ rằng ra đề quen thuộc thì thường có cái tệ sao chép văn cũ, bèn cố sức thay đổi cho  thật mới lạ. Giấy đầu bài đưa xuống thì cả bảy bài chàng làm đều  phù hợp. Nhờ đó, chàng đỗ thủ khoa. Năm sau đỗ tiến sĩ, được  chọn vào viện Hàn lâm. Vua nghe thấy chuyện lạ, triệu vào hỏi,  chàng khải tấu lên, vua hết lòng ngợi khen, liền cho gọi A Bảo vào  bệ kiến, tặng thưởng rất nhiều.

22. ANH NINH

Nguyễn Huệ Chi dịch

Vương Tử Phục, người La Điếm, huyện Cử. Sớm mồ côi cha,  thông tuệ rất mực, mười bốn tuổi đã vào học nhà phán. Mẹ hết đỗi  cưng yêu, bình thường không cho đi chơi ra ngoài đồng ruộng. Đã hỏi con gái họ Tiêu, chưa cưới thì nàng mất. Vì thế việc nhân duyên vẫn chưa thành. Gặp tiết Thượng Nguyên, có người con nhà cậu là chàng Ngô  đến rủ đi chơi. Vừa ra đến đầu xóm thì có đầy tớ nhà cậu sang gọi  Ngô về. Chàng thấy con gái đi chơi lũ lượt như mây, hứng lên cũng  một mình ngao du. Có một cô gái dắt con hầu đi theo, tay cầm một cành hoa  mai, nhan sắc tuyệt vời, nụ cười xinh tưởng có thể vốc được. Chàng  nhìn đăm đăm đến nỗi quên cả giữ ý tứ. Cô gái đi vượt lên mấy  bước, quay sang nón cả giữ

- Người đâu mà mắt chòng chọc như giặc.

Rồi bỏ cành hoa xuống đất, cười nói mà đi. Chàng nhặt cành

hoa, buồn thiu, hồn phách xiêu lạc đâu mất, lầm lũi quay về.

Đến nhà đặt hoa dưới gối, gối đầu lên mà ngủ, không nói  cũng không ăn. Mẹ đâm lo, đi cầu cúng thì bệnh càng nặng, da thịt  gầy tóp. Thầy thuốc thăm bệnh, cắt cho thang phát tán, nhưng  chàng cứ hốt hoảng như người mê. Mẹ dỗ dành hỏi nguyên do, chàng lặng thinh không đáp. Vừa lúc đó chàng Ngô đến, bà dặn nhỏ chàng hỏi dò riêng  xem sao. Ngô vào trước giường; vừa nhìn thấy, chàng đã chảy nước  mắt. Ngô ghé sát bên giường an ủi, lân la gặng hỏi. Chàng bèn thổ  lộ thực tình, lại nhờ lo toan hộ. Ngô cười đáp:

- Anh cũng lại ngố rồi! Ước muốn đó thì khó gì mà chẳng  toại! Để đấy tôi hỏi dùm cho. Cuốc bộ ở giữa đồng, thì hẳn không  phải là con nhà thế gia. Nếu chưa có đám nào thì việc xong là cái  chắc. Bằng không, cứ liều vứt nhiều tiền ra thì toan tính gì cũng  phải thành. Chỉ cần anh thuyên giảm, xong việc là ở tôi. Chàng nghe vậy bất giác nở nụ cười. Ngô trở ra bảo với bà  mẹ rồi để dò tìm làng ở của cô gái; song thăm hỏi đã cùng khắp  vẫn không dò ra tin tức. Mẹ lo lắm, chẳng biết tính thế nào. Nhưng từ sau khi Ngô về rồi thì sắc mặt con tự nhiên tươi tỉnh, ăn  uống đã có phần khá hơn.

Mấy hôm sau, Ngô trở lại. Chàng hỏi đã lo giúp đến đâu. Ngô

vờ vịt nói:

- Xong rồi! Cứ tưởng người nào, hoá ra là con gái bà cô tôi,  tức là vào hàng em con nhà dì với anh đấy. Hiện vẫn còn đợi gả  chồng. Dẫu họ hàng về đằng mẹ kết thông gia không tiện, nhưng  cứ tình thực mà nói thì cũng chẳng có gì không xuôi.

Chàng mừng, rạng rỡ cả mặt mày, hỏi Ngô:

- Thế ở làng nào? Ngô thác rằng:

- Ở trong núi, về phía Tây Nam cách đây ngoài ba mươi dặm. Chàng lại dặn dò nhờ cậy đến năm lần bảy lượt. Ngô cũng

sốt sắng tự xin đảm nhận, rồi lui gót. Từ đấy chàng ăn uống ngày  một khá hơn, sức khoẻ dần dần bình phục. Lật gối lên xem, hoa  tuy khô nhưng vẫn chưa tàn héo hẳn. Mải mê cầm ngắm, tưởng  như còn thấy được người. Mãi sau lấy làm lạ sao Ngô không đến, bèn viết giấy mời, thì  Ngô kiếm cớ chối từ không chịu đến. Chàng tức giận, buồn bã  không vui. Mẹ lo bệnh con lại tái phát, vội bàn chuyện hôn nhân,  nhưng mới trao đổi sơ qua, đã lắc đầu không chịu, chỉ ngày ngày  ngóng đợi chàng Ngô. Cuối cùng tin tức về Ngô cũng bặt, chàng  càng thêm ức. Rồi bỗng vụt nghĩ rằng ba mươi dặm cũng chằng lấy  gì làm xa, hà tất phải ỷ lại vào người khác. Bàn giấu cành mai vào  tay áo, tức mình cất bước ra đi, mà người nhà chẳng một ai hay. Lủi thủi cuốc bộ một mình, không có ai để hỏi đường, chỉ nhắm mắt hướng núi Nam đi tới. Được chừng hơn ba mươi dặm,  thấy núi mọc ngổn ngang, lô nhô chồng chất; xanh rợp tầng không,  mát rợi da thịt; vắng vẻ tịch mịch không một bóng người, chỉ có  đường chim bay. Xa xa trông xuống dưới khe núi trong chỗ cây cối  um tùm chằng chịt hoa nở từng đám dày, thấp thoáng như có một xóm nhỏ. Xuống núi, vào trong xóm, thấy nhà cửa thưa thớt, toàn  là nhà tranh, mà xem chừng lại rất thanh nhã. Một ngôi nhà hướng Bắc, trước cửa buông đẳu tơ liễu, trong tường đào hạnh lại  càng sum suê, chen lẫn với những khóm trúc vươn dài; chim rừng  kêu lách chách ở trong. Chàng cho là nơi vườn cảnh của ai, không  dám đường đột bước vào. Quay nhìn phía đối diện với cánh cổng,  thấy có hòn đá lớn trơn nhẵn, sạch sẽ, bèn ngồi lên đó tạm nghỉ. Giây lát nghe phía trong tường có tiắng một người con gái dài  giọng gọi: Tiểu Vinh, tiếng nghe êm ái, nhỏ nhẹ. Đang chăm chú  lắng nghe, thấy một cô gái từ phía Đông rảo sang phía Tây, tay  cầm đóa hoa hạnh, cúi đầu cài lên mái tóc; vừa ngẩng đầu lên trông thấy chàng liền không cài nữa, mỉm cười cầm đóa hoa đi vào.  Nhìn kỹ lại thì đúng là người mình đã gặp hôm trên đường đi chơi  tiết Thượng Nguyên. Trong lòng mừng quýnh lên, chỉ nghĩ không  lấy cớ gì mà vào được, muốn gọi bằng cô em con dì, lại e từ thuở  nào đến giờ không hề đi lại, nhỡ ra có nhầm lẫn chăng Trong cửa không có một ai để hỏi, đành quẩn quanh hết ngồi  lại đứng từ sớm mãi đến tận trưa, đăm đăm trông ngóng, quên cả  đói khát. Thỉnh thoảng thấy cô gái hé nửa mặt ra nhòm, tựa hồ  lấy làm lạ sao mình vẫn không bỏ đi. Bỗng có một bà già chống  gậy đi ra, hướng vào chàng mà hỏi:

- Chàng trai ở đâu, nghe như từ giờ thìn đã đến đây, ở mãi

cho đến bây giờ. giả cần gì? Không đóy giờ. Chàng vội đứng dậy vái chào, đáp rằng:

- Định tìm thăm người bà con. Bà cụ nghễnh ngãng nghe không rõ. Chàng lại phải nói to  lên. Bèn hỏi:

- Vậy chứ quý vị thân thích họ gì ? Chàng không sao trả lời được. Bà cười bảo:

- Kỳ chưa! Đến họ tên còn không biết thì biết bà con như thắ

nào mà tìm thăm? Tôi xem bộ cậu cũng chỉ là tay nghiện sách mà  thôi. Chi bằng hãy theo tôi vào đây, lót lòng lưng cơm hẩm; nhà có  chiếc giường con cũng ngả lưng được. Đợi sáng mai vế hỏi lại cho  biết họ gì, rồi đắn tìm thăm cũng chưa muộn. Chàng đang lúc bụng đói muốn ăn, lại được vào đó lân la gần  gụi người đẹp, thì mừng quá, bèn theo bà già đi vào. Thấy trong  cổng, lối đi lát toàn đá trắng, hai bên đường, hoa hồng từng cánh  từng cánh rụng trên thẳm. Quanh co đi về phía Tây, lại mở ra một  cửa ngăn nữa, phên đậu giàn hoa lan đầy giữa sân. Cung kính dẫn  khách vào nhà, tường phấn sáng rỡ như lồng kính; ngoài song, những cành hoa hải đường thò vào cả trong nhà; đệm chiếu, ghế  giường, không một thứ gì không bóng lộn, sạch sẽ.

Vừa ngồi xuống đã thấy có bóng người từ ngoài cửa sổ thấp

thoáng nhòm trộm. Bà cụ gọi:

- Tiểu Vinh! Khá làm cơm mau! Bên ngoài có tiắng dạ to của con hầu. Ngồi đâu đấy rồi bèn bảy tỏ dòng dõi. Bà già hỏi:

- Ông ngoại của cậu chẳng biết có phải họ Ngô không? Đáp:

- Thưa phải. Bà cụ kinh ngạc nói:

- Thắ thì cậu là cháu của ta. Mẹ cậu là em gái ta. Mấy năm

nay vì gia cảnh bần hàn, lại không có chút con trai, nên việc thăm  hỏi mới để đến thưa bẵng đi. Cháu đã khôn lớn thế này rồi mà vẫn  không biết.

Chàng đáp:

- Lần này cháu đến đây là để hỏi thăm dì, mà trong khi vội

vàng thành ra quên mất cả họ. Bà cụ đáp:

- Già đây lấy về họ Trần, không sinh nở bận nào cả. Chỉ có

một mụn con gái, cũng là con dì hai nó sinh ra. Mẹ nó đi bước nữa,  để nó lại cho ta nuôi nấng. Kể cũng chẳng đến nỗi đần, chỉ hiềm ít  được dạy dỗ, nên cứ cười cợt suốt, chẳng biết buồn lo gì cả. Chốc  nữa sẽ bảo ra chào anh cho biết. Chẳng mấy lúc, con hầu đã dọn cơm lên; có món gà tơ đang  độ béo. Bà cụ ngồi tiếp chàng; cơm xong rồi con hầu lại đến dọn đi.  Bà bảo:

- Gọi cô Ninh ra đây!

Con hầu vâng lời đi vào. Lúc lâu, nghe như ngoài cửa có

tiắng cười, bà cụ lại gọi:

- Anh Ninh! Có người anh con dì mày ở đây đấy! Ngoài cửa tiếng cười khúc khích vẫn không ngừng. Con hầu

đẩy cô gái vào, vẫn còn che miệng cười không nín được. Bà già

chừng mắt bảo:

- Nhà đương có khách, mà cứ khúc kha khúc khích, là cung

cách gì thế? Cô gái nhịn cười đứng yên. Chàng vái chào. Bà cụ nói:

- Đây là cậu Vương, anh con dì của mày. Người trong một  nhà mà không biết nhau, thế mới đáng cười chứ! Chàng hỏi:

- Em đây năm nay bao nhiêu tuổi? Bà già chưa nghe kịp. Chàng bèn nhắc lại. Cô gái lại rũ ra

cười, không ngẩng đầu lên nhìn ai được nữa. Bà cụ bảo chàng:

- Tôi vừa nói nó ít được dạy dỗ, giờ thì thấy rồi đấy. Tuổi đã

mười sáu mà vẫn ngây dại như trẻ con. Chàng đáp:

- Thua cháu một tuổi. Bà nói:

- Cháu đã mười bảy rồi, thắ chẳng hóa ra là tuổi canh ngọ,  cầm tinh con ngựa ư? Chàng gật đầu thừa nhận. Lại hỏi:

- Thế vợ cháu là ai? Đáp rằng:

- Vẫn ở không ạ! Bà bảo:

- Tài mạo như cháu, sao mười bảy tuổi rồi còn chưa cưới vợ?

Anh Ninh cũng chưa hứa gả về đâu, kể sánh với nhau thật xứng

đôi, chỉ hiềm có chút họ hàng đằng mẹ.

Chàng không đáp, mắt cứ nhìn dán vào Anh Ninh, không

còn rời đi đâu một chớp. Con hầu quay sang cô gái nói nhỏ rằng:

- Vẫn con mắt chòng chọc như giặc cấm không có thay đổi. Nàng lại cười to, ngoảnh lại bảo con hầu:

- Ta đi xem bích đào nở chưa đi! Rồi vụt đứng ngay dậy, láy tay áo che miệng, rón rén gót sen

bước nhanh ra, khỏi cửa rồi tiếng cười mới phá lên. Bà già cũng  đứng dậy, gọi con hầu mang chăn chiếu để xắp đặt chỗ nghỉ cho  chàng. Bà bảo:

- Cháu một lần đắn không phải dễ, hẵng ở chơi dăm ba hôm  thư thả rồi sẽ tiễn mày về. Nếu hiềm vì vắng vẻ buồn chán thì sau  nhà có mảnh vườn con, cũng đủ làm nơi tiêu khiển; có cả sách nữa,  cháu có thể đọc chơi. Hôm sau, chàng ra phía sau nhà, quả có thửa vườn chừng  nửa mẫu, cỏ mịn như rải thảm, hoa dương rắc lấm tấm đầy lối đi.  Ba gian nhà cỏ, cây và hoa vây phủ bốn chung quanh. Đang luôn  trong hoa nhích từng bước, chợt nghe trên ngọn cây có tiếng khinh  khích, ngẩng lên nhìn thì ra Anh Ninh đang ở trên đó, thấy chàng  đến cười rũ lên muốn ngã. Chàng vội kêu:

- Đừng thế, ngã đấy!

Nàng vừa tụt xuống vừa cười, không sao nhịn được. Gần đến  đất, tuột tay ngã, tiếng cười mới tắt. Chàng đỡ dậy, ngầm chạm  vào cổ tay, lại rũ ra cười, phải dựa vào thân cây, không sao bước  được nữa, một lúc lâu mới hết. Chờ cho ngớt cơn cười, chàng mới  rút cành hoa trong tay áo ra cho xem. Cô gái cầm lấy, nói:

- Khô rồi, còn giữ làm gì? Vương đáp:

- Đây là hoa em bỏ lại hôm tiết Thượng Nguyên, nên mới giữ. Anh Ninh hỏi:

- Giữ thế là có ý gì Vương đáp:

- Để tỏ rằng yêu thương nhau không quên được. Kể từ hôm

tiết Thượng Nguyên, được gặp, cứ tơ tưởng đến thành bệnh. Những tưởng phận mình đã hóa ra ma rồi, nào ngờ lại còn được  thấy mặt. Xin hãy rủ lòng thương xót.

Cô gái đáp:

- Đấy là việc quá nhỏ mọn. Chỗ họ thân nào có tiếc gì. Đợi  hôm nào anh đi, các thứ hoa trong vườn, sẽ gọi lão bộc đến, bẻ hẳn  một ôm lớn đội theo tiễn anh.

Chàng nói:

- Em ngây đấy ư?

- Thế nào là ngây? Vương đáp:

- Anh chẳng phải yêu hoa mà yêu người cầm hoa cơ. Nàng nói:

- Tình thân họ hàng, yêu nhau còn phải nói gì? Chàng đáp:

- Anh nói yêu, chẳng phải là cái tình yêu họ hàng giây mơ rễ  má, mà là tình yêu vợ chồng kia. Cô gái nói:

- Có gì khác nhau sao? Vương đáp:

- Đêm thì cùng chung chăn gối. Cô gái cúi đầu nghĩ ngợi giây lâu, nói:

- Em không quen ngủ với người lạ Nói chưa dứt lời, con hầu đã rón rén đi đến. Chàng hoảng sợ,

vội lẩn đi. Lát sau, cùng họp mặt ở chỗ bà mẹ. Mẹ hỏi đi đâu, cô

gái đáp rằng ở trong vườn trò chuyện. Bà cụ hỏi:

- Cơm đã chín lâu, có gì dài lời mà con cà con kê mãi thế? Nàng đáp:

- Anh cả muốn cùng con ngủ chung. Nói chưa hết câu chàng đã cuống cả lên, vội đưa mắt lườm.

Nàng mỉm cười ngừng ngay lại. May bà già không nghe rõ, còn  phải lẵng nhẵng hỏi lại. Chàng vội đem chuyện khác lấp liếm đi.  Nhân đó, khẽ rỉ tai trách riêng nàng. Cô gái hỏi:

- Thế chuyện ấy không nên nói à? Chàng đáp:

- Đó là chuyện phải giấu người khác. Nàng bảo:

- Giấu người khác, chứ giấu mẹ già sao được. Vả lại, ngủ đâu  là chuyện thường, việc gì phải kiêng không nói. Chàng bực vì nỗi ngố, không cách gì làm cho hiểu ra được. Ăn vừa xong thì gia nhân dắt hai con lừa đến tìm chàng. Số

là, bà mẹ đợi lâu không thấy con về, sinh nghi, cho tìm kiếm hầu  khắp mọi chỗ trong làng, cũng không thấy tăm hơi gì cả, bèn đến  hỏi Ngô. Ngô nhớ ra lời mình nói trước đây, liền bảo đến xóm núi  Tây Nam mà tìm. Đi lần qua hết mấy hôm mới đến được đây. Chàng tình cờ ra cửa thì gặp nhau, bèn trở vào thưa bà già, lại xin được dẫn cô gái về cùng. Bà cụ mừng nói:

- Ta vẫn có ý ấy từ lâu rồi, hiềm vì tấm thân già yếu không  thể đi xa được. Nay được cháu dẫn em nó về, để nhận dì, thì tốt  quá

Bèn gọi Anh Ninh., Ninh cười, bước ra. Bà nói:

- Có gì vui mà cười hoài không ngớt thế? Giá không cười thì

cũng được là người toàn vẹn rồi đấy. Bà nhân đấy lừ mắt giận dữ, rồi bảo:

- Anh cả muốn mày đi cùng, hãy vào sắm sửa hành trang đi! Lại dọn cơm rượu thết đãi người giai nhân, rồi mới tiễn ra

cửa, nói:

- Nhà dì ruộng nương dư dật, đủ sức nuôi người ăn dưng.  Đến đấy hãy khoan về, cố học lấy chút thi lễ, để biết đường thờ  phụng bố mẹ chồng rồi sẽ cậy bà dì kiếm cho mày một tấm chồng  xứng đáng.

Hai người bèn khởi hành. Đến vạt núi trũng, quay lại nhìn,

còn lờ mờ thấy bà cụ tựa cửa trông về hướng Bắc.

Về tới nhà, mẹ nhìn thấy cô gái xinh đẹp, kinh ngạc hỏi là ai.

Chàng đáp là con bà dì. Mẹ nói:

- Những điều anh Ngô nói với con dạo trước là dối đấy. Mẹ

chưa từng có chị, sao lại có cháu con dì được? Hỏi cô gái, nàng đáp:

- Tôi không phải là do mẹ đẻ ra. Bố vốn họ Tần, lúc mất, con  còn nằm trong tã, nên không thể nhớ được gì. Bà mẹ nói:

- Ta có một người chị lấy chồng họ Tần thật, nhưng mất đã

lâu, làm sao lại còn được?

Nhân hỏi kỹ những dấu vết trên mặt, nốt ruồi, cục bướu,

nhất nhất đều phù hợp. Lại ngờ ngợ mà nói:

- Thế thì phải đấy! Nhưng chết đã bao năm nay rồi, làm gì

mà còn được đến giờ?

Giữa lúc đang ngẫm nghĩ nghi hoặc thì chàng Ngô đến, cô  gái lánh vào nhà trong. Ngô hỏi biết duyên cớ, ngẩn ra một lúc hồi  lâu rồi chợt hỏi:

- Cô gái này có phải tên là An Ninh không?

Chàng bảo phải. Ngô vội nói ngay là chuyện lạ lùng. Hỏi vì

sao mà biết. Ngô đáp:

- Từ sau khi cô Tần mất, dượng ấy ở góa, bị hồ ám, mang  bệnh mỏi mòn mà chết. Hồ sinh một gái tên là An Ninh, vẫn quấn  tã giữa đường, gia nhân đều trông thấy cả. Dượng mất rồi, hồ  thỉnh thoảng còn tới, sau xin bùa của thiền sư dán lên vách, hồ  mới ôm con gái bỏ đi. Chẳng lẽ lại là đấy chăng? Bên nào bên ấy cũng bàn qua tán lại những đìêu còn nghi  ngờ. Chỉ nghe buồng trong vẳng ra những tiếng khúc khích, đều là  tiếng cười của An Ninh. Bà mẹ bảo:

- Con bé này cũng ngớ ngẩn quá thể!

Ngô xin cho xem mặt. Mẹ vào nhà trong, nàng còn rũ ra cười  không ngoái lại. Mẹ giục bảo ra, mới cố sức nín cười, lại phải ngoảnh mặt vào vách mất một lúc mới ra được. Vừa mới vái chào,  đã xoay mình trở vào rất lẹ, rồi buông tiếng cười to. Đàn bà con gái  đầy nhà, ai cũng đều cười vui theo nàng. Ngô xin đi dò xét sự lạ, tiện thể sẽ làm mối luôn. Tìm đến  xóm nọ, nhà cửa đều chẳng thấy đâu, chỉ có hoa rừng rơi rụng mà  thôi. Ngô nhớ lại nơi chôn bà cô, phảng phất đâu đây không xa  lắm, nhưng phần mộ đẫ bị lấp mất, chẳng còn nhận ra được, đành  thở than mà quay về. Bà mẹ ngờ cô gái là ma. Vào buồng thuật lại những lời Ngô  vừa nói, nàng không mảy may tỏ sợ hãi. Lại xót cho nàng không có  nhà cửa gì, cũng không hề có buồn rầu, cứ rúc rích cười hoài mà  thôi. Mọi người không mảy may tỏ.

Mẹ bảo cùng ngủ với bọn con gái; sáng tinh mơ đã đến vấn  an. Giữ việc nữ công, tinh xảo không ai bì. Chỉ phải cái tật hay  cười, cấm cũng không nhịn được. Song nét cười rất tươi, dẫu cười  đến phát rồ cũng không giảm vẻ yểu điệu, ai thấy cũng vui thích.  Đàn bà con gái láng giềng thường tranh nhau mời đón nàng. Mẹ đã chọn ngày tốt để cho làm lễ hợp cẩn, mà vẫn cứ sợ là  ma; bèn rình lúc nàng đứng dưới bóng mặt trời nhòm xem, thì hình bóng không có gì khác lạ. Đến ngày đã định, bảo nàng trang  sức đẹp đẽ để làm lễ cô dâu. Cô gái cười quá, không thể cúi xuống,  ngẩng lên được, đành phải thôi. Chàng thấy vợ ngây dại, sợ nàng đem những chuyện kín trong phòng riêng tiết lộ ra ngoài, nhưng cô gái lại hết sức kín đáo,  một câu cũng không nói. Mỗi khi mẹ có điều lo giận, nàng dâu đến, chỉ cười một tiếng  là lập tức nguôi hết. Đầy tớ, con hầu có lỗi nhỏ, sợ bị roi vọt liền  cầu xin nàng đắn nói chuyện với mẹ; nhờ thế chúng đến chịu tội  thường được tha. Mà nàng yêu hoa thành nghiện, vẫn tìm kiếm  khắp nơi trong thân thích xóm làng, lại phải cầm trộm cả thoa  vàng đi, để mua cho được giống hoa đẹp, mới có vài tháng mà  thềm hè, bờ giậu, chuồng lợn hố tiêu, không chỗ nào không có hoa. Sân sau có một giàn mộc hương, vốn ăn liền với nhà láng  giềng phía Tây. Nàng vẫn thường vin cây trào lên, hái hoa cài đầu  chơi. Mẹ thỉnh thoảng bắt gặp lại mắng, mà nàng rốt cuộc vẫn không chừa. Một hôm, con trai nhà phía Tây trông thấy, ngây ra  nhìn, lòng dường điên đảo. Cô gái không tránh mặt mà lại cười.  Con trai nhà phía Tây nghĩ rằng nàng đã thuận, bụng càng khao  khát. Nàng chỉ tay vào chân tường, rồi cười mà trèo xuống. Con  trai nhà phía Tây cho là nàng trỏ nơi hò hẹn, sướng quá đỗi. Đến  tối mò ra, thì nàng đã ở đấy thật. Sáng đêm hành dâm, thì chỗ kín  như bị mũi dùi đâm, đau buốt đắn tận tim, kêu rú lên mà ngã vật  ra. Nhìn kỹ lại thì chẳng phải là cô gái, chỉ là một cây khô nằm ở  bên tường, chỗ mình chọc vào là một cái hốc rịn nước. Ông bố nhà  láng giềng nghe tiếng con kêu, vội chạy ra hỏi xem, chỉ rên rỉ không nói. Vợ đến, mới chịu nói thực. Đốt đuốc soi vào thấy trong  hốc cây có một con bọ cạp lớn như con cua con. Ông bố bổ cây ra,  bắt giết đi, rồi vực con về, nửa đêm thì rằng. Nhà láng giềng đâm đơn kiện chàng, cáo giác Anh Ninh là  yêu quái. Quan huyện vốn ngưỡng mộ tài học của chàng, lại biết  chàng là một học trò năng trau dồi đức hạnh, cho rằng nhà láng  giềng kiện xằng, toan nọc ra đánh. Chàng xin cho, mới được phóng  thích mà về. Bà mẹ bảo rằng:

- Cứ ngây dại như thế mãi, từ sớm đã biết vui quá hoá lo mà.  May được quan huyện sáng suốt như thần nên mới không liên luỵ,  chứ nếu gặp phải hạng quan hồ đồ hẳn đã bắt đàn bà con gái đến  chất vấn ở công đường, thì con ta mặt mũi nào nhìn thấy họ hàng  làng xóm nữa?

Cô gái liền nghiêm sắc mặt lại, kể từ nay không cười nữa. Mẹ

bảo:

- Người ta ai mà không cười, nhưng cười cũng phải có lúc. Thế mà từ đấy về sau nàng không cười nữa thật, dù cố trêu,

vẫn không bao giờ cười, nhưng suốt ngày chưa hề lúc nào có vẻ

mặt đăm chiêu.

Một đêm, nàng nhìn chàng ứa nước mắt. Chàng lấy làm lạ,

thì nàng nghẹn ngào nói:

- Trước đây, vì gần gũi chưa lâu, nói ra sợ cho là quái gở mà  đâm hoảng. Nay xét ra, mẹ và chàng đều quá yêu, không có bụng  gì khác, đành xin thưa thực, may không hại gì chăng? Thiếp vốn  do hồ sinh ra. Lúc mẹ thiếp sắp bỏ đi, đem thiếp gửi lại cho bà mẹ  ma, nương nhờ nhau đã hơn mười năm mới có ngày nay. Thiếp lại  không có anh em, chỉ trông cậy vào một mình chàng. Mẹ già nằm  cô quạnh nơi góc núi, không ai thương xót mà hợp táng cho, dưới  chín suối vẫn còn sầu tủi. Nếu chàng không tiếc chút phí tổn, khiến cho người nằm dưới đất tiêu tan được khối hận đó, thì ngõ  hầu những kẻ nuôi con gái về sau không còn nỡ đem con dìm nước  bỏ đi nữa. Chàng nhận lời, nhưng lo phần mộ đã bị lẫn, giữa cỏ rậm. Cô  gái nói rằng không lo. Bèn định ngày, vợ chồng xe quan tài đem đi.  Giữa đám mây khói hoang vu, gai góc chằng chịt, cô gái chỉ đúng  phần mộ,quả đào được thi thể bà già, da thịt vẫn còn. Nàng ôm lấy  khóc thảm thiết. Rồi cùng đưa về, tìm mộ người chồng họ Tần mà  hợp táng.

Đêm hôm đó chàng nằm mơ thấy bà già trở về tạ ơn. Tỉnh

dậy thuật lại với nàng. Nàng đáp:

- Hồi đêm thiếp có trông thấy, chỉ dặn đừng làm chàng kinh  động mà thôi. Chàng ân hận không giữ bà cụ lại chơi. Nàng đáp:

- Đấy là ma, nơi có người sống nhiều, khí dương thịnh, ở lâu

sao được? Chàng hỏi đến Tiểu Vinh. Nàng đáp:

- Nó cũng là hồ, rất linh lợi, mẹ hồ thiếp giữ lại để trông nom

thiếp, thường vẫn đút bánh cho thiếp ăn, nên nhớ ơn nó không bao

giờ quên. Đêm qua hỏi mẹ, thì nói đã gả chồng cho nói rồi.

Từ đó hàng năm, gặp ngày hàn thực vợ chồng lại đi thăm mộ  ông bà Tần khấn vái quét dọn, không năm nào bỏ sót. Được hơn  một năm, cô gái sinh được một con trai, lúc còn bế ẵm đã không sợ  người lạ, thấy người là cười, hệt như phong thái của mẹ.

23. VƯƠNG THÀNH

Cao Xuân Huy dịch

Vương Thành, con nhà thế tộc lâu đời ở Bình Nguyên, tính  lười biếng, sinh nhai ngày càng sa sút, chỉ còn mấy gian nhà nát,  vợ chồng đêm nằm đắp mảnh vải bố, nhiếc móc nhau đũ điều. Bấy  giờ là tiết đại thử, khí trời nung nấu. Trong làng có cái vườn cũ  của họ Chu, tường vách đã đổ nát, chỉ còn một cái đình, người làng  vẫn đến đấy ngủ nhờ, Vương cũng thế. Một hôm trời sáng, mọi  người đi cả rồi, mặt trời đã lên cao ba con sào, Vương mới dậy,  quanh quẩn muốn về, chợt thấy trong đám cỏ có chiếc thoa vàng,  nhặt lên xem thấy có khắc mấy chữ nhỏ 'Phủ Nghi Tân chế tạo'. Ông nội của Vương là Nghi Tân trong phủ Hành. Những vật  cũ trong nhà phần nhiều đều có dấu hiệu ấy, nên chàng nhân cầm  chiếc thoa có dáng chần chừ.

Bỗng có một bà cụ đến tìm thoa. Vương tuy nghèo nhưng

tính vốn liêm khiết, liền đưa trả lại.

Bà cụ mừng lắm, hết sức khen ngợi tấm lòng cao thượng, bà

nói rằng:

- Chiếc thoa có đáng giá trị là bao, nhưng là chút kỷ vật của

ông nhà tôi ngày xưa để lại.  Vương hỏi:

- Cụ nhà xưa là ai?  Đáp rằng:

- Đó là quan Nghi Tân, họ Vương tên Giản Chi đã quá cố.  Vương kinh ngạc, nói rằng:

- Ông nội tôi đấy! Sao mà gặp nhau với bà được?  Bà cụ cũng kinh ngạc nói:

- Anh là cháu cụ Vương Giản Chi đó sao? Ta là hồ tiên một

trăm năm trước đây có trao duyên gắn bó với cụ cố nhà anh. Cụ cố

mất đi, già này tu ẩn, đi qua đây đánh rơi chiếc thoa lại vào tay

anh, đó chẳng phải là số trời hay sao?

Vương cũng đã nghe nói ông nội mình có vợ hồ, cho nên tin  lời bà cụ, bèn mời bà hạ cố đến nhà. Bà cụ theo về, Vương gọi vợ ra  chào; áo rách bù đầu, sắc mặt đói ăn tối sầm.

Bà cụ than rằng:

- Ôi! Con cháu Vương Giản Chi mà nghèo khổ đến thế này

sao?  Lại nhìn về phía cái bếp lạnh tanh không có khói lửa mà nói:

- Gia thế như thế này thì lấy gì mà sống?  Người vợ bèn kể hết nỗi khổ, nghẹn ngào sướt mượt.  Bà cụ đưa chiếc thoa cho chị vợ, bảo hãy cầm cho người ta

lấy tiền để đong gạo, rồi ba ngày nữa bà sẽ đến thăm. Vương cố

giữ lại, bà nói:

- Anh có một vợ mà nuôi không nổi; ta ở lại đây thì chỉ ngồi

mà ngắm xà nhà chứ có ích gì?  Nói xong đi liền. Vương kể lại đầu đuôi, người vợ sợ quá.  Vương ngợi khen tấm lòng ân nghĩa của cụ và bảo vợ phải

thờ bà như mẹ. Người vợ xin vâng.

Qua ba ngày, quả nhiên bà già lại đến, đưa ra mấy đồng

vàng để đong lúa và mạch, mỗi thứ một thạch.

Tối đến, bà cụ và người vợ nằm chung một cái giường bé. Chị  vợ lúc đầu còn sợ, nhưng xét thấy tình rất mực ân cần, nên cũng  không ngờ nữa.

Ngày hôm sau, bà cụ bảo Vương rằng:

- Cháu đừng lười, nên tìm một nghề mọn mà làm, chứ ngồi

không mà ăn thì lâu thế nào được?  Vương nói mình không có vốn liếng gì cả. Bà đáp:

- Khi ông nội nhà anh đang còn, thì vàng lụa tha hồ mà lấy,

vì ta không phải là người trần, không dùng đến những thứ ấy, nên  cũng không lấy nhiều, chỉ dành giữ món tiền phấn sáp được bốn  mươi lạng vàng, đến nay vẫn còn, tàng trữ cũng chẳng làm gì. Anh  hãy đem đi mà mua vải cát cho hết, rồi mang gấp vào kinh thành,  có thể có chút lãi.  Vương theo lời, đi mua hơn năm mươi tấm mang về.

Bà cụ giục thu xếp hành trang, tính rằng sáu, bảy ngày có

thể đến Yên Kinh. Dặn rằng:

- Chớ lười, nên siêng! Chớ hoãn nên kíp! Chậm trễ một ngày

ăn năn chẳng kịp.  Vương xin kính vâng, xắp hàng vào bao tải rồi lên đường.  Giữa đường đi gặp mưa, áo giày ướt sũng. Suốt đời Vương

chưa từng dầu dãi gió dầm sương. Vì vậy mệt rũ, chịu không thấu

bèn vào nhà trọ tạm nghỉ.

Ngờ đâu mưa cứ tầm tã mãi đến chiều hôm, nước trên rèm  chảy xuống như thừng. Qua một đêm, đường càng lầy lội, người đi  ngập đến cổ chân.  Vương trong lòng nản lắm. Chờ mãi đến giờ ngọ, đường mới  hơi khô, nhưng mây đen lại kéo lên, rồi trời lại mưa to. Phải ngủ  đến hai đêm ở nhà trọ mới đi được.

Gần đến kinh, nghe đồn giá vải lên cao vọt, trong lòng mừng

thầm. Vào kinh nghỉ ở quán trọ.

Chủ quán lấy làm tiếc là Vương đến chậm. Trước đó đường  giao thông với phía Nam vừa mới được mở, vải cất đến rất ít, các  nhà buôn lớn ở kinh đô mua khá nhiều, giá cao gấp ba so với  thường ngày, nhưng một ngày trước thì hàng vải ùn đến giá bỗng  xuống rất thấp, những người đến sau thất vọng.  Chủ quán nói rõ đầu đuôi cho Vương biết, Vương ưu uất  không vui. Qua một ngày qua, vải cát đến càng nhiều, giá càng  xuống. Vương cho là không có lãi, không chịu bán. Nấn ná đến hơn  mười ngày, tiền cơm chưa tính ra đã tốn nhiều, nghĩ càng thêm lo  buồn.

Chủ quán khuyên Vương nên bán rẻ đi, để xoay cách khác.

Vương nghe theo bán tháo hết, lỗ vốn mười lượng. Sáng dậy,  soạn sửa ra về, mở đẫy ra xem thì bạc đã mất rồi. Hoảng loạn lên  báo với chủ quán. Chủ quán không biết làm thế nào. Có kẻ bảo  Vương lên kêu quan, bắt chủ quán bồi thường, Vương than rằng:

- Ấy là cái số của ta, chứ chủ quán có lỗi gì?

Chủ quán nghe vậy, rất mến tấm lòng trung hậu của Vương,  tặng năm lạng vàng, kiếm lời an ủi, khuyên về.

Vương nghĩ bụng, không còn mặt mũi nào gặp lại bà tổ mẫu,  loanh quanh hết ra lại vào, tiến thoái đều khó. Chợt thấy có người  chọi chim Thuần, mỗi lần chọi đặt cuộc đến mấy ngàn, mua mỗi  con chim Thuần nhiều khi hơn một trăm đồng tiền.  Chàng bỗng nảy ra một, tính nhẩm tiền còn trong đáy, may  ra chỉ đủ buôn chim Thuần, bèn đem cái này bàn với chủ quán.  Chủ quán khuyến khích tận tình, lại hứa cho ở nhờ nhà trọ, ăn  uống không phải trả tiền, Vương mừng lắm, bèn ra đi, mua đầy  một gánh chim Thuần đem về trong thành. Chủ quán cũng mừng,  chúc cho bán được nhanh. Đến đêm, mưa to mãi đến mờ sáng. Khi  trời đã sáng hẳn, nước trên đường cái như sông, mà trời vẫn rả  rích mưa. Ngồi chờ tạnh liên miên mấy ngày, mưa không ngớt hột.  Dậy nhìn chim Thuần trong lồng thì đã chết mất nhiều. Vương sợ  lắm, không biết làm thế nào. Sang ngày sau, chết càng nhiều, chỉ  còn được mấy con, đem bỏ chung vào một lồng để nuôi. Qua đêm,  lại ra thăm thì vẻn vẹn còn được một con, bèn chạy vào nói với chủ  quán, bất giác ứa nước mắt, chủ quán cũng thương cảm. Vương tự  liệu, tiền hết không về được, chỉ muốn tìm đường chết. Chủ quán  khuyên giải an ủi, rồi cùng nhau ra xem con chim còn lại, ngắm  nghía rất kỹ, nói rằng:

- Đây hình như là một con chim quí ! Những con kia mà chết  biết đâu không phải là bị con này chọi chết? Anh bây giờ cũng rỗi  không có việc gì, hãy chăm chút tập tành cho nó. Nếu quả là con  chim hay, thì mang nó đi đánh cũng mưu sinh được. Vương nghe  theo. Khi con chim đã thuần thục, chủ quán bảo đem ra đường  phố, đánh cuộc lấy rượu thịt. Chim khoẻ lắm, luôn luôn thắng. Chủ quán mừng, đưa tiền cho Vương, bảo đem ra quyết ăn thua  với đám con em trong làng chơi chim Thuần ở kẻ chợ. Ba lần chọi  ba lần đều thắng. Chừng nửa năm, góp nhóp được hai mươi lạng  vàng, trong lòng cũng được an ủi, xem con chim như tính mệnh  của mình.  Thuở đó có một vị Thân Vương rất thích chim Thuần; mỗi  năm gặp tiết thượng nguyên, thách dân gian ai có nuôi chim Thuần thì đem đến phủ đệ để chọi. Chủ quán bảo Vương rằng:

- Giờ đây, cái cơ đại phú đã có thể đến ngay rồi đấy. Chỉ có

điều không biết vận may của anh như thế nào thôi!  Bèn nói rõ sự tình và đem Vương cùng đi, dặn rằng:

- Ví thử có thua thì nín hơi mà đi ra thôi! Còn như vạn nhất

con Thuần mình đấu thắng thì Thân Vương thế nào cũng hỏi mua,  anh đừng nhận bán; nếu gạn hỏi thì cứ nhìn vào cái đầu của tôi,  chờ khi nào đầu tôi gật thì hẵng ngả giá!

Vương nói:

- Được!  Vào đến phủ thì thấy những người chọi chim sát vai nhau

đứng cả ở dưới thềm. Chốc lát Thân Vương ngự ra trên điện, tả  hữu truyền rằng có ai muốn chọi thì cho lên. Liền có một người  xách lồng bước bậc mà lên trên điện. Thân Vương sai thả chim  Thuần ra. Khách cũng thả. Mới nhảy đá qua loa, con chim của  khách đã thua chạy. Thân Vương cả cười. Chỉ một lúc, người đến  chọi mà thua đã có đến mấy vị. Chủ quán nói:

- Đến lúc rồi!

Bèn cùng nhau bước tới bậc mà lên. Thân Vương xem tướng

con chim của Vương mà nói:

- Tròng mắt có vằn máu giận dữ, cũng là một cánh hùng kiện

đây! Không nên khinh địch.

Bèn truyền lệnh cho đem con Mỏ Sắt ra nghênh chiến. Mới  nhảy vọt đấu đá vài lần mà con chim của Thân Vương đã sả cánh.  Lại chọn một con chim giỏi hơn đem ra, hai lần đổi, hai lần thua.  Thân Vương cấp tốc truyền lệnh vào lấy con Ngọc Thuần của nội  cung. Một lát mới thấy đem ra, lông trắng như cò, thần khí hùng  dũng khác thường.

Vương Thành thấy thế, trong lòng nao núng, bèn quỳ xuống

xin thôi, nói rằng:

- Con chim của Điện Hạ là chim thần, sợ đánh giết mất chim

tôi thì tôi sạt nghiệp mất!  Thân Vương cười rằng:

- Cứ thả ra cho nó chọi, chẳng may nó chết thì ta sẽ đền bù

cho thật hậu.

Thành bèn thả chim mình ra. Con Ngọc Thuần xông thẳng  đến. Nhưng khi Ngọc Thuần đang chạy tới thì con Thuần của Vương nằm phục xuống như con gà dữ để đợi. Con Ngọc Thuần mổ  vào nó thật mạnh, nó liền nhảy phắt lên như con hạc bay liệng để  đánh lại. Khi tiến, khi lui, khi trên, khi dưới, cầm cự với nhau áng  chừng một khắc, thì con Ngọc Thuần lơi dần, mà con Thuần của  chàng giận càng sôi, đánh đá càng gấp. Chẳng mấy chốc bộ lông  tuyết của Ngọc Thuần rụng xơ ra, rồi sã hai cánh chạy trốn. Cả  ngàn người đứng xem, không ai là không tấm tắc khen ngợi. Vị  Thân Vương bèn bảo bắt nó lên, thân hành cầm lấy xem xét một  lượt từ đầu mỏ đến móng chân, rồi hỏi Thành rằng:

- Con chim này anh có bán không?  Thành đáp:

- Tiện nhân nghèo khó, phải nương nhờ vào nó mà sống, không dám bán.  Thân Vương nói:

- Ta trả giá cao, anh sẽ có một gia tư bậc trung, có bằng lòng  không?  Thành cúi đầu suy nghĩ giây lâu mới nói:

- Thật quả không muốn để lại, nhưng nay Điện Hạ đã yêu

thích nó; nếu khiến cho tiện dân được có ăn mặc, thì còn đòi gì

hơn.

Thân Vương hỏi giá, Thành xin ngàn lạng vàng. Thân Vương

cười rằng:

- Cái anh ngốc này, nào có phải châu ngọc gì mà giá ngàn

vàng?  Vương nói:

- Điện hạ không cho nó làm báu, nhưng với hạ thần thì ngọc  bích liên thành cũng chẳng bằng!  Thân Vương hỏi:

- Thế nào?  Thành đáp:

- Tiện dân đem nó ra chợ, mỗi ngày được vài đồng, đổi thưng

đấu gạo, một nhà mười miệng ăn, nhờ đó mà không đến nỗi đói

rét, còn của báu nào bằng?  Thân Vương nói:

- Tôi không để anh thiệt đâu, thôi trả anh hai trăm đồng.  Thành lắc đầu; lại trả thêm một trăm. Thành đưa mắt nhìn  chủ quán. Chủ quán không động đậy. Thành bèn nói:

- Thưa mệnh Điện Hạ, xin bớt một trăm.  Thân Vương nói:

- Thế thì thôi vậy, ai đời lại đem chín trăm lạng đổi lấy một  con chim Thuần bao giờ?  Thành xách lồng chim lên định đi thì Thân Vương gọi:

- Này anh chọi chim, lại đây! Lại đây! Tôi dứt khoát trả anh

sáu trăm đồng. Bằng lòng thì để, không bằng lòng thì thôi vậy!

Thành lại đưa mắt về phía chủ quán. Chủ quán vẫn điềm  nhiên. Ý nguyện của Thành đã hoàn toàn thoả mãn, chỉ sợ nhỡ  mất thời cơ, bèn nói:

- Với cái giá của Điện Hạ, thật không hài lòng, nhưng đã y  ước với nhau mà lại không xong, sợ mắc lỗi thất kính càng lớn cực  chẳng đã, xin y theo mệnh lệnh của Điện Hạ.

Thân Vương mừng rỡ, cho người cân vàng đưa ngay, Thành

nhận vàng, lạy tạ mà đi ra. Chủ quán giận, trách rằng:

- Tôi bảo anh thế nào mà đã vội vã bán đi như thế ? Nếu kéo

thêm một chút nữa thì đã có tám trăm cầm tay rồi!

Thành về nhà trọ, đặt vàng lên án mời chủ quán tự lấy. Chủ  quán không chịu, Thành ép mãi mới đem bàn tính ra, tính toán đủ  tiền phí tổn ăn uống mà nhận.

Thành xắp đặt hành lý ra về.

Đến nhà, thuật lại những việc đã làm, bỏ vàng ra cùng mừng

với nhau.

Bà cụ bảo tậu ba trăm mẫu ruộng tốt, dựng nhà cửa, sắm đồ

đạc, nghiễm nhiên là một thế gia.

Bà cụ dậy sớm, đôn đốc cho Thành trông nom việc cày bừa,  vợ trông nom việc canh cửi, hơi lơ là thì quát tháo, mà vợ chồng  vẫn không hề oán thán.

Qua ba năm, nhà càng giàu, bà cụ ngỏ ý muốn đi, vợ chồng

cố giữ lại, đến chảy nước mắt. Bà bèn ở lại.

Sáng ngày vào hầu, thì đã mất hút.

24. THỤY VÂN

Cao Xuân Huy dịch

Thuỵ Vân là danh kỹ của đất Hàng Châu. Nhan sắc tài nghệ  có một. Năm tuổi mười bốn, mẹ là mụ đầu họ Sái định cho nàng ra  tiếp khách.

Thụy Vân thưa rằng:

- Đây là lúc bánh xe duyên nghiệp của đời con bắt đầu vận  chuyển, không nên qua loa cẩu thả. Giá thì do mẹ định, nhưng  khách thì xin cho con được tự lựa chọn.

Mẹ bảo được, bèn định giá mười lăm đồng vàng rồi hàng

ngày ra tiếp khách.

Khách muốn gặp thì phải có lễ, lễ hậu mới được tiếp một ván

cờ, một bức tranh, lễ bạc thì giữ lại uống chén trà mà thôi.

Thuỵ Vân lừng tiếng đã lâu, từ đó các bậc đại thương, giới

quyền quí, ngày ngày nối gót nhau vào.

Giới Trấn Dư Hàng có người thư sinh họ Hạ, tài danh nức  tiếng đã lâu mà gia tư chỉ vào bậc trung. Chàng vốn ngưỡng mộ  Thụy Vân, nhưng chưa dám nghĩ đến giấc mộng uyên ương, cũng  gắng hết sức sắm được chút lễ mọn, chỉ mong một phen nhìn ngắm  mặt hoa, mà vẫn thầm lo nàng tri đời đã nhiều sẽ không đoái hoài  gì đến một kẻ sĩ bần rách như mình.  Đến lúc gặp mặt, trò chuyện dăm câu, nàng đã tiếp đãi rất  mực ân cần. Ngồi nói chuyện giờ lâu, đầu mày cuối mắt đều chứa  chan tình. Lại tặng chàng bài thơ :

Việc gì kẻ xin nước Cầu lam phải nệm sương? Có lòng tìm chày ngọc, Ngay giữa chốn người thường Được thơ, chàng mừng rỡ như cuồng, còn muốn nói gì nữa,

bỗng con hầu vào báo khách đến, bèn vội vàng từ biệt. Về nhà,

đem bài thơ ra ngắm nghía ngâm nga, tơ lòng vương vít.

Được một hai ngày, cầm lòng không đậu, lại phải sắm sửa lễ

vật rồi trở lại.

Thụy Vân đón tiếp niềm nở, dần dần ngồi dịch lại gần chàng,

nét mặt rầu rầu mà rằng:

- Có thể lo toan được một đêm sum họp với nhau không? Chàng rằng:

- Học trò túng kiết chỉ có cái tấm tình si là có thể đem tặng

tri kỷ; sắm được cái lễ biếu nhỏ mọn thì bao nhiêu tơ tằm đã rút  hết; được gần mặt hoa là mãn nguyện lắm rồi, còn như tựa gió kề  hoa dám đâu mộng tưởng.

Thụy Vân nghe nói chau mày không vui, hai người chỉ nhìn

nhau mà không nói gì.

Chàng ngồi lâu không ra; mụ chủ giữ mấy lần gọi Thụy Vân,  có thúc giục chàng về đi. Chàng bèn ra về, trong lòng buồn rười  rượi. Muốn khánh kiệt gia sản để chuốc một lần vui, nhưng lại  nghĩ, sum họp một đêm rồi phải ly biệt suốt đời, tình trạng ấy chịu  làm sao nổi. Trù tính đến đấy thì nỗi lòng hăm hở đều tiêu mất  hết.

Từ đó bặt không có tin tức vãng lai gì.

Thụy Vân kén khách mở khoá động đào mấy tháng mà chưa  chọn được nơi nào xứng đáng. Mụ dầu khá bực tức, rắp toan ép  uổng duyên nàng nhưng cũng chưa ra tay.  Một hôm, có chàng tú tài đem lễ biếu đến xin ra mắt, ngồi  nói chuyện chốc lát liền nhổm dậy, lấy ngón tay ấn lên trán nàng  mà nói: "Đáng tiếc, đáng tiếc" rồi bỏ đi.

Thụy Vân tiễn khách ra, trở lại, thì mọi người đều thấy trên

trán nàng có dấu tay in đen như mực, càng rửa càng thêm rõ.

Sau đó vài ngày vết mực dần dần lan rộng, hơn một năm sau  thì lan khắp trán, đến cả mũi nữa. Ai thấy cũng cười mà từ đó,  dấu vết xe ngựa ở ngoài cũng dần dần mất hẳn.

Mụ dầu lột hết trang sức, xếp nàng vào hàng ngũ con hầu.  Thụy Vân vốn ẻo lả không đưng nổi công việc tôi đòi, ngày càng  thêm tiều tuỵ.

Hạ nghe nói, đi qua ghé vào, thấy bù đầu ở dưới bếp, xấu xí

như ma, ngẩng đầu thấy chàng thì quay mặt vào tường mà tránh.

Hạ đem lòng thương xót, bèn nói với mụ, muốn chuộc nàng

về làm vợ.  Mụ bằng lòng.  Hạ bán ruộng và dốc hết hành trang vốn liếng mua nàng

đem về. Đến nhà, nàng kéo áo lau nước mắt, không dám tự xem là  người sánh vai với chàng, chỉ xin giữ phận làm lẽ, để ngôi chính  thất chờ người sau này.

Hạ nói:

- Ở đời, cái đáng quí là tri kỷ. Lúc khanh đang thịnh, khanh

còn biết đến tôi, lẽ nào vì khanh suy mà tôi lại quên khanh?

Rồi không chịu cưới ai nữa. Ai nghe nói việc này cũng cười

cợt, nhưng với chàng thì mối tình càng thêm nồng thắm.

Được hơn một năm. Hạ ngẫu nhiên đến đất Tô, gặp chàng

thư sinh họ Hoà, cùng trọ một chỗ.  Bỗng dưng Hoà hỏi rằng:

- Danh kỹ đất Hàng là Thụy Vân gần đây ra sao? Hạ đáp:

- Đã lấy chồng rồi. Hoà lại hỏi:

- Lấy ai đấy? Đáp:

- Người đó cũng đại loại như tôi. Hoà nói:

- Được như anh thì có thể nói là đúng người rồi đấy, không  biết giá bao nhiêu? Hạ nói:

- Mắc phải bệnh lạ nên cũng rẻ thôi, chẳng thế, loại người

chúng tôi sao có thể mua được người đẹp.

Hoà lại hỏi:

- Người đó quả thật có được như anh không? Hạ thấy anh ta hỏi hơi lạ, nhân đó cũng căn vặn hỏi lại. Hoà cười mà đáp rằng:

- Thực ra không giấu nhau nữa. Năm trước tôi từng được

chiêm ngưỡng danh hoa một lần, rất lấy làm tiếc rằng tài mạo tuyệt vời mà lênh đênh không vừa đôi phải lứa, cho nên đã dùng  một thuật mọn làm giảm bớt hào quang, và giữ gìn lấy vẻ ngọc, để  dành lại đó chờ tấm gương soi thật mặt của kẻ yêu tài.

Hạ vội hỏi:

- Anh đã chấm được thì cũng có thể chữa được chứ? Hoà cười mà rằng:

- Sao lại không được, nhưng mà cần vai chính thành tâm cầu  xin thì mới được. Hạ đứng dậy vái mà rằng:

- Người chồng của Thụy Vân tức là tôi đây! Hoà mừng quá, nói:

- Trong thiên hạ, chỉ có người nhân tài mới thật đa tình,

không vì chuyện xấu đẹp mà thay đổi ý nghĩ. Anh cho tôi theo anh

về nhà, tôi sẽ tặng anh một người đẹp.

Bèn cùng nhau về. Đến nơi, Hạ bảo dọn rượu, Hoà vội gạt đi

mà rằng:

- Để tôi làm phép trước đã, thì người dọn cỗ mới vui lòng chứ! Tức thì bảo bưng lên một thau nước, lấy ngón tay thư lên

trên nước mà nói rằng:

- Rửa đi thì khỏi ngay! Nhưng phải đích thân ra tạ ơn người

làm thuốc đấy!

Hạ cười, bưng thau đi vào, đứng đợi Thụy Vân tự rửa mặt  trong thau, tay đưa đến đâu thì sạch đến đấy, diễm lệ chẳng khác  gì năm xưa.

Vợ chồng cảm cái hậu đức của Hoà, cùng nhau ra ngoài tạ

ơn, thì khách đã mất hút đâu rồi, tìm khắp nơi mà không được.

Có lẽ là tiên chăng?

25. ĐẠO SĨ NÚI LAO

Nguyễn Đức Lân dịch

Trong huyện có chàng họ Vương, vào hàng thứ bảy, là con

nhà cố gia, tuổi trẻ mộ đạo.

Nghe nói núi Lao Sơn có nhiều tiên ở, liền quẩy tráp đi

thăm.  Trèo lên một ngọn núi thấy có đạo quán thật u nhã.  Một vị đạo sĩ ngồi trên tấm bồ đoàn (chiếc chiếu đan bằng cỏ

bồ, hình tròn, để người đi tu hành quỳ hoặc ngồi cho êm, mỗi khi  hành lễ) tóc trắng rủ xuống tận cổ, nhưng dáng vẻ thư thái, tinh  thần trông thật sắc sảo.

Vương liền khấu đầu, bắt chuyện, thấy đạo lý rất huyền

diệu, bèn xin thờ làm thấy.  Đạo Sĩ nói:

- Chỉ sợ quen nhàn rỗi, không chịu nổi khó nhọc thôi. Vương hứa là: "Được" Học trò Đạo Sĩ đông lắm, gần tối mới kéo hết về.  Vương cùng họ cúi đầu làm lễ, rồi lưu lại trong quán. Sáng tinh sương, Đạo Sĩ gọi Vương, đưa cho cái búa, bảo theo  đám học trò đi hái củi.  Vương kính cẩn vâng lời. Được hơn một tháng, tay chân phồng rộp thành chai, cực khổ

không chịu nổi, Vương đã ngầm có bụng muốn về.

Một buổi chiều, trở về, thấy hai người khách đang cùng thầy

uống rượu.  Trời đã tối mà chưa thấy đèn lửa gì cả.  Thầy bèn cắt một miếng giấy như hình cái gương, dán lên

vách.

Phút chốc, ánh trăng vằng vặc soi sáng khắp nhà, trông rõ

từng sợi tơ, cái tóc.  Đám học trò chạy quanh hầu hạ. Một người khách nói:

- Đêm này đẹp trời có thể vui chi, nên cho ai nấy cùng vui. Bèn lấy hồ rượu lên bàn, chia cho các học trò, lại dặn nên

uống thật say.

Vương nghĩ bụng: Bảy tám người một hồ rượu, làm sao cho

đủ khắp được?

Mỗi người đều đi tìm chén, bát, tranh nhau rồi uống trước,  chỉ sợ rượu trong hồ hết mất. Thế mà rót hết lần này lượt khác,  vẫn chẳng vơi đi chút nào. Bụng thầm lấy làm lạ.

Giây lát, một vị khách nói:

- Đã làm ơn ban cho ánh sáng trăng, mà lại chỉ tịch mịch

uống suông. Sao không gọi Hằng Nga xuống chơi?

Đạo sĩ bèn lấy một chiếc đũa, vứt vào trong trăng. Bỗng thấy  một người đẹp từ trong vùng ánh sáng bước ra: mới đầu chưa đầy  một thước, xuống đến đất thì cao lớn như người thường, lưng thon  nhỏ, cổ trắng muốt, phấp phới múa khúc Nghê thường.

Rồi ca rằng: Tiên tiên nào! Về đây nao! Giữ ta mãi chốn Quảng Hàn sao! Âm thanh trong trẻo, cao vút, nghe hay như tiếng tiêu, tiếng

sáo. Ca xong, uốn lượn mà đứng lên, rồi nhảy lên mặt bàn, ngoảnh

đi ngoảnh lại, đã biến trở lại thành chiếc đũa.  Ba người cùng cười lớn.  Lại một vị khách nói:

- Đêm nay vui quá, nhưng uống vẫn chưa đã. Có thể đãi rượu  tiếp chúng tôi trên cung nguyệt được chăng? Ba người bèn rời chiếu tiệc bước vào dần trong trăng.  Mọi người nhìn thấy rõ cả ba đang ngồi trong trăng uống

rượu: râu, lông mày, đều trông thấy hết, như bóng hiện trong

gương.

Một chốc, ánh trăng mờ dần; đám học trò châm đèn mang

đến thì một mình Đạo Sĩ còn ngồi đấy mà khách đã biến đâu mất.

Trên bàn thức nhắm hãy còn. Mà mặt trăng trên vách chỉ

còn là miếng giấy tròn như tấm gương mà thôi.  Đạo Sĩ hỏi:

- Mọi người đã uống đủ cả chưa? Các học trò cùng thưa:

- Đủ cả.

- Đủ rồi thì nên đi ngủ sớm, đừng làm lỡ việc kiếm củi ngày  mai. Chúng học trò đều "vâng" mà lui ra.  Vương lòng thầm thích thú, hâm mộ, bụng muốn về lại tiêu

tan.

Lại một tháng nữa, khổ không thể nào kham nổi, mà Đạo Sĩ

tuyệt không truyền dạy cho một phép nào.  Sốt ruột không chờ được nữa, Vương bèn lên cáo từ rằng:

- Đệ tử này vượt mấy trăm dặm đường đến đây thụ nghiệp

với thầy; dẫu chẳng học được cái thuật trường sinh bất tử, thì  cũng mong thầy cho chút gì gọi là h tấm lòng cầu học. Thế mà qua  hai ba tháng, chỉ những sáng đi kiếm củi, tối lại trở về.

Hồi còn ở nhà, đệ tử chưa bao giờ phi chịu khổ như thế.  Đạo Sĩ cười bảo:

- Ta vẫn nói là anh không kham nổi khó nhọc, nay đã quả  nhiên. Sáng mai, sẽ cho anh về: Vương nói:

- Đệ tử làm lụng đã bao ngày, xin thầy dạy qua cho một  thuật mọn, khỏi phụ công lao đệ tử lặn tới tới đây. Đạo Sĩ hỏi:

- Muốn học thuật gì? Vương đáp:

- Thường thấy thầy đi đâu, tường vách không ngăn được. Chỉ

xin một phép cũng đủ.

Đạo Sĩ cười nhận lời. Bèn đem một bí quyết truyền cho, bảo  miệng đọc mấy câu thần chú xong rồi hô: "Vào đi!" Vương đối diện  với một bức tường mà không dám vào.

Đạo sĩ lại nói:

- Cứ vào thử đi! Vương theo lời, thong thả tiến lại, đến tường thì bị vấp. Đạo  Sĩ bảo:

- Cúi đầu, vào cho nhanh, đừng lần chần! Vương quả quyết, đứng cách tường mấy bước, lao nhanh tới.  Gặp tường, cảm thấy trống không có vật gì cả.  Quay lại thì đã thấy mình ở bên kia tường rồi.  Vương mừng quá, vào lạy tạ.  Đạo Sĩ bảo:

- Về nhà nên giữ mình đứng đắn, không thế thì phép không  nghiệm nữa đâu. Nói rồi cấp lộ phí cho mà về. Đến nhà, chàng khoe đã gặp tiên, tường vách dày đắn đâu  cũng không ngăn được mình.  Vợ không tin.  Vương làm đúng như lời đạo sĩ đã dạy, đứng cách tường mấy

bước, chạy ù vào. Đầu đụng phải tường cứng, bỗng ngã lăn đùng.

Vợ Vương đỡ dậy, nhìn xem, thấy trán đã sưng lên như một

quả trứng lớn.  Vợ Vương đưa ngón tay lêu lêu, diễu cho.  Vương vừa thẹn vừa ức, chỉ biết chửi lão Đạo Sĩ bất lương

mà thôi.

26. THƯ SINH HỌ DIÊP

Cao Xuân Huy dịch

Miền Hoài Hương có chàng thư sinh họ Diệp, không rõ cả tên  và tự. Văn chương từ phú trội nhất đương thời, nhưng đến đâu  cũng lận đận, long đong khốn khổ mãi trong trường công danh.  Gặp lúc ông Đinh Thừa Hạc, người Đông Quan, đến làm quan ở ấp ấy, xem văn chương của chàng, cho là kỳ tài, bèn mời  đến đàm đạo.  Ông rất bằng lòng, cho chàng đến ở trong dinh thự, cơm nước  đèn sách, cấp cho đầy đủ, thỉnh thoảng lại gửi tiền thóc về giúp đỡ  gia quyến nữa.

Đến kỳ sơ thí, ông hết sức tán dương văn tài của chàng trước

mặt quan học sử, rồi đó chàng đỗ đầu hàng xứ.

Ông trông mong vào chàng rất tha thiết; sau khi vào trường  thi Hương, cho lấy văn của chàng để xem và đọc vừa gõ bèn đánh  nhịp, ngợi khen không ngớt.

Ngờ đâu thời vận neo người, văn chương ghen mệnh, bảng

đã treo, lại hỏng tuột.

Chàng trở về, choáng váng tê mê, trong lòng lại thẹn là mình  đã phụ người tri kỷ, thân hình gầy ruộc như bộ xương còn đứng,  người ngây ra như khúc gỗ.

Ông nghe tin, cho mời đến an ủi.  Chàng rơi lụy dầm dề.  Ông rất thương tình, hẹn đến khi nào mãn kỳ khảo tích về

kinh thì đem chàng cùng đi.

Chàng rất cảm kích cáo từ ra về, từ đấy đóng cửa không đi

đâu nữa.

Chẳng bao lâu chàng lâm bệnh, ông luôn luôn hỏi thăm và  đưa quà, nhưng thuốc uống đã trăm thang mà vẫn không công hiệu. Vừa lúc ấy ông lại có điều xúc phạm đến quan trên, bị cất  chức, sắp về nhà, viết thư cho chàng, đại lược nói rằng: "Tôi nay  mai về Đông, mà sở dĩ còn chần chừ chưa đi ngay, là chỉ vì muốn  chờ túc hạ đi đó thôi. Túc hạ đến buổi sáng, thì buổi chiều là tôi  khởi hành..."  Thư đưa đến bên giường nằm, chàng cầm xem khóc sụt sùi,  rồi nhắn sứ giả về nói là đang bị bệnh nặng, khó bình phục ngay  được, xin cứ đi trước.

Sứ giả về bẩm, ông không nỡ đi, ráng ở lại chờ.

Qua mấy hôm, người canh cổng báo có chàng họ Diệp đến,

ông mừng quá, ra đón mà hỏi han.  Chàng nói:

- Vì cái bệnh của thân hèn để đại nhân phải chờ đợi lâu, lòng

này thật áy náy không yên. Nay, may đã có thể ráng theo kịp dấu

giày chân ngựa. Ông bèn gói buộc hành trang lại, để dậy sớm ra đi. Chẳng mấy ngày đã về đến làng, ông cho con thụ giáo với

chàng, đêm ngày ở liền bên cạnh.

Cậu con tên là Tái Xương lúc bấy giờ mới mười sáu tuổi,  chưa biết làm văn chương nhưng thông minh lắm, phàm văn bài  cử nghiệp, xem qua hai ba lần thì không quên nữa. ở được một  năm, cậu đã hạ bút thành văn, nhờ có thêm thế lực của ông, bèn  được nhận vào nhà học của huyện.

Chàng bèn chép lại những bài văn cử nghiệp đã làm lúc bình

thời đem hết cho công tử học.

Vào trường thi, bảy đầu đề không sai đề nào, công tử liền

đậu á khôi. Một hôm ông bảo chàng rằng:

- Túc hạ chỉ vứt ra một mối tơ thừa mà cũng đủ làm cho

thằng trẻ nên đanh, nhưng còn quả chuông vàng kia cứ bị bỏ rơi

mãi thì làm thế nào? Chàng nói:

- Điều đó e rằng có mệnh. Tôi mượn cái phúc trạch của đại

nhân để hà hơi cho văn chương, khiến người thiên hạ biết rằng  nửa đời luân lạc không phải vì kém tài đánh trận, như thế là thỏa  nguyện rồi. Vả chăng kẻ sĩ mà được một người biết, đã đủ không  ân hận nữa, cần gì phải đỗ đạt mới đắc chí? Ông thấy chàng xa nhà đã lâu, sợ nhỡ mất kỳ sát hạch năm,  khuyên chàng nên về thăm nhà. Chàng rầu rĩ không vui. Ông cũng không nỡ ép, bèn dặn công tử khi đến kinh đô thì nạp thóc hộ  chàng, công tử lại giật giải Nam Cung được bổ chức Chủ sự trong  bộ, đem chàng vào Giám sớm tối gần nhau.

Qua một năm, chàng vào trường thi Hương ở kinh, đỗ Cử

nhân.

Vừa lúc ông được bổ đi coi thi ở Hà Nam bèn nhân tiện nói

với chàng rằng:

- Chuyến đi này không xa quê hương tiên sinh là mấy. Nay  hãy nhẹ bước đường mây, tiên sinh cũng nên một phen về làng cho  được khoái chí.

Chàng cũng mừng. Rồi chọn ngày tốt lên đường.

Đến địa giới Hoài Dương, công tử cho người và ngựa đưa

chàng về.

Đến nhà thấy cổng ngõ tiêu điều, chàng chạnh lòng buồn bã

lững thững đi vào sân.

Người vợ cầm nong nia đi ra, thấy chàng thì vứt xuống sợ hãi

bỏ chạy.  Chàng rẫu rĩ mà nói:

- Ta bây giờ đã nên danh phận rồi. Mới ba bốn năm không  thấy mặt, sao bông như không quen biết nhau vậy? Người vợ đứng xa mà bảo rằng:

- Chàng chết đã lâu, còn nói nên danh nên phận gì nữa?  Sở dĩ còn để mãi linh cữu trong nhà, là vì nhà nghèo con bé

đó mà thôi! Nay thằng cả đã khôn lớn, cũng đang tìm một ngôi đất

để đưa chàng ra. Chớ nên hiện về làm gở để quấy người sống.

Chàng nghe nói thì bùi ngùi rũ rượi, bèn lững thững đi vào  trong nhà, thấy linh cữu rành rành, liền ngã ra giữa đất mà biến  mất.  Người vợ kinh hãi nhìn xuống thấy áo mũ giày tất bỏ đấy,  như cái xác lột. Nàng mũi lòng quá, ôm xống áo khóc lóc. Người  con đi học về, thấy một cỗ xe ngựa buộc ở trước thì dò hỏi xem ở  đâu đến, rồi kinh hãi chạy về báo với mẹ.

Mẹ gạt nước mắt kể lại chuyện vừa xảy ra. Lại hỏi kỹ những

người theo hầu mới biết rõ đầu đuôi.

Người theo hầu trở về, công tử nghe tin nước mắt rơi ướt cả  ngực, lập tức lên xe, đến tận nhà mà khóc, rồi bỏ tiền lo liệu việc  tang, chôn cất theo lệ hiếu liêm.

Lại chu cấp rất hậu cho đứa con, mời thầy về dạy và gửi gắm

cho quan học sứ, hơn một năm sau được vào nhà học phán.

27. HỒ GÃ CON

Nguyễn Huệ Chi dịch

Có một Thiên Quan họ Ân, người Lịch Thành thuở nhỏ, nhà  nghèo, thường tỏ ra gan dạ. Trong ấp có khu nhà của một cố gia,  rộng vài chục mẫu, lầu viện liền nóc, thường thấy chuyện quái dị,  vì thế mà bỏ hoang, không ai ở.

Lâu ngày tranh cỏ mọc um tùm, giữa ban ngày cũng không

ai dám bén mảng đến.

Một hôm, Ân đang cùng các bạn học trò uống rượu, có người

nói đùa:

- Ai dám ngủ trong nhà đó một đêm, chúng tôi sẽ góp tiền đãi

bữa rượu. Ân ngồi nhổm ngay dậy, nói:

- Khó gì việc ấy: Rồi cắp một chiếc chiếu mà đi. Chúng bạn tiễn Ân đến cổng,

bảo đùa rằng:

- Chúng tôi hẵng đợi ngoài này, nếu như có thấy điều gì thì

kíp gọi to lên. Ân cười đáp lại:

- Nếu có ma hãy hồ thì sẽ tóm cổ đưa về làm bằng Nói rồi đi vào. Thấy lau sậy mọc khuất cả lối đi, các loài cỏ

dại mọc rậm như gai.

Hôm đó, nhằm khoảng đầu tháng, trăng non mờ nhạt, nên

cửa ngõ cũng phân biệt được.  Ân đưa tay lần vách mà đi mãi, mới đến khu lầu phía sau.  Trèo lên sân thưởng nguyệt, thấy sáng sủa, sạch sẽ, một

vành trăng sáng ngậm trên đầu núi, ngồi một lúc lâu, không thấy  có gì lạ, trong bụng cười thầm cho là thiên hạ đồn hão.  Rồi giải chiếu xuống đất, gối đầu lên hòn đá, nằm ngắm sao  Ngưu Lang Chức Nữ.

Canh khuya, lơ mơ muốn ngủ, Ân chợt nghe dưới lầu có

tiếng giầy lẹp kẹp đi lên.

Ân vờ ngủ, ghé mắt xem, thấy một nàng áo xanh xách chiếc  đèn hoa sen, thốt nhiên nhìn thấy Ân thì giật mình lùi bước, bảo  với người đi sau rằng:

- Có người lạ trên này. Người bên dưới hỏi:

- Ai vậy?

- Cô gái đáp rằng:

- Không biết. Giây lát, một ông già bước lên, đến tận nơi nhìn kỹ, nói:

- Đây là quan thượng thư họ Ân. Ngài đã ngủ say, ta cứ làm

việc mình. Ông lớn là người không câu nệ, chắc không lấy làm lạ

mà quở trách đâu.

Họ bèn đưa nhau lên, vào cả trong lầu. Các cửa lầu mở hết.  Một lát nữa, kẻ đi người lại càng nhiều. Trên lầu, đèn sáng như  ban ngày.

Ân khẽ cựa mình, cất tiếng ho hắng.  Ông già thấy ông đã tỉnh, bèn bước ra, quỳ xuống thưa rằng:

- Kẻ hèn mọn này có đứa con gái sắp gả chồng, đêm nay cho

cháu làm lễ vu quy; không ngờ xúc phạm đến quan nhân, mong

ngài lượng thứ. Ân ngồi dậy, đỡ ông lão lên nói:

- Không biết hôm nay là ngày vui mừng của nhà ta, thật áy  náy vì không có gì để mừng tặng. Ông già đáp:

- Được quan nhân hạ cố, trấn áp điềm hung hiểm, là may

lắm rồi. Lại xin được phiền ngài ngồi lại cùng vui, quý hóa biết

chừng nào Ân cũng mừng, nhận lời.  Vào trong lầu, nhìn xem, thấy bày biện đẹp đẽ, trang nhã.  Lúc ấy, có người đàn bà bước ra vái chào, tuổi đã ngoại bốn  mươi. Ông già nói:

- Đây là tiện nội. Ông vái chào lại. Bỗng nghe tiếng sênh, tiếng nhạc cất lên inh tai, có người  nhà chạy vội lên thưa:

- Đến rồi! Ông lão chạy ra đón, Ân cũng đừng đợi.  Phút chốc, một chiếc đàn lồng bằng sa mỏng, dẫn chú rễ vào.  Chù rễ tuổi khoảng mười bảy mười tám, vẻ người sáng sủa,  thanh tú.  Ông già bảo hãy chào quan khách trước.  Chàng trai đưa mắt nhìn ông.  Ông giữ chân tiếp khách dùm chủ nhà, nên nhận lễ nửa

khách nửa chủ. Thứ đến là bố vợ và chàng rễ giao bái. Xong, bèn

ngồi vào bàn tiệc.

Một loáng, đám người phấn sáp kéo lên như mây. Rượu thịt  bày la liệt. Chén ngọc, bình vàng sáng nhoáng, chiếu rọi lên bàn  ghế.

Rượu được vài tuần, ông già bảo con hầu vào mời tiểu thư ra.  Con hầu vâng lời đi vào, lúc lâu vẫn không thấy ra.  Ông lão tự mình đứng lên, vén bức màn, giục ra.  Phút chốc, một bọn hầu gái, trẻ có già có, cùng đỡ cô dâu ra.  Tiếng ngọc đeo vang lên lanh canh, mùi lan thơm sực nức.  Ông già truyền bảo nàng hãy trông lên mà chào lạy.  Lạy xong cô dâu đứng dậy, ngồi bên cạnh bà mẹ.  Ân đưa mắt liếc nhìn, thấy cô tóc phượng cài trâm thu, tai  đeo ngọc minh châu, dung nhan tuyệt đẹp. Thế rồi, rót rượu vào chén vàng, mỗi chén lớn chừng vài đấu.  Ân nghĩ:

-Vật này có thể đưa cho bạn bè làm chứng được, bèn giấu vào

trong tay áo rồi vờ say, tựa xuống ghế, gục đầu mà ngủ.

Mọi người đều nói:

- Ông lớn say rồi! Không bao lâu, nghe tiếng chú rễ có lời xin rước dâu.  Tiếng nhạc, tiếng sênh lại nổi lên, mọi người nhộn nhịp

xuống lầu ra đi.

Xong xuôi, chủ nhân thu dọn bàn tiệc, thấy thiếu mất một

cái chén, tìm khắp không thấy.  Có người bàn, vụng ngờ cho ông khách đang nằm ngủ.  Ông già vội gạt đi không cho nói hết, chỉ sợ Ân nghe được. Lúc lâu nữa, trong ngoài im lặng cả, Ân mới trở dậy.  Tối mò không có đèn đuốc gì, chỉ có mùi thơm của phấn sáp

và hơi rượu, như còn đầy cả bốn quanh tường.

Trông ra, hừng đông đã rạng, bèn thong thả bước ra. Sờ vào

trong tay áo, cái chén vàng vẫn còn.

Ra đến cổng thì bạn bè đã đợi sẵn, họ cứ ngờ Ân đang đêm

lẻn ra, gần sáng mới trở vào.  Ân đưa chén cho xem, ai cũng kinh ngạc, dò hỏi.  Ân bèn kể rõ đầu đuôi cho biết. Chúng đều nghĩ vật này thì  anh học trò nghèo chẳng thể nào có, mới tin là chuyện thực. Về sau, ông thi đỗ Tiến sĩ, nhậm chức ở Phù Khâu.  Có nhà gia thế họ Chu thết tiệc ông, sai lấy bộ chén lớn, mà

mãi vẫn không thấy người hầu mang ra.

Có đứa hầu nhỏ che miệng nói thầm với chủ nhân điều gì

đấy, nét mặt chủ nhân có vẻ tức giận.  Một lát sau đem bộ chén vàng ra, rót mời khách uống.  Nhìn kỹ kiểu chén cùng đường trạm trổ, không khác chút gì  với thứ chén của hồ dạo nào.  Ân lấy làm lạ, Ân hỏi chén này chế tạo ở đâu. Chủ nhân đáp:

- Bộ chén này cả thảy có tám chiếc, đời ông thân tôi làm

quan Khanh tại kinh, kén tìm thợ khéo chế ra, nên lấy làm vật gia  bảo truyền thế, cất kỹ từ lâu. Vì được đại nhân hạ cố mới lấy ở  trong hòm ra, thì chỉ còn bảy chiếc.  Ngờ đâu người nhà lấy trộm, mà dấu niêm phong mười năm  vẫn như cũ, thật chẳng hiểu sao nữa.

Ân cười bảo:

- Chén vàng mọc cánh bay mất rồi, những vật báu truyền đời  không nên để cho mất. Tôi có một chiếc cũng gần giống, xin đem  để tặng ngài.

Tiệc xong, về dinh, ông lấy chén ra, cho người mang đến.

Chủ nhân xem kỹ, rất kinh hãi, đích thân đến tạ ơn, và hỏi

nguyên do chiếc chén từ đâu mà có.  Ân bèn kể lại đầu đuôi câu chuyện.  Mới hay rằng vật ngoài nghìn dặm, hồ cũng có thể lấy được,

duy chỉ không dám giữ làm của mình.

28. BỨC HỌA TRÊN TƯỜNG

Nguyễn Huệ Chi dịch

Mạch Long Đàm, người Giang Tây, với hiếu liêm họ Chu đều  là khách trọ ở kinh đô. Ngẫu nhiên cùng dạo chơi một cảnh chùa.  Điện Phật, giải vũ, phòng tăng đều không lấy gì làm rộng rãi. Chỉ  có một vì sư già trụ trì trong đó, thấy khách vào bèn xốc áo ra đón,  rồi dẫn khách đi xem khắp đó đây. Trong điện có tô tượng Chí  Công, hai bên tường đều vẽ vời rất tình xảo, nhân vật thảy đều  như sống thật. Tường bên Đông vễ bức" Thiên nữ rắc hoa", ở trong  có một thiếu nữ buông mái tóc thề, tay cầm bông hoa, miệng hé  cười, đôi môi anh đào muốn nhấp nháy, làn sóng mắt dường như  đung đưa.  Chàng Chu chú mục giây lâu, bất giác như bị mất hồn, bàng  hoàng thờ thẫn. Rồi thân thể bỗng nhiên phơi phới, như cưỡi trên  mây mù, thoắt cái đã bay lên đến bức tường.  Nhìn thấy lầu gác trùng trùng không phải là cõi trần. Một vị  sư già đang thuyết pháp ở trên tòa, những người mặc áo hở vai  vây xung quanh đông vô kể.  Chu cũng đứng lẫn vào trong số đó. Một chốc, tựa như có  người ngầm kéo vạt áo, quay lại thì ra cô thiếu nữ có mái tóc thề,  đang vừa cười vừa quay đi. Chàng lập tức trở gót bước theo.  Qua những hành lang quanh co thì có môt căn phòng nhỏ.  Chu ngập ngừng không dám tiến nữa nhưng thiếu nữ đã quay đầu  lại, đưa bông hoa trong tay lên có vẫy gọi, chàng liền bước theo  vào.  Trong phòng tịnh không có người, chàng vội ôm chầm lấy,  nàng cũng không kháng cự gì lắm, bèn cùng nhau giao hoan thỏa  thích.

Xong rồi nàng đóng cửa ra đi, dặn Chu đừng hỏi. Đến đêm  lại đến. Cứ thế được hai hôm, các bạn gái nàng biết được, cùng nhau  tìm thấy chàng, liền trêu trọc nàng rằng:

- Cậu bé trong bụng đã lớn tướng mà con để mái tóc bồng

bồng, cũng học đòi làm gái còn son ư?

Rồi bảo nhau đưa cho nàng nào trâm, nào hoa tai, bắt nàng

cuốn ngược tóc lên.  Cô gái thẹn thùng, không nói lời nào. Một nàng bảo:

- Chị em ơi, tụi mình đứng đây lâu, kẻo người ta mất vui. Cả bọn liền cười và bỏ đi. Chàng nhìn lại nàng, thì tóc mây

đã búi cao lên, vành tóc phượng buông thấp xuống, so với cô gái để

tóc thề lúc trước lại càng xinh đẹp gấp bội.  Nhìn quanh không có ai, bèn dắt nhau bước vào cuộc ân ái.  Hương lòng rạo rực, lạc thú đang nông, thì bỗng đâu nghe

tiếng ủng da cồm cộp rất dữ, dây xích và khóa kêu loảng xoảng,

cộng thêm tiếng quát tháo, tiếng cãi cọ huyên náo.

Nàng kinh hoàng nhỏm dậy, cùng với chàng đều ghé mắt  nhìn trộm ra ngoài, thì thấy một vị sứ giả mặc áo giáp vàng, mặt  đen như sơn, tay cầm khóa, tay nắm chùy, đám thiếu nữ xúm xít  xung quanh.

Sứ giả nói:

- Đã đủ chưa? Có tiếng đáp:

- Đủ cả rồi. Sứ giả lại nói:

- Nhược bằng có chứa chấp người hạ giới thì lập tức bảo nhau  cùng khai ra, chớ để phải hối về sau. Cả bọn đồng thanh đáp:

- Không có đâu! Sứ giả quay người, đưa cặp mắt cú vọ nhìn quanh, tựa hồ tìm  ra kẻ đang nấp.  Cô gái cả sợ, mặt xám như tro, thảng thốt bảo chàng:

- Mau trốn xuống gầm giường. Rồi mở cánh cửa ngách bên tường lẻn đi mất. Chu nằm bẹp xuống, không dám thở.  Giây lát nghe tiếng ủng đi vào trong phòng rồi lại đi ra.  Chẳng bao lâu tiếng huyên náo xa dần, bụng đã yên, nhưng

ngoài cửa vẫn có tiếng người qua lại bàn bạc.

Chu cứ thấp thỏm như thế giờ lâu, đến lúc bên tai như có  tiếng ve kêu, trong mắt nẩy đom đóm, tình trạng ngỡ không chịu  nổi nữa, chỉ còn cố lắng tai để đợi nàng về, cuối cùng cũng không  còn nhớ thân mình từ đâu mà đến đây.

Bấy giờ Mạnh Long Đàm đang đứng trước điện thờ chớp mắt

đã không thấy Chu đâu, ngờ vực hỏi Nhà Sư.  Vị sư cười đáp:

- Đi nghe thuyết pháp rồi. Mạnh Long Đàm hỏi:

- Ở đâu? Nhà Sư đáp:

- Không xa. Một chốc Nhà Sư bèn gõ ngón tay lên tường mà gọi to lên  rằng:

- Ông đàn việt họ Chu, đi chơi lâu thế, sao chẳng quay về? Liền thấy giữa bức họa trên tường có hình của Chu, đang  đứng nghển cổ lắng tai, chừng như nghe ngóng.  Nhà Sư lại gọi tiếp:

- Ông bạn cùng đi đợi lâu rồi đấy. Thế rồi Chu bồng bềnh từ trên tường bay xuống, lòng lạnh  như tro, người cứng đờ như gỗ, mắt trừng trừng, chân bủn rủn.  Mạnh đâm hoảng, sẽ sàng hỏi han.  Thì ra lúc đó Chu đang núp dưới giường, bỗng nghe tiếng gõ

vang như sấm, vội chui ra khỏi phòng để nghe ngóng tình hình.

Cả hai cùng ngước nhìn cô gái nhón hoa thì mái tóc vặn hình

ốc đã cuốn cao lên, không còn xõa tóc nữa.  Chu khiếp sợ, vái vị sư già mà hỏi duyên cớ.  Nhà Sư cười đáp:

- Ảo là do mình sinh ra, bần đạo làm sao giải thích được! Chu ỉu xìu mất cả khí thế.  Mạnh sợ hãi không còn tự chủ nổi, vội đứng dậy lần bậc

thềm ra về.

29. THƯ SINH HỌ ĐỔNG

Nguyễn Đức Lân dịch

Thư sinh họ Đổng, tên tự là Hà Tư, người ở ấp Tây đất

Thanh Châu.

Vào tháng đông, trời gần tối, trải chăn ra giường và đốt mẻ

than dưới gầm.

Đang định thắp đèn lồng thì vừa có người bạn mời đi uống

rượu, bèn đóng cửa mà đi.

Đến chỗ bạn, thấy trong bàn tiệc có một thầy lang sành xem

mạch thái tố, chẩn mạch cho khắp mọi người.

Sau cùng, nhìn đến thư sinh Vương Cửu Tư và chàng Đổng,

ông thầy nói:

- Tôi xem cho người đã nhiều, chưa thấy ai có mạch lạ như  hai ông; mạch thì sang mà có điểm hàn, mạch thọ mà có điểm yếu.  Thật bỉ nhân chẳng dám hiểu ra sao nữa.

Mà riêng ông Đổng lại càng lạ lắm. Mọi người cùng kinh ngạc nhao lên hỏi.  Ông lang đáp:

- Thuật của tôi chỉ biết đến đấy là cùng rồi, không dám đoán

liều nữa. Chỉ xin hai ông tự mình cẩn trọng mà thôi.

Hai người mới nghe sợ lắm, sau rồi cùng nghĩ là câu nói nước

đôi mơ hồ, nên bỏ qua chẳng để tâm nữa. Nửa đêm, Đổng ra về, thấy cửa nhà học khép hờ, ngờ quá.  Trong cơn say, cố nhớ lại, tất là khi đi vội vã, quên khoá cửa.  Vào phòng, chưa kịp đốt đàn lên, hãy đưa tay sờ vào trong

chăn trước xem có ấm hay không.

Vừa mới thọc tay vào, đụng ngay da thịt mịn màng của ai  đang nằm sẵn, kinh ngạc hết sức, vội rụt tay lại.  Đốt gấp đèn lên, thì ra một cô em tuyệt mỹ, mặt sáng sủa,  tuổi còn non, không khác gì thần tiên.

Mừng cuống cuồng, đùa bỡn, đưa tay xuống phần dưới cơ

thể, thì xù xì một nắm lông đuôi.

Hốt hoảng quá định chạy, thì cô gái đã tỉnh dậy, đưa tay ra

nắm lấy cánh tay hỏi:

- Chàng định đi đâu? Đổng càng sợ, người run lên, năn nỉ xin người tiên tha cho.  Cô gái cười, nói:

- Thấy cái gì mà cho người ta là tiên? Đổng đáp:

- Tôi chẳng sợ phần đầu mà sợ phần đuôi. Cô gái lại cười bảo:

- Đuôi đâu mà đuôi? Anh lầm rồi. Đoạn cầm tay Đổng kéo vào cho sờ lại, thì thịt ở đùi mềm  mại như mỡ, chỗ xương cụt nhẵn thín. Cô gái cười nói:

- Thế nào? Rượu say mê mẩn, chẳng biết thấy gì đâu đâu mà

lại vu cho người ta như vậy?

Đổng vốn thấy người đẹp đã thích rồi, nay hết sợ lại càng mê

mẩn, nghĩ lại tự trách mình là lầm.

Nhưng vẫn còn điều nghi ngờ, không hiểu nàng vì sao mà

đến.  Nàng đáp:

- Anh không nhớ cô bé tóc vàng nhà hàng xóm phía Đông

sao?

Bấm đốt ngón tay, từ lúc dời đi nơi khác, đến nay đã được

mười năm rồi.

Lúc ấy tôi chưa cài trâm, mà anh cũng còn để tóc trái đào cơ

đấy.  Đổng chợt nhớ ra, hỏi:

- Thế em là cô Toả nhà họ Chu đấy ư? Nàng đáp:

- Phải đấy. Đổng nói:

- Bây giờ em nói, anh mới mang máng nhớ lại. Mười năm

không gặp, thế mà đã thành người yểu điệu thế này rồi đấy!

Nhưng sao mà lại đến được đây? Cô gái nói:

- Thiếp lấy phải thằng chồng đần, được đâu bốn, năm năm,

cha mẹ chồng theo nhau qua đời, lại chẳng may chồng cũng vừa  mới mất, còn lại một mình thiếp, bơ vơ không nơi nương tựa. Nhớ  lại người quen biết thuở nhỏ chỉ còn có mình chàng, nên cố gượng  tìm đến gặp. Vừa tới cổng thì trời tối, xảy lại có người đến mời  chàng đi uống rượu, bèn lén nấp để đợi chàng về.

Đợi đã lâu, chân lạnh cóng, nổi cả da gà lên, nên phải nhờ

cái chăn cho ấm người lên một chút, xin chớ ngờ nhau. Đổng mừng, cởi áo cùng ngủ, lấy làm đắc ý Được hơn một tháng, người gầy rộc hẳn đi. Người nhà lấy làm lạ, thì nói là cũng không biết tại sao.  Càng lâu mặt mũi càng gầy võ.  Mới đâm hoảng, vội đi tìm ông thầy chẩn mạch giỏi hồi trước, nhờ chẩn cho.  Thầy lang đáp:

- Đây là mạch bị yêu quái ám rồi. Cái điềm chết ngày trước,  nay quả đã nghiệm. Bệnh không thể làm gì được nữa. Đổng khóc hu hu không chịu đi.  Thầy lang bất đắc dĩ phải châm cho ở tay, đốt ngải cứu cho ở  rốn, rồi đem thuốc tặng cho, dặn rằng:

- Nếu có gặp ai đấy thì phải gắng mà dứt đi. Đổng cũng tự biết nguy hiểm. Về đến thư trai, cô gái cười cợt  đứng đón.  Chàng tức mình nói:

- Đừng dan díu với nhau nữa.  Tôi sắp chết rồi đây. Nói rồi bước đi không ngoái lại.  Cô gái xấu hổ quá, cũng tức lên mà nói:

- Mày còn muốn sống nữa ư? Đến đêm, Đổng uống thuốc rồi ngủ một mình.  Vừa mới chợp mắt, đã thấy giao hợp cùng cô gái, tỉnh dậy thì

tinh đã xuất ra rồi.

Càng sợ, bèn dời giường vào nhà trong, vợ con đốt đèn canh

giữ.  Nhưng vẫn mơ thấy như cũ.  Lén nhòm cô gái thì không thấy đâu nữa.  Được mấy hôm, Đổng thổ ra hơn một đấu huyết mà chết. Vương Cửu Tư đang ở trong phòng học, thấy một cô gái tìm  đến, mê thích vì sắc đẹp nên ăn nằm cùng nàng.  Hỏi ở đâu đến thì đáp:

- Thiếp là láng giềng nhà Hà Tư.  Anh ấy trước thân thiắt với thiếp lắm, không ngờ bị hồ mê

hoặc mà chết.

Cái giống yêu quái ấy thật đáng sợ. Phàm người đã đọc đến

sách vở, phải nên cẩn thận đề phòng.  Vương càng phục, bèn ân ái vui vầy với nhau.  Được vài hôm, đâm mê hoảng, gầy ốm.  Chợt mộng thấy Đổng về bảo:

- Kẻ đang cùng anh mặn nồng là hồ đấy. Giết hại tôi rồi, nó

lại còn muốn giết hại cả bạn tôi nữa. Tôi đã kiện nó ở dưới Âm ty,  để rửa mối hờn. Trong vòng bảy hôm, cứ đêm đêm anh nên thắp  hương ở bên ngoài phòng ngủ nhà mình đừng có quên.

Tỉnh dậy, lấy làm lạ, nói với cô gái:

- Tôi ốm lắm, e sắp bỏ thân nơi ngòi rãnh đến nơi, có người

khuyên nên kiêng chuyện chung chạ. Cô gái đáp:

- Mệnh đáng thọ, dẫu gần đàn bà vẫn sống, mệnh không thọ

thì không gần đàn bà vẫn chết.

Lại ngồi kề bên mà cười đùa.  Vương kìm lòng không đậu lại cùng nàng mây mưa.  Xong rồi thì hối, nhưng vẫn không sao dứt hẳn được. Đến tối, cắm hương ở trên cửa.  Cô gái đến, nhổ vứt đi.  Đêm lại mộng thấy Đổng về, trách sao làm trái lời dặn.  Đêm hôm sau, ngầm dặn người nhà chờ lúc mình với ả ngủ  rồi hãy lén đốt hương lên.  Cô gái đang ở trên giường bỗng hoảng hốt nói:

- Lại đốt hương nữa đấy à? Vương đáp:

- Không biết. Nàng vội trở dậy tìm thấy hương bẻ dụi tắt đi, rồi trở vào  nói:

- Ai xúi anh làm như vậy? Vương đáp:

- Có thể là đàn bà con gái trong nhà lo tôi đau ốm, tin lời

thầy bói, thắp hương để trừ tà đấy thôi.

Cô gái bối rối không vui. Người nhà lén dòm thấy hương tắt,

lại đốt nén khác.  Cô gái chợt thở dài, bảo:

- Phúc trạch nhà anh còn dầy thật. Tôi đã lầm lỡ giết Hà Tư  rồi lại chạy đến với anh, thật đúng là lỗi của tôi.  Tôi sắp phải cùng anh ta đến đối chất trước toà án Âm ty.  Nếu anh không quên chút tình cũ, xin chớ làm hỏng mất cái  túi da của tôi. Nói xong, rụt rè bước xuống giường, ngã lăn ra đất mà chết.  Đốt lửa soi, đã thành một con chồn.  Còn sợ nó sống lại, vội gọi người nhà lột da, treo lên. Bệnh Vương rất nặng, thấy hồ hiện về nói:

- Tôi đã kêu oan ở pháp toà. Pháp toà bảo chàng Đổng thấy

gái mà mê, chết là đáng tội.

Nhưng cũng buộc tội tôi mê hoặc người không đúng, thu mất

viên kim đan, rồi lại cho sống lại.  Vậy bộ da của tôi ở đâu ? Đáp:

- Người nhà không biết đã đem lột mất rồi. Hồ thảm đạm nói rằng:

- Ta giết người đã nhiều, nay chết kể cũng đã muộn. Nhưng  anh thật nhẫn tâm thay! Hờn giận mà bỏ đi Vương ốm tưởng nguy, nửa năm mới khỏi.

30. NHAN THỊ

Nguyễn Đức Lân dịch

Thuận Thiên Mỗ Sinh, nhà nghèo, gặp phải năm đói kém theo cha đi đất Lạc kiếm ăn. Tánh chàng rất độn, mãi 17 tuổi mới  viết chữ thành hàng lối, nhhưng được bộ mặt lịch sự trai, khéo pha  trò, tài nghề viết thư từ, cho nên ai cũng tưởng là chàng học giỏi  lắm, nhhưng không dè bên trong rỗng tuếch.

Không bao lâu, cha mẹ kế tiếp qua đời, chàng trơ trọi một

mình, phải làm nghề gõ đầu trẻ ỡ Lạc, để kiếm ăn độ nhựt.

Lúc đó trong xóm có người con gái mồ côi, họ Nhan, dòng dõi  một nhà học giỏi. Khi người cha còn, thường dạy nàng học, chỉ đọc  qua một lượt là nhớ nằm lòng. Ngoài mười tuổi, học làm thơ, người  cha nói :

- Nhà ta có nữ học sĩ, tiếc không được đội mũ thôi.

Vì thế ông rất mực yêu quí, chỉ mong kén được một người  chồng quý hiển cho con. Sau lúc ông qua đời, bà mẹ nàng vẫn ôm  cái chí lớn đó. Nhưng đeo đuổi ba năm cũng chẳng toại nguyện, kế  bà ấy cũng mất. Có người khuyên nàng lấy chồng học trò, nàng  cũng đồng ý, nhưng cũng chưa kén được ai. Vừa lúc mụ hàng xóm leo tường qua, nói chuyện với nàng, trong tay cầm một giấy viết chữ gói chỉ thêu, nàng mỡ ra xem, thì  là chữ của Mỗ Sinh viết gởi bạn ở lối xóm. Nàng xem đi xem lại, khen ngợi chữ tốt. Mụ nọ dòm biết ý tứ, nói nhỏ :

- Ấy là một chàng đẹp trai, cũng mồ côi như cô, tuổi ngang

như cô, nếu cô bằng lòng thì tôi mách chàng cậy mối đến là xong. Nàng lẳng lặng không nói chi. Mụ nọ về ngỏ ý với chồng. Người bạn lối xóm vốn chơi thân

với chàng, đem chuyện ấy nói, chàng bằng lòng lắm, nhân có chiếc  vòng vàng của mẹ để lại, bèn cậy người đem đến làm lễ vấn danh  và xin cưới liền. Vợ chồng như cá nước duyên ưa, hết sức vui vẽ. Đến bửa được thấy văn bài chồng làm, nàng phì cười và nói :

- Văn với minh dường như hai người, thế này biết đời kiếp

nào thi đổ ?

Từ đó sớm hôm khuyên đốc chàng học, nghiêm khắc như thầy đối với học trò. Tối đến, nàng chăm đèn ngồi, tự cất tiếng học  ê a, học trước để làm gương cho chồng ; học mãi đến canh ba mới  nghĩ. Như vậy được hơn một năm, văn chương thi cử của chàng đã  hơi thông, nhưng đi thi khoa nào cũng rớt. Thân danh lận đận, sinh sống lại nghèo, tự nghĩ tình cảnh buồn tênh, bất giác hu hu  khóc lóc.

Nàng phát cáu, mắng nhiếc to tiếng :

- Trời để cho mình làm đàn ông thật uổng. Nếu để cho tôi bỏ  khăn yếm, thay đổi làm con trai, thì tôi coi sự thi đổ dễ như trò  chơi vậy.

Chàng đang buồn rầu héo gan héo ruột, nghe vợ nói khoác

như vậy, quắc mắt giận nói :

- Mình là đàn bà, chưa được bước chân đến chổ thi cử bao  giờ, mới tưởng công danh phú quí như chuyện xuống bếp múc nước  hay nấu cháo vậy. Nếu cho mình được làm đàn ông thì rồi cũng  lận đận rớt lên rớt xuống như ai, chứ tài giỏi gì ?

Nàng cười :

- Mình đừng nên giận, tôi nói thiệt đó. Đến khoa thi này, tôi  sẽ cải trang mà đội tên mình vô trường thi, nếu quả thật tôi cũng  lận đận rớt lên rớt xuống như mình thì xin khoét mắt không dám  coi rẻ thiên hạ nữa.

Chàng cũng cười và nói :

- Khanh chưa biết nổi cay đắng bên trong ra sao, nên muốn  nếm thử. Đã muốn vậy thì cứ làm, nhưng tôi chỉ sợ chân tướng lộ  ra bị làng xóm cười chê mà thôi.

Nàng trả lời :

- Tôi nhất định làm thiệt không phải giả bộ đâu. Còn nhớ  thường ngày mình nói tổ tiên có nếp nhà cũ ở đất Yên, vậy tôi xin  cải trang làm con trai đi theo mình về ở đó, giả làm em mình, làng  xóm biết đấy là đâu.

Chàng nghe theo. Nàng liền vô buồng bịt khăn mặc áo nam

tử đi ra hỏi chồng :

- Mình xem tôi có làm con trai được không nào ? Chàng nhìn vợ quả thật là một thiếu niên đẹp trai, trong

lòng mừng rỡ, lập tức đi chào lới xóm để về cố hương. Những người  chơi thân đều có quà tặng, mua một con ngựa đở chân, cùng vợ lên  đường. Người anh con nhà bác của chàng còn sống thấy hai em về, cùng trẻ đẹp, hết sức vui mừng sớm hôm chăm nom giúp đở. Lại  thấy hai em thức khuya dậy sớm chăm chỉ học hành, lòng thêm  yêu quí, thuê một thằng bé để hầu hạ riêng. Nhưng buổi tối, chàng  đuổi thằng bé về. Mỗi khi trong làng có đám cưới đám giổ gì mời thĩnh, duy có  anh (anh đây tức là chàng) ra mặt, còn em chỉ ngồi học trong buồng, đến nổi về làng đã nữa năm mà ít người được trông thấy  mặt. Có người nào ân cần xin cho giáp mặt thì anh từ chối hộ. Người ta xem văn bài của em hay quá, lấy làm kinh hải. Có kẻ  xông vào tận nơi thì em chỉ cái chào qua loa, rồi ẩn mặt ngay. Những người được thấy dung nhan, đều hâm mộ tán dương, vì thế tiếng tăm vang dậy, mấy nhà quyền quí tranh nhau, muốn  gã con gái cho. Người anh con bác đem chuyện ấy bàn tính, em chỉ  nhoẻn cười, cố nài ép thì nói :

- Thề lập chí trèo lên mây xanh, không thi đậu thì không lấy

vợ.

Gặp kỳ thi hạch tại tĩnh, anh em cùng đi thi. Anh lại rớt. Em  đậu số một, rồi thi Hương đậu Cử nhơn thứ tư, qua năm sau đậu  luôn tấn sĩ. Trào đình bổ đi tri huyện Đồng thành, việc cai trị giỏi dang, lần lần thăng Chưởng Ấn Ngự Sữ ở Hà Nam, giàu có ngang bậc  vương hầu. Rồi viện cớ bệnh tật xin về quê quán hưu dưỡng. Quan  khách đến thăm đầy ngỏ, đều từ tạ không tiếp. Từ lúc học trò cho tới khi quý hiển, không hề nói tới sự cưới  vợ, khiến ai cũng lấy làm lạ. Sau khi về hưu, dần dà có nuôi thị nữ  hầu hạ. Người ta nghi chắc có sự tòn ten với mấy ả này, nhưng  người chị dâu để ý dò xét, tuyệt nhiên không có sự gì ám muội.

Minh trào mất ngôi, trong nước đại loạn, bấy giờ mới tự thú

với chị dâu :

- Thú thiệt với chị, em không phải là đàn ông, mà chính là vợ  của Tiểu lang đó. Vì thấy chồng học lôi thôi thi mãi chẳng đậu, em  phát cáu tự làm cho biết tay. Bấy lâu giấu diếm hồi hộp, chỉ lo đở  bể ra, bị nhà vua triệu vô tra hỏi thì thiên hạ cười chết. Chị dâu không tin. Bèn tháo giày vớ đưa bàn cẳng cho xem, bấy giờ chị mới chưng hửng, nhìn trong giày thấy lót đầy bông gòn  và vải. Từ đó, nàng trở lại làm đàn bà, còn chức hàm của vợ thì  chàng lãnh lấy.

Hồi nào tới giờ, nàng không hề chửa đẻ, bèn ra tiền mua hầu

cưới thiếp cho chồng, và nói :

- Phàm ai làm nên giàu sang cũng mua hầu có thiếp để tư  phụng cho sướng thân. Riêng tôi làm quan trải mười năm, chỉ vò  vỏ một mình, thế thôi. Mình phước gì mà được hưỡng hầu non gái  đẹp như vầy chớ ?

Chàng cười và nói bỡn :

- Thì mình lựa chọn lấy ít cậu đẹp trai để chúng hầu hạ, như  kiễu Sơn Âm công chúa, em Tống phế đế ngày xưa vậy, có sao ?  Xin mình cứ việc.

Người đồn nhau câu chuyện ấy làm một trò cười.

Lúc ấy, cha mẹ chàng được ơn vua truy tặng mấy lần. Các  hàng văn thân đến mừng, đều tôn chàng là quan Thị ngự, nhưng  chàng hổ thẹn về sự nhận chức hàm do vợ làm nên, cho nên suốt  đời cam làm anh học trò tầm thường, đi ra chưa từng dùng võng  lọng bao giờ.